Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 1: Ağ katman katman · Ders 1.10

ICMP: ping, traceroute ve her mesajın anlamı

Bir ping ya da tracert çıktısındaki her satırın hangi ICMP mesajından doğduğunu, mesajı kimin gönderdiğini ve arızanın nerede aranacağını söyleyebilir, bir yakalamada olağan ICMP trafiğini olağan dışı olandan ayırabilirsiniz.

  • 65 dk
  • 30 soru
  • 5 antrenman

Bir arıza kaydında ilk yazılan komut neredeyse her zaman ping, ikincisi tracert olur. İkisi de aynı protokolün üzerinde çalışır: ICMP. Çoğu kişi ping'in cevap verip vermediğine bakar ve orada durur; oysa cevapsız kalan bir ping'in dört ayrı mesajı vardır ve her biri arızanın başka bir yerini gösterir. Bu derste ICMP'nin neden var olduğunu, mesajlarının tür ve kod numaralarını, ping ve traceroute'un perde arkasında ne gönderdiğini, ICMP'yi tümden kesmenin neden büyük paketleri sessizce yuttuğunu ve bir analistin yakalamada hangi ICMP trafiğinden şüphelenmesi gerektiğini öğreneceksiniz. IPv4 başlığının kendisi ve parçalama önceki derste anlatıldı; yönlendirme ve IPv6 kendi derslerinde.

IP kendi hatasını söyleyemez

IP, paketi elinden geldiğince taşıyan bir protokoldür: teslim sözü vermez, teslim edemediğinde de kendi başına hiçbir şey söylemez. Bir yönlendirici hedefe giden yolu bilmiyorsa paketi atar. IP başlığında 'bu paket atıldı, nedeni şu' diyecek bir alan yoktur.

Bu boşluğu ICMP (Internet Control Message Protocol, internet denetim mesajı protokolü) doldurur. RFC 792 ile tanımlanmıştır ve IP'nin ayrılmaz parçasıdır: IP konuşan her cihaz ICMP'yi de konuşmak zorundadır. Bir yönlendirici ya da bir bilgisayar, bir paketle ilgili sorun yaşadığında paketin kaynağına ICMP ile haber verir.

ICMP mesajları iki öbeğe ayrılır:

  • Hata mesajları (error messages): Bir paket teslim edilemediğinde ya da atıldığında, sorunu gören cihaz tarafından paketin kaynağına gönderilir. 'Hedefe ulaşılamıyor' ve 'süre aşıldı' bunlardandır.
  • Sorgu mesajları (query messages): Bir soru ve cevabıdır. En bilineni, ping komutunun kullandığı yankı isteği ve yankı cevabıdır.

İki şeyi baştan bilin. Birincisi, ICMP IP'yi güvenilir yapmaz: yalnızca haber verir, kaybolan paketi yeniden göndermez. O iş üst katmanın, örneğin TCP'nin işidir. İkincisi, ICMP mesajının kendisi de sıradan bir IP paketiyle taşınır ve o da kaybolabilir. Hata mesajının gelmemesi, hata olmadığını göstermez.

ICMP nerede durur: IP'nin içinde, portsuz

ICMP mesajı bir IP paketinin yükü olarak taşınır. IPv4 başlığındaki Protokol alanı 1 ise içeride ICMP vardır (6 TCP, 17 UDP idi). Buna rağmen ICMP bir taşıma protokolü değildir: uygulama verisi taşımaz ve ağ katmanında (3. katman) sayılır.

En önemli sonucu şudur: ICMP'de port yoktur. Mülakatlarda 'ping hangi portu kullanır?' diye sorulur; doğru cevap 'hiçbirini'dir. Port TCP ve UDP başlıklarının alanıdır, ICMP başlığında böyle bir alan bulunmaz. Bu yüzden bir güvenlik duvarında ICMP kuralı porta göre değil, tür (type) ve kod (code) numarasına göre yazılır.

Her ICMP mesajı aynı dört baytla başlar:

  • Type (tür), 1 bayt: Mesajın ne olduğunu söyler. 8 yankı isteği, 3 hedefe ulaşılamıyor, 11 süre aşıldı demektir.
  • Code (kod), 1 bayt: Türün içindeki ayrıntıdır. Tür 3 'ulaşılamıyor' der; kod, neye ulaşılamadığını söyler: ağa mı, bilgisayara mı, porta mı.
  • Checksum (sağlama toplamı), 2 bayt: ICMP mesajının tamamı üzerinden hesaplanır; bozulan mesaj atılır.

Bu dört bayttan sonraki dört baytın anlamı türe göre değişir, ardından mesajın verisi gelir. Yani en küçük ICMP başlığı 8 bayttır. Alanların tamamını Derinlemesine bölümünde tablo halinde bulacaksınız.

Sahada karşılaşılan mesajlar

Onlarca ICMP türü tanımlanmıştır, ama bir teknisyenin ve bir analistin her gün gördüğü dört beş tanedir.

  • Echo Request (yankı isteği), tür 8 kod 0, ve Echo Reply (yankı cevabı), tür 0 kod 0: 'Orada mısın?' ve 'buradayım'. Cevap, istekteki veriyi aynen geri taşır.
  • Destination Unreachable (hedefe ulaşılamıyor), tür 3: Paket teslim edilemedi. Kod nedenini söyler: 0 ağa ulaşılamıyor (yönlendiricinin o ağa yolu yok), 1 bilgisayara ulaşılamıyor (son yönlendirici hedef ağa bağlı ama hedef cevap vermiyor), 3 porta ulaşılamıyor (hedef bilgisayar ayakta ama o UDP portunu dinleyen yok), 4 parçalama gerekiyor ama DF bayrağı açık, 13 yönetimsel olarak engellendi (bir süzme kuralı paketi kesti).
  • Time Exceeded (süre aşıldı), tür 11: Kod 0, paketin TTL (time to live, yaşam süresi) değeri yolda sıfıra indi demektir; mesajı paketi atan yönlendirici gönderir. Kod 1, parçalanmış bir paketin eksik parçaları süresi içinde gelmediği için hedefin yeniden birleştirmeden vazgeçtiğini söyler.
  • Redirect (yönlendirme düzeltmesi), tür 5: Yönlendirici, bilgisayara 'bu hedef için kendi ağındaki şu öteki yönlendirici daha doğru bir ilk adım' der.

Kimin gönderdiğine dikkat edin. Kod 0, 1, 4 ve 13 ile tür 11 kod 0 çoğunlukla yoldaki bir yönlendiriciden gelir. Kod 3 ise hedefin kendisinden gelir: port, bilgisayarın içindeki bir şeydir ve onun kapalı olduğunu ancak bilgisayarın kendisi bilebilir. Bir hata mesajının kaynak adresi, arızanın nerede görüldüğünü size söyler.

Her hata mesajı, hataya yol açan paketin IP başlığını ve yükünün ilk 8 baytını içinde taşır. Gönderen bilgisayar bu sayede hatanın hangi konuşmasına ait olduğunu anlar; çünkü o 8 baytın içinde UDP ya da TCP port numaraları, ping'de ise kimlik ve sıra numarası bulunur.

Son bir kural: bir ICMP hata mesajına cevap olarak ICMP hata mesajı üretilmez. Böyle olmasaydı iki cihaz birbirine sonsuza dek hata bildirirdi. Yayın (broadcast) adresine gönderilmiş paketler için de hata mesajı üretilmez.

Ping: ne gönderir, neyi kanıtlar

Windows'ta ping 192.168.2.10 yazdığınızda bilgisayar birer saniye arayla dört Echo Request gönderir. Her biri 32 bayt veri taşır ve her biri için cevap en fazla 4 saniye beklenir. İstekteki Identifier (kimlik) ve Sequence Number (sıra numarası) alanları, gelen cevabın hangi isteğe ait olduğunu eşleştirmeye yarar.

Bir örnek üzerinden gidelim. 192.168.1.20 adresli bilgisayar, yönlendiricinin öbür yanındaki 192.168.2.10 adresli sunucuya ping atıyor:

  • Bilgisayar tür 8 mesajını TTL 128 ile gönderir. Hedef başka ağda olduğu için çerçeve ağ geçidine teslim edilir.
  • Yönlendirici TTL'yi 127'ye düşürür ve paketi sunucunun ağına geçirir.
  • Sunucu, aynı kimlik, aynı sıra numarası ve aynı 32 baytlık veriyle tür 0 mesajını geri yollar. Sunucu Linux ise cevabın TTL değeri 64 ile başlar.
  • Yönlendirici dönüşte de bir düşürür. Ekranda Reply from 192.168.2.10: bytes=32 time=1ms TTL=63 satırı görünür.

Satırdaki TTL, sizin gönderdiğiniz paketin değil, gelen cevabın TTL değeridir. Yaygın başlangıç değerleri Windows'ta 128, Linux'ta 64, Cisco IOS'ta 255'tir. TTL=63 gören biri 'karşıdaki büyük olasılıkla Linux ve arada bir yönlendirici var' diyebilir. Bu bir tahmindir, kanıt değildir: başlangıç değeri değiştirilebilir.

Başarılı bir ping şunu kanıtlar: bu iki adres arasında, küçük ICMP paketleri için, hem gidiş hem dönüş yolu o anda çalışıyor. Kablo, adresleme, ağ geçidi ve iki yöndeki yönlendirme sağlamdır.

Şunları kanıtlamaz: hedefteki hizmetin çalıştığını (ping porta bakmaz), 1500 baytlık paketlerin de geçtiğini, güvenlik duvarının TCP'ye de izin verdiğini, cevap verenin sandığınız cihaz olduğunu.

Başarısız bir ping ise tek başına çok az şey kanıtlar. Pek çok güvenlik duvarı ICMP'yi bilerek keser; Windows'un kendi güvenlik duvarı da, dosya ve yazıcı paylaşımı açılmadıkça gelen yankı isteklerini varsayılan olarak cevaplamaz. Asıl bilgi, ping'in başarısız olurken ne dediğindedir: 'Request timed out', 'Destination host unreachable', 'TTL expired in transit' ve 'General failure' dört ayrı arızadır. Her birini Derinlemesine bölümünde tek tek açacağız.

Traceroute: TTL ile yolu konuşturmak

IP, bir paketin hangi yönlendiricilerden geçtiğini kaydetmez. Traceroute bu bilgiyi bir hileyle elde eder: yönlendiricileri bilerek hata mesajı göndermeye zorlar.

Her yönlendirici, ilettiği paketin TTL değerini bir azaltır; sıfıra inen paketi atar ve kaynağına Time Exceeded (tür 11, kod 0) gönderir. Traceroute bunu şöyle kullanır:

  • İlk paketler TTL 1 ile gönderilir. İlk yönlendirici TTL'yi sıfıra indirir, paketi atar ve Time Exceeded yollar. Bu mesajın kaynak adresi, birinci atlamanın (hop) adresidir.
  • Sonraki paketler TTL 2 ile gider. İlk yönlendiriciyi geçer, ikincide ölür; ikinci yönlendirici kendini ele verir.
  • TTL her turda bir artırılır, ta ki paket hedefe varana kadar. Hedef bir yönlendirici gibi Time Exceeded göndermez; başka bir cevap verir ve araç oradan hedefe vardığını anlar.

Her TTL değeri için üç deneme yapılır; çıktıdaki üç süre sütunu budur. Varsayılan üst sınır 30 atlamadır.

İki ailenin gönderdiği paket farklıdır ve bu fark hem sınavlarda hem güvenlik duvarı kurallarında karşınıza çıkar:

  • Windows `tracert`: ICMP Echo Request gönderir. Hedefe varınca Echo Reply alır.
  • Unix ve Linux `traceroute`: Varsayılan olarak, kimsenin dinlemediği yüksek bir porta UDP paketi gönderir. İlk port 33434'tür ve her denemede bir artar. Hedefe varınca o portu dinleyen bulunmadığı için hedef, Destination Unreachable kod 3 (port unreachable) ile cevap verir; araç bunu 'vardım' diye okur. Cisco IOS'un traceroute komutu da UDP kullanır.

Bunun pratik sonucu: bir güvenlik duvarı ICMP yankısına izin verip yüksek UDP portlarını kesiyorsa, aynı hedefe Windows'tan tracert tamamlanır, Linux'tan traceroute son satırlarda yıldızlarla kalır.

Çıktının ortasındaki bir satır yıldız (* * *) çoğunlukla arıza değildir. O yönlendirici Time Exceeded üretmemeye ayarlanmıştır ya da ürettiği ICMP mesajlarını sınırlıyordur; içinden geçen trafiği ise iletmeyi sürdürür. Sonraki atlamalar cevap veriyorsa yol sağlamdır.

Bir sınır daha vardır: traceroute yalnızca gidiş yolunu gösterir. Dönüş paketleri başka yönlendiricilerden geçebilir; buna asimetrik yol (asymmetric path) denir ve internette olağandır.

ICMP'yi tümden kesmenin bedeli ve savunmacının bakışı

ICMP bir keşif aracı olarak da kullanılabildiği için bazı yöneticiler güvenlik duvarında bütün ICMP'yi keser. Bu, önemli bir düzeneği bozar: yol MTU keşfi (path MTU discovery, PMTUD; RFC 1191).

Bilgisayarlar paketlerini DF (Don't Fragment, parçalama) bayrağı açık gönderir. Yol üzerinde MTU'su daha küçük bir hat varsa, oradaki yönlendirici büyük paketi parçalayamaz, atar ve kaynağa tür 3 kod 4 mesajını yollar: 'parçalama gerekiyor ama DF açık; benden sonraki hattın MTU'su şu kadar'. Kaynak paketlerini küçültür ve iletişim sürer.

Bu mesaj bir güvenlik duvarında kesilirse kaynak hiçbir şey öğrenemez ve aynı büyük paketi yeniden yeniden gönderir. Küçük paketler geçtiği için bağlantı kurulur, ping çalışır; büyük paketler ise iz bırakmadan kaybolur. Buna PMTUD kara deliği (black hole) denir. Kullanıcının gördüğü: site açılmaya başlıyor ve takılıyor, küçük dosya gidiyor, büyük dosya gitmiyor.

Savunmacının doğru tutumu 'ICMP'yi kes' değil, 'ICMP'yi türüne göre süz'dür:

  • Hata mesajları (tür 3, özellikle kod 4, ve tür 11) içeri alınır; ağın çalışması bunlara bağlıdır.
  • Yankı isteği politikaya göre açılır ya da kapatılır; açıksa hız sınırı (rate limit) konur.
  • Dışarıdan gelen Redirect (tür 5) kesilir; sahte bir yönlendirme düzeltmesi trafiği başka bir cihaza çevirebilir.

Analist içinse ICMP üç biçimde dikkat çeker: tek bir kaynağın kısa sürede çok sayıda adrese yankı isteği göndermesi (ping taraması, ping sweep), yankı paketlerinin veri alanında başka trafik taşınması (ICMP tüneli) ve aynı yolla fark edilmeden komut ya da veri geçirilmesi (gizli kanal, covert channel). Bunların yakalamada nasıl göründüğünü Derinlemesine bölümünde göreceksiniz.

IPv6'da ICMP'nin yerini ICMPv6 alır ve işi çok daha büyüktür: komşu keşfi de onun üzerinde çalışır. O konu IPv6 dersindedir.

Akılda kalsın

  • ICMP IP'nin içinde taşınır (Protokol 1), port kullanmaz ve 3. katmanda sayılır; başlığı Type, Code ve Checksum ile başlar, süzme kuralı türe ve koda göre yazılır.
  • Ezberlenecek numaralar: Echo Request 8, Echo Reply 0, Destination Unreachable 3 (kod 0 ağ, 1 bilgisayar, 3 port, 4 parçalama gerekli ve DF açık, 13 yönetimsel engel), Redirect 5, Time Exceeded 11 (kod 0 TTL, kod 1 yeniden birleştirme).
  • Ping'in mesajına bakın, yalnızca sonucuna değil: 'Request timed out' sessizlik, kendi adresinizden 'Destination host unreachable' yerel ARP başarısızlığı, yönlendiriciden gelen 'unreachable' o yönlendiricinin bildirdiği sorun, 'General failure' paketin hiç çıkmadığıdır.
  • Traceroute TTL'yi 1'den başlayıp artırır ve dönen Time Exceeded mesajlarından yolu çıkarır; Windows tracert ICMP yankısı, Unix traceroute 33434'ten başlayan UDP portları kullanır ve port unreachable ile biter. Ortadaki yıldızlar çoğunlukla arıza değildir; yalnızca gidiş yolu görünür.
  • Bütün ICMP'yi kesmek yol MTU keşfini bozar: tür 3 kod 4 gelmezse büyük paketler sessizce kaybolur (kara delik). Doğrusu türe göre süzmek ve hız sınırı koymaktır.

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
ICMPInternet Control Message ProtocolIP'nin hata ve durum bildirimi protokolü; IP paketinin içinde taşınır (Protokol 1), port kullanmaz.
TürTypeICMP başlığının ilk baytı; mesajın ne olduğunu söyler (8 yankı isteği, 3 ulaşılamıyor, 11 süre aşıldı).
KodCodeICMP başlığının ikinci baytı; türün içindeki nedeni söyler (tür 3'te 0 ağ, 1 bilgisayar, 3 port).
Yankı isteğiEcho RequestTür 8 kod 0; ping'in gönderdiği 'orada mısın' mesajı.
Yankı cevabıEcho ReplyTür 0 kod 0; istekteki kimliği, sıra numarasını ve veriyi aynen geri taşır.
Hedefe ulaşılamıyorDestination UnreachableTür 3; paketin teslim edilemediğini, kodu ise nedenini bildirir.
Süre aşıldıTime ExceededTür 11; kod 0 TTL'nin yolda bittiğini, kod 1 yeniden birleştirme süresinin dolduğunu bildirir.
Yönlendirme düzeltmesiRedirectTür 5; yönlendiricinin bilgisayara aynı ağdaki daha doğru ilk atlamayı bildirmesi.
Yaşam süresiTTL (time to live)IP başlığındaki sayaç; her yönlendiricide bir azalır, sıfıra inince paket atılır.
AtlamaHopPaketin yol üzerinde geçtiği her yönlendirici; traceroute çıktısının bir satırı.
Kimlik ve sıra numarasıIdentifier, Sequence NumberYankı mesajındaki 16 bitlik iki alan; cevabı doğru ping oturumuna ve doğru isteğe eşler.
Yol MTU keşfiPath MTU discovery (PMTUD)Kaynağın, DF açık paketlere dönen tür 3 kod 4 mesajlarıyla yolun en küçük MTU'sunu öğrenmesi (RFC 1191).
Kara delikPMTUD black holeTür 3 kod 4 mesajı süzüldüğü için büyük paketlerin hata bildirilmeden kaybolması.
DF bayrağıDon't Fragment flagIP başlığındaki bayrak; açıksa yönlendirici paketi parçalayamaz, sığmıyorsa atar ve haber verir.
Asimetrik yolAsymmetric pathGidiş ve dönüş paketlerinin farklı yönlendiricilerden geçmesi; traceroute yalnızca gidişi gösterir.
Yönlendirme döngüsüRouting loopPaketin yönlendiriciler arasında dönüp durması; TTL bitince 'TTL expired in transit' olarak görünür.
Hız sınırıRate limitBir cihazın birim zamanda ürettiği ya da kabul ettiği ICMP mesajı sayısına konan üst sınır.
Ping taramasıPing sweepCanlı cihazları bulmak için bir adres aralığının tamamına yankı isteği gönderilmesi.
ICMP tüneliICMP tunnelYankı mesajlarının veri alanında başka bir trafiğin taşınması.
Gizli kanalCovert channelOlağan görünen bir protokolün içine saklanarak fark edilmeden kurulan iletişim yolu.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • CompTIA Network+ N10-009, Networking Concepts alanı: yaygın port, protokol ve trafik türlerini açıklama (IP protokol türleri arasında ICMP)
  • CompTIA Network+ N10-009, Network Troubleshooting alanı: bir senaryoda ağ sorununu çözmek için uygun aracı kullanma (ping, traceroute/tracert, protokol analizörü)
  • Cisco CCNA 200-301 (v1.1): ICMP için ayrı bir madde yoktur; ping ve traceroute, 1.6 Configure and verify IPv4 addressing and subnetting ve 3.3 Configure and verify IPv4 and IPv6 static routing maddelerinde doğrulama aracıdır
  • CompTIA Security+ SY0-801, Threats, Vulnerabilities, and Attacks alanı: ağ tabanlı saldırıların (keşif taraması, hizmet engelleme, yükseltme) göstergelerini tanıma
  • CompTIA Security+ SY0-801, Security Architecture alanı: güvenlik duvarı kurallarını protokole göre (burada ICMP türü ve kodu) tasarlama
  • CompTIA CySA+ CS0-004, Security Operations alanı: ağ trafiğinde olağan dışı etkinliğin göstergelerini (tarama, düzenli aralıklı trafik, alışılmadık protokol kullanımı) analiz etme

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: