Hikâye Unsurları, Şiir-Düzyazı Ayrımı ve Yazım

Kitapta s. 66-83 · 50 soru

Bu konuda bir hikâyenin şahıs, yer ve zaman unsurlarını, şiiri düzyazıdan ayıran özellikleri, benzetme sanatını ve metinlerde geçen bazı sözlerin günümüz yazımına uygun biçimlerini öğreniyoruz.

Mutlaka bil

Bir hikâyenin ana unsurları şahıs ve varlık kadrosu, yer (mekân) ve zamandır; olaylar birbirine bağlanarak olay örgüsünü oluşturur. s. 74
Şiir dizelerden oluşur, ana duygusu vardır, ses uyumlarından yararlanır; düzyazı paragraflardan oluşur, ana fikri vardır, düşünceyi geliştirme yollarından yararlanır. s. 81
Günümüz yazımına göre hâl düzeltme işaretiyle, evlat işaretsiz yazılır; beşibiryerde ile Tekâlifimilliye bitişik, Hakk'a ise kesme işaretiyle yazılır. s. 71

Hikâyenin unsurları

Bir hikâyenin ana unsurları şahıs ve varlık kadrosu, yer (mekân) ve zamandır. s. 74
Olaylar bir zincirin halkaları gibi birbirine bağlanarak olay örgüsünü oluşturur. s. 74
Olaylar, hikâyenin akışına etki edip etmemelerine göre önemli ve önemsiz diye ayrılabilir; özet, önemli olayların yaşanma sırasına göre anlatılmasıyla kurulur. s. 75

Şiir ile düzyazının ayrımı

Şiir dizelerden oluşur, ana duygusu vardır ve ses uyumlarından yararlanır. s. 81
Düzyazı paragraflardan oluşur, ana fikri vardır ve düşünceyi geliştirme yollarından yararlanır. s. 81
Bir kavramı daha etkili anlatmak için benzetme sanatına başvurulur; kelimeler bu benzetme ilişkisini destekleyecek biçimde seçilir. s. 82

Günümüz yazımına uygun biçimler

Bir metin yazımı bakımından orijinaline bağlı kalınarak alındığında, günümüz kurallarına uymayan sözlerin doğru biçimleri "Doğrusunu Bilelim" kutusunda sıralanır. s. 71
Düzeltme işareti her sözde kullanılmaz: Ceylânpınar düzeltme işareti alırken lale ile şelale almaz. s. 79

Formüller ve kurallar

Bir metin yazım ve noktalama bakımından orijinaline bağlı kalınarak alındığında, günümüz kurallarına uymayan ifadelerin doğru biçimleri "Doğrusunu Bilelim" kutusunda verilir. s. 71
s. 71'deki "Doğrusunu Bilelim" listesi: hâlleri, Hâlimize, hâli, hâlsiz, beşibiryerde, Tekâlifimilliye, resmigeçit, evladım, Hakk'a. s. 71
"Hâl" sözü düzeltme işareti ile yazılır: hâlleri, hâlimize, hâli, hâlsiz. s. 71
"Evlat" sözü düzeltme işareti almaz: evladım. s. 71
"Beşibiryerde" ve "Tekâlifimilliye" ayrı değil, tek kelime hâlinde bitişik yazılır. s. 71
Tören yürüyüşü anlamındaki "resmigeçit" de tek kelime hâlinde bitişik yazılır. s. 71
"Hakk'a" yazılırken kesme işareti kullanılır. s. 71
s. 79'daki "Doğrusunu Bilelim" listesi: Ceylânpınar, laledir, şelaledir, sıradağlar. s. 79
"Lale" ve "şelale" düzeltme işareti almadan yazılır; buna karşılık "Ceylânpınar" düzeltme işareti ile yazılır. s. 79
"Sıradağlar" ayrı değil, tek kelime hâlinde bitişik yazılır. s. 79
Şiir dizelerden oluşur, ana duygusu vardır ve ses uyumlarından yararlanır. s. 81
Düzyazı paragraflardan oluşur, ana fikri vardır ve düşünceyi geliştirme yollarından yararlanır. s. 81
Bir hikâyenin ana unsurları şahıs ve varlık kadrosu, yer (mekân) ve zamandır. s. 74
Olaylar bir zincirin halkaları gibi sıralanarak hikâyenin olay örgüsünü oluşturur. s. 74
Bir kavram daha etkili anlatılmak istendiğinde benzetme sanatına başvurulur; kullanılan kelimeler rastgele değil, benzetme ilişkisini destekleyecek biçimde seçilir. s. 82
Bir kelimeye gelen ek, o kelimeyi yeni bir varlığın adı yapabilir; her ek bunu yapmaz. s. 76

Kaynaklar: kitaptaki bağlantılar ve net olmayan yerler

Kitapta net olmayan yerler

[kitapta net değil - s. 74] s. 71'deki "Doğrusunu Bilelim" kutusu "Tekâlifimilliye" biçimini doğru olarak verir; buna karşılık s. 73 ve s. 74'teki etkinlik metinleri aynı adı "Tekâlif-i Milliye" biçiminde, yani parçalara ayırarak yazar. Doğru yazım için s. 71'deki kutuya bakılmalıdır. s. 74
[kitapta net değil - s. 83] s. 79'daki "Doğrusunu Bilelim" kutusu "sıradağlar" biçimini doğru olarak verir; buna karşılık s. 83'teki etkinlik aynı sözü "sıra dağlar" biçiminde, yani ayrı yazılmış hâliyle alıntılar. Doğru yazım için s. 79'daki kutuya bakılmalıdır. s. 83

Bu özetler MEB ders kitaplarından eğitim amaçlı hazırlanmıştır. Asıl kaynak MEB'in resmî ders kitabıdır. Resmî ders kitapları (MEB)