Bilgilendirici Metin, Tanık Gösterme ve de/mi/ki Yazımı

Kitapta s. 144-153 · 50 soru

Bu konuda bilgilendirici bir metnin giriş, gelişme ve sonuç bölümlerini, düşünceyi tanık göstererek güçlendirmeyi, zıtlık işlevli sözleri ve de/mı/ki yazımı ile ünsüz türemesini öğreniyoruz.

Mutlaka bil

Bilgilendirici metin giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur: giriş konuyu duyurur, gelişme konuyu ayrıntılarıyla ele alır, sonuç anlatılanları bir yargıya bağlar. s. 148
Tanık gösterme, tanınan ve görüşlerine değer verilen bir kişinin sözlerine yer vererek savunulan düşünceyi inandırıcı kılmaktır. s. 148
Ek olan -de/-da ile -ki bitişik; bağlaç olan de/da ile ki ve soru eki mı/mi ayrı yazılır. s. 151

Bilgilendirici metnin bölümleri

Bilgilendirici metinler giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur. s. 148
Giriş yazının konusunu duyurur, gelişme konuyu ayrıntılandırır, sonuç anlatılanları bir yargıya bağlar. s. 148

Düşünceyi güçlendirmenin yolları

Yazar, görüşüne okuyucuyu inandırmak için tanınan ve görüşlerine değer verilen bir kişinin sözlerine yer verir; bu yola tanık gösterme denir. s. 148
Tanık gösterme, yazıda savunulan düşünceyi destekleyerek metni güçlendirir. s. 148
Bir yazıda tanımlama, örneklendirme, sayısal verilerden yararlanma ve tanık gösterme gibi yollarla düşünce geliştirilir. s. 152

Zıtlık, tartışma ve yazım

Ancak, lakin, hâlbuki, tam tersine gibi sözler düşüncenin yönünü tersine çevirir. s. 150
Bir tartışmada karşı tarafın tutarsız ve geçersiz görüşleri belirlenip gerekçelerle geçersiz kılınır. s. 150
Bağlaç olan de ve ki ayrı, ek olan -de ve -ki bitişik yazılır; soru eki mı/mi ayrı yazılır. s. 151

Formüller ve kurallar

Bilgilendirici metinler giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur. Giriş bölümünde yazının konusu duyurulur, gelişme bölümünde konu ayrıntılarıyla ele alınır, sonuç bölümünde anlatılanlar bir sonuca bağlanır. s. 148
Savunulan bir düşüncenin doğruluğuna okuyucuyu inandırmak için tanınan ve görüşlerine değer verilen bir kişinin sözlerine yer verme yoluna tanık gösterme denir. s. 148
Zıtlık işlevli sözler: ancak, lakin, hâlbuki, tam tersine, ne olursa olsun, yoksa ve ... görünse de. Bu sözler kendinden önceki düşünce ile sonraki düşünceyi zıt yönde bağlar. s. 150
Bir tartışmada karşı tarafın konuşmaları incelenir; tutarsız ve geçersiz görüş ve bilgiler belirlenip gerekçelerle geçersiz kılınır. s. 150
Türkçedeki bazı kelimeler başka bir kelime ile birleştiklerinde ya da ünlü harfle başlayan bir ek aldıklarında kelimenin sonundaki ünsüz harf tekrarlanır. Bu ses olayına ünsüz türemesi denir: his - hissetmek, af - affetmek. s. 151
Bağlaç olan de/da kendinden önceki sözcükten ayrı yazılır; bulunma durumu eki olan -de/-da ise sözcüğe bitişik yazılır. Yer bildiren "Ülkende" sözcüğünde ek bitişiktir. s. 151
Bağlaç olan ki ayrı, ek olan -ki ise bitişik yazılır. "Çünkü" sözcüğü tek sözcüktür, bitişik yazılır. s. 151
Soru eki mı/mi kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır: "Gazı mı var?", "değil mi?", "kavuşabilecek miyiz?" s. 151
Bir oyunu ya da bir konuyu tanıtan yazıda tanımlama, örneklendirme, sayısal verilerden yararlanma ve tanık gösterme gibi düşünceyi geliştirme yollarından yararlanılır. s. 152
Bir yazı uygun bir açılış cümlesiyle başlar, paragraflar arasında mantıklı bir bağlantı kurulur ve yazı konuyu sonlandıran uygun bir cümleyle biter. s. 153
Bir araştırma ve sunumda fotoğraf, resim, tablo, grafik, harita, sanal gezi uygulamaları, ses kaydı, müzik, video, dijital pano ve çevrim içi toplantı araçları gibi çoklu ortam materyallerinden yararlanılabilir. s. 153

Kaynaklar: kitaptaki bağlantılar ve net olmayan yerler

Kitapta net olmayan yerler

[kitapta net değil - s. 149] Tanık göstermenin metne hangi yönden katkıda bulunduğu sorulur ve dört seçenek verilir: güvenilirlik, inandırıcılık, sağlamlık, zenginlik. Hangisinin işaretleneceği belirtilmez; dördü de savunulabilir. Ayrıca bu seçeneklerin ilki sayfada "Güvenililirlik" biçiminde yanlış yazılmıştır; doğrusu "güvenilirlik"tir. s. 149
[kitapta net değil - s. 150] Zıtlık çalışmasında hem ... hem de sözü de zıt yöndeki düşünceleri bağlayan ifadeler arasında gösterilir. Oysa hem ... hem de aynı yöndeki sözleri sıralayan bir bağlaçtır; zıtlık, bağlaçtan değil cümlenin içeriğinden doğar. s. 150

Bu özetler MEB ders kitaplarından eğitim amaçlı hazırlanmıştır. Asıl kaynak MEB'in resmî ders kitabıdır. Resmî ders kitapları (MEB)