← Türkçe 1. Kitap (1. dönem)

Terim Anlamı, Özetleme ve Yazma Stratejileri

Kitapta s. 100-115 · 50 soru

Bu konuda sözlerin bir alana özgü terim anlamını, okuduğumuzu özetleme yolunu, bir metnin türünü biçim ve anlatım özelliklerinden tanımayı, konuşma ve yazma süreçlerini aşamalarıyla yürütmeyi öğreniyoruz.

Mutlaka bil

  • Özetleme, metindeki önemli bilgileri ayrıntılardan ayırıp kendi cümlelerimizle bir paragraf hâlinde yazmaktır; metnin cümlelerini olduğu gibi aktarmak özet değildir. s. 103
  • Yazma süreci planlama, taslak oluşturma, gözden geçirme ve paylaşma sırasıyla yürütülür. s. 108
  • Şiir dizelerden oluşur ve ahenkli bir söyleyişi vardır; bilgi veren metin paragraflardan oluşur ve açıklayıcı bir anlatımla yazılır. s. 106

Terim anlamı ve deyim

  • Bir söz, belli bir alanın kavramını karşılayacak biçimde kullanıldığında terim anlamı taşır; müdafaa etmek, taarruz, hat ve hâkimiyet askerlikle ilgili metinlerde böyle kullanılır. s. 100
  • «Küllerinden yeniden doğmak», büyük bir yıkımın ardından toparlanıp yeniden güçlenmeyi anlatan bir deyimdir. s. 100

Okuma ve özetleme stratejileri

  • Metni okumadan önce metinle ilgili soruları incelemek, okuma sırasında cevapları belirlemeyi kolaylaştıran bir okuma stratejisidir. s. 100
  • Kelimelerin yalnızca ortasına konulan noktalara bakarak sessiz okuma çalışması yapılır; çalışma yinelendikçe okuma hızı artırılır. s. 102
  • Özetleme stratejisinde önemli bilgiler ayrıntılardan ayrılır ve olay sırasına göre ya da kavramlar arasında bağlantı kurularak özgün cümlelerle bir paragraf hâlinde yazılır. s. 103

Konuşma ve yazma stratejileri

  • Konuşma süreci üç aşamadan oluşur: konuşma öncesi, konuşma sırası ve konuşma sonrası. s. 107
  • Yazma stratejileri planlama, taslak oluşturma, gözden geçirme ve paylaşma aşamalarıdır. s. 108
  • Mektup, uygun bir hitap ifadesiyle başlar ve uygun bir sonlandırma ifadesiyle biter. s. 111

Formüller ve kurallar

  • Okuma öncesi strateji: metni okumadan önce metinle ilgili sorular incelenir, sonra metin okunurken bu soruların cevapları belirlenir. s. 100
  • Akıcı okuma çalışması: kelimelerin yalnızca ortasına konulan noktalara bakılarak soldan sağa, sessiz okunur; çalışma yinelendikçe hız artırılır. s. 102
  • Özetleme stratejisi, okuduğumuz veya dinlediğimiz metinlerdeki önemli bilgileri ve olayları diğer ayrıntılardan ayırmak ve bunları olay sırasına göre ya da kavramlar arasında bağlantı kurarak özgün cümlelerle bir paragraf hâlinde yazmaktır. s. 103
  • Özete hazırlık soruları: Kim? Ne yapmak istedi? Hangi sorunla karşılaştı? Karşılaştığı sorunu nasıl çözdü? Sonunda ne oldu? s. 103
  • Bir içeriği genel ağda bulmak için yazılacak kelimeler, içeriği en çok yansıtandan daha az yansıtana doğru sıralanır. s. 105
  • İki metni karşılaştırma ölçütleri: dilin sade olması, kelimelerin anlaşılır olması, dizelerden oluşma, tek bir günü anlatma, dönüm noktalarını anlatma, ahenkli bir söyleyişin bulunması, açıklayıcı bir anlatımın hâkim olması, paragraflardan oluşma. s. 106
  • Konuşma öncesi: ön bilgileri harekete geçirme ve konuyu seçme. Konuşma sırası: uygun selam, hitap ve sonlandırma ifadelerini kullanma, konuşmayı günlük hayatla ilişkilendirme, merak uyandırıcı sorular sorma, soru soranlara uygun zamanda söz hakkı verme. Konuşma sonrası: öğretmenden konuşmayla ilgili bir değerlendirme alma ve kendini objektif biçimde değerlendirme. s. 107
  • Yazma stratejileri: Planlama, metni yazmaya başlamadan önce hazırlık yapmaktır. Taslak oluşturma, metnin ana yapısını oluşturmaktır. Gözden geçirme, taslak metni içerik, yazım ve noktalama açısından gözden geçirip yeniden düzenlemektir. Paylaşma ise metni kimlerle, nasıl paylaşacağına karar vermek ve bunu uygulamaktır. s. 108
  • Bir yazı yazılırken önce konu ve yazma amacı belirlenir, sonra yazının türüne karar verilir; seçilebilecek anlatım biçimleri betimleme, tanıtma, öyküleme ve açıklamadır. s. 108
  • Sunum yönergeleri: ses herkesin duyabileceği biçimde ayarlanır, uygun selamlama, hitap ve bitirme ifadeleri kullanılır, dinleyicilerin soruları nezaketle cevaplanır, bilgi görseli ve kısa film gibi materyaller kullanılabilir. s. 110
  • Mektup yönergeleri: mektuba bir hitap ifadesiyle başlanır, duygu ve düşünceler anlaşılır biçimde ifade edilir, mektup uygun bir sonlandırma ifadesiyle bitirilir; yazma amacına uygun metin yapısı seçilir. s. 111
Kaynaklar: kitaptaki bağlantılar ve net olmayan yerler

Kitapta net olmayan yerler

  • [kitapta net değil - s. 101 ve s. 109] Her iki sayfadaki «Doğrusunu Bilelim» kutusu, metnin günümüz yazım ve noktalama kurallarına uymayan ifadelerinin öğretmen yardımıyla bulunup düzeltilmesini ister; bu ifadelerin hangileri olduğu ve doğru yazılışları verilmez. s. 101
  • [kitapta net değil - s. 101] Aynı sözleşme s. 100'de «Misakımillî», s. 101'de «Misak-ı Millî» biçiminde yazılmıştır; kitap hangi yazılışın kullanılacağını belirtmez. Güncel yazılış s. 100'deki birleşik biçimdir: «Misakımillî». s. 101
  • [kitapta net değil - s. 100] Sayfadaki eşleştirme etkinliğinde dokuz söz ile dokuz açıklama verilir, ancak doğru eşleştirme kitapta gösterilmez; açıklamalardan ikisi («Savunma veya saldırma amacıyla bir araya getirilmiş asker dizisi» ile «Düşman saldırısını durdurmak, düşmana karşı savunma yapmak amacıyla düzenlenmiş yer») «hat» sözüne uyar. s. 100

Bu özetler MEB ders kitaplarından eğitim amaçlı hazırlanmıştır. Asıl kaynak MEB'in resmî ders kitabıdır. Resmî ders kitapları (MEB)