Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 4: Paket okuma · Ders 4.1

Wireshark ve tcpdump: yakalama, yakalama filtresi, görüntüleme filtresi

Trafiği doğru noktadan ve izinle yakalayabilir, yakalama filtresi ile görüntüleme filtresini birbirine karıştırmadan yazabilir, Wireshark'ın istatistik ve akış araçlarıyla bir yakalamayı özetleyebilir, tcpdump çıktısını satır satır okuyabilir ve yakalamayı kanıt olarak saklayabilirsiniz.

  • 70 dk
  • 30 soru
  • 5 antrenman

Günlükler size bir cihazın ne olduğunu düşündüğünü söyler; paket yakalaması ise kabloda gerçekte ne geçtiğini gösterir. Bir uygulama 'sunucu cevap vermiyor' diye yazar, yakalama ise SYN paketinin gittiğini ve cevabın hiç gelmediğini kanıtlar. Bu derste önce nereden yakalayacağınızı ve buna hakkınız olup olmadığını, sonra Wireshark'ın ekranını, iki ayrı filtre dilini ve en çok yapılan hatayı, istatistik ve akış araçlarını, en sonda da sunucularda kullanılan tcpdump'ı ve bir yakalamanın kanıt olarak nasıl saklandığını öğreneceksiniz. Bir konuşmanın paket paket izlenmesi bir sonraki dersin, protokollerin tek tek okunması ve Zeek ileriki derslerin konusudur.

Nerede yakalarsınız: host, SPAN, TAP

Bir yakalama aracı yalnızca kendi ağ kartına ulaşan çerçeveleri görebilir. Bu yüzden ilk soru 'hangi araç' değil, 'trafik nereden geçiyor ve ben onu nerede görebilirim' sorusudur.

  • Host üzerinde yakalama: Wireshark ya da tcpdump, incelenen bilgisayarın kendisinde çalışır. En kolayıdır ve o cihazın bütün trafiğini verir; ama cihaz ele geçirilmişse ya da çok yüklüyse güvenilmez, ve başka cihazların trafiğini göstermez.
  • SPAN ya da port aynalama (port mirroring): Switch'e, bir ya da birkaç portun (ya da bir VLAN'ın) trafiğinin kopyasını başka bir porta yollamasını söylersiniz; yakalama bilgisayarı o porta takılır. Cisco bu özelliğe SPAN (Switched Port Analyzer) der. Kurulumu ucuzdur ama kopyayı switch üretir: switch yüklüyse ya da kaynak trafik hedef portun hızını aşarsa kopyalar düşer.
  • TAP (test access point): Kablonun arasına takılan ve trafiğin kopyasını donanım düzeyinde çıkaran cihazdır. Switch'e yük bindirmez, kopyayı eksiksiz verir, kanıt değeri yüksektir; ama satın almak ve hattı bir kez kesip araya koymak gerekir.

Karma mod (promiscuous mode), ağ kartının hedef MAC adresi kendisi olmayan çerçeveleri de kabul edip yakalama yazılımına vermesidir. Wireshark ve tcpdump varsayılan olarak kartı bu moda alır. Ama karma mod size yalnızca kartınıza ulaşan çerçeveleri verir; neyin ulaşacağına switch karar verir.

Bir switch portuna takılı bilgisayar şunları görür: kendi gönderdiği ve kendisine gelen çerçeveler, yayınlar (broadcast, örneğin ARP istekleri), switch'in bütün portlara yaydığı çoğa gönderimler (multicast) ve switch'in henüz hangi portta olduğunu bilmediği hedeflere giden çerçeveler (unknown unicast flooding). İki başka bilgisayar arasındaki olağan trafiği görmez. Hub günlerindeki 'kabloya takıl, her şeyi dinle' alışkanlığı switch'li ağda işe yaramaz; SPAN ya da TAP gerekir.

Kablosuz ağda olağan modda kart yalnızca kendi trafiğini verir. Bir kanaldaki bütün 802.11 çerçevelerini, yönetim çerçeveleri dahil görmek için kartın izleme moduna (monitor mode) alınması gerekir; bunu her kart desteklemez. WPA2-Personal ile şifreli trafiği okumak için ağın parolası ve istemcinin bağlanırken yaptığı dört adımlı el sıkışmanın (EAPOL 4-way handshake) yakalanmış olması gerekir. Bu dersin geri kalanı kablolu yakalamayı anlatır.

Yakalamanın hukuku ve etiği

Paket yakalaması başkalarının yazışmalarını, parolalarını, kişisel verilerini görebilen bir araçtır. Bu yüzden teknik sorudan önce yetki sorusu gelir: yalnızca kendi ağınızda ya da yazılı olarak yetkilendirildiğiniz ağda yakalama yaparsınız.

Bir şirkette çalışmak her segmenti dinleme hakkı vermez; yetki kapsamı belli bir görevle gelir. Türkiye'de haberleşmenin gizliliği Türk Ceza Kanunu ile, kişisel veriler 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ile korunur; izinsiz dinleme suçtur, izinli yakalamada bile toplanan veri amaçla sınırlı tutulmalı ve korunmalıdır.

İyi alışkanlıklar: yakalamayı bir talep ya da olay kaydına bağlayın, yalnızca gereken trafiği yakalayın, dosyaları erişimi kısıtlı bir yerde tutun ve saklama kuralına göre silin. Kafede, otelde ya da komşunun Wi-Fi'ında 'denemek için' yakalama yapmayın.

Öbür yüzü: saldırganlar da ağı dinler. Ele geçirilmiş bir sunucuda kendiliğinden çalışmaya başlamış bir tcpdump ya da karma moda alınmış bir ağ kartı, bir saldırının işaretidir; MITRE ATT&CK bunu Network Sniffing (T1040) tekniği olarak kaydeder.

Wireshark'ın ekranı ve ilk ayarlar

Wireshark'ın ana penceresi üç bölmeden oluşur ve sitedeki laboratuvarın paket analizi paneli aynı düzeni kullanır:

  • Paket listesi (packet list): Her satır bir çerçevedir: sıra numarası (No.), zaman, kaynak, hedef, protokol, uzunluk ve Info sütunu. Info, en üst katmanın özetidir: Standard query A www.example.com, 49732 → 80 [SYN].
  • Paket ayrıntıları (packet details): Seçili çerçeve katman katman açılır: Frame, Ethernet II, Internet Protocol, Transmission Control Protocol ve uygulama protokolü. Görüntüleme filtresinde kullanacağınız alan adlarını burada öğrenirsiniz: bir alana tıklayınca durum çubuğunda adı (ip.ttl gibi) görünür.
  • Paket baytları (packet bytes): Çerçevenin ham hali, onaltılık ve ASCII olarak. Ayrıntılarda bir alanı seçince karşılık gelen baytlar burada işaretlenir.

Renklendirme kuralları (coloring rules) listeye ilk bakışta yön verir. Her kural bir görüntüleme filtresi ve bir renktir; kurallar yukarıdan aşağı denenir ve ilk uyan kural rengi belirler. Varsayılan kurallar arasında 'Bad TCP' (yeniden gönderim, sıra dışı segment gibi TCP sorunları) ve 'Checksum Errors' vardır. Kuralları View menüsündeki Coloring Rules penceresinde görür, kendinizinkini eklersiniz. Renk bir ipucudur, kanıt değil: kanıt ayrıntı bölmesindeki alandır.

Zaman gösterimi (time display format): View menüsünden seçilir. 'Seconds Since Previous Displayed Packet' bir önceki gösterilen paketten beri geçen süreyi verir (gecikme ararken); 'Date and Time of Day' günlüklerle karşılaştırmak içindir. Bir SIEM uyarısıyla eşleştirirken iki tarafın saat dilimini de denetleyin.

Ad çözümü (name resolution): Wireshark MAC adresinin ilk üç baytını üretici adına, port numarasını hizmet adına, IP adresini DNS ile host adına çevirebilir. IP adı çözümünü kapalı tutmanız için üç neden vardır: Wireshark adları sormak için kendisi DNS sorgusu yapar ve bu sorgular yakalamanıza karışabilir; adlar yanlış ya da o anki değil sonradan değişmiş olabilir; ve bir saldırganın kontrol ettiği alan adı için yapılan bir DNS sorgusu, ona incelendiğini haber verebilir. Analizde gerçek adresi görmek istersiniz. Ayarlar View menüsünün Name Resolution alt menüsündedir.

İki ayrı filtre dili

Wireshark'ta iki filtre vardır ve ikisi farklı dillerle, farklı zamanda çalışır. Bu ayrımı bilmemek en sık yapılan başlangıç hatasıdır.

Yakalama filtresi (capture filter) yakalama başlamadan önce yazılır ve çekirdekte, paket yakalama yazılımına gelmeden uygulanır. Filtreye uymayan paket hiç kaydedilmez: sonradan geri getirilemez. Dili BPF (Berkeley Packet Filter) sözdizimidir; libpcap ve Npcap kullanan her araç (tcpdump, dumpcap, tshark, Wireshark) aynı dili anlar. Sözcüklerle yazılır: host 192.168.1.20, net 192.168.1.0/24, port 53, tcp, udp, src, dst, ve bunları birleştiren and, or, not.

Görüntüleme filtresi (display filter) zaten yakalanmış paketlere uygulanır ve yalnızca neyin gösterileceğini değiştirir; gizlenen paket dosyada durur, filtreyi silince geri gelir. Dili Wireshark'ın kendi alan sözdizimidir: protokol ve alan adları, karşılaştırma işleçleri. Örnekler: ip.addr == 192.168.1.20, tcp.port == 443, http.request.method == "POST", dns.qry.name == "www.example.com", frame contains "password". İşleçler ==, !=, >, <, contains, matches, in ve mantık için &&, ||, ! (ya da and, or, not).

Bilmediğiniz bir şeyi arıyorsanız geniş yakalayıp görüntüleme filtresiyle daraltmak daha güvenlidir; yakalama filtresi ise yoğun bir hatta uzun süre yakalarken diski ve işlemciyi korur.

Aynı istek iki dilde farklı yazılır. '192.168.1.20 ile 80 numaralı port arasındaki trafik' yakalama filtresinde host 192.168.1.20 and port 80, görüntüleme filtresinde ip.addr == 192.168.1.20 && tcp.port == 80 olur. Görüntüleme filtresi çubuğuna host 192.168.1.20 yazarsanız çubuk kırmızı olur, çünkü Wireshark'ın alan dilinde host diye bir alan yoktur.

Çalışılmış örnek: bir kullanıcı 'web uygulaması bazen açılmıyor' diyor. Kullanıcının bilgisayarında yalnızca kendi trafiğini toplamak için host 192.168.1.20 yakalama filtresiyle yakalama başlatırsınız. Sorun yaşanınca durdurur, görüntüleme filtresine dns yazar ve adın çözüldüğünü görürsünüz. Sonra tcp.flags.syn == 1 && tcp.flags.ack == 0 ile bağlantı denemelerini listeler, her SYN'e bir SYN, ACK gelip gelmediğine bakarsınız. Cevapsız kalan SYN'ler aynı sunucu adresine gidiyorsa sorun ad çözmede değil, o sunucuya giden yolda ya da sunucunun kendisindedir.

Özetlemek ve içine bakmak: Statistics, Follow, Export Objects

Binlerce paketlik bir yakalamayı satır satır okumazsınız. Önce özetlersiniz; Wireshark'ın Statistics menüsü bunun içindir.

  • Protocol Hierarchy: Yakalamadaki protokollerin paket ve bayt olarak payını ağaç halinde gösterir. Beklenmeyen bir protokol (kullanıcı ağında IRC ya da TFTP) ya da olağandışı bir pay (trafiğin büyük kısmının DNS olması) ilk ipucudur.
  • Conversations: İki uç arasındaki konuşmaları Ethernet, IPv4, IPv6, TCP ve UDP sekmelerinde listeler: kim kiminle, kaç paket, kaç bayt, ne kadar süre. Bayta göre sıralamak en çok veri gönderen konuşmayı hemen öne çıkarır.
  • Endpoints: Tek tek uçları (adresleri) listeler: en çok konuşan iç adres hangisi, kaç farklı dış adres var.
  • I/O Graph: Zaman içinde paket ya da bayt miktarını çizer. Düzenli aralıklarla tekrarlanan küçük tepeler (beaconing), bir anda patlayan trafik ya da bir kesinti burada görünür; grafiğe bir görüntüleme filtresi vererek yalnızca bir protokolü çizdirebilirsiniz.

Follow TCP Stream (Analyze menüsü, Follow alt menüsü), seçili paketin ait olduğu TCP bağlantısının uygulama verisini baştan sona tek bir metin olarak gösterir; varsayılan olarak istemcinin gönderdikleri kırmızı, sunucununkiler mavidir. Pencereyi açınca görüntüleme filtresine tcp.stream eq 3 gibi bir ifade yazılır: Wireshark her TCP bağlantısına 0'dan başlayan bir akış numarası verir. Follow HTTP Stream aynı şeyi HTTP için yapar. Şifreli bir akışta (TLS), oturum anahtarları verilmedikçe Follow yalnızca anlamsız baytlar gösterir.

Export Objects (File menüsü) şifresiz HTTP, SMB, TFTP gibi protokollerle taşınmış dosyaları yakalamadan çıkarıp kaydetmenizi sağlar. İndirilen zararlı dosya ya da sızdırılan belge böyle elde edilir. Çıkarılan dosyayı çalıştırmayın; hash'ini alıp yalıtılmış bir ortamda inceleyin.

Komut satırı: tcpdump, tshark, dumpcap ve dosya biçimleri

Sunucularda ve ağ cihazlarında çoğu zaman ekran yoktur. Orada tcpdump kullanılır: libpcap ile yakalar, çıktıyı satır satır yazar ya da paketleri dosyaya kaydeder. Yönetici yetkisi ister.

En çok kullanılan seçenekler: -i arayüzü seçer (-i eth0, Linux'ta bütün arayüzler için -i any), -n adresleri ve port numaralarını ada çevirmez (güncel kılavuz yalnızca -n'i anlatır; çok yerde alışkanlıkla -nn yazılır), -v ayrıntıyı artırır, -c belirli sayıda paketten sonra durur, -w paketleri çözmeden dosyaya yazar, -r bir dosyayı okur, -s her paketten kaç bayt alınacağını belirler, -A içeriği ASCII olarak, -X onaltılık ve ASCII olarak basar. Yakalama filtresi komutun sonuna, tırnak içinde yazılır. Tipik kullanım: sunucuda -w ile dosyaya yakalar, dosyayı kendi bilgisayarınızda Wireshark ile açarsınız.

tshark, Wireshark'ın komut satırı halidir: Wireshark'ın bütün protokol çözücülerini ve görüntüleme filtrelerini kullanır (tshark -r olay.pcap -Y "dns.flags.rcode == 3"). dumpcap ise Wireshark'ın arkasında gerçekten yakalamayı yapan küçük programdır; çözümleme yapmaz, yalnızca dosyaya yazar, bu yüzden uzun süreli ve döndürmeli yakalamalar için en hafif seçenektir.

pcap eski ve basit dosya biçimidir: tek bir bağlantı türü, paket başına zaman damgası ve baytlar. pcapng (PCAP Next Generation) Wireshark'ın ve dumpcap'in varsayılan biçimidir: aynı dosyada birden çok arayüz, paketlere ve dosyaya eklenen yorumlar, ad çözümü kayıtları ve arayüz başına zaman çözünürlüğü taşıyabilir. Her iki biçim de bütün araçlarla açılır; çok eski bir araç pcapng okuyamıyorsa Wireshark'tan pcap olarak kaydedersiniz.

SOC için: hangi yakalama hangi soruyu cevaplar

Bir uyarıyı incelerken paket yakalaması, elinizdeki en ayrıntılı ama en pahalı kanıttır. Neyi cevapladığını ve neyi cevaplayamadığını bilin.

  • 'Bu bağlantı gerçekten kuruldu mu?' Üçlü el sıkışmayı görmek yeter: SYN, SYN ACK, ACK. Bir IDS uyarısı yalnızca bir denemeyi gösterebilir.
  • 'Ne gönderildi?' Şifresiz protokollerde Follow Stream ve Export Objects cevabı verir. Şifreli trafikte içerik görünmez; yine de TLS el sıkışmasındaki sunucu adı (SNI), sertifika, bayt miktarı ve zamanlama çok şey söyler.
  • 'Ne kadar veri çıktı, kime?' Conversations ve Endpoints. Bunu NetFlow da söyler; yakalama içeriğin kendisini eklediği için daha güçlüdür.
  • 'Düzenli mi?' I/O Graph ve zaman sütunu: sabit aralıklı küçük bağlantılar komuta kontrol trafiğinin tipik izidir.

Bir yakalama kanıt olacaksa, dosyanın sonradan değiştirilmediğini gösterebilmeniz gerekir: yakalama biter bitmez hash'ini (SHA-256) alırsınız, kopya üzerinde çalışırsınız ve dosyanın kimden kime geçtiğini gözetim zinciri (chain of custody) kaydına yazarsınız. Ayrıntılar Derinlemesine bölümündedir.

Akılda kalsın

  • Bir yakalama aracı yalnızca kartına ulaşanı görür: switch'li ağda başkalarının trafiği için SPAN (port aynalama) ya da TAP gerekir; karma mod tek başına yetmez, Wi-Fi'da bütün kanal için izleme modu gerekir.
  • Yalnızca kendi ağınızda ya da yazılı yetkiyle, kapsamı belli bir görev için yakalama yaparsınız; yakaladığınız veri kişisel veridir ve korunur.
  • Yakalama filtresi BPF dilidir (host, net, port, and, or, not), yakalamadan önce uygulanır ve dışarıda kalan geri gelmez; görüntüleme filtresi Wireshark'ın alan dilidir (ip.addr == x, tcp.port == 443, contains, matches, in) ve yalnızca gösterimi değiştirir.
  • !(ip.addr == x) her sürümde 'x ile ilgili olmayanlar' demektir; ip.addr != x Wireshark 3.6'dan önce neredeyse her şeyi gösteriyordu, 3.6'dan beri aynı anlama gelir; eski davranış bugün !== ile yazılır.
  • Yakalama kanıtsa: hemen SHA-256 hash'i, aslı salt okunur ve çözümleme kopyada, gözetim zinciri kaydı, yakalama noktası, filtre ve saat bilgisi yazılı.

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
Paket yakalamaPacket capture (pcap)Ağ kartından geçen çerçevelerin ham halleriyle kaydedilmesi; aynı ad dosya biçimi için de kullanılır.
Protokol çözümleyiciProtocol analyzerYakalanan baytları protokol alanlarına ayırıp okunur gösteren araç: Wireshark, tshark.
Karma modPromiscuous modeAğ kartının hedefi kendisi olmayan çerçeveleri de kabul edip yazılıma vermesi.
İzleme moduMonitor mode (rfmon)Kablosuz kartın bağlanmadan bir kanaldaki bütün 802.11 çerçevelerini yakalaması.
Port aynalamaPort mirroring, SPANSwitch'in bir port ya da VLAN trafiğinin kopyasını başka bir porta yollaması; Cisco adı Switched Port Analyzer.
Ağ TAP'ıNetwork TAP (test access point)Kablonun arasına takılıp trafiğin kopyasını donanım düzeyinde veren pasif cihaz.
Yakalama filtresiCapture filterYakalama sırasında uygulanan BPF ifadesi; uymayan paket hiç kaydedilmez.
Görüntüleme filtresiDisplay filterYakalanmış paketlerden hangilerinin gösterileceğini seçen Wireshark alan ifadesi.
Berkeley paket filtresiBPF (Berkeley Packet Filter)libpcap tabanlı araçların ortak yakalama filtresi dili ve çekirdekteki süzme düzeneği.
Renklendirme kuralıColoring ruleBir görüntüleme filtresine uyan satırları belli bir renkle gösteren kural; ilk uyan kural geçerlidir.
Ad çözümüName resolutionAdres ve port numaralarının adlara çevrilmesi; analizde IP ad çözümü kapalı tutulur.
Akış izlemeFollow TCP StreamBir TCP bağlantısının uygulama verisini baştan sona tek metin olarak gösteren Wireshark aracı.
KonuşmalarConversationsİki uç arasındaki trafiği paket, bayt ve süre olarak özetleyen istatistik penceresi.
Protokol hiyerarşisiProtocol HierarchyYakalamadaki protokollerin paket ve bayt paylarını ağaç halinde gösteren istatistik.
Nesne dışa aktarmaExport ObjectsŞifresiz HTTP, SMB, TFTP gibi protokollerle taşınan dosyaları yakalamadan çıkarma.
Kırpma uzunluğuSnapshot length (snaplen)Her paketten kaydedilen en fazla bayt sayısı; tcpdump'ta varsayılan 262144.
Halka arabellekRing bufferSabit sayıda dosyaya dönüşümlü yazan, en eskisinin üzerine yazan yakalama düzeni.
pcapngPCAP Next GenerationBirden çok arayüz, yorum ve ad kayıtları taşıyabilen yakalama dosyası biçimi; Wireshark'ın varsayılanı.
Gözetim zinciriChain of custodyBir kanıtın kimin elinde, ne zaman, neden bulunduğunu ve bütünlüğünün denetlendiğini gösteren kayıt.
Özet değerHash (SHA-256)Dosyadan hesaplanan sabit uzunlukta değer; tek bayt değişse farklı çıkar, bütünlüğü kanıtlar.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • CompTIA Network+ N10-009, 5.5: Given a scenario, use the appropriate tool or protocol to solve networking issues (protocol analyzer, tcpdump, taps)
  • CompTIA Network+ N10-009, 3.2: Given a scenario, use network monitoring technologies (packet capture, port mirroring)
  • CompTIA Security+ SY0-801, 4.8: Given a scenario, use data, artifacts and sources to support a security investigation (packet captures, file/log integrity)
  • CompTIA Security+ SY0-801, 4.7: Summarize concepts associated with incident response activities (digital forensics, chain of custody, preservation)
  • CompTIA CySA+ CS0-004, 1.3: Given a scenario, use tools to determine malicious activity (packet analysis: Wireshark, tcpdump)
  • CompTIA CySA+ CS0-004, 3.3: Given a scenario, implement incident response techniques (evidence gathering: chain of custody, data integrity validation, preservation)

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: