Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 4: Paket okuma · Ders 4.2

Bir konuşmayı izlemek: akış, zamanlama, yeniden gönderim, reset

Bir yakalamadaki tek bir TCP konuşmasını ilk paketinden sonuncusuna kadar okuyabilir, gecikmeyi zaman damgalarından ağ, sunucu ve istemci payına bölebilir, Wireshark'ın TCP analiz işaretlerini ve bir RST'nin kimden geldiğini yorumlayarak 'ağ mı, uygulama mı?' sorusuna kanıtla cevap verebilirsiniz.

  • 70 dk
  • 30 soru
  • 5 antrenman

Bir arıza kaydı çoğu zaman tek cümledir: 'uygulama yavaş' ya da 'bağlantı kopuyor'. Ağ ekibi ağın sağlam olduğunu, uygulama ekibi ağın yavaş olduğunu söyler. Bu tartışmayı bitiren şey bir paket yakalamasıdır, ama yalnızca okumayı bilen biri için. TCP'nin başlığını ve el sıkışmasını 1. aşamadaki 'Katman 4' dersinde gördünüz; yakalamanın nasıl alındığını bir önceki derste öğrendiniz. Bu derste tek bir TCP konuşmasını baştan sona okuyacaksınız: el sıkışmanın zamanlamasından gidiş-dönüş süresini çıkaracak, kimin ne kadar veri gönderdiğini sıra numaralarından hesaplayacak, Wireshark'ın köşeli parantez içindeki işaretlerini yorumlayacak, bir RST'nin kimden geldiğini TTL ve zamanlamadan ayıracak ve gecikmeyi ağ, sunucu ve istemci payına böleceksiniz.

Bir konuşmayı yakalamanın içinden ayırmak

Bir yakalamada yüzlerce bağlantı iç içe akar. Önce tek bir konuşmayı ayırmak gerekir. Wireshark her TCP bağlantısına bir akış numarası (stream index) verir ve onu tcp.stream alanına yazar. Bir paketi seçip sağ tıklayarak Follow > TCP Stream dediğinizde Wireshark o akışın filtresini (tcp.stream eq 3 gibi) kendisi yazar ve iki tarafın verisini renkli bir metin olarak gösterir.

Konuşmanın özeti Statistics > Conversations penceresinin TCP sekmesindedir: iki uç, iki port, her yöndeki paket ve bayt sayısı, süre.

Ekranda gördüğünüz sıra numaraları gerçek değerler değildir. Wireshark varsayılan olarak göreli sıra numarası (relative sequence number) gösterir: her yönün ilk sıra numarasını (ISN) sıfır sayar ve sonrakileri ondan çıkarır. Bu yüzden her bağlantı Seq=0 ile başlar. Gerçek 32 bitlik değer tcp.seq_raw alanındadır. Göreli numaranın faydası büyüktür: bir segmentin sıra numarası, o yönde o ana kadar gönderilmiş veri baytının bir fazlasıdır.

Hesap 1. aşamadaki kuraldır: SYN ve FIN birer sıra numarası tüketir, veri kendi bayt sayısı kadar, yalnız ACK hiç. Wireshark bir sonraki sıra numarasını (Seq + Len) tcp.nxtseq alanında hazır verir.

Örnek konuşma: on üç paket

Aşağıdaki konuşma, 192.168.1.20 adresli istemcide yakalanmış bir web isteğidir; satırlar Wireshark'ın Info sütunundaki TCP biçimindedir (Win yalnızca 1, 2, 3 ve 5. paketlerde bırakılmıştır).

  • 1 ile 3: Üçlü el sıkışma. SYN'de istemci seçeneklerini bildirir: en büyük segment boyutu (MSS) 1460, seçici onay izni (SACK_PERM), zaman damgası (timestamps) ve pencere ölçekleme kaydırma sayısı 8 (WS=256). Sunucu SYN-ACK'te kendi seçeneklerini yollar, ölçekleme kaydırma sayısı 7 (WS=128).
  • 4 ve 5: İstemci 380 baytlık isteği gönderir. Sunucunun TCP katmanı 5. pakette Ack=381 ile onaylar: 1'den 380'e kadar bütün baytlar ulaşmıştır.
  • 6, 7 ve 9: Sunucu yanıtı üç segmentte yollar: 1448 + 1448 + 604 = 3500 bayt. Segmentlerin 1460 değil 1448 bayt olması, her segmentteki 12 baytlık zaman damgası seçeneğindendir.
  • 8 ve 10: İstemci iki tam segmenti 8. pakette tek ACK ile onaylar. Son segmenti ise 40 ms bekledikten sonra onaylar; bu gecikmeli onaydır (delayed ACK).
  • 11 ile 13: İstemci FIN gönderir, sunucu kendi FIN'iyle cevap verir, istemci onaylar. Bağlantı düzenli kapanmıştır.

Kim ne kadar gönderdi? İstemcinin FIN'i Seq=381: istemci 380 bayt göndermiştir. Sunucunun FIN'i Seq=3501: sunucu 3500 bayt göndermiştir. Son ACK'teki 382 ve 3502, iki FIN'in de birer sıra numarası tükettiğini gösterir.

İstemcide yakalanan konuşma (192.168.1.20:51514 ile 198.51.100.30:80)
No.  Time      Yön     Info
 1   0.000000  C → S   51514 → 80 [SYN] Seq=0 Win=64240 Len=0 MSS=1460 SACK_PERM TSval=1880423 TSecr=0 WS=256
 2   0.031000  S → C   80 → 51514 [SYN, ACK] Seq=0 Ack=1 Win=65160 Len=0 MSS=1460 SACK_PERM TSval=402117 TSecr=1880423 WS=128
 3   0.031200  C → S   51514 → 80 [ACK] Seq=1 Ack=1 Win=262656 Len=0
 4   0.031900  C → S   51514 → 80 [PSH, ACK] Seq=1 Ack=1 Len=380      (GET /rapor HTTP/1.1)
 5   0.063100  S → C   80 → 51514 [ACK] Seq=1 Ack=381 Win=64256 Len=0
 6   0.411400  S → C   80 → 51514 [ACK] Seq=1 Ack=381 Len=1448    (HTTP/1.1 200 OK)
 7   0.411500  S → C   80 → 51514 [PSH, ACK] Seq=1449 Ack=381 Len=1448
 8   0.411600  C → S   51514 → 80 [ACK] Seq=381 Ack=2897 Len=0
 9   0.411700  S → C   80 → 51514 [PSH, ACK] Seq=2897 Ack=381 Len=604
10   0.451700  C → S   51514 → 80 [ACK] Seq=381 Ack=3501 Len=0
11   2.460000  C → S   51514 → 80 [FIN, ACK] Seq=381 Ack=3501 Len=0
12   2.491100  S → C   80 → 51514 [FIN, ACK] Seq=3501 Ack=382 Len=0
13   2.491300  C → S   51514 → 80 [ACK] Seq=382 Ack=3502 Len=0

Zaman damgalarından gecikmeyi bölmek

'Yavaş' bir isteğin süresi üç parçadan oluşur: ağ gecikmesi (network delay), yani paketlerin yolda geçirdiği süre; sunucu düşünme süresi (server think time), yani uygulamanın isteği işlediği süre; ve istemci gecikmesi (client delay), yani istemcinin bir sonraki adımı atmadan beklediği süre. Zaman sütunu üçünü ayırmaya yeter.

Ağ: İstemcide yakalanan trafikte SYN ile SYN-ACK arasındaki süre bir gidiş-dönüş süresidir (RTT, round-trip time): 0,031000 - 0,000000 = 31,0 ms. Sunucunun SYN-ACK'i çekirdekte, uygulamayı beklemeden üretilir; bu yüzden bu aralıkta uygulama payı yok denecek kadar azdır. 4. paketteki isteğin 5. paketteki TCP onayı da 0,063100 - 0,031900 = 31,2 ms sonra gelir: yine bir RTT. Ağ ölçümü tutarlıdır.

Sunucu: İstek 0,031900'de çıktı, yanıtın ilk baytı 0,411400'de geldi: 379,5 ms. Bunun bir RTT'si (31,0 ms) yolda geçti. Kalan 379,5 - 31,0 = 348,5 ms sunucunun içinde geçmiştir. Sunucunun TCP katmanının isteği 31,2 ms'de onaylayıp uygulamanın 348 ms susması, isteğin ağdan sağlam geçtiğini ve beklemenin uygulamada olduğunu gösterir.

İstemci: Yanıtın son segmenti 0,411700'de geldi; istemci FIN'i 2,460000'de gönderdi: 2,460000 - 0,411700 = 2,0483 s. Bu süre ne ağın ne sunucunun suçudur; istemci uygulaması bağlantıyı bir süre açık tutmuştur.

Sonuç: kullanıcının beklediği yaklaşık 380 ms'nin 31 ms'si ağ, 348,5 ms'si sunucu uygulamasıdır.

Yakalama noktası hesabı değiştirir: sunucuda yakalasaydınız RTT'yi SYN-ACK ile istemcinin ACK'i arasından okurdunuz. Wireshark'ın iRTT değeri (tcp.analysis.initial_rtt) SYN'den el sıkışmanın son ACK'ine kadar geçen süredir ve iki yarıyı birlikte içerir; örnekte 0,031200 s.

Pencere, ölçekleme ve gecikmeli onay pratikte

TCP başlığındaki pencere (window) alanı 16 bittir, yani en fazla 65535 yazabilir. Bugünün hızlarında bu yetmez; pencere ölçekleme (window scaling) seçeneği (RFC 7323) her iki tarafa bir kaydırma sayısı bildirtir ve pencere alanındaki değer 2 üzeri bu sayı ile çarpılır. Kaydırma sayısı yalnızca SYN ve SYN-ACK'te bildirilir, bağlantı boyunca değişmez ve en fazla 14'tür; bu en büyük pencereyi yaklaşık 1 GiB yapar (65535 x 16384 = 1 073 725 440 bayt).

Örnekte istemcinin 3. paketteki pencere alanında 1026 yazar. Wireshark bu pakette üç satır gösterir: Window: 1026, Window size scaling factor: 256, Calculated window size: 262656. Gerçek pencere 1026 x 256 = 262 656 bayttır; Info sütunundaki Win= de bu hesaplanmış değeri gösterir, alandaki ham sayıyı değil. Sunucunun 5. paketteki 502 değeri 502 x 128 = 64 256 bayt demektir. SYN ve SYN-ACK'teki pencere değeri ise hiçbir zaman ölçeklenmez.

El sıkışma yakalamada yoksa Wireshark kaydırma sayısını bilemez ve Window size scaling factor: -1 (unknown) yazar; ölçekleme hiç kullanılmamışsa -2 (no window scaling used). Bilinmeyen çarpanla görülen küçük pencere değerleri yanıltıcıdır.

Gecikmeli onay: Alıcı her segmenti hemen onaylamak zorunda değildir (sınırları Derinlemesine bölümünde). Örnekteki 8. paket iki tam segmenti birden onaylar; 9. paketteki tek ve kısa son segment 40 ms bekler. Veriden sonra düzenli, aynı uzunlukta boşluklar görürseniz önce gecikmeli onayı düşünün; bu bir ağ sorunu değildir.

Wireshark'ın işaretleri ve bir RST'nin anlamı

Wireshark her TCP akışında sıra ve onay numaralarını izler ve beklenmeyen bir şey gördüğünde Info sütununa köşeli parantez içinde bir işaret koyar: [TCP Retransmission], [TCP Dup ACK 3#1], [TCP ZeroWindow] gibi. Bunlar paketin içinde yazmaz; Wireshark'ın gördüğü paketlere dayanan tahminleridir. Hepsi tcp.analysis.flags filtresiyle süzülür.

İşaretleri okurken iki soru sorun: kim gönderdi (yeniden gönderim göndereni, sıfır pencere alıcıyı gösterir) ve nerede yakaladınız (yakalama noktasından önce kaybolan segment Previous segment not captured olarak, sonra kaybolan ise boşluksuz görünür, kaybı yalnızca karşıdan gelen yinelenen onaylar ve ardından gelen yeniden gönderim belli eder).

Bir konuşma iki biçimde biter. FIN düzenli kapanıştır: her yön kendi FIN'ini gönderir ve karşı taraf onaylar; kuyruktaki veri teslim edilir. RST (reset) ise bağlantıyı anında yok eder: bekleyen veri atılır, RST'ye onay verilmez ve RST yeniden gönderilmez. Bir RST her zaman bir şeyin ters gittiğini göstermez, ama her zaman bir açıklama ister.

RST'nin dört tipik kaynağı vardır: kapalı port (SYN'e işletim sistemi RST, ACK ile cevap verir), uygulamanın bağlantıyı kesmesi (abort; bağlantının ortasında, uygulamanın kararıyla), aradaki bir cihaz (middlebox), yani sunucu adına sıfırlama gönderen bir güvenlik duvarı ya da IPS, ve RST enjeksiyonu (yolu gören birinin sahte RST üretmesi). Bunları ayıran kanıt, RST'nin IP başlığındaki TTL değeri ile sunucunun öbür paketlerindeki TTL'nin karşılaştırılması ve RST'nin ne kadar sürede geldiğidir: RTT'den hızlı gelen bir 'sunucu' cevabı sunucudan gelmiş olamaz.

Ağ mı, uygulama mı?

Analistin asıl sorusu budur ve cevabı yakalamadaki kanıtlara dayanmalıdır. Okuma sırası:

  • El sıkışmadan RTT'yi ölçün. Beklenenden çok büyükse (aynı binadaki bir sunucuya 80 ms gibi) ya da SYN yeniden gönderiliyorsa sorun ağdadır ya da sunucu SYN'leri geç cevaplıyordur.
  • İsteğin TCP onayına bakın. Onay bir RTT'de geliyor ama yanıt saniyeler sonra geliyorsa ağ işini yapmıştır; bekleme sunucu uygulamasındadır.
  • tcp.analysis.retransmission ve yinelenen onaylar çoksa ağda kayıp vardır. Kaybın yakalama noktasının hangi yanında olduğunu işaretlerden çıkarın.
  • Sıfır pencere (zero window) varsa ağ suçsuzdur: pencereyi sıfırlayan taraftaki uygulama verisini okumuyordur.
  • RST'nin kaynağını TTL ve zamanlamadan belirleyin: sunucunun kendisi mi, aradaki bir cihaz mı?

Tek bir yeniden gönderim ya da yinelenen onay normaldir; TCP kayıpla başa çıkmak için tasarlanmıştır. Önemli olan oran ve zamandır: kullanıcının beklediği her saniyeye bir zaman aşımı denk geliyorsa sorunun kendisi odur.

Akılda kalsın

  • Wireshark göreli sıra numarası gösterir: SYN ve FIN birer numara tüketir, veri baytı kadar ilerler, yalnız ACK tüketmez; bir yönün gönderdiği bayt sayısı, o yönün FIN'indeki sıra numarasının bir eksiğidir.
  • İstemcide yakalanan trafikte SYN ile SYN-ACK arası bir RTT'dir; isteğin onayı bir RTT'de gelip yanıt geç geliyorsa fark (yanıt süresi eksi RTT) sunucu uygulamasının düşünme süresidir.
  • Retransmission ve Dup ACK ağdaki kaybı, Out-Of-Order yoldaki sıra bozulmasını, ZeroWindow ise alıcı uygulamasının yavaşlığını gösterir; Previous segment not captured ile ACKed unseen segment yeniden gönderim olmadan görünüyorsa önce yakalamayı sorgulayın.
  • Pencere ölçekleme kaydırma sayısı yalnızca SYN ve SYN-ACK'te bildirilir (en fazla 14); el sıkışma yakalamada yoksa çarpan -1 (unknown) görünür ve pencere değerleri yanıltır.
  • FIN düzenli kapanıştır, RST anında yok eder ve onaylanmaz; bir RST'nin sunucudan mı aradaki bir cihazdan mı geldiğini TTL'nin öbür paketlerle uyuşmasından ve bir RTT'den kısa sürede gelip gelmediğinden anlarsınız.

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
Akış numarasıStream index (tcp.stream)Wireshark'ın yakalamadaki her TCP bağlantısına verdiği numara; tek bir konuşmayı süzmeye yarar.
Göreli sıra numarasıRelative sequence numberHer yönün ilk sıra numarası sıfır sayılarak gösterilen değer; gerçek değer tcp.seq_raw alanındadır.
Gidiş-dönüş süresiRTT (round-trip time)Bir paketin karşı uca gidip cevabının dönmesi için geçen süre; istemci yakalamasında SYN ile SYN-ACK arası.
İlk gidiş-dönüş süresiiRTT (initial RTT)Wireshark'ın SYN'den el sıkışmanın son ACK'ine kadar ölçtüğü süre (tcp.analysis.initial_rtt).
Sunucu düşünme süresiServer think timeİsteğin sunucuya ulaşmasıyla yanıtın çıkması arasında uygulamanın harcadığı süre.
Gecikmeli onayDelayed ACKAlıcının onayı kısa bir süre bekletmesi; RFC 9293'e göre 0,5 saniyeden kısa olmalıdır.
Pencere ölçeklemeWindow scalingPencere alanını 2 üzeri kaydırma sayısıyla çarpan seçenek; yalnızca el sıkışmada bildirilir, en fazla 14.
Sıfır pencereZero windowAlıcının tamponunda yer kalmadığını bildirmesi; gönderen durur ve sınama segmentleri yollar.
Yeniden gönderimRetransmissionOnaylanmayan bir segmentin yeniden yollanması; zaman aşımıyla ya da yinelenen onaylarla tetiklenir.
Hızlı yeniden gönderimFast retransmissionÜç yinelenen onaydan sonra zaman aşımını beklemeden yapılan yeniden gönderim (RFC 5681).
Gereksiz yeniden gönderimSpurious retransmissionZaten onaylanmış verinin yeniden gönderilmesi; asıl segment ulaşmıştı.
Yinelenen onayDuplicate ACKAlıcının bir boşluk yüzünden aynı onay numarasını yeni segmentlere karşı yinelemesi.
Sıra dışı segmentOut-of-order segmentBeklenenden küçük sıra numarasıyla kısa süre sonra gelen segment; yolda sıra bozulmasının izi.
Seçici onaySACK (selective acknowledgment)Alıcının boşluktan sonra aldığı aralıkları da bildirmesi; Info'da SLE ve SRE olarak görünür.
Canlılık sınamasıKeep-aliveBoşta bağlantıda, sıra numarası beklenenden bir eksik, 0 ya da 1 baytlık sınama segmenti.
SıfırlamaReset (RST)Bağlantıyı anında yok eden bayrak; onaylanmaz, yeniden gönderilmez, bekleyen veri atılır.
Aradaki cihazMiddleboxYolda trafiğe müdahale eden güvenlik duvarı, IPS ya da yük dengeleyici gibi cihaz.
RST enjeksiyonuRST injectionBağlantıyı kesmek için iki uçtan birinin adına sahte RST üretilmesi.
Uzman bilgisiExpert InformationWireshark'ın uyarıları Chat, Note, Warning ve Error düzeylerinde topladığı pencere.
Zaman-sıra grafiğiTime Sequence graph (Stevens)Bir akışın sıra numarasını zamana karşı çizen grafik; eğim hızı, basamak duraklamayı gösterir.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • Cisco CCNA 200-301 v1.1 1.5: Compare TCP to UDP (bu derste bir bağlantının içindeki davranış: onay, pencere, yeniden gönderim, kapanış)
  • CompTIA Network+ N10-009, Network Troubleshooting alanı: protokol çözümleyiciyle (protocol analyzer) gecikme, paket kaybı ve yeniden gönderim gibi performans sorunlarını giderme
  • CompTIA CySA+ CS0-004, Security Operations alanı: ağ trafiğinde olağan dışı etkinliğin belirtilerini (beklenmedik sıfırlamalar, tamamlanmayan bağlantılar) paket yakalamasıyla çözümleme
  • CompTIA Security+ SY0-801, Security Operations alanı: izleme ve olay incelemesinde paket yakalamasını bir veri kaynağı olarak kullanma

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: