Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 3: Ağ güvenliği · Ders 3.8

Ağ saldırıları savunmacı gözüyle: ARP zehirleme, VLAN atlama, sahte DHCP, DNS tüneli, tarama, DDoS

Yaygın ağ saldırılarının her birini katmanına yerleştirebilir, paket yakalamasında ve günlükte nasıl göründüğünü tanıyabilir, nasıl tespit edildiğini ve hangi switch, güvenlik duvarı ya da sunucu ayarıyla durdurulduğunu söyleyebilirsiniz.

  • 75 dk
  • 30 soru
  • 4 antrenman

Önceki derslerde ARP'ın, VLAN'ın, DHCP'nin, DNS'in ve TCP'nin nasıl çalıştığını öğrendiniz. Bu ders aynı protokollere bir kez daha, bu kez onları kötüye kullananı yakalamakla görevli kişinin gözünden bakar. Her saldırı için dört soruya cevap vereceğiz: nedir, kabloda ve günlükte nasıl görünür, nasıl tespit edilir, nasıl durdurulur. Saldırının nasıl yapılacağını anlatmıyoruz; bir savunmacının bilmesi gereken derinlikte kalıyoruz. Dersin sonunda hepsini tek tabloda toplayacak, sitedeki switch-savunma ve soc laboratuvarlarında da kendi gözünüzle göreceksiniz.

Saldırıya savunmacı gibi bakmak

Bu dersteki saldırıların çoğu aynı zayıflıktan beslenir: protokoller güvenilir bir ağ varsayımıyla tasarlanmıştır. ARP cevabına, ilk DHCP teklifine, trunk görüşmesi isteyen porta inanılır. Savunma, bu güveni switch'te, güvenlik duvarında ya da sunucuda denetlenebilir bir kurala çevirmektir.

Saldırıları önce bulundukları yere göre ayırın; bu, hangi aracın onları görebileceğini belirler:

  • İçeriden, 2. katmanda: ARP zehirleme, MAC taşması, VLAN atlama, sahte DHCP. Saldırganın sizinle aynı yayın alanında (broadcast domain) olması gerekir: boş bir prize takılmış bir cihaz, ele geçirilmiş bir bilgisayar. Bu trafik yönlendiriciye ve güvenlik duvarına hiç ulaşmaz; onu ancak switch durdurur.
  • 3. ve 4. katmanda: tarama ve SYN seli gibi protokol saldırıları. Güvenlik duvarı günlüğü, NetFlow ve IDS bunları görür.
  • 7. katmanda ya da 7. katmanın içinde saklanarak: DNS tüneli, uygulama katmanı DoS. Bunları ancak içeriğe ya da sorguların kendisine bakan bir kaynak görür: DNS günlüğü, proxy, WAF.

Bir SOC'ta saldırılar çoğunlukla MITRE ATT&CK kimlikleriyle anılır; örneğin ARP önbelleği zehirleme T1557.002'dir. Kimlikler ATT&CK v20 sürümüne göredir; MAC taşması ve VLAN atlamanın ATT&CK'te kendine ait bir tekniği yoktur.

Bu saldırıların çoğu bir sonraki adımın hazırlığıdır: tarama keşiftir, ARP zehirleme araya girmenin, MAC taşması dinlemenin aracıdır. 'Saldırı durdu' demek yetmez; saldırganın neyi elde etmeye çalıştığını da sorun.

2. katman: ARP zehirleme ve MAC taşması

ARP zehirleme (ARP poisoning, ARP spoofing): ARP'ın kimlik doğrulaması yoktur ve cihazlar sormadıkları bir cevabı bile önbelleğe yazar. Saldırgan kurbana 'ağ geçidinin IP adresi benim MAC adresimde' diyen cevaplar yollar, çoğunlukla ağ geçidine de kurban için aynısını söyler. İki yöndeki trafik artık saldırganın kartından geçer: saldırgan araya girmiştir.

  • Kabloda: kimsenin sormadığı ARP cevapları (opcode 2), aynı cevabın birkaç saniyede bir yinelenmesi, aynı IP adresi için iki farklı MAC adresi.
  • Bilgisayarda: arp -a çıktısında ağ geçidinin MAC adresi başka bir yerel cihazın MAC adresiyle aynıdır. Araya giren cihaz paketi yönlendirerek ilettiği için uzak hedeflere giden yol bir atlama uzar.
  • Durdurmak: switch'te Dynamic ARP Inspection (DAI, dinamik ARP denetimi). Switch güvenilmeyen portlardan gelen her ARP mesajını, DHCP snooping'in tuttuğu 'hangi MAC, hangi IP, hangi port' kaydıyla karşılaştırır ve tutmayanı düşürür. Çok önemli birkaç sunucuda ağ geçidi için statik ARP kaydı da yazılabilir; ama bu yalnızca o cihazın kendi önbelleğini korur, ağı değil.

MAC taşması (MAC flooding): Switch hangi MAC adresinin hangi portta olduğunu sınırlı boyutlu bir tabloda (MAC adres tablosu, CAM table) tutar. Saldırgan saniyede binlerce uydurma kaynak MAC adresli çerçeve yollar ve tabloyu doldurur. Switch hedefini tabloda bulamadığı çerçeveleri bütün portlara yayar (flooding); saldırgan kendisine gelmemesi gereken trafiği görmeye başlar.

  • Kabloda: tek bir porttan gelen, her biri farklı ve rastgele görünen kaynak MAC adresli çok sayıda çerçeve.
  • Switch'te: MAC adres tablosunda tek bir porta bağlı yüzlerce ya da binlerce adres.
  • Durdurmak: port security (port güvenliği). Bir erişim portundan öğrenilebilecek kaynak MAC adresi sayısı sınırlanır; varsayılan sınır 1'dir ve sınır aşılınca port kapatılır.

VLAN atlama: switch taklidi ve çift etiket

VLAN'lar trafiği mantıksal olarak ayırır; VLAN atlama (VLAN hopping), bulunduğu VLAN'dan başka bir VLAN'a yönlendirici ya da güvenlik duvarından geçmeden çerçeve ulaştırmaktır. İki yolu vardır.

Switch taklidi (switch spoofing): VLAN dersinde gördüğünüz DTP (Dynamic Trunking Protocol), bir portu karşı uçla görüşerek kendiliğinden trunk yapabilir. Dinamik modda bırakılmış bir erişim portuna takılan cihaz kendini switch gibi tanıtıp trunk kurabilir. Trunk bütün izinli VLAN'ları taşıdığı için saldırgan artık her VLAN'a etiketli çerçeve yollayabilir.

  • İz: bir kullanıcı portunda DTP çerçeveleri, show interfaces trunk listesinde trunk olmaması gereken bir port.
  • Durdurmak: kullanıcı portlarını elle erişim moduna almak (switchport mode access) ve DTP'yi kapatmak (switchport nonegotiate).

Çift etiket (double tagging): Saldırgan çerçeveye iki 802.1Q etiketi koyar: dışta trunk'ın native VLAN'ı, içte hedef VLAN. İlk switch dış etiketi okur ve çerçeveyi trunk'a native VLAN olarak etiketsiz çıkarır; ikinci switch kalan iç etiketi görür ve çerçeveyi hedef VLAN'a verir.

İki koşulu vardır: saldırganın portu trunk'ın native VLAN'ında olmalı ve trunk native VLAN'ı etiketsiz taşımalı. Yol tek yönlüdür; hedefin cevabı saldırgana aynı yoldan dönemez. Yine de tek paketin yeterli olduğu işlerde tehlikelidir.

  • Durdurmak: native VLAN'ı hiçbir kullanıcının bulunmadığı ayrı bir VLAN yapmak, kullanıcı portlarını asla bu VLAN'a koymamak, destekleyen switch'lerde native VLAN'ı da etiketlemek (vlan dot1q tag native), kullanılmayan portları kapatıp boş bir 'park' VLAN'ına almak.

Sahte DHCP ve DHCP tüketme

DHCP istemcisi gelen ilk uygun teklifi kabul eder ve sunucuyu doğrulamaz. Sahte DHCP sunucusu (rogue DHCP server) istemciye kendi adresini ağ geçidi ya da DNS sunucusu olarak verir; bilgisayar o andan sonra trafiğini ona yollar. Sonuç ARP zehirlemeyle aynıdır, araya girme; ama hiçbir ARP tuhaflığı görünmez, çünkü bilgisayar yanlış ağ geçidini kendi isteğiyle kullanır. Her zaman kötü niyetli de değildir: masasına ev modemini takan bir çalışan da ağa sahte bir DHCP sunucusu eklemiş olur.

  • Kabloda: tek bir DHCPDISCOVER'a iki farklı sunucudan gelen iki DHCPOFFER; teklifteki router seçeneğinde (option 3) bilinen ağ geçidinden farklı bir adres.
  • Bilgisayarda: ipconfig /all çıktısında beklenmeyen bir Default Gateway, DHCP Server ya da DNS Servers adresi.

DHCP tüketme (DHCP starvation): Saldırgan her biri farklı bir istemci donanım adresi (chaddr) taşıyan çok sayıda DHCPDISCOVER yollar ve havuzu tüketir. Gerçek istemciler adres alamaz; çoğunlukla bu, ardından gelecek sahte sunucunun tek sunucu kalması içindir.

  • İzi: tek bir porttan, kısa sürede, hep farklı chaddr ile gelen DISCOVER'lar; DHCP sunucusunda hızla dolan havuz; adres alamayıp 169.254 ile başlayan adres üreten istemciler.

Durdurmak: DHCP snooping. Gerçek DHCP sunucusuna (ya da relay yapan yönlendiriciye) giden portlar güvenilir (trusted), geri kalan bütün portlar güvenilmeyen (untrusted) olur. Güvenilmeyen porttan gelen sunucu mesajları (DHCPOFFER, DHCPACK) düşürülür; sahte sunucu konuşur ama kimse onu duymaz. Tüketmeye karşı snooping'in MAC doğrulaması (kaynak MAC ile chaddr karşılaştırması) ve hız sınırı, port security ile birlikte çalışır.

Snooping ayrıca bir bağlama tablosu (binding table) tutar: 'bu MAC, bu IP'yi, bu VLAN'da, bu portta aldı'. DAI bu tabloyu kullanır; bir SOC analisti için de bir IP adresini fiziksel bir porta bağlayan kanıttır.

DNS tüneli ve DNS ile veri sızdırma

DNS 2 dersinden hatırlayın: DNS neredeyse her ağdan dışarı çıkar ve sorulan ad, o alan adının yetkili sunucusuna taşınır; alan adı saldırganınsa yetkili sunucu da onundur. DNS tüneli (DNS tunneling) veriyi kodlayıp alt alan adı olarak sorgular (mzxw6ytb...x7.example.net), cevaplar geri yönde komut taşır. Ortaya hem bir komuta ve kontrol kanalı hem bir veri sızdırma (data exfiltration) yolu çıkar.

İşaretler o derstekilerdir; burada savunmacının ölçebileceği biçimde toplayalım:

  • Uzun etiketler: olağan adlarda etiketler kısadır (www, mail); tünelde bir etiketin üst sınırı olan 63 karaktere yaklaşır.
  • Rastgelelik: kodlanmış veri anlamsız görünür; bu, Shannon entropisi (Shannon entropy) ile ölçülür.
  • Hacim ve çeşitlilik: tek alan adı altında yüzlerce, hiçbiri yinelenmeyen ad. Olağan bir ad önbellekten cevaplanır; tünel her sorguda yeni bir ad üretir.
  • Sorgu türleri ve yol: TXT ve NULL sorgularında ani artış; kurum çözümleyicisini atlayıp doğrudan dışarıya 53 numaralı porttan giden sorgular.

Durdurmak: istemcilerin yalnızca kurum çözümleyicisini kullanmasını zorlamak, dışarıya 53 numaralı portu (UDP ve TCP) yalnızca ona açmak, çözümleyici günlüğünü SIEM'e alıp bu işaretlere kural yazmak, kötü ya da yeni kaydedilmiş alan adlarını engellemek. Sorguyu üreten bilgisayar incelemeye alınır; asıl sorun DNS değil, oradaki yazılımdır.

Tarama: ping taraması, SYN, connect ve UDP

Tarama (scanning) keşiftir: hangi adreslerde cihaz var, hangi portlarda hizmet dinliyor? Kendisi zarar vermez ama neredeyse her saldırıdan önce gelir. Açık, kapalı ve süzülen portun cevabını TCP ve UDP dersinde gördünüz; burada o cevapların toplu görüntüsüne bakıyoruz.

  • Ping taraması (ping sweep): bir aralıktaki her adrese ICMP echo isteği (tip 8); cevap (tip 0) veren adres canlıdır. Günlükte tek kaynaktan sırayla artan hedef adreslere ICMP satırları görünür. Yerel ağda tarayıcılar ARP istekleri de kullanabilir; o zaman iz, tek bir cihazın bütün aralığı art arda sormasıdır.
  • SYN taraması (SYN scan, yarı açık tarama): her porta bir SYN. Açık port SYN, ACK; kapalı port RST ile cevap verir; cevap gelmeyen ya da ICMP 'ulaşılamaz' dönen port filtrelidir. Tarayıcı açık porttan gelen SYN, ACK'e RST ile karşılık verir, el sıkışmayı tamamlamaz; bu yüzden uygulama günlüğüne çoğunlukla bir şey düşmez.
  • Connect taraması (TCP connect scan): tarayıcı işletim sisteminden normal bir bağlantı ister. Açık portta el sıkışma tamamlanır ve bağlantı veri gönderilmeden kapatılır; hizmetin kendi günlüğüne de verisiz bağlantılar düşebilir.
  • UDP taraması (UDP scan): el sıkışma yoktur. Kapalı port ICMP port ulaşılamaz (tip 3, kod 3) ile belli olur; cevap gelmeyen port açık ya da filtrelidir ve ikisi ayırt edilemez. Hedeften dışarı çıkan çok sayıda ICMP tip 3 mesajı bu taramanın izidir.

Taramanın genel imzası her türde aynıdır: tek kaynak, kısa sürede, çok sayıda farklı hedef (yatay taramada farklı adres, dikey taramada farklı port) ve büyük çoğunluğu başarısız olan denemeler. Güvenlik duvarı günlüğünde bu, aynı kaynaktan gelen art arda yüzlerce engelleme satırıdır.

Durdurmak: taramayı önleyemezsiniz, görünen yüzeyi küçültürsünüz: yalnızca gereken portları açmak, gereksiz hizmetleri kapatmak, eşiği aşan kaynağı bir süre engellemek. İçeriden gelen bir tarama çok daha ciddidir: ağda zaten ele geçirilmiş bir cihaz var demektir.

DoS ve DDoS: hacim, protokol, uygulama

Hizmet engelleme (DoS, denial of service) saldırısının amacı bir hizmeti meşru kullanıcılar için kullanılamaz yapmaktır; saldırı çok sayıda kaynaktan geliyorsa dağıtık hizmet engelleme (DDoS) denir. Üç türü vardır ve her biri farklı bir kaynağı tüketir:

  • Hacimsel (volumetric): hattın bant genişliğini doldurur, saniyedeki bit ile ölçülür. Kurumun kendi güvenlik duvarı burada çaresizdir: trafik ona ulaşmadan önce, hattın kendisinde tıkanır. Çözüm hattın öbür ucundadır: servis sağlayıcıda ya da bir temizleme hizmetinde (scrubbing).
  • Protokol (protocol): cihazların durum tablolarını tüketir, saniyedeki paket ile ölçülür. Tipik örneği SYN seli (SYN flood): sunucu her SYN için yer ayırıp SYN, ACK yollar ve hiç gelmeyecek ACK'i bekler; kuyruk dolunca gerçek kullanıcılara cevap veremez. Kaynak adresler çoğunlukla sahtedir. Çözüm SYN cookie (sunucu, durumu SYN, ACK'in sıra numarasına kodlar ve el sıkışma tamamlanana kadar hiçbir şey saklamaz) ya da el sıkışmayı sunucu adına tamamlayan bir güvenlik duvarıdır.
  • Uygulama katmanı (application layer): geçerli görünen istekleri çok sayıda göndererek uygulamayı ya da veritabanını yorar, saniyedeki istek ile ölçülür. Bağlantılar tamamlanır, istekler kurallara uygundur; ayırt etmek en zor olanıdır. Çözüm WAF, hız sınırlama, önbellek ve CDN'dir.

Yansıtma ve büyütme (reflection and amplification): Saldırgan, kaynak adresi kurbanınki olarak sahtelenmiş küçük UDP istekleri, herkese cevap veren açık sunuculara yollar; sunucular cevabı kurbana gönderir. Cevap istekten büyükse saldırı büyütülmüştür; CISA'nın oranları Derinlemesine bölümündeki tablodadır. Kurbanın günlüğünde saldırganın adresi görünmez; görünen, binlerce yansıtıcının adresi ve hep aynı kaynak porttur (DNS için 53, NTP için 123).

Bunu mümkün kılan iki şeyi her kurum kendi tarafında kapatabilir: herkese cevap veren açık hizmetler (açık özyinelemeli DNS çözümleyicisi, dışarıya açık NTP, SNMP, SSDP, memcached) ve kaynak adres sahteciliği. İkincisinin çaresi BCP 38 (RFC 2827) olarak bilinen giriş filtrelemesi (ingress filtering): bir ağ, kendi adres aralığına ait olmayan kaynak adresli paketleri dışarı çıkarmaz.

Akılda kalsın

  • 2. katman saldırıları (ARP zehirleme, MAC taşması, VLAN atlama, sahte DHCP) aynı yayın alanında bir saldırgan ister ve yalnızca switch'te durdurulur: DAI, port security, DHCP snooping, erişim modu ile nonegotiate.
  • DAI, DHCP snooping'in bağlama tablosuna dayanır; adresi elle verilmiş yönlendirici ve sunucu portları ARP için güvenilir yapılmazsa onların ARP'ı da düşer. Varsayılanlar: DAI güvenilmeyen portta 15 pps, port security en fazla 1 MAC ve ihlalde err-disabled.
  • Çift etiket, saldırganın native VLAN'da olmasını ister ve tek yönlüdür; karşılığı kullanıcısız native VLAN, native VLAN'ı etiketlemek ve kullanılmayan portları kapatmaktır.
  • Taramanın imzası tek kaynak ve çok sayıda farklı hedeftir; SYN taraması açık porta RST ile karşılık verir, connect taraması el sıkışmayı tamamlar, UDP taramasında kapalı port ICMP tip 3 kod 3 ile belli olur. SYN selinde ise hedef port tektir.
  • DNS tünelinin işaretleri uzun (63'e yaklaşan), rastgele, yinelenmeyen etiketler, tek alan adı, TXT artışı ve kurum çözümleyicisini atlayan sorgulardır; yansıtmalı DDoS'ta günlükteki kaynaklar masum yansıtıcılardır ve çare açık hizmetleri kapatmak ile BCP 38'dir.

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
ARP zehirlemeARP poisoning (ARP spoofing)Sahte ARP cevaplarıyla bir IP adresini kendi MAC adresine bağlatıp trafiği kendi üzerinden geçirme.
Dinamik ARP denetimiDynamic ARP Inspection (DAI)Switch'in güvenilmeyen portlardan gelen ARP mesajlarını DHCP snooping bağlama tablosuna göre denetleyip tutmayanı düşürmesi.
MAC taşmasıMAC floodingSwitch'in MAC adres tablosunu uydurma adreslerle doldurup çerçevelerin bütün portlara yayılmasını sağlama.
Port güvenliğiPort securityBir switch portundan öğrenilebilecek kaynak MAC adresi sayısını sınırlayan ve ihlalde portu kapatabilen özellik.
Hata nedeniyle kapalıErr-disabledSwitch'in bir ihlal yüzünden portu kendiliğinden kapattığı durum; elle ya da otomatik kurtarmayla açılır.
VLAN atlamaVLAN hoppingYönlendiriciden geçmeden bulunduğu VLAN'dan başka bir VLAN'a çerçeve ulaştırma.
Çift etiketDouble taggingDışı native VLAN, içi hedef VLAN olan iki 802.1Q etiketiyle tek yönlü VLAN atlama.
Dinamik trunk protokolüDTP (Dynamic Trunking Protocol)Cisco switch portlarının karşı uçla görüşüp trunk olup olmayacağına karar verdiği protokol.
Sahte DHCP sunucusuRogue DHCP serverAğa izinsiz eklenmiş, istemcilere yanlış ağ geçidi ya da DNS dağıtan DHCP sunucusu.
DHCP tüketmeDHCP starvationFarklı istemci adresleriyle havuzdaki bütün adresleri kiralayıp gerçek istemcileri adressiz bırakma.
DHCP gözetlemeDHCP snoopingSwitch'in güvenilmeyen portlardan gelen DHCP sunucu mesajlarını düşürmesi ve kiralamaların bağlama tablosunu tutması.
Bağlama tablosuBinding tableDHCP snooping'in tuttuğu MAC, IP, VLAN, port ve kira süresi kayıtları.
DNS tüneliDNS tunnelingVeriyi ya da komutları DNS sorgu adlarının ve cevaplarının içine kodlayarak taşıma.
EntropiShannon entropyBir dizideki karakterlerin ne kadar eşit dağıldığının ölçüsü; rastgele görünen adlarda yüksektir.
Ping taramasıPing sweepBir adres aralığındaki canlı cihazları ICMP echo istekleriyle bulma.
SYN taramasıSYN scan (half-open scan)Portlara SYN gönderip cevaba göre açık ya da kapalı sayan, el sıkışmayı tamamlamayan tarama.
SYN seliSYN floodTamamlanmayan çok sayıda SYN ile sunucunun yarım bağlantı kuyruğunu doldurma.
Yansıtma ve büyütmeReflection and amplificationSahte kaynak adresli küçük isteklerle açık sunuculara kurbana büyük cevaplar yollatma.
Giriş filtrelemesiIngress filtering (BCP 38)Bir ağın kendi adres aralığına ait olmayan kaynak adresli paketleri geçirmemesi.
Araya girmeOn-path attack (man-in-the-middle, adversary-in-the-middle)Saldırganın iki taraf arasındaki trafiği okuyabildiği ya da değiştirebildiği konuma gelmesi.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • CompTIA Network+ N10-009, Network Security alanı: yaygın ağ saldırılarının türleri ve ağa etkileri (DoS ve DDoS, VLAN hopping, MAC flooding, ARP poisoning ve spoofing, DNS saldırıları, rogue DHCP, on-path) ile bunlara karşı switch ve ağ savunmaları
  • Cisco CCNA 200-301 5.7: Configure and verify Layer 2 security features (DHCP snooping, dynamic ARP inspection, and port security)
  • CompTIA Security+ SY0-801 2.5: Given a scenario, analyze indicators of malicious activity (Network attacks: DDoS, rogue, sniffing, spoofing, on-path, DNS attacks)
  • CompTIA CySA+ CS0-004 1.2: Given a scenario, analyze indicators of potential malicious activity (Network-related indicators: rogue devices, enumeration, anomalous activity, activity on unexpected ports; host-related: data exfiltration)

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: