Aşama 6: SOC · Ders 6.11
Olay müdahalesi: NIST SP 800-61, sınırlama, delil, delil zinciri
Bir olayı ölçütlerine göre ilan edip önemini belirleyebilir, sınırlama seçeneklerini bedelleriyle tartabilir, delili uçuculuk sırasıyla toplayıp hash ve delil zinciriyle koruyabilir, Türkiye'deki ve AB'deki bildirim yükümlülüklerini olayın akışına yerleştirebilirsiniz.
Triyaj bir alarmın gerçek ve önemli olup olmadığına karar verir. Cevap 'evet, bu bir olay' olduğunda başka bir iş başlar: zararı durdurmak, saldırganı çıkarmak, sistemleri temiz hale getirmek ve bunları yaparken delili bozmamak. Bu iş olay müdahalesi (incident response)dir. Ders NIST'in Nisan 2025'te yayımladığı SP 800-61 Rev. 3'ün yapısını ve sınavların hâlâ kullandığı Rev. 2'nin dört evresiyle farkını, sınırlama seçeneklerinin bedelini, RFC 3227'nin uçuculuk sırasını, adli kopyayı, hash'i ve delil zincirini, Türkiye'de ve AB'de kime ne zaman bildirim yapılacağını ele alır; sonunda erken yakalanmış bir fidye yazılımı hazırlığını baştan sona izler.
Olay, ilan ve önem
Triyaj dersinde NIST'in tanımını gördük: siber güvenlik olayı (cybersecurity incident), bilginin ya da sistemin gizliliğini, bütünlüğünü veya erişilebilirliğini yetkisiz olarak fiilen ya da yakın biçimde tehlikeye atan, ya da yasayı veya güvenlik politikasını ihlal eden durumdur. SP 800-61r3 bunu iki kelimeden ayırır: gözlemlenebilir her şey olan olay (event) ve olumsuz sonucu olan olumsuz olay (adverse event). Bu derste 'olay' tek başına incident anlamındadır.
Triyajın 'yükselt' kararı ile müdahale arasındaki kapı olay ilanı (incident declaration)dır. Rev. 3'e göre olaylar, olumsuz olaylar tanımlı olay ölçütlerini karşıladığında ilan edilir (DE.AE-08). Ölçüt olay anında uydurulmaz, planda önceden yazılıdır: 'doğrulanmış kötü amaçlı kod çalıştı', 'yetkisiz hesap kullanımı doğrulandı' gibi.
İlandan sonra soru 'ne kadar ciddi?' olur. Triyaj dersindeki risk etkenleri (varlık kritikliği, işlevsel etki, veri etkisi, gözlenen etkinliğin aşaması, tehdit aktörü, kurtarılabilirlik) burada tek bir alarma değil olayın tamamına uygulanır ve kurumun tanımladığı birkaç düzeyli bir önem derecesine (severity) çevrilir. NIST bir ölçek dayatmaz; olayların ilk gelen ilk ele alınır sırasıyla işlenmemesini ister. Göstergelerin bağlamı Tehdit istihbaratı dersinin konusudur.
İki model: Rev. 2'nin dört evresi, Rev. 3'ün CSF 2.0 yapısı
NIST SP 800-61'in 2012 tarihli Rev. 2'si olay müdahalesini dört evreli bir döngü olarak çiziyordu: hazırlık (preparation); tespit ve analiz (detection and analysis); sınırlama, temizleme ve kurtarma (containment, eradication and recovery); olay sonrası faaliyet (post-incident activity). Olay sonrası dersler hazırlığa geri beslenir ve döngü yeniden başlar. Pek çok kurs, kitap ve sınav bu dört evreyi hâlâ kullanır.
Nisan 2025'te yayımlanan Rev. 3 Rev. 2'nin yerini almıştır ve yapısı tamamen değişmiştir. Gerekçesi şudur: 2012'de olaylar seyrek ve dar kapsamlıydı, müdahale bir iki günde biterdi; bugün olaylar sık ve zararlı, kurtarma haftalar ya da aylar sürebiliyor. Bu yüzden Rev. 3 müdahaleyi ayrı bir ekibin döngüsü olarak değil, siber güvenlik risk yönetiminin parçası olarak ele alır ve önerilerini NIST CSF 2.0'ın altı işlevine göre düzenler: Govern (GV, yönetişim), Identify (ID, tanımlama), Protect (PR, koruma), Detect (DE, tespit), Respond (RS, müdahale), Recover (RC, kurtarma).
Modelin üç katmanı vardır. Alttaki Govern, Identify ve Protect hazırlıktır; Rev. 3'e göre bunlar müdahalenin kendisi değil, onu da destekleyen daha geniş risk yönetimi faaliyetleridir. Üstteki Detect, Respond ve Recover olay müdahalesinin kendisidir. Ortada Identify işlevinin Improvement (ID.IM, iyileştirme) kategorisi durur: her işlevden çıkan dersler buraya akar ve buradan bütün işlevlere geri döner.
En önemli fark derslerin zamanıdır: Rev. 2'de dersler son evrede toplanırdı, Rev. 3 ise çoğu zaman belirlendikleri anda, kurtarma bitmeden paylaşılmalarını ister. İkinci fark biçimdir: Rev. 3 adım adım bir el kitabı değil, bir CSF 2.0 Topluluk Profili (Community Profile)dir ve kurumların kendilerine uyan modeli seçebileceğini yazar.
Sınav için: CompTIA CySA+ CS0-004 süreci yedi adımla sorar (Preparation, Detection, Analysis, Containment, Eradication, Recovery, Post-incident) ve bunlar Rev. 2'nin dört evresine kolayca eşlenir. 'NIST SP 800-61 dört evrelidir' cümlesi artık yalnızca eski sürüm için doğrudur.
| Rev. 2 evresi | Rev. 3'teki CSF 2.0 karşılığı (Rev. 3, Tablo 1) |
|---|---|
| Hazırlık (preparation) | Govern; Identify (bütün kategoriler); Protect |
| Tespit ve analiz (detection and analysis) | Detect; Identify (Improvement) |
| Sınırlama, temizleme ve kurtarma | Respond; Recover; Identify (Improvement) |
| Olay sonrası faaliyet (post-incident activity) | Identify (Improvement) |
Roller, plan ve playbook
Rev. 3, müdahaleye artık kurumun içinden ve dışından pek çok tarafın katıldığını söyler ve örnek roller sayar:
- Yönetim (leadership): Müdahaleyi denetler, bütçe ayırır, kritik bir hizmeti kapatmak gibi büyük kararları verir.
- Olay işleyiciler (incident handlers): Olayı doğrular, delil toplar, önceliklendirir, zararı sınırlar, kök nedeni bulur. Kurum içinden, sözleşmeli (örneğin bir MSSP) ya da dışarıdan olabilirler.
- Teknoloji uzmanları: Sistem, ağ, bulut yöneticileri ve yazılımcılar; hesabı kapatan, imajı yeniden kuran onlardır.
- Hukuk (legal): Planları yasaya uygunluk için inceler; kovuşturma, dava ya da bağlayıcı anlaşma ihtimali olan olaylarda yol gösterir.
- Kurumsal iletişim (public affairs and media relations) basınla konuşur; insan kaynakları, fiziksel güvenlik ve varlık sahipleri gerektiğinde katılır.
Rev. 3, her olay için bir olay sorumlusu (incident lead) atanmasını değerlendirilecek husus olarak yazar. Sektörde bu role çoğu zaman olay komutanı (incident commander) denir: teknik işi kendisi yapmaz, kararları toplar, görev dağıtır, durumu yönetime ve iletişim sorumlusuna aktarır.
Bunlar önceden yazılıdır. Olay müdahale politikası kapsamı, tanımları, hangi rolün bir varlığa el koyma, bağlantısını kesme ya da kapatma yetkisi olduğunu ve önceliklendirme kurallarını içerir. Olay müdahale planı (IR plan) yeteneğin yol haritasıdır; playbook belirli senaryolarda uygulanacak somut adımları verir: 'fidye yazılımı', 'ele geçirilmiş hesap' gibi. Playbook'u olmayan ekip, gece üçte hangi hesabı kimin kapatabileceğini telefonda tartışır.
Sınırlama: zararı durdurmak, delili yakmamak
Rev. 3'e göre sınırlama (containment) olayın yayılmasını önlemektir; olayların çoğu bir tür sınırlama gerektirir. Kısa vadeli sınırlama dakikalar içinde kanamayı durduran adımdır; uzun vadeli sınırlama temizlik hazırlanırken sistemi güvenle ayakta tutan geçici düzenlemedir. Rev. 3 süreyi de ölçüt sayar: saatler içinde kaldırılacak acil çözüm, iki hafta içinde kaldırılacak geçici çözüm ya da kalıcı çözüm.
Başlıca araçlar şunlardır:
- Yalıtım (isolation, quarantine): Makineyi ağdan ayırmak. EDR ile ağ yalıtımı, switch portunu kapatmak, makineyi ayrı bir VLAN'a almak.
- Engelleme (block): Saldırganın adresini, alan adını ya da dosya hash'ini güvenlik duvarında, DNS'te, proxy'de ya da EDR'de engellemek.
- Hesabı devre dışı bırakmak (disable account): Ele geçirilen hesabı kapatmak ve açık oturumlarını sonlandırmak. Parola sıfırlamak tek başına açık oturumları ve önceden verilmiş oturum belirteçlerini her zaman kapatmaz.
- Kimlik bilgilerini yenilemek (reset credentials): Etkilenen makinede kullanılmış bütün parolaları, hizmet hesaplarını ve anahtarları temiz bir makineden değiştirmek.
Her adımın bir bedeli vardır; Rev. 3'e göre hızlı kurtarma ihtiyacı ile saldırganı gözleme ya da derin inceleme ihtiyacı arasında denge kurulur. Üç bedel öne çıkar. Saldırganı uyarmak (tipping off): hesabı kapattığınızda ya da adresi engellediğinizde saldırgan fark eder, başka erişim yolu varsa onu kullanır ya da zararı hızlandırır. Uçucu delili kaybetmek: makineyi kapatmak bellekteki süreçleri, bağlantıları ve anahtarları siler; RFC 3227 ağdan kesmenin bile, ağdan koptuğunu fark edip delili silen tetikleyicileri (deadman switch) çalıştırabileceğini hatırlatır. İş kesintisi: bir sunucuyu yalıtmak onu kullanan herkesi durdurur.
Saldırganı gözlemek için sınırlamayı bilerek geciktirmek de bir seçenektir. Rev. 3 bunun tehlikeli olduğunu, çünkü saldırganın erişimini genişletebileceğini, ve önce hukuk birimiyle konuşulması gerektiğini yazar.
Delil: önce uçucu olan, sonra kalıcı olan
Rev. 3, bir olayda toplanan her verinin delil olduğunu, ama her olayda resmî delil zinciri (chain of custody) prosedürünün uygulanmayabileceğini yazar; kötü amaçlı yazılım olaylarının çoğu kovuşturmaya varmaz. Neyin dava olacağını baştan bilemeyeceğiniz için toplamayı her seferinde mahkemeye gidecekmiş gibi yapmak en güvenli alışkanlıktır.
RFC 3227 (BCP 55) kanıt toplamanın temel kuralını koyar: uçucu olandan daha az uçucu olana doğru ilerleyin. Bu sıraya uçuculuk sırası (order of volatility) denir. RFC'nin örnek sırasında en önde yazmaçlar ve önbellek, sonra yönlendirme tablosu, ARP önbelleği, süreç tablosu, çekirdek istatistikleri ve bellek, sonra geçici dosya sistemleri, sonra disk, sonra uzaktaki log ve izleme verisi, sonra fiziksel yapılandırma ve ağ topolojisi, en sonda arşiv ortamları gelir. Pratikte bir Windows makinesinde bu şu demektir: önce bellek, ağ bağlantıları ve süreçler; sonra disk.
RFC 3227'nin 'yapmayın' listesi kısadır: toplamayı bitirmeden makineyi kapatmayın; makinedeki programlara güvenmeyin; bütün dosyaların erişim zamanını değiştiren programlar çalıştırmayın. Önce toplayın, sonra analiz edin.
Disk için adli kopya (forensic image) alınır: dosya yedeği değil, bit düzeyinde birebir kopya. Kopya alınırken kaynak diske yazılmasın diye yazma engelleyici (write blocker) kullanılır, kopyanın aslıyla aynı olduğu hash ile kanıtlanır, analiz kopyanın kopyasında yapılır. Her delilin öyküsü de yazılır: kim, nerede, ne zaman buldu; kimin elinde, nasıl saklandı; ne zaman, nasıl el değiştirdi. Bu kayıt delil zinciridir; saatler UTC ile ya da saat dilimiyle yazılır.
Temizleme, kurtarma ve alınan dersler
Rev. 3'e göre temizleme (eradication), sınırlamadan sonra kalıcılık mekanizmalarını ve giriş noktalarını ortadan kaldırmaktır: kötü amaçlı yazılımı silmek, ele geçirilmiş hesapları kapatmak, istismar edilen bütün zafiyetleri bulup gidermek. Rev. 3'ün ilk önerisi etkilenen bütün makineleri ve hizmetleri belirlemektir. Kapsamı eksik çıkarılmış bir olay temizlendi sanılır ve başka bir makinede sürer.
Kurtarma (recovery) sistemleri normal işleyişe döndürmektir: temiz yedekten geri yükleme, yeniden kurulum, yama, parola değişikliği, denetimlerin sıkılaştırılması. Rev. 3 yedeklerin kullanılmadan önce uzlaşma göstergeleri (IoC) ve bozulma için denetlenmesini (RC.RP-03), geri yüklenen sistemin üretime alınmadan önce yeniden taranmasını ve kök nedenin giderilmesini (RC.RP-05) ister. Yalıtılmış makine ağa ancak bu doğrulamadan sonra geri verilir (release from isolation). Saldırgan çok yetenekliyse Rev. 3 donanımın bile değiştirilmesinin gerekebileceğini yazar.
Kurtarmanın bitişi de ölçütlere göre ilan edilir ve belgeler tamamlanır (RC.RP-06); merkezde eylem sonrası rapor (after-action report) durur.
Alınan dersler (lessons learned) toplantısı ne olduğunu, ne yapıldığını ve ne kadar işe yaradığını bütün taraflardan dinlemek içindir. Rev. 2 bunu olayın bitişinden sonraki birkaç gün içinde öneriyordu; Rev. 3 toplantıyı korur ama dersin beklemeden paylaşılmasını ister. Çıktısı suçlu değil, düzeltmedir: eksik bir log kaynağı, yazılmamış bir playbook. Zafiyetlerin takibi Zafiyet yönetimi, raporun yazımı Yazıya dökmek dersinin konusudur.
Çalışılmış örnek: fidye yazılımından önce yakalanan saldırı
Uydurma bir lojistik şirketi. Saatler yerel saattir (UTC+3); olay kaydında UTC olarak da yazılır.
- 09:12 EDR, WS-014'te Word'ün kodlanmış bir PowerShell komutu başlattığını bildirir; a.yilmaz, fatura@ornekkargo.example adresinden gelen bir eki açmıştır. Triyaj alarmı gerçek bulur ve yükseltir.
- 09:20 Güvenlik duvarı logunda WS-014'ün (192.168.10.37) her 60 saniyede bir 203.0.113.45:443'e bağlandığı görülür: düzenli bir işaret (beacon).
- 09:31 EDR, WS-014'te LSASS belleğine erişim denemesi bildirir (ATT&CK T1003.001). 09:34 a.yilmaz hesabı WS-014'ten dosya sunucusu FS-02'ye SMB ile oturum açar.
- 09:40 Olay ilan edilir: ölçütler (doğrulanmış kötü amaçlı kod, kimlik bilgisi erişimi, yanal hareket) karşılanmıştır. Önem yüksektir: işlevsel etki henüz yoktur, ama etkinlik şifreleme gibi bir etkiden önce görülen kimlik bilgisi toplama ve yanal hareket aşamasındadır. Olay sorumlusu atanır, fidye yazılımı playbook'u açılır.
- 09:45 Kısa vadeli sınırlama: WS-014 EDR ile ağdan yalıtılır, makine açık kalır. 203.0.113.45 ve ornekkargo.example güvenlik duvarında ve DNS'te engellenir. a.yilmaz hesabı devre dışı bırakılır, oturumları kapatılır. Saldırganın fark etmesi bedeli bilinçli olarak kabul edilir: yanal hareket başlamışken beklemek daha pahalıdır.
- 09:50 FS-02'de C:\ProgramData altında çalıştırılmamış bir araç ve yeni bir zamanlanmış görev bulunur. Bordro verisi taşıyan FS-02 kapatılmaz; switch portundan yalıtılır.
- 10:30 Delil: iki makinede bellek imajı,
netstat -anove süreç listesi, sonra yazma engelleyiciyle disk imajı; her dosyanın SHA-256 değeri delil zinciri formuna, makine saatlerinin referanstan farkı nota yazılır. - Ertesi gün Temizleme: WS-014 temiz imajdan yeniden kurulur. Geçen hafta WS-014'te oturum açmış bir yardım masası yöneticisinin parolası da değiştirilir. Bütün makinelerde IoC'ler (hash, adres, görev adı) aranır.
- Kurtarma ve bildirim FS-02 yeniden kurulur, verisi IoC taramasından geçmiş yedekten döner. Proxy ve akış kayıtlarında veri çıkışı görülmez; hukuk birimi kişisel veri ihlali olmadığı kararını gerekçesiyle kayda geçirir. Alınan ders: Office'in alt süreç başlatmasını engelleyen kural eksikti.
Akılda kalsın
- NIST SP 800-61r3 (Nisan 2025) Rev. 2'nin yerini aldı ve CSF 2.0'ın altı işlevine dayanır: Govern, Identify, Protect hazırlık; Detect, Respond, Recover müdahalenin kendisi; dersler Identify'ın Improvement kategorisine akar ve beklemeden paylaşılır. Rev. 2'nin dört evresi: hazırlık; tespit ve analiz; sınırlama, temizleme ve kurtarma; olay sonrası faaliyet.
- Olay, tanımlı ölçütler karşılandığında ilan edilir; önem varlık kritikliği, işlevsel etki, veri etkisi, etkinliğin aşaması, tehdit aktörü ve kurtarılabilirlik gibi etkenlerle belirlenir, olaylar ilk gelen ilk ele alınır sırasıyla işlenmez.
- Her sınırlama adımının bedeli vardır: saldırganı uyarmak, uçucu delili kaybetmek, iş kesintisi. Makineyi kapatmak yerine açık bırakıp ağdan yalıtmak belleği korur; saldırganı gözlemek için gecikmeden önce hukukla konuşulur.
- RFC 3227: uçucu olandan kalıcı olana; bellek, bağlantılar ve süreçler diskten önce. Disk yazma engelleyiciyle bit düzeyinde kopyalanır, asıl önce, kopya sonra, asıl yeniden hash'lenir (bugün SHA-256), analiz kopyanın kopyasında yapılır; delil zinciri her el değiştirmeyi saat dilimiyle ve imzayla kaydeder.
- KVKK Kurul kararı 2019/10: Kurula öğrenmeden itibaren gecikmeksizin ve en geç 72 saat, etkilenen kişilere makul en kısa sürede; 7545 sayılı Kanun: siber olaylar gecikmeksizin Siber Güvenlik Başkanlığına; GDPR madde 33: mümkünse 72 saat, risk muhtemel değilse bildirim yok.
Terimler
| Türkçe | English | Anlamı |
|---|---|---|
| Olay müdahalesi | Incident response | Bir siber güvenlik olayını sınırlamak, temizlemek, kurtarmak ve ondan ders çıkarmak için yapılan işlerin bütünü. |
| Olumsuz olay | Adverse event | Nedeni ne olursa olsun olumsuz sonucu olan olay; incelenince bir incident olduğu anlaşılabilir. |
| Olay ilanı | Incident declaration | Olumsuz olayların tanımlı ölçütleri karşıladığına karar verip resmî müdahaleyi başlatmak (DE.AE-08). |
| Önem derecesi | Severity | Olayın ne kadar kötü olduğunu gösteren, kurumun tanımladığı düzey. |
| Olay sorumlusu, olay komutanı | Incident lead, incident commander | Bir olayda kararları toplayan, görev dağıtan ve durumu aktaran kişi. |
| Playbook | Playbook | Belirli bir senaryoda uygulanacak somut adımları veren belge. |
| Sınırlama | Containment | Olayın yayılmasını önlemek: yalıtma, engelleme, hesabı kapatma. |
| Yalıtım | Isolation, quarantine | Etkilenen makineyi ağdan ayırmak; makine açık kalırsa belleği korunur. |
| Temizleme | Eradication | Kalıcılık mekanizmalarını, zararlıyı ve giriş noktalarını ortadan kaldırmak. |
| Kurtarma | Recovery | Sistemleri doğrulanmış temiz durumda normal işleyişe döndürmek. |
| Uçuculuk sırası | Order of volatility | Kanıtı en kolay kaybolandan en kalıcı olana doğru toplama sırası (RFC 3227). |
| Adli kopya | Forensic image | Bir depolama ortamının bit düzeyinde birebir kopyası; dosya yedeği değildir. |
| Yazma engelleyici | Write blocker | Kopyalama sırasında kaynak ortama yazılmasını önleyen donanım ya da yazılım. |
| Hash, özet değer | Hash, message digest | İçerikten hesaplanan sabit uzunlukta değer; tek bir bayt değişirse değer değişir. |
| Delil zinciri | Chain of custody | Delilin kim tarafından, ne zaman, nerede bulunduğunu, elden ele geçişini ve saklanışını gösteren kesintisiz kayıt. |
| Yasal saklama | Legal hold | Dava ya da inceleme beklendiğinde verinin olağan silme kurallarına bakılmadan korunması. |
| Saat kayması | Clock drift | Bir cihazın saatinin referans saatten ne kadar saptığı; zaman çizelgesinde düzeltilir. |
| Eylem sonrası rapor | After-action report | Olayı, müdahaleyi, kurtarmayı ve alınan dersleri belgeleyen rapor (RC.RP-06). |
| Alınan dersler | Lessons learned | Ne olduğunu ve müdahalenin ne kadar işe yaradığını gözden geçirip düzeltmeye çevirmek. |
| Veri sorumlusu, veri işleyen | Controller, processor | Verinin işlenme amacını belirleyen ile onun adına işleyen; KVKK'da ihlal bildirimi veri sorumlusunun yükümlülüğüdür. |
Kaynaklar ve sınav konuları
- CompTIA CySA+ CS0-004 3.2: Summarize the incident response process (Preparation; Detection; Analysis; Containment; Eradication; Recovery; Post-incident)
- CompTIA CySA+ CS0-004 3.3: Given a scenario, implement incident response techniques (Incident response plan; Creating playbooks; Defining roles; Evidence gathering; Chain of custody; Data integrity validation; Preservation; Legal hold; Isolating affected targets; Remediation and verification; Release from isolation; Performing restoration; Root cause analysis)
- CompTIA CySA+ CS0-004 4.2: Explain the importance of security operations and incident response reporting and communication (Incident declaration and escalation; Legal team; Regulatory reporting agencies; Law enforcement; After-action report; Lessons learned)
- CompTIA Security+ SY0-801 4.7: Summarize concepts associated with incident response activities (Preparation; Playbooks; Roles; Digital forensics; Chain of custody; Preservation; Containment; Quarantine/isolation; Eradication/recovery; Notification/external reporting; Lessons learned; Root cause analysis)
- CompTIA Security+ SY0-801 5.4: Summarize elements of effective security compliance (bu derste Privacy altındaki Controller vs. processor ve Legal hold)
Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi:
- NIST SP 800-61 Rev. 3 (Nisan 2025): Incident Response Recommendations and Considerations for Cyber Risk Management
- NIST SP 800-61 Rev. 2 (Ağustos 2012, yerini Rev. 3 aldı): Computer Security Incident Handling Guide
- RFC 3227 (BCP 55): Guidelines for Evidence Collection and Archiving
- NIST SP 800-86: Guide to Integrating Forensic Techniques into Incident Response
- Kişisel Verileri Koruma Kurulu: Kişisel veri ihlali bildirim usul ve esaslarına ilişkin 24.01.2019 tarih ve 2019/10 sayılı Karar
- 7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu (Resmî Gazete 19.03.2025, sayı 32846)
- USOM: Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezi, hakkımızda
- Regulation (EU) 2016/679 (GDPR), madde 33 ve 34
Bu bölüm sınavın ve işin istediği ayrıntıdır: alanlar, sayılar, uç durumlar. Bir başlığa dokunarak açıp kapatabilirsiniz.
Rev. 3'te müdahalenin satırları
Rev. 3'ün 3. bölümü iki tablodur: Tablo 2 hazırlık ve alınan dersler, Tablo 3 olay müdahalesi (Detect, Respond, Recover). Her satır bir CSF kategorisi ya da alt kategorisidir; önceliği High (çekirdek faaliyet), Medium (doğrudan destek) ya da Low (dolaylı destek) olarak yazılır. Yanında R (öneri), C (değerlendirilecek husus) ve N (not) diye numaralı maddeler bulunur ve satır koduna eklenerek anılır: RS.MA-01.C1, RS.MA-01'in birinci değerlendirilecek hususudur. Aşağıdaki satırların hepsi High önceliklidir.
| CSF kodu | Satırın tanımı | Rev. 3'ün öne çıkan maddesi |
|---|---|---|
| RS.MA-01 | Olay ilan edilince plan ilgili üçüncü taraflarla birlikte yürütülür | C1: her olay için bir olay sorumlusu atamayı değerlendirin |
| RS.MA-03 | Olaylar sınıflandırılır ve önceliklendirilir | R3: hızlı kurtarma ile saldırganı gözleme arasında denge |
| RS.AN-06, 07 | Yapılan işler ve toplanan veri kaydedilir, bütünlüğü ve kaynağı korunur | N1: her olayda resmî delil zinciri uygulanmayabilir |
| RS.AN-08 | Olayın büyüklüğü tahmin edilir ve doğrulanır | R1: göstergeleri hedef bilinen ve olası diğer varlıklarda da arayın |
| RS.MI, RS.MI-01 | Olayın yayılması önlenir; olaylar sınırlanır | RS.MI R1: saldırganı sanal kuma yönlendirmeden önce hukukla konuşun |
| RC.RP-03 | Yedeklerin bütünlüğü kullanılmadan önce doğrulanır | R1: IoC, bozulma ve bütünlük denetimi |
| RC.RP-06 | Kurtarmanın bitişi ilan edilir, belgeler tamamlanır | R1: eylem sonrası rapor (after-action report) |
Dikkat: Sık yapılan hata: Rev. 3'ü yeni adlarla yazılmış dört evre sanmak. Rev. 3 sıralı bir döngü değil, satırların aynı anda yürüyebildiği bir profildir.
Önem derecesini belirlemek
Rev. 3 önem için bir ölçek vermez, risk etkenlerini sayar. Rev. 2'nin örnek kategori tabloları ise hâlâ iyi bir başlangıçtır: üç ekseni ayrı değerlendirip birleştirirsiniz.
İşlevsel etki (functional impact) iş hizmetlerine etkidir: yok, düşük (verim düştü), orta (kritik bir hizmet bazı kullanıcılara verilemiyor), yüksek (hiçbir kullanıcıya verilemiyor). Bilgi etkisi (information impact): yok, gizlilik ihlali (kişisel veri), ticari bilgi ihlali, bütünlük kaybı. Kurtarılabilirlik (recoverability): mevcut kaynakla öngörülebilir, ek kaynakla öngörülebilir, öngörülemez ve dış yardım gerekir, kurtarılamaz (örneğin veri sızıp yayımlanmış).
Rev. 3'ün eklediği etkinliğin aşaması ve tehdit aktörü etkenleri sahada kararı çoğu zaman değiştirir. Çalışılmış örnekte işlevsel etki sıfırdı, ama etkinlik şifrelemeden önceki aşamadaydı: önemi yüksek yapan bugünkü zarar değil, birkaç saat sonraki olası zarardı.
| Eksen | Kaynak | Örnek düzeyler |
|---|---|---|
| İşlevsel etki | Rev. 2 Tablo 3-2 | None, Low, Medium, High |
| Bilgi etkisi | Rev. 2 Tablo 3-3 | None, Privacy Breach, Proprietary Breach, Integrity Loss |
| Kurtarılabilirlik | Rev. 2 Tablo 3-4 | Regular, Supplemented, Extended, Not Recoverable |
| Varlık kritikliği, etkinliğin aşaması, tehdit aktörü | Rev. 3 RS.MA N2 | Kurum kendi ölçeğini tanımlar |
Dikkat: Triyaj dersinden hatırlayın: önem olayın ne kadar kötü olduğunu, öncelik ona ne kadar hızlı bakılacağını söyler. Olay ilan edildikten sonra önem bütün olay için yeniden belirlenir ve olay büyüdükçe güncellenir.
Sınırlama seçenekleri ve bedelleri
Rev. 2, sınırlama stratejisi seçmek için şu ölçütleri sayıyordu: kaynakların zarar görme ve çalınma ihtimali, delili koruma ihtiyacı, hizmetin erişilebilirliği, stratejiyi uygulamak için gereken zaman ve kaynak, stratejinin etkinliği (kısmi mi tam mı) ve çözümün süresi (dört saat içinde kaldırılacak acil geçici çözüm, iki hafta içinde kaldırılacak geçici çözüm, kalıcı çözüm). Rev. 3 ölçütlerin ve prosedürlerin önceden hazır olmasını ister ve örnek olarak olay türünü, RS.MA'daki risk etkenlerini ve önlemin süresini verir (RS.MI N1).
Rev. 3 bazı sınırlama işlerini otomatikleştirmeyi (zararlıyı karantinaya almak, makineyi yalıtılmış bir onarım ağına aktarmak, bulaşmış bir konteyneri durdurmak) değerlendirilecek husus olarak yazar ve elle seçimi de açık tutar.
| Adım | Neyi durdurur | Uçucu delile etkisi | Saldırganı uyarma riski | İş bedeli |
|---|---|---|---|---|
| EDR ile ağ yalıtımı | Makinenin bütün ağ trafiğini (EDR kanalı dışında) | Bellek korunur | Orta: işaret bağlantısı kesilir | Tek kullanıcı ya da tek sunucu durur |
| Switch portunu kapatmak | Makinenin yerel ağ bağlantısını | Bellek korunur, uzaktan toplama da kesilir | Orta | Port arkasındaki her şey durur |
| Makineyi kapatmak ya da fişini çekmek | Her şeyi | Bellek, bağlantılar, süreçler kaybolur | Yüksek | Tam kesinti |
| Dış adresi ya da alan adını engellemek | Bilinen komuta kanalını | Etkilemez | Orta: saldırgan başka adrese geçebilir | Genellikle yok |
| Hesabı devre dışı bırakmak, oturumları kapatmak | O hesapla yeni ve açık erişimi | Etkilemez | Yüksek: saldırgan hemen fark eder | Kullanıcı çalışamaz |
Dikkat: Kimlik bilgisi yenilemesi yarım kalmasın: ele geçen makinede oturum açmış her hesap (yöneticiler ve hizmet hesapları dahil) şüphelidir ve değişiklik temiz bir makineden yapılır; aksi halde yeni parola da saldırgana gidebilir.
Uçuculuk sırası ve Windows'ta karşılıkları
Tablo, RFC 3227'nin örnek sırasını bir Windows makinesine çevirir. Komutlar salt okunurdur ama her biri çalışırken belleğe iz bırakır; bu yüzden pek çok prosedür bellek imajını komutlardan önce alır. RFC bellek, ağ tabloları ve süreç tablosunu aynı satırda sayar ve sıranın her sistem için ayrıca belirlenmesini ister.
Araçlar önceden hazırlanmış salt okunur bir ortamdan çalıştırılır, çıktılar dış bir ortama yazılır: şüpheli diske yazılan her dosya silinmiş verinin üstüne yazabilir. netstat -ano çıktısında bağlantının sahibi son sütundaki PID'dir; programı tasklist ile bulursunuz. Türkçe Windows'ta tasklist binlikleri nokta ile ayırır (14.208 K).
| RFC 3227 sırası | Windows'ta ne | Örnek araç ya da komut |
|---|---|---|
| Yazmaçlar, önbellek | İşlemci durumu | Pratikte bellek imajıyla birlikte ya da hiç alınamaz |
| Yönlendirme tablosu, ARP önbelleği, süreç tablosu, bellek | RAM, bağlantılar, süreçler, ARP ve DNS önbelleği | Bellek alma aracı; netstat -ano, tasklist /svc, arp -a, route print, ipconfig /displaydns |
| Geçici dosya sistemleri | Temp klasörleri, sayfa dosyası | Disk imajı içinde ya da canlı kopya |
| Disk | Bütün disk | Yazma engelleyiciyle bit düzeyinde imaj |
| Uzaktaki log ve izleme verisi | SIEM, güvenlik duvarı, EDR konsolu | Saklama süresi dolmadan dışa aktarma |
| Fiziksel yapılandırma, ağ topolojisi | Kablolar, portlar, ağ şemaları | Fotoğraf, şema, switch port kaydı |
| Arşiv ortamları | Yedekler, bantlar | Gerektiğinde, en son |
PS E:\IR> netstat -ano Active Connections Proto Local Address Foreign Address State PID TCP 0.0.0.0:135 0.0.0.0:0 LISTENING 1012 TCP 0.0.0.0:445 0.0.0.0:0 LISTENING 4 TCP 192.168.10.37:49822 203.0.113.45:443 ESTABLISHED 4120 TCP 192.168.10.37:49830 192.168.10.20:445 ESTABLISHED 4 PS E:\IR> tasklist /fi "PID eq 4120" Image Name PID Session Name Session# Mem Usage ========================= ======== ================ =========== ============ rundll32.exe 4120 Console 1 14.208 K
Dikkat: Uzaktaki loglar sırada aşağıda olsa da unutulmaz: konsollar kayıtları belirli bir süre sonra siler. Dışa aktarmayı paralel çalışan ikinci bir kişiye verin; RFC 3227 işin ekipçe paylaştırılabileceğini yazar.
Adli kopya, hash ve yazma engelleyici
NIST SP 800-86'ya göre yazma engelleyici, bir bilgisayarın bağlı depolama ortamına yazmasını önleyen donanım ya da yazılım aracıdır. Donanım engelleyici disk ile kopyayı alan bilgisayarın arasına takılır; yazılım engelleyici disk takılmadan önce yüklenmelidir, yoksa işletim sistemi o arada diske yazmış olabilir.
SP 800-86'nın bütünlük adımları: kopyadan önce asıl ortamın hash'ini hesaplayıp kaydedin; kopyayı alın; kopyanın hash'ini asılla karşılaştırın; asılın hash'ini yeniden hesaplayıp kopyalamanın onu değiştirmediğini doğrulayın; sonuçları belgeleyin. 2006 tarihli SP 800-86 o gün SHA-1'i öneriyordu; bugün Microsoft'un belgesi MD5'in ve SHA-1'in saldırıya karşı güvenli sayılmadığını yazar ve Get-FileHash varsayılan olarak SHA256 kullanır.
RFC 3227 iki kopya ister: el değmeden kalacak delil kopyası ve analizin yapılacağı ikinci kopya. RFC, toplanan delil için mümkünse sağlama toplamı (checksum) üretilmesini ve imzalanmasını önerir; SP 800-86 log dosyaları dahil toplanan bütün verinin hash ile korunmasını ister. Unutmayın: hash bütünlüğü kanıtlar, gizliliği değil; delil ayrıca erişimi kayıtlı, kilitli bir yerde saklanır.
PS E:\IR> netstat -ano > E:\IR\WS-014_netstat.txt PS E:\IR> Get-FileHash E:\IR\WS-014_netstat.txt | Format-List Algorithm : SHA256 Hash : 9F2C4A7E1B0D58C3E6A1F47B2D9E0C35A8B71F6E4D2C9A0B3E5F7182C4D6E8A1 Path : E:\IR\WS-014_netstat.txt
Dikkat: Sık yapılan hata: imaj alındıktan sonra yalnızca imajın hash'ini hesaplamak. Karşılaştıracak bir asıl değer yoksa hash hiçbir şey kanıtlamaz. Önce asıl, sonra kopya, sonra yeniden asıl.
Delil zinciri formu ne kaydeder
RFC 3227 delil zincirinde dört şeyin belgelenmesini ister: delili nerede, ne zaman ve kimin bulup topladığı; nerede, ne zaman ve kimin elleyip incelediği; kimin, hangi süre boyunca elinde tuttuğu ve nasıl sakladığı; ne zaman ve nasıl el değiştirdiği (kargo takip numarası dahil). Rev. 2 her el değiştirmede iki tarafın imzasını ve şu bilgileri ekliyordu: tanımlayıcı bilgiler (konum, seri numarası, model, makine adı, MAC ve IP adresi), delili toplayan ya da elleyen her kişinin adı, unvanı ve telefonu, her işlemin saat dilimiyle birlikte tarih ve saati, delilin saklandığı yerler.
Bir formu okurken üç şeye bakın: her el değiştirmenin bir satırı ve iki imzası var mı, satırlar kopuksuz mu; saatler saat dilimiyle mi; delil tek başına tanınabiliyor mu (seri numarası, hash).
Yasal saklama (legal hold) bunun yanında durur: dava ya da resmî inceleme beklendiğinde ilgili verinin olağan silme kurallarına bakılmadan korunması yükümlülüğüdür. Hukuk birimi bu kararı verirse, kendiliğinden silinen log ve e-posta kutuları için otomatik silme durdurulur.
Delil no : IR-2026-031-E02 Tanım : 512 GB NVMe SSD, WS-014'ten çıkarıldı Seri no : S6XNA0R812345 SHA-256 (asıl): 3B7E...C41A (tam değer ekte) Toplayan : e.kaya, Olay işleyici, dahili 4412 Toplama yeri : 3. kat, muhasebe, masa 14 Tarih / saat (UTC) Teslim eden Teslim alan Amaç İmzalar 2026-11-17 07:55Z e.kaya m.demir İmaj alma e.k. / m.d. 2026-11-17 10:20Z m.demir Delil dolabı Saklama (dolap D-2) m.d. / görevli 2026-11-18 06:05Z Delil dolabı s.oz Analiz (kopyadan) görevli / s.o.
Dikkat: Delil zinciri yalnızca diskler için değildir: SIEM'den dışa aktarılan bir log dosyası da delildir (kim, ne zaman, hangi sorguyla aldı, hash'i ne, nerede duruyor).
Zaman: UTC, saat kayması ve zaman çizelgesi
Zaman çizelgesi farklı kaynakların satırlarını birleştirir ve her kaynak farklı bir saat diliminde ya da doğrulukta yazar. RFC 3227 sistem saati ile UTC arasındaki farkın not edilmesini, her zaman damgasında UTC mi yerel saat mi kullanıldığının belirtilmesini ve saat kaymasının (clock drift) kaydedilmesini ister.
Toplamadan önce makinenin saati güvenilir bir referansla karşılaştırılıp fark yazılır; saat 4 dakika ileriyse o makinenin loglarındaki saatlerden 4 dakika çıkarılır. Bütün cihazların aynı sunucudan NTP ile saat alması bu düzeltmeyi baştan gereksiz kılar; bu bir hazırlık (Protect) işidir.
Türkiye UTC+3'tedir; Windows'ta saat dilimi kimliği Turkey Standard Time'dır ve yerel 09:41, 06:41Z demektir. Sondaki Z harfi UTC'yi gösterir; +03:00 eki yerel saati ve farkını birlikte verir. Belirsiz olan, eki olmayan saattir.
PS C:\> Get-Date
17 Kasım 2026 Salı 09:41:07
PS C:\> (Get-Date).ToUniversalTime().ToString("o")
2026-11-17T06:41:07.5521873Z
PS C:\> Get-Date -Format "yyyy-MM-ddTHH:mm:ssK"
2026-11-17T09:41:07+03:00
PS C:\> Get-TimeZone | Format-List Id,BaseUtcOffset
Id : Turkey Standard Time
BaseUtcOffset : 03:00:00Dikkat: Sık yapılan hata: konsolun ekranda gösterdiği saati kaynağın yazdığı saat sanmak. Pek çok konsol saati tarayıcınızın saat dilimine çevirir, dışa aktarılan dosya ise UTC yazar.
Bildirim yükümlülükleri: KVKK, 7545 sayılı Kanun, GDPR
Rev. 3, bildirimlerin kurumun sektörüne, konumuna ve müşterilerinin konumuna uyan yasalara göre yapılmasını ister (RS.CO-02.R3). Hangi bildirimin yapılacağına hukuk birimi ve yönetim karar verir; analistin işi, bu karar için gereken gerçekleri zamanında ve doğru vermektir.
KVKK. 6698 sayılı Kanunun 12. maddesinin 5. fıkrası, işlenen kişisel verilerin kanuni olmayan yollarla başkalarınca elde edilmesi halinde veri sorumlusunun bunu 'en kısa sürede' ilgilisine ve Kurula bildirmesini ister. Kişisel Verileri Koruma Kurulu 24.01.2019 tarih ve 2019/10 sayılı kararıyla bu ifadeyi 72 saat olarak yorumlamıştır: veri sorumlusu ihlali öğrendiği tarihten itibaren gecikmeksizin ve en geç 72 saat içinde Kurula bildirir. Karara göre etkilenen kişilere, belirlenmelerinin ardından makul olan en kısa sürede, mümkünse doğrudan, değilse web sitesinde yayım gibi yollarla bildirim yapılır; haklı gerekçeyle süre kaçırılırsa gecikmenin nedenleri açıklanır; Kurulun bildirim formu kullanılır ve bilgiler aynı anda sağlanamıyorsa gecikmeden aşamalı olarak sağlanır; veri işleyen ihlali gecikmeden veri sorumlusuna bildirir; veri sorumlusu bir veri ihlali müdahale planı hazırlar.
7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu (kabul 12.03.2025) 7/1-b maddesinde, Kanun kapsamında bilişim sistemleriyle hizmet sunan, veri toplayan ve işleyenlerin, hizmet sundukları alanda tespit ettikleri zafiyet veya siber olayları gecikmeksizin Siber Güvenlik Başkanlığına bildirmesini sayar; usul ve esasları Başkanlık belirler (6/1-h). USOM'un (Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezi) sayfası, Siber Güvenlik Başkanlığının 177 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve 7545 sayılı Kanunla kurulduğunu ve USOM üzerinden verilen CVE başvurusu, siber ihbar, zararlı bağlantı listesi gibi hizmetlerin artık siberguvenlik.gov.tr üzerinden sürdürüleceğini yazar. Sektör düzenleyicilerinin ayrıca kuralları olabilir; bunları plana önceden yazmak hukuk biriminin işidir.
GDPR (AB) madde 33'te, veri sorumlusunun bir kişisel veri ihlalini gecikmeksizin ve mümkünse farkına vardıktan sonra en geç 72 saat içinde denetim makamına bildirmesini ister; ihlalin gerçek kişilerin hak ve özgürlükleri için risk doğurması muhtemel değilse bildirim gerekmez. 72 saat aşılırsa gecikmenin nedenleri eklenir. Madde 34, yüksek risk varsa ilgili kişilere de gecikmeksizin bildirim ister. AB'deki kişilere hizmet veren bir Türk şirketi iki rejime birden tabi olabilir.
| Metin | Kime | Ne zaman | Dikkat |
|---|---|---|---|
| KVKK md. 12/5 ve Kurul kararı 2019/10 | Kişisel Verileri Koruma Kurulu; etkilenen kişiler | Kurula öğrenmeden itibaren gecikmeksizin, en geç 72 saat; kişilere makul en kısa sürede | Süre ihlalin öğrenildiği andan işler; bilgiler aşamalı verilebilir |
| 7545 sayılı Kanun md. 7/1-b | Siber Güvenlik Başkanlığı | Gecikmeksizin | Usul ve esaslar Başkanlıkça belirlenir |
| GDPR md. 33 | Denetim makamı | Gecikmeksizin, mümkünse en geç 72 saat | Risk muhtemel değilse bildirim gerekmez |
| GDPR md. 34 | İlgili kişiler | Gecikmeksizin | Yalnızca yüksek risk varsa |
Dikkat: Süre, ihlalin öğrenildiği andan başlar: 'kişisel veriye erişildiği doğrulandı' satırını saat dilimiyle ve doğrulayanın adıyla yazın.
Okumak bilmek değildir. Her antrenmanı önce kendiniz yapın, cevabı sonra açın.
Kendi bilgisayarınızda
Kendi bilgisayarınızda uçucu veri ve hash
Kendi Windows bilgisayarınızda salt okunur komutlarla küçük bir uçucu veri toplaması yapın: ağ bağlantıları, bir bağlantının sahibi olan süreç, saat ve saat dilimi, toplanan dosyanın hash'i. Gerçek bir olayda çıktılar dış bir ortama yazılır; burada bir USB belleğe ya da bir klasöre yazabilirsiniz.
- PowerShell'i açın. Önce saati alın:
Get-Date, sonra(Get-Date).ToUniversalTime().ToString("o")veGet-TimeZone. Yerel saat ile UTC arasındaki farkı not edin. netstat -anoyazın. ESTABLISHED durumundaki bir satırı seçin ve son sütundaki PID'yi not edin.tasklist /fi "PID eq 1234"yazın (1234 yerine not ettiğiniz PID). Bağlantının hangi programa ait olduğunu bulun.tasklist /svcile aynı PID'nin hangi hizmetleri taşıdığına da bakın.- Çıktıyı bir dosyaya yazın:
netstat -ano > E:\IR\netstat.txt(E: yerine kendi klasörünüz). SonraGet-FileHash E:\IR\netstat.txtyazın. - Dosyayı Not Defteri ile açın, en sona tek bir boşluk ekleyip kaydedin ve
Get-FileHashkomutunu yeniden çalıştırın.
Cevap: Get-Date yerel saati, ToUniversalTime UTC'yi verir; Türkiye'de fark 3 saattir ve Get-TimeZone 'Turkey Standard Time' gösterir. netstat -ano satırının son sütunu bağlantının sahibi olan sürecin PID'sidir; tasklist /fi "PID eq ..." program adını, /svc o süreçteki hizmetleri verir (bir svchost.exe birden çok hizmet taşıyabilir). Get-FileHash algoritma belirtilmeden 'Algorithm : SHA256' yazar ve 64 onaltılık karakterlik bir değer verir. Tek bir boşluk eklemek değeri tamamen değiştirir; delil dosyasının hash'ini toplar toplamaz kaydetmenin nedeni budur. Bu komutlar da makinede iz bırakır; gerçek bir olayda araçlar dış ortamdan çalıştırılır ve her komut saatiyle not edilir.- PowerShell'i açın. Önce saati alın:
Oku ve yorumla
Toplama adımlarını sıraya koyun
Fidye yazılımı hazırlığından şüphelenilen, açık ve çalışır durumdaki bir dosya sunucusunda yapılacak adımlar karışık verilmiştir. Doğru sıraya koyun, yapılmaması gereken adımı ayırın ve her kararın nedenini yazın.
a) Yazma engelleyiciyle diskin bit düzeyinde imajını almak b) Bellek imajını almak c) Makinenin saatini referans saatle karşılaştırıp farkı yazmak d) netstat -ano ve süreç listesini dış ortama kaydetmek e) İmajın hash'ini hesaplayıp asılla karşılaştırmak f) Delil kaydını ve notları başlatmak (kim, nerede, saat kaçta) g) Saldırganı hemen durdurmak için sunucuyu kapatmak h) SIEM'deki ilgili logları saklama süresi dolmadan dışa aktarmak i) Analizi delil kopyasının ikinci bir kopyası üzerinde başlatmak
Cevap: Önerilen sıra: f, c, b, d, a, e, i; h paralel yürür; g yapılmaz. f: RFC 3227 tarih ve saatli not ister; kayıt ilk işlemden önce açılır. c: sistem saati ile UTC farkı, sonraki her zaman damgasını yorumlamak için gerekir. b ve d: bellek, bağlantılar ve süreçler RFC'nin ikinci satırındadır, diskten çok daha uçucudur; komutlar belleğe iz bıraktığı için bellek imajını önce almak yaygın tercihtir. a: disk daha az uçucudur; yazma engelleyici asıl diske yazılmasını önler. e: SP 800-86'ya göre asıl ve kopya hash'leri karşılaştırılır. i: analiz erişim zamanlarını değiştirdiği için kopyanın kopyasında yapılır. h: uzak logların silinme süresi vardır; ikinci bir kişi aynı anda dışa aktarır. g: RFC 3227 'toplama bitmeden kapatmayın' der; kapatmak belleği siler, saldırgan kapanış betiklerine dokunduysa delili de yok edebilir.Oku ve yorumla
Bir delil zinciri formunu değerlendirin
Aşağıdaki form bir olayda çıkarılan bir diske aittir. RFC 3227'nin ve Rev. 2'nin istediği bilgilere göre inceleyin ve delilin güvenilirliğini zayıflatan bütün eksikleri bulun.
Delil no : IR-2026-044-E01 Tanım : Dizüstü bilgisayar diski Seri no : (boş) Hash : MD5 4D2A...9F10, imajdan sonra hesaplandı Toplayan : t.arslan Tarih / saat Teslim eden Teslim alan Amaç İmzalar 2026-11-10 14:20 t.arslan k.yildiz İmaj alma t.a. / k.y. 2026-11-11 09:00 b.celik Delil dolabı Saklama b.c. / görevli 2026-11-12 10:15 Delil dolabı k.yildiz Analiz görevli / (yok) Saklama yeri: k.yildiz'in masa çekmecesi
Cevap: Eksikler: (1) Seri numarası boş, tanım genel; disk tek başına tanınamaz (Rev. 2 seri numarası, model, makine adı, MAC ve IP ister). (2) Saatlerde saat dilimi yok; RFC 3227 UTC mi yerel mi olduğunun yazılmasını ister. (3) Zincir kopuk: disk 10 Kasım'da k.yildiz'e geçmiş, 11 Kasım'da b.celik teslim etmiş; aradaki el değiştirme kayıtlı değil. (4) Son satırda teslim alanın imzası yok; Rev. 2 her aktarımda iki imza ister. (5) Hash yalnızca imajdan sonra ve MD5 ile alınmış; asıl ortamın önceki değeri olmadan karşılaştırma yapılamaz, MD5 de bugün güvenli sayılmaz. (6) Saklama yeri bir masa çekmecesi ve dolapta saklama yazan satırla çelişiyor; RFC 3227 erişimin çok sınırlı ve kayıtlı olmasını ister. (7) Toplayanın unvanı, telefonu, toplama yeri ve saati yok. Bu eksikler delili tek başına geçersiz kılmayabilir, ama her biri güvenilirliğe itiraz için kullanılır.Hesapla
Üç kaynaktan tek bir zaman çizelgesi
Bir olayın dört satırı üç farklı kaynaktan gelmiştir. Her satırı UTC'ye çevirin, gerekiyorsa saat kaymasını düzeltin ve olayları gerçek sırasıyla dizin.
1) EDR konsolu, dışa aktarılan dosya (UTC): 2026-11-17T06:12:40Z, WS-014, WINWORD.EXE powershell.exe başlattı 2) Güvenlik duvarı (yerel saat, UTC+3, NTP ile senkron): 2026-11-17 09:13:05, 192.168.10.37 -> 203.0.113.45:443 allow 3) FS-02 Windows olay günlüğü (yerel saat, UTC+3). Toplama sırasında FS-02'nin saatinin referanstan 2 dakika 30 saniye geri olduğu ölçüldü: 2026-11-17 09:11:50, a.yilmaz ağ oturumu açtı (kaynak 192.168.10.37) 4) Proxy (UTC): 2026-11-17T06:12:58Z, 192.168.10.37 GET http://ornekkargo.example/f.bin
- UTC olarak verilen satırları olduğu gibi alın.
- Yerel saatlerden 3 saat çıkarın.
- FS-02'nin saati geri olduğu için önce kaymayı ekleyin: 09:11:50 + 2 dk 30 sn.
- Dört UTC değerini sıralayın.
Cevap: 1) 06:12:40Z. 2) 09:13:05 - 3 saat = 06:13:05Z. 3) 09:11:50 + 2 dk 30 sn = 09:14:20 yerel = 06:14:20Z. 4) 06:12:58Z. Sıra: Word PowerShell'i başlatır (06:12:40Z), proxy üzerinden f.bin indirilir (06:12:58Z), güvenlik duvarı dış bağlantıyı geçirir (06:13:05Z), a.yilmaz hesabı WS-014'ten FS-02'de oturum açar (06:14:20Z): bulaşma, indirme, komuta bağlantısı, yanal hareket. Kaymayı düzeltmeyen biri FS-02 satırını 06:11:50Z okur ve oturumun Word'den bile önce açıldığını, yani olayla ilgisiz olduğunu düşünebilirdi. Geri kalan bir saatin yazdığı zaman gerçekte daha geçtir, ileri giden saatte tersi. Zaman çizelgesine her satırın nasıl düzeltildiği de yazılır.Laboratuvarda
Laboratuvar: sınırlamadan önce delil, sonra engelleme
SOC laboratuvarında iki saldırıyı sınırlayın: dışarıdan gelen bir SYN flood'u güvenlik duvarında engelleyerek, içeriden yapılan bir ARP zehirlemesini saldıranın switch portunu kapatarak. Her sınırlamadan önce uçucu delili kaydedin, sonra etkisini doğrulayın.
- PC-01'de
telnet 192.168.2.10 80yazın ve bağlantının kurulduğunu görün. - 'SYN flood (DoS)' düğmesine dokunun ve telnet'i yeniden deneyin.
- TS-1001 alarmını açın. Engellemeden önce ham olaydaki kaynağı, hedefi, sayıyı ve ilk ile son zamanı notunuza yazın; 'Paketlerde incele' ile SYN'leri görün ve kural satırındaki tamamlanan el sıkışma sayısını not edin.
- 'Güvenlik duvarında engelle: 198.51.100.23' düğmesine dokunun ve telnet'i yeniden deneyin. Topolojide R-01'e dokunup konsolunda
show access-listsyazın. - 'SYN flood (DoS)'u bir kez daha başlatın; telnet'i ve R-01'de
show access-listskomutunu tekrarlayın. - 'ARP zehirleme'yi başlatın. Sınırlamadan önce PC-01'de
arp -ayazın ve çıktıyı notunuza kopyalayın. - TS-1003 alarmlarından birinde 'Saldıranın portunu kapat' deyin. PC-01'de
arp -a, sonraping 192.168.2.1ve yenidenarp -ayazıp üç ARP çıktısını karşılaştırın.
Cevap: Flood öncesinde telnet 'Connected' der; flood sırasında 'Connect timed out' olur, çünkü sunucunun bekleyen bağlantı kuyruğu dolmuştur. TS-1001'in ham olayı kaynak 198.51.100.23'ü, hedef 192.168.2.10:80'i, count=200'ü ve hızı verir; kural satırı 'tamamlanan 0' der. Bunları sınırlamadan önce yazmak alışkanlıktır: gerçek konsollar kayıtları sınırlı süre saklar. Engelleme R-01'e SOC_BLOCK listesini yazar (10 deny ip host 198.51.100.23 any, 20 deny ip any host 198.51.100.23, 30 permit ip any any) ve telnet yeniden bağlanır. İlk show access-lists'te sayaç görünmez, çünkü flood engellemeden önce bitmişti. Flood yeniden başlatılınca 10 numaralı satır '(200 matches)' gösterir ve telnet bağlı kalır: flood artık R-01'de düşüyor. Doğrulama, kuralın saldırı trafiğine uyduğunu ve hizmetin geri geldiğini görmektir. ARP zehirlemesinde ilk arp -a, 192.168.2.1'i ve 192.168.2.66'yı (PC-09) aynı MAC adresiyle gösterir: zehirlemenin kanıtı. Port kapatılınca laboratuvar bütün ARP önbelleklerini boşaltır: ikinci arp -a boştur, ping'den sonraki üçüncü çıktıda ağ geçidinin gerçek, farklı MAC adresi görünür. İlk çıktıyı kaydetmediyseniz zehirlemenin bu makinedeki kanıtı gitmiştir: uçucu delilin sınırlamayla silinmesinin küçük bir örneği. Gerçek bir ağda port kapatmak başka cihazların ARP önbelleğini temizlemez; zehirli kayıt zaman aşımına uğrayana ya da silinene (arp -d) kadar kalır, bu yüzden kurbanların önbelleğini temizlemek de sınırlamanın parçasıdır. Dış adresi engellemek yalnızca o adresi durdurur; port kapatmak içerideki makineyi açık bırakarak yalıtır. Uzun vadede PC-09 incelenir ve switch'te Dynamic ARP Inspection açılır.- PC-01'de
Bu dersin 28 puanlanan sorusundan her seferinde karışık 20 tanesi gelir: çoktan seçmeli, senaryo, doğru-yanlış ve boşluk doldurma. Her soru bir kez cevaplanır ve açıklaması hemen gösterilir. Geçme ölçütü %80.
Yazarak cevaplanacak sorular
Bunlar puanlanmaz. Cevabınızı kâğıda ya da not defterinize yazın, sonra ölçütlerle karşılaştırın. Bir şeyi kendi cümlelerinizle anlatmak, bildiğinizi sandığınız yerdeki boşluğu gösterir.
Bir mülakatta size 'NIST olay müdahalesi yaşam döngüsünü anlatır mısınız?' diye soruluyor. NIST SP 800-61 Rev. 2'nin modelini ve Rev. 3'ün modelini anlatın, aralarındaki eşlemeyi ve NIST'in modeli neden değiştirdiğini açıklayın, sınavlarda hangisiyle karşılaşabileceğinizi belirtin.
Sabah 09:30'da (UTC+3) EDR, müşteri kayıtlarını tutan CRM-01 sunucusunda bir hizmet hesabıyla çalıştırılmış bilinmeyen bir aracın LSASS belleğine eriştiğini ve sunucunun iki iş istasyonuna SMB ile oturum açtığını bildiriyor. Olay sorumlusu sizsiniz. İlk iki saatte ne yaparsınız? Olayı ilan etmeyi, önemi, sınırlama kararınızı ve bedellerini, delili hangi sırayla nasıl topladığınızı, zamanı nasıl kaydettiğinizi ve hangi bildirim yükümlülüğünü değerlendirmeye aldığınızı anlatın.