Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 1: Ağ katman katman · Ders 1.11

Yönlendirme: tablo, en uzun eşleşme, statik yol, varsayılan yol

Bir `show ip route` ya da `route print` çıktısını satır satır okuyabilir, bir paketin hangi yolla gideceğini en uzun eşleşme ve yönetimsel uzaklıkla belirleyebilir, statik ve varsayılan yol yazabilir ve eksik dönüş yolu gibi yönlendirme arızalarını belirtisinden tanıyabilirsiniz.

  • 70 dk
  • 30 soru
  • 5 antrenman

Switch bir çerçeveyi aynı ağın içinde taşır; ağdan ağa geçmek yönlendiricinin (router) işidir. Yönlendirici bunu tek bir soruyla yapar: bu hedef adrese giden paketi hangi komşuya vermeliyim? Cevabı yönlendirme tablosunda arar; tabloda yoksa paketi atar. Bu derste yönlendiricinin bir paketle adım adım ne yaptığını, tablonun nasıl okunduğunu, birden çok yol eşleştiğinde hangisinin seçildiğini, statik yolun ve varsayılan yolun nasıl yazıldığını göreceksiniz. En sık karşılaşacağınız arızayı da tanıyacaksınız: istek hedefe varır, cevabın döneceği yol yoktur. Yolları kendiliğinden öğreten OSPF ve BGP bir sonraki dersin konusudur; burada tabloyu elle kuruyoruz.

Yönlendirici bir paketle ne yapar?

Örnek ağımız iki lokasyondan oluşuyor. Merkezde PC-M (192.168.10.10) ve yönlendirici R1 var; şubede PC-S (192.168.20.10) ve yönlendirici R2. İki yönlendirici 10.0.0.0/30 ağındaki bir WAN hattıyla bağlı: R1'in ucu 10.0.0.1, R2'nin ucu 10.0.0.2. PC-M, PC-S'e bir paket yolluyor. Hedef kendi ağında olmadığı için PC-M çerçeveyi ağ geçidine (default gateway), yani R1'in 192.168.10.1 adresli arayüzüne teslim eder.

R1'in bu paketle yaptığı iş yönlendirme (routing) adını taşır ve hep aynı sırayla ilerler:

  • Çerçeveyi alır. Hedef MAC adresi kendi arayüzünün adresiyse ve FCS doğruysa çerçeveyi kabul eder, başlığını söker. Elinde artık yalnızca IP paketi vardır.
  • Hedef IP adresine bakar. Adres kendi adreslerinden biriyse paket ona gelmiştir. Değilse hedefi yönlendirme tablosunda (routing table) arar.
  • Eşleşme yoksa paketi atar ve kaynağa bir ICMP 'Destination Unreachable' mesajı yollar. Yönlendirici bilmediği hedefe tahminle paket göndermez.
  • TTL değerini bir azaltır. Sonuç sıfırsa paketi atar ve kaynağa ICMP 'Time Exceeded' yollar. TTL değiştiği için IP başlığının sağlama toplamını (header checksum) yeniden hesaplar.
  • Sonraki atlamanın MAC adresini bulur. Sonraki atlama (next hop), paketin teslim edileceği komşu yönlendiricidir; örneğimizde 10.0.0.2. Hedef doğrudan bağlı bir ağdaysa sonraki atlama hedefin kendisidir. MAC adresi ARP tablosundan okunur, yoksa ARP ile sorulur.
  • Yeni bir çerçeve kurar ve çıkış arayüzünden yollar: kaynak MAC kendi çıkış arayüzü, hedef MAC sonraki atlamadır.

R2 aynı adımları yineler; hedef kendi bağlı ağında olduğu için son çerçeveyi doğrudan PC-S'in MAC adresine yazar. Dikkat edin: her yönlendirici yalnızca bir sonraki adımı bilir. Yolun tamamını bilen tek bir cihaz yoktur; paket, her biri kendi tablosuna bakan cihazların elinden ele geçerek ilerler. Buna atlama atlama iletim (hop-by-hop forwarding) denir.

Yolda ne değişir, ne aynı kalır?

Yukarıdaki adımlardan şu sonuç çıkar ve hem sınavda hem paket yakalamasında sürekli karşınıza gelir:

  • Her atlamada değişenler: çerçevenin kaynak ve hedef MAC adresi (çerçeve baştan yazılır), çerçevenin FCS değeri, IP başlığındaki TTL ve bu yüzden IP başlık sağlama toplamı.
  • Uçtan uca aynı kalanlar: kaynak ve hedef IP adresi, TCP ya da UDP portları ve taşınan veri.

Bunun tek yaygın istisnası adres çevirisidir (NAT): NAT yapan cihaz IP adresini, çoğu zaman portu da değiştirir. NAT 2. aşamada anlatılacak; bu derste yolda NAT olmadığını varsayıyoruz.

Örnekte PC-M paketi TTL 128 ile yollar. WAN hattında aynı paket TTL 127 ile, şube ağında TTL 126 ile görünür. Kaynak IP her üç yerde 192.168.10.10, hedef IP 192.168.20.10'dur. MAC adresleri ise üç yerde üç ayrı çifttir.

Bir yakalamada bu bilgi işe yarar: hedef MAC adresi size paketin o anda kime teslim edildiğini, hedef IP adresi ise sonunda kime gideceğini söyler. İkisi farklı cihazlara aitse paket yoldadır.

Yönlendirme tablosu: yollar nereden gelir?

Yönlendirme tablosu 'şu ağa şuradan gidilir' satırlarının listesidir. Her satır, yani her yol (route), bir hedef ağı (önek ve maske), o ağa nasıl gidileceğini (sonraki atlama ya da çıkış arayüzü) ve yolun nereden öğrenildiğini taşır. Tabloya yol dört kaynaktan girer:

  • Doğrudan bağlı yol (connected route): Bir arayüze IP adresi verip arayüzü açtığınızda yönlendirici o arayüzün ağını kendiliğinden tabloya yazar. R1, 192.168.10.0/24 ve 10.0.0.0/30 ağlarını hiçbir komut yazılmadan bilir. Arayüz kapanırsa yol da tablodan çıkar.
  • Yerel yol (local route): Arayüzün kendi adresi, /32 önekiyle. 'Bu adres benim' demektir; yönlendiricinin kendisine gelen paketi tanımasını sağlar.
  • Statik yol (static route): Yöneticinin elle yazdığı yol. Ağ değişse de kendiliğinden değişmez.
  • Dinamik yol (dynamic route): OSPF ya da BGP gibi bir yönlendirme protokolüyle komşu yönlendiricilerden öğrenilen yol. Ağ değişince kendiliğinden güncellenir.

Asıl nokta şudur: yönlendirici yalnızca kendisine bağlı ağları kendiliğinden bilir. R1, R2'nin arkasındaki 192.168.20.0/24 ağından habersizdir; o ağ ona ya elle yazılmalı ya da bir protokolle öğretilmelidir.

Cisco IOS'ta tablo show ip route komutuyla görülür. Her satırın başındaki harf yolun kaynağını söyler: C bağlı, L yerel, S statik, O OSPF. Çıktıyı Derinlemesine bölümünde satır satır okuyacağız.

Birden çok yol eşleşirse hangisi seçilir?

Aynı hedef adres tablodaki birden çok satıra uyabilir. Seçim üç basamaklıdır ve sırası sınavların en sevdiği sorudur.

1. En uzun önek eşleşmesi (longest prefix match). Yönlendirici, hedef adresi kapsayan yollar içinden öneki en uzun, yani en belirli olanı kullanır. Tabloda 10.20.0.0/16 ve 10.20.30.0/24 varsa 10.20.30.5 adresine giden paket /24 yoluyla gider: /24 yolu 256 adresi, /16 yolu 65 536 adresi anlatır; daha dar tarif daha kesin bilgidir. Bu kural yolun kaynağına bakmaz.

2. Yönetimsel uzaklık (administrative distance). Aynı ağ, aynı maskeyle iki ayrı kaynaktan öğrenilmişse yönlendirici kaynağa duyduğu güvene bakar. Yönetimsel uzaklık bu güvenin sayısıdır ve düşük olan kazanır: bağlı ağ 0, statik yol 1, eBGP 20, OSPF 110, RIP 120. Tabloya yalnızca kazanan girer; kaybeden yedekte bekler.

3. Metrik (metric). Aynı protokol aynı ağa iki ayrı yol biliyorsa protokolün kendi ölçüsü karar verir: OSPF'te maliyet (cost), RIP'te atlama sayısı. Düşük olan kazanır. Metrikler eşitse iki yol birden tabloya girer ve trafik aralarında paylaştırılır.

Basamakların sırası şaşırtıcı sonuçlar verir. Tabloda OSPF'ten öğrenilmiş 10.20.30.128/25 ve statik yazılmış 10.20.30.0/24 varsa 10.20.30.200 adresine giden paket OSPF yoluyla gider. Statik yolun uzaklığı 1, OSPF'inki 110 olduğu halde böyledir, çünkü bu iki satır aynı ağ değildir: önekleri farklıdır, ikisi de tabloda durur ve iletim sırasında uzun önek kazanır. Yönetimsel uzaklık yalnızca aynı önek için yarışan kaynaklar arasında hakemdir.

Hiçbir satır eşleşmezse ve varsayılan yol da yoksa paket atılır.

Statik yol ve varsayılan yol

Statik yol, genel yapılandırma kipinde ip route <ağ> <maske> <sonraki atlama> biçiminde yazılır. R1'e şube ağını öğretmek için:

ip route 192.168.20.0 255.255.255.0 10.0.0.2

Okunuşu: '192.168.20.0/24 ağına giden paketleri 10.0.0.2 adresindeki komşuya ver.' Sonraki atlama adresi R1'in doğrudan bağlı olduğu bir ağda olmalıdır; R1 o komşuya nasıl ulaşacağını bilmiyorsa yol işe yaramaz.

Sonraki atlama yerine çıkış arayüzü (exit interface) de yazılabilir: ip route 192.168.20.0 255.255.255.0 Serial0/0/0. Bu, karşısında tek bir cihaz bulunan noktadan noktaya hatlarda uygundur. Ethernet'te sakıncalıdır; nedenini Derinlemesine bölümünde göreceksiniz.

Varsayılan yol (default route), başka hiçbir satırın eşleşmediği paketler için yazılan yoldur: ip route 0.0.0.0 0.0.0.0 203.0.113.1. 0.0.0.0/0 öneki sıfır bit uzunluğundadır, bu yüzden her adresle eşleşir; en kısa önek olduğu için de ancak daha belirli bir yol yoksa seçilir. Bir şube yönlendiricisinin internetteki yüz binlerce ağı tek tek bilmesi gerekmez: bildiklerinin dışındaki her şeyi servis sağlayıcıya yollar. IOS bu yolu çıktıda 'Gateway of last resort', yani son çare ağ geçidi diye gösterir.

Statik yolun iki özel kullanımı daha vardır:

  • Yüzen statik yol (floating static route): Yönetimsel uzaklığı elle yükseltilmiş yedek yoldur: ip route 0.0.0.0 0.0.0.0 198.51.100.1 200. Aynı ağa giden daha düşük uzaklıklı yol durdukça tabloya girmez; o yol kaybolunca devreye girer.
  • Boş yol (null route): Paketleri Null0 adlı sanal arayüze, yani çöpe yollar: ip route 10.8.0.0 255.255.0.0 Null0. Kullanılmayan adreslere giden trafiği sessizce atmak ve döngüyü önlemek için yazılır.

Statik yol küçük ve değişmeyen ağlarda yeterlidir. Ağ büyüdükçe her yönlendiriciye her ağı elle yazmak hem zahmetli hem hataya açıktır; dinamik protokoller bu yüzden vardır.

Yönlendirme tek yönlüdür: dönüş yolu ve döngü

Bir yol yalnızca bir yönü tarif eder. R1'e şube ağının yolunu yazmak, isteğin PC-S'e ulaşmasını sağlar. Cevap ise ayrı bir pakettir: kaynağı 192.168.20.10, hedefi 192.168.10.10'dur ve yolunu R2'nin tablosunda arar. R2'de 192.168.10.0/24 için yol yoksa cevap orada atılır.

Bu, sahadaki en klasik yönlendirme arızasıdır. PC-M'den bakınca belirti 'Request timed out' olur: istek gitmiştir, PC-S cevap vermiştir, cevap yolda ölmüştür. PC-S'in kablosunda yakalama yapsanız isteği de cevabı da görürsünüz; WAN hattında yalnızca isteği. 'Karşı taraf cevap vermiyor' sanılan arızaların çoğu budur. Kural: bir bağlantı için gidiş yolunu da dönüş yolunu da denetleyin, yoldaki her yönlendiricide.

İkinci klasik arıza yönlendirme döngüsüdür (routing loop): iki yönlendirici aynı hedef için birbirini gösterir. R1 paketi R2'ye, R2 geri R1'e yollar ve paket ikisinin arasında gidip gelir. Statik yollarda çoğunlukla yanlış yazılmış bir sonraki atlamadan ya da karşılıklı varsayılan yollardan doğar.

Paketin sonsuza kadar dönmesini engelleyen şey TTL'dir. Her geçişte bir azalır; sıfıra inince paketi elinde tutan yönlendirici onu atar ve kaynağa 'Time Exceeded' yollar. Windows'ta bu, 'TTL expired in transit' satırıdır. Döngü ağı çökertmez ama o hedefe giden her paket hattı defalarca işgal eder.

Bilgisayarın da bir yönlendirme tablosu vardır

Yönlendirme yalnızca yönlendiricilerin işi değildir. Her bilgisayar, paket göndermeden önce kendi küçük tablosuna bakar: Windows'ta route print, Linux'ta ip route ile görülür.

Bir bilgisayarın tablosunda tipik olarak iki önemli satır bulunur. Birincisi kendi ağıdır: bu ağdaki hedeflere paket doğrudan, hedefin MAC adresi ARP ile bulunarak teslim edilir. İkincisi varsayılan yoldur: ağ ayarlarındaki 'varsayılan ağ geçidi' kutusuna yazdığınız adres, tabloya 0.0.0.0/0 yolunun sonraki atlaması olarak girer. Yani ağ geçidi ayrı bir kavram değil, bilgisayarın varsayılan yoludur.

Bilgisayar da en uzun eşleşmeyi uygular. Hedef kendi ağındaysa /24 satırı eşleşir ve paket doğrudan gider; değilse yalnızca 0.0.0.0/0 eşleşir ve paket ağ geçidine teslim edilir.

Ağ geçidi boş bırakılmış bir bilgisayar kendi ağıyla sorunsuz konuşur, başka ağlara ise tek paket çıkaramaz, çünkü tablosunda o hedefle eşleşen hiçbir satır yoktur. Yanlış yazılmış bir ağ geçidi de aynı sonucu verir. Sahadaki 'yerel ağ çalışıyor, internet yok' şikâyetinin ilk bakılacak yeri burasıdır.

Akılda kalsın

  • Yönlendirici her atlamada çerçeveyi söküp yenisini yazar: MAC adresleri, TTL (bir azalır) ve IP başlık sağlama toplamı değişir; IP adresleri NAT yoksa uçtan uca aynı kalır.
  • Yol seçimi sırası: önce en uzun önek eşleşmesi (kaynağa bakılmaz), aynı önek için kaynaklar arasında yönetimsel uzaklık (bağlı 0, statik 1, eBGP 20, OSPF 110, RIP 120), aynı protokol içinde metrik; hepsinde düşük ya da uzun olan kazanır.
  • show ip route satırında harf kaynağı (C, L, S, O), [110/2] çifti [yönetimsel uzaklık/metrik] sırasını, via sonraki atlamayı gösterir; 'Gateway of last resort' varsayılan yoldur.
  • Statik yol ip route <ağ> <maske> <sonraki atlama> ile yazılır; varsayılan yol 0.0.0.0 0.0.0.0, yüzen statik yol yükseltilmiş uzaklıkla yedek, Null0 yolu çöptür; sonraki atlaması çözülemeyen statik yol tabloya girmez.
  • Yönlendirme tek yönlüdür: istek varıp cevap dönmüyorsa (Request timed out, tracert bir atlamada duruyor) dönüş yoluna bakın; bilgisayarın ağ geçidi de onun varsayılan yoludur (route print, ip route).

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
YönlendirmeRoutingBir paketi hedef IP adresine göre bir ağdan ötekine geçirme işi.
Yönlendirme tablosuRouting tableHangi ağa hangi sonraki atlama ya da arayüz üzerinden gidileceğini tutan liste.
AtlamaHopPaketin yol üzerinde bir yönlendiriciden geçişi; her atlamada TTL bir azalır.
Sonraki atlamaNext hopPaketin teslim edileceği komşu yönlendiricinin IP adresi; pakete yazılmaz, yalnızca MAC adresini bulmak için kullanılır.
Çıkış arayüzüExit interface (outgoing interface)Paketin yönlendiriciden çıkacağı arayüz.
Doğrudan bağlı yolConnected routeAdres verilmiş ve açık bir arayüzün ağı; tabloya kendiliğinden girer, kodu C, uzaklığı 0.
Yerel yolLocal routeYönlendiricinin kendi arayüz adresi için /32 önekli satır; kodu L.
Statik yolStatic routeYöneticinin elle yazdığı yol; kodu S, varsayılan uzaklığı 1.
Dinamik yolDynamic routeOSPF ya da BGP gibi bir yönlendirme protokolüyle öğrenilen ve kendiliğinden güncellenen yol.
Varsayılan yolDefault route0.0.0.0/0 önekli yol; daha belirli hiçbir yol eşleşmediğinde kullanılır.
Son çare ağ geçidiGateway of last resortIOS çıktısında varsayılan yolun sonraki atlamasına verilen ad.
Varsayılan ağ geçidiDefault gatewayBir bilgisayarın varsayılan yolunun sonraki atlaması: kendi ağındaki yönlendiricinin adresi.
En uzun önek eşleşmesiLongest prefix matchHedefi kapsayan yollar içinden öneki en uzun, yani en belirli olanın seçilmesi kuralı.
Yönetimsel uzaklıkAdministrative distanceAynı önek için yarışan yol kaynaklarına duyulan güvenin sayısı; düşük olan tabloya girer.
MetrikMetricBir protokolün kendi yolları arasında seçim yaptığı ölçü: OSPF'te maliyet, RIP'te atlama sayısı.
Host yoluHost routeTek bir adresi gösteren /32 önekli yol.
Yüzen statik yolFloating static routeUzaklığı elle yükseltilmiş yedek statik yol; birincil yol tablodan çıkınca devreye girer.
Boş yolNull routePaketleri Null0 arayüzüne yollayarak atan statik yol.
Özyinelemeli aramaRecursive lookupSonraki atlama adresine hangi arayüzden gidileceğini bulmak için tabloya ikinci kez bakılması.
Yönlendirme döngüsüRouting loopYönlendiricilerin aynı hedef için birbirini göstermesi; paket TTL'si bitene kadar aralarında döner.
Asimetrik yönlendirmeAsymmetric routingGidiş ve dönüş paketlerinin ayrı yollardan geçmesi.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • Cisco CCNA 200-301 (v1.1) 3.1: Interpret the components of routing table (routing protocol code, prefix, network mask, next hop, administrative distance, metric, gateway of last resort)
  • Cisco CCNA 200-301 (v1.1) 3.2: Determine how a router makes a forwarding decision by default (longest prefix match, administrative distance, routing protocol metric)
  • Cisco CCNA 200-301 (v1.1) 3.3: Configure and verify IPv4 and IPv6 static routing (default route, network route, host route, floating static); bu derste yalnızca IPv4
  • Cisco CCNA 200-301 (v1.1) 1.10: Verify IP parameters for Client OS (Windows, Mac OS, Linux); bu derste bilgisayarın yönlendirme tablosu ve varsayılan ağ geçidi
  • CompTIA Network+ N10-009, Network Implementation alanı: yönlendirme teknolojilerinin özellikleri (statik ve dinamik yönlendirme, yol seçimi: yönetimsel uzaklık, önek uzunluğu, metrik)
  • CompTIA Network+ N10-009, Network Troubleshooting alanı: yönlendirme tablosu, varsayılan yol ve yanlış ağ geçidi kaynaklı arızaları ping, tracert ve `show ip route` ile bulma
  • CompTIA CySA+ CS0-004, Security Operations alanı: ağ trafiğindeki olağan dışı etkinliği yorumlayan hedeflerin ön bilgisi (ICMP hata mesajları, beklenmeyen yol, tek yönlü görülen trafik)

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: