Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 6: SOC · Ders 6.12

Zafiyet yönetimi: CVE, CVSS, KEV, önceliklendirme

Bir CVE kaydını ve bir CVSS vektörünü ölçüt ölçüt okuyabilir, 3.1 temel puanını formülle hesaplayabilir, bir bulgu listesini KEV, EPSS, maruziyet ve varlık değeriyle önceliklendirebilir, düzeltme, istisna ve ölçütleri savunulabilir biçimde yönetebilirsiniz.

  • 70 dk
  • 30 soru
  • 5 antrenman

Her ay binlerce yeni açık yayımlanır ve hiçbir ekip hepsini aynı gün kapatamaz. Zafiyet yönetimi (vulnerability management), hangi açığın önce, hangisinin sonra, hangisinin hiç kapatılmayıp başka yolla korunacağına kanıtla karar verme işidir. Bu derste bir açığın kimliğini (CVE), teknik ağırlığını (CVSS), gerçekten istismar edilip edilmediğini (KEV) ve edilme olasılığını (EPSS) okumayı, bunları kendi varlıklarınızın bağlamıyla birleştirmeyi öğreneceksiniz. Bir CVSS 3.1 puanını formülle elle hesaplayacak, bir tarayıcı bulgusunun gerçek mi yanlış mı olduğuna karar verecek, istisnayı ve ölçütleri nasıl kuracağınızı göreceksiniz. Bir önceki ders olan Olay müdahalesi, kapatılmamış bir açığın neye dönüştüğünü anlatıyordu; bir sonraki ders Yazıya dökmek, burada ürettiğiniz kararı rapora çevirmeyi anlatır.

Zafiyet yönetimi bir döngüdür

Zafiyet (vulnerability), bir yazılımda, donanımda ya da yapılandırmada saldırganın kullanabileceği bir zayıflıktır. Zafiyet taraması (vulnerability scanning) bu zayıflıkları bulan bir araçtır; zafiyet yönetimi ise taramanın öncesini ve sonrasını da kapsayan, hiç bitmeyen bir döngüdür. Tek seferlik bir tarama bir fotoğraftır; yönetim, fotoğrafın her hafta yeniden çekilip farkların kapatılmasıdır.

  • 1. Varlık envanteri (asset inventory): Neye sahip olduğunuzu bilmeden onu koruyamazsınız. Her sunucu, istemci, ağ cihazı, bulut kaynağı ve uygulama; sahibi, önemi ve internete açık olup olmadığıyla birlikte listelenir.
  • 2. Tarama (scan): Envanterdeki varlıklar bir tarayıcıyla ya da ajanla düzenli olarak denetlenir ve bilinen açıklar listelenir.
  • 3. Değerlendirme (assess): Her bulgunun gerçek olup olmadığına bakılır. Yanlış pozitif (false positive) ayıklanır, bulgu doğru varlığa ve doğru sahibe bağlanır.
  • 4. Önceliklendirme (prioritise): Bulgular, teknik ağırlıkları, istismar kanıtı, varlığın maruziyeti ve iş için önemi birlikte tartılarak sıraya konur.
  • 5. Düzeltme ya da hafifletme (remediate or mitigate): Yama uygulanır, yapılandırma değiştirilir; bu hemen olamıyorsa telafi edici bir kontrol (compensating control) konur ya da riski sahibinin imzasıyla, süreli olarak kabul edilir.
  • 6. Doğrulama (verify): Yeniden tarama ya da sürüm denetimiyle açığın gerçekten kapandığı kanıtlanır. 'Yamayı geçtik' demek doğrulama değildir.
  • 7. Raporlama (report): Kapanma süreleri, kapsama, süresi geçmiş bulgular ve kabul edilen riskler yönetime ve sahiplere bildirilir.

SOC analisti bu döngünün iki ucunda durur. Bir yandan tarayıcının ve tehdit istihbaratının verdiği bilgiyle 'bu açık bizde var mı, istismar ediliyor mu' sorusunu cevaplar; öbür yandan SIEM'de o açığın istismar girişimini arar. Bir saldırıda ilk sorulan sorulardan biri de 'bu sunucu neden yamasızdı' olur.

CVE: bir açığın kimliği

CVE (Common Vulnerabilities and Exposures), kamuya açıklanmış bir açığa verilen tek ve kalıcı kimliktir. Biçimi CVE-yıl-sıra numarası şeklindedir: CVE-2021-44228 ya da CVE-2026-114713 gibi. Sıra numarası en az dört hanedir ve üst sınırı yoktur; yılda on binlerce kimlik ayrıldığı için altı haneli numaralar artık olağandır. Yıl kısmı genellikle kimliğin ayrıldığı yılı gösterir; açığın keşfedildiği ya da yayımlandığı yıl olmak zorunda değildir.

CVE programını MITRE işletir, CISA destekler. Kimliği tek bir merkez dağıtmaz: CNA (CVE Numbering Authority) denen yetkili kuruluşlar, yani yazılım üreticileri, açık kaynak projeleri, ulusal CERT'ler ve bazı araştırma kuruluşları, kendi kapsamlarındaki açıklara kimlik atar ve CVE kaydını (CVE record) yayımlar. Bir kayıt, kimliği, etkilenen ürünü ve sürümleri, kısa bir açıklamayı ve kaynak bağlantılarını içerir; CNA çoğu zaman bir CVSS puanı ve bir CWE türü de ekler. Kayıt üç durumdan birindedir: Reserved (kimlik ayrıldı, ayrıntı henüz yayımlanmadı), Published (yayımlandı) ve Rejected (geri çekildi; örneğin açık olmadığı ya da başka bir kaydın kopyası olduğu anlaşıldı).

NVD (National Vulnerability Database), ABD'de NIST'in yürüttüğü veritabanıdır. CVE kaydını alır ve onu zenginleştirir (enrichment): CWE türünü, etkilenen ürün yapılandırmalarını (CPE) ve gerekirse kendi CVSS puanını ekler. Yayımlanan CVE sayısı hızla arttığı için NVD'de büyük bir analiz birikimi (backlog) oluştu. NIST'in 15 Nisan 2026 duyurusuna göre NVD artık KEV kataloğundaki CVE'leri (bir iş günü içinde hedefiyle), ABD federal kurumlarında kullanılan yazılımları ve kritik yazılım tanımına girenleri öne alıyor; geri kalanlar 'Lowest Priority - not scheduled for immediate enrichment' olarak işaretleniyor, 1 Mart 2026'dan önce yayımlanmış birikmiş kayıtlar da 'Not Scheduled' grubuna alındı. CNA kayda bir CVSS puanı koymuşsa NVD artık ayrıca kendi puanını rutin olarak vermiyor. Bu durum değişebilir: güncelini nvd.nist.gov ve cve.org üzerinden kontrol edin.

Bunun analist için anlamı açıktır: NVD puanı olmayan bir CVE zararsız değildir, yalnızca henüz NVD tarafından işlenmemiştir. Böyle bir durumda kaydı yayımlayan kuruluşun kendi puanına, üreticinin güvenlik bildirisine (security advisory) ve KEV'e bakılır.

CWE (Common Weakness Enumeration), yine MITRE'nin yürüttüğü bir zayıflık türleri listesidir. CVE 'şu üründeki şu açık' der, CWE 'bu bir SQL enjeksiyonu (CWE-89)' ya da 'bu bir siteler arası betik (CWE-79)' der. Aynı CWE binlerce CVE'nin ortak köküdür; geliştiricilere hangi hata türüyle uğraşmaları gerektiğini CWE gösterir.

CVSS: açığın teknik ağırlığı

CVSS (Common Vulnerability Scoring System), FIRST'ün yayımladığı, bir açığın özelliklerini 0.0 ile 10.0 arası bir puana ve bir vektör dizgisine (vector string) çeviren açık bir standarttır. Bugün iki sürüm birlikte kullanılır: yıllardır yaygın olan 3.1 ve 1 Kasım 2023'te yayımlanan 4.0. Tarayıcılarda, CVE kayıtlarında ve NVD'de ikisini de görürsünüz.

CVSS 3.1'in temel ölçütleri (Base metrics) sekiz tanedir. İlk dördü açığın ne kadar kolay kullanıldığını (exploitability) anlatır:

  • AV, saldırı vektörü (Attack Vector): N (Network, ağ üzerinden, yönlendiricilerin ötesinden), A (Adjacent, aynı yerel ağdan ya da bitişik ağdan), L (Local, yerel oturumla ya da kullanıcıya dosya açtırarak), P (Physical, cihaza fiziksel dokunarak).
  • AC, saldırı karmaşıklığı (Attack Complexity): L (Low) ya da H (High). H, saldırganın denetimi dışındaki koşulların gerektiği durumdur: bir yarış durumu, hedefe özgü bir bilgi.
  • PR, gereken yetki (Privileges Required): N (yok), L (sıradan kullanıcı), H (yönetici).
  • UI, kullanıcı etkileşimi (User Interaction): N (gerekmez) ya da R (Required: kurban bir bağlantıya tıklamalı, bir dosya açmalı).

Beşincisi S, kapsam (Scope): U (Unchanged) ya da C (Changed). C, açığın etkisinin bulunduğu bileşenin güvenlik yetki alanının dışına taşmasıdır: sanal makinedeki bir açıkla hipervizöre (hypervisor) ulaşmak ya da bir web uygulamasındaki açıkla kullanıcının tarayıcısında kod çalıştırmak gibi.

Son üçü etkidir: C, gizlilik (Confidentiality), I, bütünlük (Integrity), A, erişilebilirlik (Availability); her biri H (High), L (Low) ya da N (None) alır.

Puanın sözlü karşılığı önem derecesi (severity) bantlarıyla verilir; 3.1 ve 4.0'da bantlar aynıdır: None 0.0, Low 0.1 ile 3.9 arası, Medium 4.0 ile 6.9 arası, High 7.0 ile 8.9 arası, Critical 9.0 ile 10.0 arası. Puanlar ondalık noktayla yazılır.

CVSS 4.0 ölçütleri dört grupta toplar: Base (açığın kendisi), Threat (istismar durumu), Environmental (sizin ortamınız) ve Supplemental (ek bilgi; puanı değiştirmez). 4.0'da Scope kaldırılmış, yerine etkiler 'açıklı sistem' (VC, VI, VA) ve 'sonraki sistemler' (SC, SI, SA) diye ikiye ayrılmıştır. 4.0 puanı bir formülle değil, FIRST'ün hesaplayıcısındaki bir arama tablosuyla bulunur; bu yüzden 4.0 puanını elle hesaplamazsınız, vektörünü okursunuz.

Örnek: bir vektörden puana

Kurgusal bir ürün olan DepoPanel 3.2 adlı web tabanlı stok uygulamasında bir açık yayımlandı. Üretici şu vektörü verdi: CVSS:3.1/AV:N/AC:L/PR:L/UI:N/S:U/C:H/I:H/A:N. Önce sözle okuyalım: saldırı ağ üzerinden yapılır (AV:N), özel bir koşul gerekmez (AC:L), saldırganın sıradan bir kullanıcı hesabı olmalıdır (PR:L), kurbanın bir şey yapması gerekmez (UI:N), etki uygulamanın kendi sınırında kalır (S:U), veriler okunabilir ve değiştirilebilir (C:H, I:H) ama hizmet durmaz (A:N).

Şimdi spesifikasyonun 7.1. bölümündeki formülle hesaplayalım. Ağırlıklar spesifikasyonun 7.4. bölümündeki tablodan gelir: AV:N 0.85, AC:L 0.77, PR:L (kapsam değişmediğinde) 0.62, UI:N 0.85, H etkisi 0.56, N etkisi 0.

Son adımdaki Roundup, sayıyı bir ondalık basamağa yukarı yuvarlar: 8.0123 sıradan yuvarlamayla 8.0 olurdu, CVSS'te 8.1 olur. Spesifikasyonun A ekine göre bu işlem, kayan nokta hatası olmasın diye sayıyı 100 000 ile çarpıp tam sayıyla yapılır. Sonuç 8.1, yani High.

Aynı hesabı FIRST'ün mantığıyla yazılmış küçük bir betikle denetlediğinizde de 8.1 çıkar. Bu derste geçen bütün 3.1 puanları böyle denetlenmiştir. Hesabı bir kez elle yapmanın amacı ezber değil, puanın neden yükselip düştüğünü görmektir: PR:L yerine PR:N olsaydı toplam büyür ve puan 9.1 olurdu (Critical); hesap ölçütlerin puanı nasıl ittiğini gösterir.

CVSS 3.1 temel puanı, adım adım
Vektör: CVSS:3.1/AV:N/AC:L/PR:L/UI:N/S:U/C:H/I:H/A:N

1) Etki alt puanı (ISS)
   ISS = 1 - (1 - C) x (1 - I) x (1 - A)
       = 1 - (1 - 0.56) x (1 - 0.56) x (1 - 0)
       = 1 - 0.44 x 0.44 x 1 = 1 - 0.1936 = 0.8064

2) Etki (Impact), kapsam değişmedi (S:U)
   Impact = 6.42 x ISS = 6.42 x 0.8064 = 5.1771

3) Kullanılabilirlik (Exploitability)
   Exploitability = 8.22 x AV x AC x PR x UI
                  = 8.22 x 0.85 x 0.77 x 0.62 x 0.85 = 2.8353

4) Temel puan (S:U)
   Impact 0'dan büyük, öyleyse
   BaseScore = Roundup(min(Impact + Exploitability, 10))
             = Roundup(min(8.0123, 10)) = 8.1

Sonuç: 8.1  High

Dikkat: Kapsam değiştiğinde (S:C) iki şey değişir: Impact için başka bir formül kullanılır, 7.52 x (ISS - 0.029) - 3.25 x (ISS - 0.02)^15, toplam 1.08 ile çarpılır ve PR ağırlıkları yükselir (L 0.68, H 0.50). Hesap yaparken önce S'ye bakın.

Puan risk değildir: KEV, EPSS ve bağlam

FIRST, CVSS'in bir açığın önem derecesini ölçtüğünü, tek başına risk ölçmek için kullanılmaması gerektiğini spesifikasyonda açıkça yazar. Temel puan açığın her yerde aynı olan teknik özelliğidir; sizin sunucunuzun internete açık olup olmadığını, üzerinde müşteri verisi bulunup bulunmadığını, açığın şu anda saldırganlarca kullanılıp kullanılmadığını bilmez. Yayımlanan açıkların önemli bir kısmı High ya da Critical çıkar; 'önce Critical'leri kapatalım' demek, çoğu zaman yüzlerce bulguyu aynı anda acil saymaktır.

KEV (Known Exploited Vulnerabilities), CISA'nın vahşi ortamda (in the wild) istismar edildiği bilinen açıklar kataloğudur. Bir açık üç koşulu sağlarsa eklenir: bir CVE kimliği vardır, istismar edildiğine dair güvenilir kanıt vardır ve yama gibi açık bir düzeltme yolu vardır. Yalnızca bir kavram kanıtı (proof of concept, PoC) yayımlanmış olması ya da internette tarama görülmesi yetmez; gerçek bir istismar girişimi gerekir. KEV, yayımlanan CVE'lerin küçük bir kısmıdır; bu yüzden güçlü bir süzgeçtir.

EPSS (Exploit Prediction Scoring System), yine FIRST'ün bir modelidir: yayımlanmış her CVE için o açığın önümüzdeki 30 gün içinde vahşi ortamda istismar edilme olasılığını 0 ile 1 arası bir sayıyla tahmin eder ve her gün yeniler. Yanında bir yüzdelik dilim (percentile) verir: o CVE'nin bütün CVE'lerin yüzde kaçından yüksek ya da eşit puan aldığını. EPSS bir olasılıktır, kanıt değildir: KEV 'oldu' der, EPSS 'olabilir' der.

SSVC (Stakeholder-Specific Vulnerability Categorization), Carnegie Mellon Üniversitesi SEI'nin CISA ile geliştirdiği bir karar ağacıdır. Puan üretmez; istismar durumu, teknik etki, otomatikleştirilebilirlik ve görev açısından önem gibi sorulara verilen cevaplarla dört sonuçtan birine varır: Track, Track*, Attend, Act.

Önceliklendirme bu bilgileri bir araya getirir. Sorulacak üç soru vardır: istismar kanıtı ne diyor (KEV'de mi, EPSS yüksek mi, üretici 'istismar ediliyor' diyor mu), maruziyet ne (internetten erişilebiliyor mu, yalıtılmış bir ağda mı), varlığın değeri ne (kimlik sunucusu mu, test makinesi mi). KEV'deki, internete açık bir VPN geçidindeki 7.2'lik açık, yalıtılmış bir laboratuvar sunucusundaki 9.8'lik açıktan önce kapatılır. Bu kararı yazıya dökmek, yani neden bu sırayı seçtiğinizi gerekçesiyle kaydetmek, bir sonraki dersin konusudur.

Akılda kalsın

  • Zafiyet yönetimi bir döngüdür: envanter, tarama, değerlendirme, önceliklendirme, düzeltme ya da hafifletme, doğrulama, raporlama; envanteri olmayan bir program göremediğini koruyamaz.
  • CVE bir açığın kimliğidir (CNA atar, NVD zenginleştirir), CWE zayıflığın türüdür, CVSS teknik ağırlığıdır; NVD puanı olmayan bir CVE zararsız değildir, kaydı yayımlayanın puanına ve üreticinin bildirisine bakılır.
  • CVSS bantları: None 0.0, Low 0.1 ile 3.9, Medium 4.0 ile 6.9, High 7.0 ile 8.9, Critical 9.0 ile 10.0; 3.1 temel puanı ISS, Impact, Exploitability ve yukarı yuvarlamayla hesaplanır, S:C'de formül, 1.08 çarpanı ve PR ağırlıkları değişir; 4.0 puanı tablodan gelir, Supplemental puanı değiştirmez.
  • Puan risk değildir: KEV istismarın olduğunu (CVE kimliği, güvenilir istismar kanıtı, açık bir düzeltme), EPSS önümüzdeki 30 günde istismar olasılığını söyler; öncelik bunları maruziyet ve varlık değeriyle birleştirir. BOD 22-01 kaldırıldı, federal süreleri artık BOD 26-04 belirler.
  • Asıl düzeltme yapılamıyorsa telafi edici kontrol konur; istisnanın bir iş sahibi, gerekçesi ve bitiş tarihi olur; her kapanış yeniden taramayla doğrulanır ve program MTTR, kapsama ve SLA uyumuyla ölçülür.

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
ZafiyetVulnerabilityBir yazılım, donanım ya da yapılandırmada saldırganın kullanabileceği zayıflık.
Zafiyet yönetimiVulnerability managementAçıkları bulma, tartma, düzeltme ve doğrulamanın sürekli döngüsü.
Varlık envanteriAsset inventoryKuruluşun bütün sistemlerinin sahibi, önemi ve maruziyetiyle tutulan listesi.
CVE kimliğiCVE IDKamuya açıklanmış bir açığın CVE-yıl-numara biçimindeki tek ve kalıcı kimliği.
CVE numaralandırma otoritesiCVE Numbering Authority (CNA)Kendi kapsamındaki açıklara CVE kimliği atamaya ve kayıt yayımlamaya yetkili kuruluş.
Ulusal Zafiyet VeritabanıNational Vulnerability Database (NVD)NIST'in CVE kayıtlarını CVSS, CWE ve CPE bilgisiyle zenginleştirdiği veritabanı.
Zayıflık türüCommon Weakness Enumeration (CWE)Açığın kökündeki hata türünün MITRE listesindeki sınıfı, örneğin CWE-89 SQL enjeksiyonu.
CVSSCommon Vulnerability Scoring SystemFIRST'ün, bir açığın teknik ağırlığını 0.0 ile 10.0 arası puana ve vektöre çeviren standardı.
Vektör dizgisiVector stringCVSS ölçütlerinin değerlerini ad:değer biçiminde eğik çizgiyle sıralayan metin.
Temel ölçütlerBase metricsBir açığın ortamdan bağımsız, her yerde aynı olan özellikleri.
KapsamScopeCVSS 3.1'de açığın etkisinin bulunduğu bileşenin yetki alanı dışına taşıp taşmadığı.
Önem derecesiSeverityCVSS puanının None, Low, Medium, High, Critical bantlarındaki sözlü karşılığı.
Bilinen istismar edilmiş açıklar kataloğuKnown Exploited Vulnerabilities (KEV)CISA'nın vahşi ortamda istismar edildiği güvenilir biçimde bilinen açıklar listesi.
İstismar tahmin puanıExploit Prediction Scoring System (EPSS)Bir CVE'nin önümüzdeki 30 günde istismar edilme olasılığının FIRST'ün modeliyle tahmini.
Paydaşa özgü zafiyet sınıflandırmasıSSVCKarar noktalarıyla Track, Track*, Attend, Act sonuçlarından birine varan karar ağacı.
Kimlik doğrulamalı taramaAuthenticated (credentialed) scanTarayıcının hedefe hesapla girip kurulu yazılımı ve yapılandırmayı içeriden okuması.
Yanlış pozitifFalse positiveTarayıcının var dediği ama gerçekte bulunmayan açık.
Geri taşımaBackportGüvenlik düzeltmesinin üst projenin sürüm numarası değiştirilmeden eski sürüme uygulanması.
Telafi edici kontrolCompensating controlAsıl düzeltme yapılamadığında riski başka yoldan düşüren önlem.
Risk kabulüRisk acceptanceBir açığın belirli bir süre kapatılmayacağına risk sahibinin yazılı, süreli kararı.
Ortalama düzeltme süresiMean time to remediate (MTTR)Kapanan bulgularda bulunma ile doğrulanmış kapanma arasındaki ortalama süre.
KapsamaCoverageTaranan varlıkların envanterdeki bütün varlıklara oranı.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • CompTIA CySA+ CS0-004 2.1: Given a scenario, implement the appropriate vulnerability scanning method (Asset inventory; Planning considerations: scheduling, operations, performance, sensitivity levels; Scan types: internal vs. external, agent vs. agentless, credentialed vs. non-credentialed, passive vs. active)
  • CompTIA CySA+ CS0-004 2.3: Given a scenario, analyze data to prioritize and mitigate vulnerabilities (Exploitability; Active exploitation/threat intelligence; Asset value; Patch/remediation availability; True/false positives; Common Vulnerability Scoring System (CVSS) metrics; First Exploitability Prediction Scoring System (EPSS); Context awareness: internal, external, isolated; Exceptions; Compensating controls; Validation of remediation)
  • CompTIA CySA+ CS0-004 2.4: Explain concepts related to control types, risks, and vulnerability management (Risk management strategies: accept, transfer, avoid, mitigate; Policies, governance, and service-level objectives (SLOs))
  • CompTIA CySA+ CS0-004 4.1: Explain the importance of vulnerability management reporting and communication (Vulnerability scan reports; Risk scorecards; Inhibitors to remediation; Metrics and KPIs: trends, top risks, SLA)
  • CompTIA Security+ SY0-801 2.1: Explain characteristics of threats and vulnerabilities (Vulnerabilities: scoring, CVSS; prioritization; CVE)
  • CompTIA Security+ SY0-801 4.3: Given a scenario, perform tasks associated with vulnerability management (Identification methods: scanning; Prioritization: severity assessment; Remediation; Verification; Reporting)

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: