← Türkçe 1. Kitap (1. dönem)

Dinleme Stratejileri, Söz Varlığı ve "ki" Yazımı

Kitapta s. 50-65 · 50 soru

Bu bölümde bir içeriği not alarak nasıl dinlediğimizi, atasözü, deyim ve kalıp sözlerle söz varlığımızı nasıl genişlettiğimizi ve "ki"nin hangi durumlarda ayrı, hangi durumlarda bitişik yazıldığını öğreniyoruz.

Mutlaka bil

  • "ki" bağlaç olduğunda ayrı yazılır; ismin yerini tutan aitlik eki olarak, bulunma hâli ekiyle birlikte ve kalıplaşmış kullanımlarda bitişik yazılır. s. 57
  • Soru eki "mı, mi, mu, mü" her zaman kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır. s. 65
  • Dinlerken anlamı bilinmeyen kelimeleri not edip anlamlarını sözlükten bulmak, söz varlığını geliştirmenin en sağlam yoludur. s. 51

Not alarak dinleme ve bilinmeyen kelimeler

  • Dinlemeye başlamadan önce not alma malzemeleri hazır bulundurulur; dinleme sırasında dikkat konuya yoğunlaştırılır ve dikkat dağıtıcı hareketlerden kaçınılır. s. 50
  • Dinlerken önemli görülen yerler ve anlamı bilinmeyen kelime ya da kelime grupları deftere not edilir. s. 50
  • Not edilen kelimeler dört basamaklı bir ölçekle puanlanır: anlamı hiç bilinmeyenler sözlükten bulunur, tahmin edilebilenlerin tahmini sözlükle denetlenir, iyi bilinenler birer cümlede kullanılır. s. 51

Dinlenen içeriği çözümleme

  • Bir içerik incelenirken konuya kısa ve ilgi çekici bir giriş yapılıp yapılmadığına, sonuç bölümünde ana fikrin vurgulanıp vurgulanmadığına bakılır. s. 52
  • Açıklamayı detaylandırmak için örnek verme, tanım yapma, sayısal veri paylaşma, sebep-sonuç ilişkisi kurma, alt başlık kullanma ve geçmişte yaşanmış bir olayla bağlantı kurma yollarından yararlanılır. s. 52

"ki"nin yazımı ve söz varlığımız

  • "ki" iki cümleyi bağlayan bir bağlaç olduğunda ayrı; ek olarak ya da kalıplaşmış kullanımlarda bitişik yazılır. s. 57
  • Soru eki "mı, mi, mu, mü" kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır. s. 65
  • Atasözleri, deyimler ve kalıp sözler dilimizin anlatım gücünü gösterir; uzun bir düşünce bu sözlerle birkaç kelimeyle anlatılabilir. s. 58

Formüller ve kurallar

  • "ki" iki cümleyi birbirine bağladığında bağlaçtır ve kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır: "Eve erken dön ki birlikte yiyelim." s. 57
  • "ki" kendinden önce geçen bir ismin yerini tuttuğunda aitlik ekidir ve bitişik yazılır: "Benim silgim kayboldu, seninkini istedim." s. 57
  • "ki" bulunma hâli eki (-de, -da) ile birlikte kullanıldığında kendinden sonra gelen ismi niteler ve bitişik yazılır: "bahçedeki çiçekler". s. 57
  • "ki" bazı kelimelerle kalıplaşmıştır; bu kullanımlar bitişik yazılır: "illaki", "mademki". s. 57
  • Soru eki "mı, mi, mu, mü" kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır: "Ödevini bitirdin mi?" s. 65
  • "Oysa" kelimesi "ki" ile kalıplaştığı için "Oysaki" biçiminde bitişik yazılır. s. 65
  • Aitlik eki "ki", özel isme getirildiğinde de kendinden önceki kelimeye bitişik yazılır: "Zeytin'inki". s. 65
  • Mâni, dört dizelik kısa bir halk şiiridir; çalgısız söylendiğinde bile ritmi duyulur. İki kişi birbirine karşılık vererek sırayla mâni söylediğinde buna mâni atışması denir. s. 57
  • Bir açıklamayı detaylandırma yolları: örnek verme, tanım yapma, sayısal veri paylaşma, sebep-sonuç ilişkisi kurma, alt başlık kullanma, geçmişte yaşanmış bir olay veya durumla bağlantı kurma. s. 52
  • Bir içeriğin yapısı incelenirken iki soru sorulur: konuya kısa ve ilgi çekici bir giriş yapılmış mı, sonuç bölümünde ana fikir dikkat çekici biçimde vurgulanmış mı? s. 52
  • Dinleme sürecinin ölçütleri: not almak için gerekli malzemeleri hazır bulundurmak, dikkati konuya yoğunlaştırmak, uygun oturuş pozisyonunda olmak, önemli görülen yerleri not almak. s. 50
  • Kelime bilgisi ölçeği: "ilk defa duydum" 1 puan, "duydum ama anlamını bilmiyorum" 2 puan, "anlamını tahmin edebilirim" 3 puan, "anlamını başkasına anlatabilecek kadar biliyorum" 4 puan. 1-2 puanlık kelimelerin anlamı sözlükten bulunur, 3 puanlık kelimelerin tahmini sözlükten denetlenir, 4 puanlık kelimeler birer cümlede kullanılır. s. 51
  • Bir sözlük maddesinde anlam, kelimenin bağlı olduğu genel kavram ve onu benzerlerinden ayıran özelliklerle verilir: "oklava" maddesinde kelime önce "değnek" kavramına bağlanmış, sonra biçimi ve kullanımı sıralanmıştır. s. 63
  • Bir konuşma planlanırken üç aşama izlenir: konuşmanın amacını seçmek (bilgi vermek, öyküleştirmek, güldürmek), konuyu belirlemek, konuşmanın türünü seçmek (hazırlıklı konuşma, hazırlıksız konuşma). s. 54
  • Sunum yönergeleri: sesi herkesin duyabileceği biçimde ayarlamak, uygun selamlama, hitap ve bitirme ifadeleri kullanmak, dinleyicilerin sorularını nezaketle cevaplamak, sunumdan önce prova yapmak. s. 60
  • Bir e-posta yazılırken bağlama uygun selam, hitap ve sonlandırma ifadeleri kullanılır; yabancı dillerden alınan ve dilimizde henüz yaygınlaşmamış kelimelerin Türkçeleri tercih edilir. s. 61
Kaynaklar: kitaptaki bağlantılar ve net olmayan yerler

Kitapta net olmayan yerler

  • [kitapta net değil - s. 59] "Doğrusunu Bilelim" bölümü, şiirde günümüz yazım ve noktalama kurallarına uymayan ifadelerin bulunup düzeltilmesini ister; bu ifadelerin doğru yazılışları sayfada verilmez. s. 59
  • [kitapta net değil - s. 63] Amacı dışında kullanılma durumlarından hareketle tanımlanan dört eşyanın hangileri olduğu sayfada yazılmaz; karşılıkları boş bırakılmıştır. s. 63

Bu özetler MEB ders kitaplarından eğitim amaçlı hazırlanmıştır. Asıl kaynak MEB'in resmî ders kitabıdır. Resmî ders kitapları (MEB)