Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 3: Ağ güvenliği · Ders 3.7

Bölümleme, NAC, sıfır güven (zero trust)

Küçük bir şirket ağını bölümlere ayırıp bölümler arası kuralları gerekçesiyle yazabilir, kablolu bir portta 802.1X ve MAB akışını ve günlüklerini okuyabilir, sıfır güvenin ne olduğunu ve ne olmadığını NIST SP 800-207'nin diliyle anlatabilir ve bir olayda bölümlemenin yanal hareketi nerede durdurduğunu kanıtlardan gösterebilirsiniz.

  • 70 dk
  • 30 soru
  • 4 antrenman

Bir saldırganın şirkete girmesini her zaman engelleyemezsiniz: bir kullanıcı bir eki açar, bir parola sızar, bir kamera güncellenmeden kalır. Asıl soru, içeri giren birinin oradan nereye gidebileceğidir. Bu ders bu sorunun üç cevabını birlikte anlatır. Bölümleme (segmentation) ağı, aralarında yalnızca gerekli trafiğin geçtiği parçalara ayırır. Ağ erişim denetimi (NAC, network access control) bir cihazın daha porta takıldığı anda kim olduğunu sorar ve onu doğru bölüme koyar. Sıfır güven (zero trust) ise 'içeride olan güvenilirdir' varsayımını tümden bırakır ve her erişimi ayrı ayrı doğrular. VLAN'ları, güvenlik duvarını, ACL'leri ve kablosuz 802.1X'i önceki derslerde gördünüz; burada onlar bir tasarımda birleşiyor ve bu tasarımın günlüklerdeki izi okunuyor.

Neden bölümleriz?

Düz bir ağda (flat network) her cihaz her cihaza ulaşabilir: muhasebecinin bilgisayarı, dosya sunucusu, kapıdaki kamera ve misafirin telefonu aynı IP ağındadır ya da aralarındaki yönlendirici her şeyi geçirir. Bu ağda tek bir cihazın ele geçirilmesi bütün ağın riske girmesi demektir.

Saldırganın ilk girdiği cihaz çoğu zaman asıl hedefi değildir. Oradan başka cihazlara geçer: buna yanal hareket (lateral movement) denir ve MITRE ATT&CK'te ayrı bir taktiktir (TA0008). Düz ağda yanal hareketin önünde ağ düzeyinde hiçbir engel yoktur.

Bölümlemenin üç gerekçesi vardır:

  • Yayılmayı sınırlamak: Bir ihlalin etki alanına patlama yarıçapı (blast radius) denir. Ele geçirilen bir yazıcı, yalnızca yazdırma için gereken tek bir porta konuşabiliyorsa saldırgan oradan dosya sunucusuna geçemez.
  • Uyumluluk (compliance): Kart verisi işleyen sistemleri ayrı bir bölüme almak, denetimin kapsamını o bölümle sınırlar. PCI DSS bölümlemeyi zorunlu tutmaz, ama bölümleme yoksa bütün ağ denetim kapsamına girer.
  • Görünürlük: Bölümler arasındaki her geçiş bir denetim noktasından geçer ve günlüğe düşer. Bölüm sınırı, SOC'un trafiği gördüğü yerdir.

Yan etki olarak yayın alanları (broadcast domain) küçülür, ama amaç performans değil, güvenliktir.

Nasıl bölümlenir: VLAN, ACL, güvenlik duvarı, DMZ, yönetim ağı

VLAN yalnızca ayırır, denetlemez. Birinci aşamada gördüğünüz gibi VLAN'lar yayın alanını böler; ama aralarında yönlendirme yapan bir katman 3 switch ya da yönlendirici varsa ve üzerinde kural yoksa, VLAN'lar arası trafik serbestçe geçer. Bölümlemeyi bir güvenlik denetimine çeviren, VLAN'ların arasına konan kuraldır.

Kuralı iki yerde yazabilirsiniz:

  • Yönlendiricide ya da katman 3 switch'te ACL: Hızlı ve ucuzdur. Ama klasik bir genişletilmiş ACL oturumu izlemez (stateless): her paketi tek başına değerlendirir, dönüş trafiğini ayrıca düşünmeniz gerekir.
  • Bölümler arasında güvenlik duvarı: Oturumu izler (stateful), kullanıcıya ve uygulamaya göre kural yazılabilir, her karar günlüğe düşer. Bölümler arası yönlendirmeyi güvenlik duvarına yaptırmak, her geçişi SOC'un görmesi demektir.

DMZ (demilitarized zone, sınavlarda screened subnet diye de geçer): İnternetten erişilen sunucuların (web, e-posta ağ geçidi) konduğu ayrı bölümdür. İnternet DMZ'ye yalnızca yayımlanan porttan ulaşır; DMZ'den iç ağa ise varsayılan olarak hiçbir bağlantı başlatılamaz. Web sunucusu ele geçirilirse saldırgan DMZ'de kalır.

Yönetim ağı (management network): Switch, yönlendirici, güvenlik duvarı ve sunucuların yönetim arayüzleri (SSH, HTTPS, SNMP) yalnızca bu bölümden erişilebilir olmalıdır. Saldırgan bir kullanıcı bilgisayarını ele geçirdiğinde switch'in yönetim sayfasını hiç görmemelidir. Yöneticiler bu bölüme çoğunlukla güçlü doğrulamalı tek bir atlama sunucusu (jump host) üzerinden girer.

OT ve IoT ağları: Üretim hattını yöneten endüstriyel denetim sistemleri (OT, operational technology) ve kameralar, kartlı geçiş sistemleri gibi IoT cihazları güncellenemez, ajan kurulamaz, çoğu zaman eski protokol konuşur. Onları korumanın en güçlü yolu ağda ayırmaktır. NIST SP 800-82 Rev. 3, OT ağının kurumsal ağdan ayrılmasını ve aralarına bir DMZ konmasını önerir; IEC 62443 aynı fikri bölgeler ve kanallar (zones and conduits) diye adlandırır.

Mikro bölümleme (micro-segmentation): Bölümlemeyi ağ parçası yerine tek tek iş yükü düzeyine indirir. Kural, 'VLAN 20'den VLAN 30'a' değil, 'web etiketi taşıyan sunucudan yalnızca veritabanı etiketi taşıyan sunucuya, 1433 numaralı porttan' diye yazılır ve çoğu zaman sanallaştırma katmanında ya da sunucunun kendi güvenlik duvarında uygulanır. Böylece aynı alt ağdaki iki sunucu arasında da kural olur.

Dikkat: Sık yapılan hata: 'VLAN'lara ayırdık, ağ bölümlendi' demek. Aralarında kural yoksa VLAN'lar yalnızca düzen sağlar, güvenlik sağlamaz.

Örnek tasarım: küçük bir şirket

Elli kişilik bir şirket düşünelim. Bölümleri ve adres planı şöyle olsun; bölümler arası yönlendirmeyi FW-01 adlı bir güvenlik duvarı yapıyor, her VLAN'ın ağ geçidi onun üzerinde:

  • VLAN 10 KULLANICI, 10.10.10.0/24: Çalışanların bilgisayarları.
  • VLAN 20 SUNUCU, 10.10.20.0/24: Etki alanı denetleyicisi DC-01 (10.10.20.10), dosya ve yazdırma sunucusu FS-01 (10.10.20.20).
  • VLAN 30 YAZICI-KAMERA, 10.10.30.0/24: Yazıcılar, IP kameralar ve kayıt cihazı NVR-01 (10.10.30.50).
  • VLAN 40 MISAFIR, 10.10.40.0/24: Ziyaretçilerin cihazları.
  • VLAN 99 YONETIM, 10.10.99.0/24: Ağ cihazlarının yönetim adresleri ve yöneticilerin atlama sunucusu JMP-01 (10.10.99.5).
  • DMZ, 172.16.50.0/24: Şirketin web sitesi WEB-01 (172.16.50.10).

Tasarımın kuralı tek cümledir: varsayılan olarak her şey yasak, yalnızca bir işin gerektirdiği trafik açık. Tablodaki her satırın bir gerekçesi vardır ve gerekçesi söylenemeyen satır yazılmaz.

Dikkat edin: kullanıcılar yazıcıya doğrudan değil, FS-01 üzerindeki yazdırma sunucusuna gönderir; yazıcıya yalnızca FS-01 konuşur. Böylece yazıcı bölümüne giden tek bir kapı kalır. Kameraları da yalnızca NVR görür. Aynı VLAN içindeki iki kullanıcı bilgisayarı arasındaki trafik ise güvenlik duvarından hiç geçmez; onu sınırlamak için bilgisayarların kendi güvenlik duvarı ya da switch'te özel VLAN (private VLAN) gibi bir önlem gerekir.

NoKaynakHedefHizmetKararGerekçe
1KULLANICIDC-01DNS 53, Kerberos 88, LDAP 389, SMB 445İzinOturum açma ve grup ilkesi
2KULLANICIFS-01SMB 445İzinDosya paylaşımı ve yazdırma kuyruğu
3FS-01YazıcılarTCP 9100İzinYazdırma sunucusu işi yazıcıya iletir
4NVR-01KameralarRTSP 554İzinGörüntü kaydı (aynı VLAN, switch üzerinde)
5YAZICI-KAMERAHer yerHer şeyYasak, günlüğe yazBu cihazlar bağlantı başlatmaz
6MISAFIRİnternetHTTP 80, HTTPS 443, DNS 53İzinZiyaretçiye yalnızca internet
7MISAFIR10.0.0.0/8, 172.16.0.0/12, 192.168.0.0/16Her şeyYasak, günlüğe yazMisafir iç ağı görmez
8JMP-01Bütün cihazların yönetim adresleriSSH 22, HTTPS 443, SNMP 161İzinYönetim yalnızca atlama sunucusundan
9İnternetWEB-01HTTPS 443İzinYayımlanan tek hizmet
10DMZİç bölümlerHer şeyYasak, günlüğe yazEle geçirilen web sunucusu içeri giremez
11Her yerHer yerHer şeyYasak, günlüğe yazVarsayılan kural

NAC: porta takılan cihaz kim?

Bölümleme cihazın hangi VLAN'da olduğuna dayanır. Peki toplantı odasındaki boş bir prize takılan yabancı bir dizüstü hangi VLAN'a düşer? Portun elle yazılmış VLAN'ına, yani belki de kullanıcı ağına. NAC, bu kararı portun yapılandırmasından alıp cihazın kimliğine bağlar.

Kablolu ve kablosuz ağlarda bunun standardı IEEE 802.1X'tir (port tabanlı ağ erişim denetimi, port-based network access control). Kablosuz 802.1X'i ikinci aşamada gördünüz; kablolu tarafta mantık aynıdır, yalnızca erişim noktasının yerinde switch portu vardır. Üç rol vardır:

  • İstemci (supplicant): Bağlanan cihazdaki yazılım. Windows'ta bu iş 'Kablolu Otomatik Yapılandırma' (Wired AutoConfig, dot3svc) hizmetindedir.
  • Doğrulayıcı (authenticator): Switch. Kimlik bilgisini kendisi denetlemez; istemciyle sunucu arasında aracılık eder ve sonuca göre portu açar ya da kapalı tutar.
  • Kimlik doğrulama sunucusu (authentication server): Kararı veren RADIUS sunucusu (örneğin Windows NPS ya da Cisco ISE). Arkasında kullanıcı dizini, çoğunlukla Active Directory durur.

Port, doğrulama bitene kadar yalnızca doğrulama çerçevelerini geçirir. İstemci ile switch arasında kimlik bilgileri EAP (Extensible Authentication Protocol) mesajlarıyla, Ethernet üzerinde EAPOL (EAP over LAN) çerçevelerinin içinde gider; switch ile sunucu arasında aynı EAP mesajları RADIUS paketlerine konur. Sunucu kabul ederse switch portu açar ve sunucunun söylediği VLAN'a koyabilir: aynı prize takılan bir çalışan kullanıcı VLAN'ına, bir yüklenici başka bir VLAN'a düşer.

EAP bir çerçevedir; asıl doğrulamayı içindeki EAP yöntemi yapar. Bilmeniz gerekenler: EAP-TLS (iki tarafta da sertifika, en güçlüsü), PEAP (sunucu sertifikasıyla kurulan bir TLS tünelinin içinde, çoğunlukla MSCHAPv2 ile kullanıcı adı ve parola), EAP-TTLS (PEAP'e benzer tünel) ve Cisco'nun EAP-FAST'i. EAP-MD5 karşılıklı doğrulama yapmaz ve kullanılmamalıdır.

Yazıcılar ve kameralar: Bu cihazların çoğunda 802.1X istemcisi yoktur. Onlar için MAB (MAC authentication bypass) kullanılır: switch, EAPOL'a cevap vermeyen cihazın MAC adresini kullanıcı adı yerine RADIUS sunucusuna gönderir; adres listedeyse port açılır ve cihaz yazıcı VLAN'ına konur. MAC adresi taklit edilebildiği için MAB zayıf bir doğrulamadır; bu yüzden MAB ile içeri alınan cihaz her zaman kısıtlı bir bölüme konur.

Durum denetimi (posture assessment): Bazı NAC çözümleri kimliğin yanında cihazın durumuna da bakar: virüs koruması çalışıyor mu, yamalar güncel mi, disk şifreli mi? Durumu uygun olmayan cihaz karantina VLAN'ına (quarantine VLAN) konur; oradan yalnızca güncelleme sunucusuna ulaşabilir. Hiç doğrulama yapmayan bilinmeyen cihazlar ise misafir VLAN'ına (guest VLAN) düşebilir: internete çıkar, içeriyi görmez.

Sıfır güven: hiçbir zaman güvenme, her zaman doğrula

Klasik ağ güvenliği bir kale gibi düşünür: sur dışı tehlikeli, sur içi güvenli. VPN ile içeri giren ya da ofiste bir porta takılan herkes 'içeride' sayılır. Sıfır güven bu ayrımı bırakır. NIST SP 800-207 (Zero Trust Architecture, Ağustos 2020) temel fikri şöyle koyar: bir cihaza ya da kullanıcıya yalnızca ağdaki konumu yüzünden güvenilmez; her kaynağa erişim isteği ayrı ayrı doğrulanır. Kısa adı: hiçbir zaman güvenme, her zaman doğrula (never trust, always verify).

SP 800-207'nin mantıksal bileşenleri sınavların sorduğu çekirdektir:

  • Politika karar noktası (PDP, policy decision point): Erişime izin verilip verilmeyeceğine karar verir. Kendi içinde iki parçadır: kararı hesaplayan politika motoru (policy engine) ve kararı uygulatan, oturumu açıp kapatma komutunu veren politika yöneticisi (policy administrator).
  • Politika uygulama noktası (PEP, policy enforcement point): Kullanıcı ile kaynak arasındaki bağlantıyı PDP'nin kararına göre açan, izleyen ve kesen noktadır. Bir ağ geçidi, bir ajan ya da bir vekil sunucu olabilir.

Karar şu bilgilerle verilir: kimlik (kim, hangi grupta, çok aşamalı doğrulama yapıldı mı), cihaz durumu (şirketin cihazı mı, yamalı mı, uç nokta koruması çalışıyor mu) ve bağlam (saat, konum, istenen kaynağın hassasiyeti, alışılmadık davranış). İzin oturum başına ve en az yetkiyle (least privilege) verilir: bordro uygulamasına erişen kullanıcı yalnızca o uygulamaya erişir ve bu izin başka bir kaynağa kendiliğinden taşınmaz.

ZTNA ve VPN: Klasik uzaktan erişim VPN'i kullanıcıyı bir kez doğrular ve ona bir ağa, çoğu zaman bütün bir alt ağa erişim verir; içeri giren cihaz o ağdaki her şeyi tarayabilir. ZTNA (zero trust network access) ise kullanıcıyı ağa değil, belirli bir uygulamaya bağlar: her istekte kimlik ve cihaz durumu denetlenir, uygulama yetkisi olmayana görünmez bile. Bu derste ZTNA, SP 800-207'nin PDP ve PEP düzeninin uzaktan erişime uygulanmış halidir.

Sıfır güven ne değildir: Satın alınan bir ürün değildir; bir ZTNA ağ geçidi ya da NAC sunucusu yalnızca PEP ya da PDP rolü üstlenir. Sıfır güven, kimlik yönetimi, cihaz envanteri, bölümleme ve sürekli izlemeyle kurulan bir mimaridir. Güvenlik duvarlarını da kaldırmaz; onlar uygulama aracı olarak kalır.

SOC analisti için: bölüm sınırında ne görünür?

Bölümleme bir olayı iki biçimde değiştirir: saldırganın gidebileceği yeri daraltır ve onun her deneme adımını bir günlüğe yazdırır.

Bölümleme çalışırken ele geçirilen bir kullanıcı bilgisayarı başka bölümlere SMB (445), RDP (3389) ya da WinRM (5985) ile bağlanmaya çalışır ve güvenlik duvarında art arda 'deny' satırları oluşur. Bu satırlar hem saldırının erken bir uyarısıdır hem de kapsamın kanıtıdır: 'yazıcı ve kamera bölümüne hiçbir bağlantı geçmedi' cümlesini günlükle söyleyebilirsiniz.

Bölümleme yokken ya da delikliyken aynı denemeler başarılı olur ve günlükte izin verilmiş bağlantılar olarak görünür, ya da hiç görünmez: aynı VLAN içindeki trafik güvenlik duvarına uğramaz. 'Güvenlik duvarında hiçbir şey yok' cümlesi, trafik aynı bölümün içindeyse hiçbir şey kanıtlamaz; orada uç nokta (EDR) ve Windows günlüklerine bakılır.

NAC günlükleri 'kim, hangi cihazla, hangi switch'in hangi portuna, ne zaman bağlandı ve hangi VLAN'a kondu' sorusunu cevaplar. Analist için en değerli satırlar başarısızlıklardır: aynı porttan art arda farklı kullanıcı adlarıyla denenen doğrulamalar, bir yazıcı portunda bağlantının düşüp aynı MAC adresiyle yeniden kurulması, tanınmayan bir cihazın misafir VLAN'ına düşmesi.

Akılda kalsın

  • VLAN yalnızca yayın alanını ayırır; VLAN'lar arasında yönlendirme varsa ve kural yoksa trafik serbestçe geçer. Bölümleme, araya konan ACL ya da güvenlik duvarı kuralıyla güvenlik denetimine dönüşür; varsayılan her şey yasak, gerekçesi olan trafik açık.
  • DMZ internetten erişilen sunucuları iç ağdan ayırır; yönetim arayüzleri yalnızca yönetim ağından, OT ve IoT cihazları kendi bölümlerinden dar kapılarla erişilebilir olmalıdır. Aynı VLAN içindeki trafik bölüm sınırındaki güvenlik duvarına uğramaz.
  • 802.1X'te üç rol vardır: istemci (supplicant), switch (authenticator, yalnızca taşır), RADIUS sunucusu (karar verir). EAP, istemci ile switch arasında EAPOL (EtherType 0x888E), switch ile sunucu arasında RADIUS (UDP 1812, accounting 1813) içinde gider; Access-Accept VLAN gibi yetkilendirme de taşır.
  • Ajanı olmayan yazıcı ve kameralar MAB ile MAC adresinden tanınır; MAC taklit edilebildiği için bu cihazlar kısıtlı bir bölüme konur. Cisco'da varsayılan zamanlayıcılarla MAB'ye geçiş 90 saniye sürer. Durumu uygun olmayan cihaz karantina, bilinmeyen cihaz misafir VLAN'ına gider.
  • Sıfır güven (NIST SP 800-207): ağdaki konuma güvenilmez, her erişim kimlik, cihaz durumu ve bağlamla oturum başına ve en az yetkiyle verilir; kararı PDP (politika motoru ve politika yöneticisi), uygulamayı PEP yapar. ZTNA kullanıcıyı ağa değil uygulamaya bağlar. Sıfır güven bir ürün değildir.

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
BölümlemeNetwork segmentationAğı, aralarında yalnızca gerekli trafiğin geçtiği parçalara ayırmak.
Yanal hareketLateral movementSaldırganın ele geçirdiği bir cihazdan ağdaki başka cihazlara geçmesi; ATT&CK TA0008.
Patlama yarıçapıBlast radiusBir ihlalin ya da arızanın etkileyebileceği sistemlerin kapsamı.
Düz ağFlat networkHer cihazın her cihaza denetimsiz ulaşabildiği, bölümlenmemiş ağ.
Perdelenmiş alt ağDMZ (screened subnet)İnternetten erişilen sunucuların iç ağdan ayrı tutulduğu bölüm.
Yönetim ağıManagement networkAğ cihazlarının ve sunucuların yönetim arayüzlerine yalnızca oradan erişilen ayrı bölüm.
Mikro bölümlemeMicro-segmentationKuralların tek tek iş yükü düzeyinde, aynı alt ağın içinde de uygulanması.
Operasyonel teknolojiOT (operational technology)Fiziksel süreçleri izleyen ve yöneten endüstriyel denetim sistemleri.
Ağ erişim denetimiNAC (network access control)Ağa bağlanan cihazın kimliğine ve durumuna göre erişimine ve bölümüne karar verilmesi.
Port tabanlı erişim denetimiIEEE 802.1XBir switch portunu ya da kablosuz bağlantıyı doğrulama bitene kadar kapalı tutan standart.
İstemciSupplicant802.1X'te bağlanan cihazdaki doğrulama yazılımı.
DoğrulayıcıAuthenticator802.1X'te portu denetleyen switch ya da erişim noktası; kimlik bilgisini yalnızca taşır.
Kimlik doğrulama sunucusuAuthentication serverKararı veren RADIUS sunucusu; Windows NPS ya da Cisco ISE gibi.
EAPExtensible Authentication ProtocolFarklı doğrulama yöntemlerini taşıyan çerçeve protokol (RFC 3748).
EAPOLEAP over LANEAP'yi Ethernet üzerinde taşıyan çerçeve biçimi; EtherType 0x888E.
MAC ile doğrulama atlatmaMAB (MAC authentication bypass)802.1X istemcisi olmayan cihazın MAC adresiyle RADIUS'ta doğrulanması.
Durum denetimiPosture assessmentCihazın yama, virüs koruması, şifreleme gibi durumunun erişimden önce denetlenmesi.
Karantina VLAN'ıQuarantine VLANDurumu uygun olmayan cihazların konduğu, yalnızca düzeltme kaynaklarına ulaşan VLAN.
Sıfır güvenZero trustAğdaki konuma güvenmeyen, her erişimi ayrı doğrulayan güvenlik yaklaşımı (NIST SP 800-207).
Politika karar noktasıPDP (policy decision point)Erişim kararını veren bileşen: politika motoru ve politika yöneticisi.
Politika uygulama noktasıPEP (policy enforcement point)Bağlantıyı PDP'nin kararına göre açan, izleyen ve kesen bileşen.
Sıfır güven ağ erişimiZTNA (zero trust network access)Kullanıcıyı ağa değil, her istekte doğrulanarak belirli bir uygulamaya bağlayan uzaktan erişim.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • CompTIA Network+ N10-009 4.1: Explain the importance of basic network security concepts (Network segmentation enforcement: IoT and IIoT; SCADA, ICS, OT; Guest; BYOD); 1.8: Zero trust architecture (ZTA)
  • CompTIA Network+ N10-009 4.3: Given a scenario, apply network security features, defense techniques, and solutions (Network access control: port security, 802.1X, MAC filtering; Security rules: ACL; Zones: trusted vs. untrusted, screened subnet)
  • Cisco CCNA 200-301 5.6: Configure and verify access control lists; 5.8: Compare authentication, authorization, and accounting concepts
  • CompTIA Security+ SY0-801 3.1: Compare and contrast security implications of different architecture models (OT; Logical segmentation; Physical segmentation); 3.2: Given a scenario, manage the security architecture to best protect the infrastructure (Security zones; Zero Trust architecture)
  • CompTIA Security+ SY0-801 4.1: Given a scenario, apply mitigating controls, techniques, and solutions to secure the environment (Segmentation; Network access control: 802.1X, endpoint posture/compliance)
  • CompTIA CySA+ CS0-004 1.2: Given a scenario, analyze indicators of potential malicious activity (Network-related indicators: rogue devices, enumeration, activity on unexpected ports)
  • CompTIA CySA+ CS0-004 3.3: Given a scenario, implement incident response techniques (Isolating affected targets; Release from isolation)

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: