Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 1: Ağ katman katman · Ders 1.12

Dinamik yönlendirme: OSPF derinlemesine, BGP'ye ilk bakış

Tek alanlı OSPF'i kurabilir, komşuluğun neden kurulmadığını ya da hangi durumda takıldığını komut çıktısından bulabilir, DR seçimini ve maliyet hesabını açıklayabilir, bir BGP önek ele geçirme ya da rota sızıntısı haberini doğru okuyabilirsiniz.

  • 70 dk
  • 30 soru
  • 5 antrenman

Bir önceki derste yönlendirme tablosunu okudunuz ve rotaları elle yazdınız. Üç yönlendiricide bu iş yapılır; otuz yönlendiricide ve yedek hatların olduğu bir ağda yapılamaz. Bu derste yönlendiricilerin yolları birbirinden öğrendiği dinamik yönlendirmeyi, kurum ağlarının en yaygın iç protokolü olan OSPF üzerinden ayrıntısıyla işleyeceğiz: komşuluk nasıl kurulur, hangi şart tutmazsa kurulmaz, bir ağın seçilmiş yönlendiricisi kimdir, maliyet nasıl hesaplanır. Sonunda interneti ayakta tutan BGP'ye, bir SOC analistinin haberlerde okuduğu olayları anlayacağı kadar bakacağız.

Statik rota neden yetmez?

Statik rotanın iki zayıflığı vardır. Birincisi iş yüküdür: her yeni ağ, o ağa giden yolu bilmesi gereken bütün yönlendiricilere elle yazılır. İkincisi daha önemlidir: statik rota arızayı bilmez. Uzaktaki bir hat koptuğunda yönlendirici paketleri eski yola yollamayı sürdürür, ta ki biri gelip rotayı değiştirene kadar.

Dinamik yönlendirme protokolü (dynamic routing protocol) bu iki işi yönlendiricilere bırakır. Her yönlendirici yalnızca kendi bağlı ağlarını söyler; gerisini komşularından öğrenir. Bir hat koptuğunda bunu fark eden yönlendirici haberi yayar ve herkes yolunu yeniden hesaplar. Ağın bu yeni duruma göre yeniden anlaşmasına yakınsama (convergence) denir.

Statik rota yine de ortadan kalkmaz: tek çıkışı olan küçük bir şubede ya da internete giden varsayılan rotada hâlâ en yalın çözümdür.

Protokol aileleri

Yönlendirme protokolleri iki soruyla sınıflanır: nerede çalışır ve yolu nasıl öğrenir.

Nerede: Tek bir yönetimin elindeki ağlar topluluğuna otonom sistem (AS, autonomous system) denir. Bir AS'in içinde çalışan protokoller iç ağ geçidi protokolü (IGP, interior gateway protocol), AS'ler arasında çalışan protokol ise dış ağ geçidi protokolü (EGP, exterior gateway protocol) adını alır. RIP, EIGRP ve OSPF iç protokoldür; bugün kullanılan tek dış protokol BGP'dir.

Nasıl: Üç yöntem vardır.

  • Uzaklık vektörü (distance vector): Yönlendirici komşusuna 'şu ağa şu uzaklıktayım' der; ağın bütününü görmez, komşusunun söylediğine güvenir. RIP bu ailedendir: uzaklığı atlama sayısıyla (hop count) ölçer, en çok 15 atlamaya izin verir ve tablosunu 30 saniyede bir komşularına yollar. EIGRP, Cisco'nun geliştirdiği gelişmiş bir uzaklık vektörü protokolüdür: metriğini bant genişliği ve gecikmeden hesaplar.
  • Bağlantı durumu (link state): Her yönlendirici kendi bağlantılarını anlatan bir kayıt yayımlar; kayıtlar alanın tamamına dağıtılır ve herkes aynı haritayı tutar. OSPF bu ailedendir.
  • Yol vektörü (path vector): Uzaklık yerine, hedefe varana kadar geçilecek AS'lerin listesi taşınır. BGP bu ailedendir.

Aynı ağı iki ayrı kaynaktan öğrenen yönlendiricinin hangisine güveneceğini önceki derste gördüğünüz yönetimsel uzaklık (administrative distance) belirler; Cisco'da OSPF'in değeri 110'dur.

OSPF'in fikri: herkes aynı haritayı tutar

OSPF (Open Shortest Path First) açık bir standarttır; IPv4 için kullanılan sürümü OSPFv2'dir ve RFC 2328'de tanımlanır. Fikri üç adımda özetlenir.

  • Komşuları bul. Yönlendirici, OSPF'e alınan her arayüzünden düzenli aralıklarla Hello paketi yollar ve aynı ağdaki öbür OSPF yönlendiricilerini tanır.
  • Haritayı eşitle. Her yönlendirici kendi bağlantılarını (hangi ağa, hangi komşuya, hangi maliyetle bağlıyım) anlatan bir bağlantı durumu ilanı (LSA, link-state advertisement) üretir. İlanlar komşudan komşuya aktarılarak alanın bütün yönlendiricilerine ulaşır. Toplanan ilanların tümü bağlantı durumu veritabanı (LSDB, link-state database) adını alır. Aynı alandaki bütün yönlendiricilerin veritabanı aynıdır.
  • En kısa yolları hesapla. Her yönlendirici bu ortak haritada kendini köke koyar ve her ağa giden en düşük maliyetli yolu Dijkstra'nın SPF (shortest path first) algoritmasıyla hesaplar. Sonuç yönlendirme tablosuna yazılır.

Uzaklık vektöründen farkı şudur: yönlendirici komşusunun vardığı sonuca değil, ham bilgiye sahiptir. Harita herkeste aynıdır, ama herkes ona kendi durduğu yerden baktığı için yönlendirme tabloları birbirinden farklıdır.

Her yönlendiricinin haritada bir adı olmalıdır: yönlendirici kimliği (router ID). 32 bitlik bir sayıdır ve IP adresi gibi yazılır, ama bir adres olması gerekmez. Cisco yönlendirici onu şu sırayla seçer: router-id komutuyla yazılan değer; o yoksa en büyük loopback arayüz adresi; o da yoksa çalışan arayüzlerinin en büyük IP adresi. Kimlik OSPF süreci başlarken seçilir ve bütün OSPF ağında her yönlendiricide farklı olmalıdır.

Komşuluk: Hello paketi ve tutması gereken şartlar

OSPF, TCP ya da UDP kullanmaz; paketleri doğrudan IP'nin içinde taşınır ve IP başlığındaki Protokol alanında 89 yazar. Hello paketi, o ağdaki bütün OSPF yönlendiricilerinin dinlediği 224.0.0.5 çok noktaya yayın (multicast) adresine gönderilir. Ethernet gibi yayın ağlarında Hello süresi 10 saniye, Dead süresi 40 saniyedir: bir komşudan 40 saniye boyunca Hello gelmezse komşu ölü sayılır ve yollar yeniden hesaplanır.

Hello paketi yönlendiricinin kimliğini, alanını, ağ maskesini, sürelerini ve o ağda duyduğu komşuların listesini taşır. İki yönlendiricinin komşu olabilmesi için şunlar tutmalıdır:

  • İkisi aynı alt ağda ve aynı maskeyle yapılandırılmış olmalı.
  • Alan (area) numarası aynı olmalı.
  • Hello ve Dead süreleri aynı olmalı.
  • Kimlik doğrulama (authentication) türü ve parolası aynı olmalı.
  • Yönlendirici kimlikleri farklı olmalı.
  • Veritabanı alışverişinin tamamlanması için arayüzlerin MTU değeri aynı olmalı.

Bu listeyi ezberleyin: sahadaki 'komşuluk kurulmuyor' arızalarının neredeyse hepsi bu maddelerden biridir. Buna karşılık router ospf 1 komutundaki süreç numarası (process ID) yalnızca o yönlendirici için anlam taşır; iki yanda farklı olabilir.

Komşuluk bir dizi durumdan geçer. Yönlendirici komşusunun Hello'sunu duyduğunda Init durumuna, o Hello'nun içinde kendi kimliğini gördüğünde 2-Way durumuna geçer: artık iki yön de çalışıyordur. Ardından veritabanları eşitlenir ve komşuluk Full olur. Aradaki durumları Derinlemesine bölümünde tek tek göreceksiniz.

Aynı ağda çok yönlendirici: DR ve BDR

Bir switch'e bağlı altı yönlendirici düşünün. Her biri öbür beşiyle ayrı ayrı veritabanı eşitlese 15 eşitleme ilişkisi gerekir ve her değişiklik ağda defalarca dolaşır. OSPF bunu önlemek için Ethernet gibi çok erişimli (multi-access) ağlarda bir seçilmiş yönlendirici (DR, designated router) ve bir yedek seçilmiş yönlendirici (BDR, backup designated router) seçer.

Kural şudur: herkes veritabanını yalnızca DR ve BDR ile eşitler. DR ve BDR olmayan yönlendiricilere Cisco çıktısında DROTHER denir. İki DROTHER birbirini komşu olarak tanır ama aralarında eşitleme yapmaz; bu yüzden birbirlerini 2-Way durumunda görürler. Bu bir arıza değildir, tasarımın kendisidir.

Seçim iki ölçüye bakar: önce arayüzün önceliği (priority), eşitse yönlendirici kimliği; ikisinde de büyük olan kazanır. Öncelik 0 ile 255 arasındadır, varsayılanı 1'dir; 0 verilen yönlendirici aday bile olmaz.

Sınavların en sevdiği ayrıntı: seçimde görevi ele geçirme (preemption) yoktur. Bir DR seçildikten sonra ağa önceliği daha yüksek bir yönlendirici katılsa da DR değişmez. DR susarsa görevi BDR alır ve yeni bir BDR seçilir. Bu yüzden pratikte DR, çoğu zaman ilk açılan yönlendiricidir.

İki yönlendiriciyi doğrudan bağlayan noktadan noktaya (point-to-point) bir hatta DR'a gerek yoktur ve seçim yapılmaz; iki yönlendirici doğrudan Full olur.

Maliyet ve bir örnek: üçgende yol seçimi

OSPF'in metriği maliyet (cost)tir. Her arayüzün bir maliyeti vardır; bir yolun maliyeti, hedefe giderken çıkılan arayüzlerin maliyetlerinin toplamıdır. Cisco'da arayüz maliyeti, başvuru bant genişliğinin (reference bandwidth) arayüzün bant genişliğine bölünmesiyle bulunur. Başvuru değeri varsayılan olarak 100 Mb/s'dir: 10 Mb/s bir arayüzün maliyeti 10, 100 Mb/s bir arayüzün maliyeti 1 olur.

Sorun buradan çıkar: maliyet 1'den küçük olamaz. 1 Gb/s için hesap 0,1 verir ve 1'e yuvarlanır. Yani varsayılan ayarla OSPF, FastEthernet ile Gigabit ve 10 Gigabit hatları eşit görür. Çaresini Derinlemesine bölümünde göreceksiniz.

Şimdi bir örnek. Üç yönlendirici üçgen biçiminde bağlı, bütün arayüzler Gigabit, yani maliyetleri 1. R-01'in arkasında 192.168.1.0/24, R-03'ün arkasında 192.168.3.0/24 ağı var. R-01'den 192.168.3.0/24 ağına iki yol vardır:

  • Doğrudan R-03'e: R-01'in çıkış arayüzü (1) ve R-03'ün o ağa bakan arayüzü (1). Toplam 2.
  • R-02 üzerinden: R-01'in çıkışı (1), R-02'nin çıkışı (1) ve R-03'ün arayüzü (1). Toplam 3.

R-01 maliyeti 2 olan yolu seçer ve tablosuna O 192.168.3.0/24 [110/2] yazar: O harfi OSPF'i, 110 yönetimsel uzaklığı, 2 maliyeti gösterir. R-01 ile R-03 arasındaki hat koptuğunda iki yönlendirici bunu yeni bir LSA ile duyurur, herkes SPF'i yeniden çalıştırır ve R-01'in tablosundaki satır kendiliğinden [110/3] olur, sonraki atlama da R-02'ye döner. Kimse bir komut yazmamıştır.

Aynı sonucu bilerek de üretebilirsiniz: R-01'in R-03'e bakan arayüzüne ip ospf cost 10 yazarsanız doğrudan yol 11'e çıkar ve trafik R-02 üzerinden gider. Maliyet yalnızca çıkış yönünde sayıldığı için bu ayar R-03'ün dönüş yolunu değiştirmez.

BGP'ye ilk bakış

İnternet, her biri kendi yönetiminde on binlerce otonom sistemin birbirine bağlanmasından oluşur: servis sağlayıcılar, büyük kurumlar, bulut şirketleri. Her AS'in bir numarası vardır. Bu AS'ler birbirlerine hangi adres öneklerine (prefix) ulaşılabildiğini BGP (Border Gateway Protocol) ile söyler.

BGP, OSPF'e pek benzemez. Komşusunu kendiliğinden bulmaz; iki yönlendirici arasındaki oturum elle tanımlanır ve TCP 179 numaralı port üzerinden kurulur. İki ayrı AS arasındaki oturuma eBGP, aynı AS'in içindeki iki yönlendirici arasındaki oturuma iBGP denir.

En önemli fark yol seçimindedir. BGP'de bant genişliğinden hesaplanan bir maliyet yoktur. Her duyuru, önekin geçtiği AS'lerin listesini (AS_PATH) taşır; yönlendirici önce operatörün koyduğu politikaya (policy), sonra bu listenin kısalığına bakar. Politika ticari bir karardır: 'müşterimden gelen yolu, parasını ödediğim sağlayıcıdan gelene tercih et' gibi. Listenin ikinci işi döngüyü önlemektir: bir AS, yolunda kendi numarasını gördüğü duyuruyu atar.

İnternetin BGP ile çalışmasının nedeni budur: hiçbir kuruluş iç haritasını paylaşmak ya da yolunu başkasının hesabına bırakmak istemez.

Zayıf yanı güvendir: BGP, komşusunun söylediği öneki onun gerçekten duyurmaya yetkili olup olmadığını kendiliğinden denetlemez. Bir AS kendisine ait olmayan bir öneki duyurursa buna önek ele geçirme (prefix hijack), öğrendiği bir rotayı iletmemesi gereken komşulara iletirse rota sızıntısı (route leak) denir. İkisinde de trafik yanlış yere akar. Buna karşı geliştirilen altyapının adı RPKI'dir; ayrıntısı Derinlemesine bölümündedir.

Akılda kalsın

  • OSPF bir bağlantı durumu protokolüdür: aynı alandaki herkes aynı veritabanını (LSDB) tutar, en kısa yolları SPF ile kendisi hesaplar; paketleri IP protokol 89 ile gider, Hello 224.0.0.5 adresine 10 saniyede bir yollanır, Dead süresi 40 saniyedir.
  • Komşuluk için aynı alt ağ ve maske, aynı alan, aynı Hello ve Dead süreleri, aynı doğrulama, farklı yönlendirici kimlikleri ve eşit MTU gerekir; süreç numarasının aynı olması gerekmez.
  • Çok erişimli ağda DR ve BDR seçilir: önce öncelik (varsayılan 1, 0 aday olmaz), sonra yönlendirici kimliği, büyük olan kazanır; görevi ele geçirme yoktur; DROTHER'lar birbirini 2-Way durumunda görür ve bu olağandır.
  • Maliyet = 100 Mb/s / arayüz bant genişliği, en az 1; bu yüzden varsayılan ayarda FastEthernet ve Gigabit eşittir. Init tek yönlü iletişimi, ExStart'ta takılma MTU uyuşmazlığını gösterir.
  • BGP AS'ler arasında TCP 179 üzerinden çalışır ve yolu maliyetle değil politika ve AS yoluyla seçer; önek ele geçirme yetkisiz duyuru, rota sızıntısı duyurunun amaçlanan kapsamın dışına yayılmasıdır; RPKI yalnızca kaynak AS'i doğrular.

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
Dinamik yönlendirme protokolüDynamic routing protocolYönlendiricilerin ağları birbirinden öğrenmesini ve arızada yolu kendiliğinden değiştirmesini sağlayan protokol.
YakınsamaConvergenceBir değişiklikten sonra bütün yönlendiricilerin ağın yeni durumunda anlaşması.
Otonom sistemAS (autonomous system)Tek bir yönetimin elindeki, tek bir yönlendirme politikası izleyen ağlar topluluğu; bir numarası vardır.
İç ve dış ağ geçidi protokolüIGP, EGPAS'in içinde çalışan (RIP, EIGRP, OSPF) ve AS'ler arasında çalışan (BGP) yönlendirme protokolleri.
Bağlantı durumuLink stateHer yönlendiricinin kendi bağlantılarını yayımladığı, herkesin aynı haritadan yol hesapladığı yöntem.
Uzaklık vektörüDistance vectorYönlendiricinin komşusundan yalnızca 'şu ağa şu uzaklıktayım' bilgisini aldığı yöntem; RIP örneğidir.
Bağlantı durumu ilanıLSA (link-state advertisement)Bir yönlendiricinin ya da ağın bağlantılarını anlatan kayıt; veritabanının yapı taşı.
Bağlantı durumu veritabanıLSDB (link-state database)Bir alandaki bütün LSA'ların toplamı; alanın her yönlendiricisinde aynıdır.
Yönlendirici kimliğiRouter IDYönlendiricinin OSPF'teki 32 bitlik adı; router-id komutu, yoksa en büyük loopback, yoksa en büyük arayüz adresi.
Hello ve Dead süresiHello interval, dead intervalHello'nun gönderilme aralığı ve komşunun ölü sayılması için beklenen süre; Ethernet'te 10 ve 40 saniye.
Tam komşulukAdjacencyVeritabanlarını eşitlemiş, Full durumundaki iki yönlendirici arasındaki ilişki.
Seçilmiş yönlendiriciDR (designated router)Çok erişimli ağda herkesin veritabanını eşitlediği yönlendirici; ağın Network-LSA'sını o yazar.
Yedek seçilmiş yönlendiriciBDR (backup designated router)DR susarsa görevi devralan yönlendirici; o da herkesle Full durumundadır.
DROTHERDROTHERCisco çıktısında DR da BDR da olmayan yönlendirici; öbür DROTHER'larla 2-Way durumunda kalır.
ÖncelikPriorityDR seçiminde ilk bakılan arayüz değeri: 0 ile 255 arası, varsayılan 1, 0 aday olmaz.
MaliyetCostOSPF'in metriği; yol boyunca çıkış arayüzlerinin maliyetlerinin toplamı.
Başvuru bant genişliğiReference bandwidthMaliyet formülünün payı; varsayılan 100 Mb/s, auto-cost reference-bandwidth ile değişir.
Alan ve omurgaArea, backbone areaVeritabanının paylaşıldığı yönlendirici kümesi; alan 0 omurgadır ve bütün alanlar ona bağlanır.
Alan sınır yönlendiricisiABR (area border router)Arayüzleri birden çok alanda olan, alanlar arasında özet (tür 3) LSA üreten yönlendirici.
Önek ele geçirmePrefix hijackBir AS'in duyurmaya yetkili olmadığı bir öneki BGP ile duyurması.
Rota sızıntısıRoute leakBir BGP duyurusunun amaçlanan kapsamının dışına, iletilmemesi gereken komşulara yayılması.
RPKI ve ROAResource Public Key Infrastructure, route origin authorizationBir öneki hangi AS'in duyurabileceğini imzalı kayıtla bildiren altyapı ve o kaydın adı.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • Cisco CCNA 200-301 (v1.1) 3.4: Configure and verify single area OSPFv2 (3.4.a Neighbor adjacencies, 3.4.b Point-to-point, 3.4.c Broadcast (DR/BDR selection), 3.4.d Router ID)
  • Cisco CCNA 200-301 (v1.1) 3.2: Determine how a router makes a forwarding decision by default (3.2.b Administrative distance, 3.2.c Routing protocol metric)
  • Cisco CCNA 200-301 (v1.1) 3.1: Interpret the components of routing table (3.1.a Routing protocol code, 3.1.e Administrative distance, 3.1.f Metric); bu derste yalnızca OSPF satırları için
  • CompTIA Network+ N10-009, Network Implementation alanı: yönlendirme teknolojilerinin özellikleri (statik ve dinamik yönlendirme; BGP, EIGRP, OSPF; yönetimsel uzaklık ve metrikle yol seçimi)
  • CompTIA Network+ N10-009, Network Troubleshooting alanı: yönlendirme sorunlarını (eksik rota, kurulamayan komşuluk) komut çıktısıyla giderme
  • CompTIA Security+ SY0-801 (Threats, Vulnerabilities, and Attacks alanı) ve CySA+ CS0-004 (Security Operations alanı): ağ saldırılarını ve ağ göstergelerini yorumlayan hedeflerin ön bilgisi; bu derste BGP önek ele geçirme ve rota sızıntısı olarak

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: