Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 3: Ağ güvenliği · Ders 3.4

VPN: IPsec (IKE, ESP), TLS VPN, WireGuard

Bir VPN'in türünü ve tünel biçimini tanıyabilir, bir IPsec tünelinin hangi aşamada takıldığını günlükten ve sayaçlardan bulabilir, bir WireGuard yapılandırmasını satır satır okuyabilir ve VPN günlüklerinde ele geçirilmiş bir hesabın izini sürebilirsiniz.

  • 65 dk
  • 30 soru
  • 5 antrenman

Evden kurum ağına bağlanan bir çalışan, iki şehirdeki şubeyi birbirine bağlayan bir yönetici ve gece yarısı tanımadığı bir ülkeden gelen bir oturum açmaya bakan bir SOC analisti aynı teknolojiyle uğraşır: VPN (virtual private network, sanal özel ağ). Konu, VPN'in ne verip ne vermediği, üç büyük ailesi (IPsec, TLS VPN, WireGuard), bir IPsec tünelinin neden 'kalkıp hiçbir şey geçirmediği' ve savunmacının tünelden kabloda ve günlükte ne gördüğüdür. TLS'in kendisi ikinci aşamada anlatıldı; sıfır güven (zero trust) ileride gelecek.

VPN neyi verir, neyi vermez

VPN, güvenmediğiniz bir ağın (çoğunlukla internetin) üstünden iki nokta arasında şifreli bir tünel (tunnel) kurar. Tünelin içinden giden paket, dışarıdan bakan biri için başka bir paketin okunamayan yüküdür. İyi kurulmuş bir VPN üç şey verir:

  • Gizlilik (confidentiality): Yoldaki biri trafiği yakalasa da içeriği okuyamaz.
  • Bütünlük (integrity): Yolda değiştirilen bir paket alıcıda fark edilir ve atılır.
  • Uç kimlik doğrulaması (peer authentication): Tünelin öbür ucunun gerçekten beklenen ağ geçidi ya da kullanıcı olduğu doğrulanır.

VPN'in vermedikleri de en az bunlar kadar önemlidir, çünkü 'VPN'deyiz, güvendeyiz' cümlesi pek çok olayın başlangıcıdır:

  • Uç cihazı temizlemez. Kullanıcının dizüstü bilgisayarında zararlı yazılım varsa VPN o zararlı yazılımı da kurum ağına şifreli olarak taşır.
  • Kimliği çalınmış bir hesabı ayırt etmez. Doğru kullanıcı adı, parola ve onaylanmış MFA ile gelen saldırgan, VPN'in gözünde meşru kullanıcıdır.
  • Tünelin bittiği yerden sonrasını korumaz. Trafik VPN ağ geçidinde açılır ve iç ağda olağan haliyle devam eder.
  • Gelen bağlantıyı hedeften gizlemez. Kurumun VPN cihazı internete açıktır ve kendisi bir saldırı hedefidir.

Kısacası VPN yolu korur; kimin, hangi cihazla ve ne niyetle bağlandığını ayrıca denetlemek gerekir.

Siteden siteye ve uzaktan erişim; tam tünel ve bölünmüş tünel

VPN'ler önce kimi kime bağladıklarına göre ikiye ayrılır:

  • Siteden siteye VPN (site-to-site VPN): İki ağı birbirine bağlar. Tünel iki ağ geçidi (router ya da güvenlik duvarı) arasında kurulur ve sürekli açıktır. Şubedeki bilgisayarlar tünelden haberdar değildir; merkezdeki sunucuya giden paketlerini her zamanki gibi ağ geçidine verirler, şifrelemeyi ağ geçidi yapar. Bu iş için en yaygın teknoloji IPsec'tir.
  • Uzaktan erişim VPN'i (remote access VPN, client-to-site): Tek bir kullanıcının cihazını kurum ağına bağlar. Tünelin bir ucu kullanıcının bilgisayarı ya da telefonu, öbür ucu kurumun VPN ağ geçididir. Kullanıcı bağlanınca ona iç ağdan bir adres verilir. IPsec (IKEv2), TLS VPN ve WireGuard üçü de bu iş için kullanılır.

Uzaktan erişimde ikinci bir karar verilir: kullanıcının hangi trafiği tünelden gidecek?

  • Tam tünel (full tunnel): Bütün trafik, internete giden de dahil, tünelden kuruma gider ve oradan internete çıkar. Kullanıcının istemcisinde varsayılan yol (0.0.0.0/0) tünele çevrilir.
  • Bölünmüş tünel (split tunnel): Yalnızca kurum ağlarına giden trafik tünelden gider; geri kalanı kullanıcının kendi internet bağlantısından doğrudan çıkar. İstemciye yalnızca kurum ağlarının yolları verilir.

Bu, güvenlik ile verim arasında bir takastır. Tam tünelde internet trafiği de kurumun güvenlik duvarından, web proxy'sinden ve izleme araçlarından geçer; bedeli ağ geçidinin ve hattın yükünün artmasıdır. Bölünmüş tünelde bu yük kalkar, ama internet trafiği kurumun denetimlerinden geçmez ve cihaz aynı anda hem açık internete hem kurum ağına bağlıdır: internetten bulaşan bir zararlı yazılım, aynı cihazın tüneli üzerinden iç ağa ulaşabilir. Bölünmüş tünel seçen kurumlar bu yüzden uç noktada güçlü koruma (EDR, endpoint detection and response) ister.

Dikkat: Sık yapılan hata: bölünmüş tüneli bir arıza sanmak. Kullanıcı 'VPN açıkken de IP adresim değişmiyor' diyorsa ve politika bölünmüş tünelse bu beklenen davranıştır; internete giden trafik zaten tünele girmez.

IPsec: AH, ESP, taşıma kipi ve tünel kipi

IPsec (Internet Protocol Security), IP paketlerini 3. katmanda koruyan bir protokol ailesidir. Uygulamanın IPsec'ten haberi olmaz; korunan şey IP paketinin kendisidir. Aile üç parçadan oluşur: veriyi koruyan iki protokol (AH ve ESP) ve anahtarları üzerinde anlaşmayı sağlayan IKE.

  • AH (Authentication Header): Paketin bütünlüğünü ve kaynağını doğrular, ama şifrelemez. IP başlığında 51 numaralı protokol olarak taşınır. Doğrulamaya IP başlığının yolda değişmeyen alanlarını, kaynak ve hedef adres dahil, katar. Bu yüzden adresi değiştiren NAT'tan geçemez: NAT adresi değiştirince doğrulama bozulur. Bugün nadiren kullanılır.
  • ESP (Encapsulating Security Payload): Hem şifreler hem bütünlüğü ve kaynağı doğrular. IP başlığında 50 numaralı protokol olarak taşınır (RFC 4303). Günümüzde IPsec denince kastedilen ESP'dir.

ESP iki kipte (mode) çalışır:

  • Taşıma kipi (transport mode): Özgün IP başlığı yerinde kalır; yalnızca yükü (örneğin TCP segmentini) korunur. Paketin adresleri gerçek uçların adresleridir. İki sunucu arasında doğrudan koruma için ya da L2TP gibi başka bir tüneli sarmak için kullanılır.
  • Tünel kipi (tunnel mode): Özgün IP paketinin tamamı, başlığıyla birlikte, şifrelenir ve önüne yeni bir IP başlığı konur. Yeni başlığın adresleri iki ağ geçidinin genel adresleridir. Siteden siteye VPN'lerde kullanılan kip budur.

Örnek: şubedeki 192.168.10.25 merkezdeki 192.168.20.5'e bağlanıyor; ağ geçitlerinin genel adresleri 198.51.100.2 ve 203.0.113.5. İnternette yakalanan paketin dış başlığında yalnızca bu iki genel adres ve ESP görünür; iç adresler, portlar ve veri şifreli yükün içindedir.

IKE: tüneli kuran konuşma

ESP'nin şifreleyebilmesi için iki ucun hangi algoritmaları, hangi anahtarları kullanacağı ve hangi trafiği koruyacağı üzerinde anlaşması gerekir. Bu anlaşmanın her birine güvenlik ilişkisi (security association, SA) denir. Bir ESP SA'sı tek yönlüdür: bir tünelde her yön için ayrı birer SA vardır. Alıcı, gelen paketin hangi SA'ya ait olduğunu ESP başlığındaki 32 bitlik SPI (security parameter index) değerinden anlar.

SA'ları elle kurmak yerine onları IKE (Internet Key Exchange) kurar. Bugünkü sürüm IKEv2'dir (RFC 7296) ve UDP 500 numaralı portu kullanır. IKE iki katmanlı çalışır ve bu yüzden 'birinci aşama, ikinci aşama' diye anlatılır (bu adlar IKEv1'den kalmadır):

  • Birinci aşama (phase 1), IKEv2'de IKE SA: İki uç, kendi aralarındaki IKE konuşmasını koruyacak güvenli bir kanal kurar. Şifreleme algoritması, bütünlük algoritması, Diffie-Hellman grubu üzerinde anlaşır, Diffie-Hellman ile ortak bir sır üretir ve birbirlerinin kimliğini doğrular.
  • İkinci aşama (phase 2), IKEv2'de Child SA: Bu korunan kanalın içinden asıl veriyi taşıyacak ESP SA'ları üzerinde anlaşılır: ESP için şifreleme ve bütünlük algoritması, isteğe bağlı olarak yeni bir Diffie-Hellman değişimi (PFS, perfect forward secrecy) ve en önemlisi hangi trafiğin korunacağı. Bu trafik tanımına IKEv2'de trafik seçici (traffic selector), Cisco dünyasında ilginç trafik (interesting traffic) denir; örneğin '192.168.10.0/24 ile 192.168.20.0/24 arası'.

Kimlik doğrulama için iki yol vardır. Önceden paylaşılmış anahtar (pre-shared key, PSK), iki uca aynı gizli metnin yazılmasıdır; kolaydır ama ölçeklenmez: elli şubede aynı anahtar varsa bir şubenin ele geçmesi hepsini tehlikeye atar. Sertifika (certificate) ile her uç kendi özel anahtarına ve bir sertifika yetkilisinin imzaladığı sertifikaya sahiptir; ele geçen tek cihazın sertifikası iptal edilir. Uzaktan erişimde kullanıcılar ayrıca EAP ile parola ya da MFA kullanarak doğrulanabilir.

NAT geçişi (NAT traversal, NAT-T): ESP'nin portu yoktur. Bir ev modemi gibi port çevirisi (PAT) yapan cihaz, dönen ESP paketini hangi iç cihaza vereceğini bilemez. IKEv2 ilk mesajlarda iki ucun adreslerinin yolda değişip değişmediğini sınar; arada NAT bulursa IKE konuşmasını UDP 4500'e taşır ve ESP paketlerini de UDP 4500 başlığının içine koyar (RFC 3948). Artık arada port vardır ve NAT cihazı onları eşleyebilir.

Dikkat: Bir tünelin 'kalkması' iki ayrı olaydır. IKE SA'nın kurulması yalnızca iki ucun birbirini tanıdığını gösterir. Veri ancak Child SA da kurulduğunda ve trafik seçicilere uyan paketler tünele yönlendirildiğinde akar.

TLS VPN'ler, WireGuard ve tarihe karışanlar

TLS VPN (SSL VPN), tüneli IPsec yerine TLS ile kurar ve çoğunlukla TCP 443 kullanır. En büyük üstünlüğü budur: HTTPS'e izin veren hemen her otel, havalimanı ve misafir ağından geçer. İki biçimi vardır:

  • İstemcisiz (clientless): Kullanıcı tarayıcısıyla VPN cihazının web portalına girer ve portalın sunduğu belirli iç web uygulamalarına, dosya paylaşımlarına erişir. Cihaz bir ters proxy gibi çalışır; kullanıcıya tam ağ erişimi verilmez.
  • İstemcili (client-based): Kullanıcının cihazına bir VPN istemcisi kurulur. İstemci sanal bir ağ kartı oluşturur ve IP trafiğini tünelden taşır; kullanıcı iç ağdaymış gibi çalışır. Pek çok ürün verimi artırmak için veriyi ayrıca DTLS (Datagram TLS) ile UDP üzerinden taşımayı dener, olmazsa TCP 443'e döner.

WireGuard, yalın bir tasarımla yazılmış yeni bir VPN protokolüdür. UDP üzerinde çalışır; port yapılandırmada seçilir, belgelerdeki örnekler 51820 kullanır. Algoritma pazarlığı yoktur: şifreler sabittir ve sürüm değişmedikçe değişmez. Her eş bir genel anahtar (public key) ve bir özel anahtar (private key) ile tanınır; kullanıcı adı, parola ya da sertifika yoktur. Kimliği doğrulanmamış bir pakete hiç cevap vermez, bu yüzden port taramasında görünmez.

WireGuard'ın merkezindeki fikre cryptokey routing denir: her eşin genel anahtarı, o eşe izin verilen tünel içi adreslerin listesiyle (AllowedIPs) eşlenir. Paket gönderirken bu liste bir yönlendirme tablosu gibi davranır (hedef adres hangi eşin listesindeyse paket o eşin anahtarıyla şifrelenir); paket alırken bir erişim listesi gibi davranır (şifresi çözülen paketin kaynak adresi gönderen eşin listesinde yoksa atılır).

Tarihe karışmış iki protokolü de tanıyın, çünkü eski sistemlerde ve sınav sorularında hâlâ çıkarlar:

  • PPTP: TCP 1723 üzerinde denetim kanalı ve GRE (IP protokol 47) içinde veri taşır. Kimlik doğrulaması MS-CHAPv2'ye dayanır ve bu yöntem kırılmıştır. Güvenli sayılmaz; görüldüğü yerde kaldırılmalıdır.
  • L2TP/IPsec: L2TP (UDP 1701) kendisi şifrelemez; bu yüzden IPsec ESP'nin taşıma kipine sarılır. Kabloda L2TP görünmez, yalnızca IKE (UDP 500, NAT varsa 4500) ve ESP görünür. Çalışır, ama yerini IKEv2'ye bırakmaktadır.

SOC analisti için VPN

Uzaktan erişim VPN'i kurumun dışarıya açılan kapısıdır ve saldırganlar da onu kullanır. MITRE ATT&CK bunu T1133 External Remote Services tekniği olarak sayar: geçerli hesaplarla VPN gibi dış erişim hizmetlerinden içeri girmek. Analist VPN'i üç yönden izler:

  • Günlükler: Her VPN ağ geçidi oturum açmaları kaydeder: kullanıcı, kaynak IP adresi ve ondan çıkarılan ülke, zaman, sonuç (başarılı ya da başarısız), MFA sonucu, kullanıcıya verilen iç adres, oturum süresi ve aktarılan bayt. Bu alanlardan en değerli uyarılar çıkar.
  • İmkânsız seyahat (impossible travel): Aynı hesabın iki oturum açması arasındaki uzaklık, aradaki sürede bir insanın gidemeyeceği kadar büyüktür: saat 09:05'te Ankara, 09:31'de başka bir kıta. Yanlış alarm kaynaklarını da bilin: kullanıcının kendi kişisel VPN'i, mobil operatörün başka şehirden çıkan adresleri, coğrafi konum veritabanının hatası.
  • Aynı hesap iki yerden: Bir kullanıcının aynı anda iki farklı kaynak adresten iki etkin oturumu varsa, ve özellikle ikinci oturum MFA isteklerinin art arda reddedilmesinden sonra onaylanmışsa, hesap büyük olasılıkla ele geçirilmiştir. Art arda gönderilen onay isteklerine kullanıcının bıkıp 'onayla' demesine MFA yorgunluğu (MFA fatigue) denir.

İkinci yön cihazın kendisidir. VPN ağ geçidi internete açık bir uygulamadır; bu cihazlardaki kritik zafiyetler, çoğu kimlik doğrulamasız erişim verdiği için, duyurudan kısa süre sonra istismar edilir. Bu cihazlar yamada en öne alınır, yönetim arayüzleri internete açılmaz, yamadan sonra da ele geçirilme izi aranır; yöntemi zafiyet yönetimi dersindedir.

Üçüncü yön kablodur. Savunmacı tünelin içini göremez, ama varlığını, uçlarını, zamanını ve hacmini görür. Kullanıcı bilgisayarından bilinmeyen bir adrese uzun süreli, yüksek hacimli bir tünel, izinsiz VPN'in ya da veri sızdırmanın işareti olabilir.

Akılda kalsın

  • VPN yolu korur (gizlilik, bütünlük, uç kimlik doğrulaması); ele geçirilmiş bir hesabı, kirli bir uç cihazı ve tünelin bittiği yerden sonrasını korumaz. Tam tünelde bütün trafik kurumun denetiminden geçer, bölünmüş tünelde yalnızca kurum ağlarına giden trafik tünele girer.
  • IPsec: ESP (protokol 50) şifreler ve doğrular, AH (protokol 51) yalnızca doğrular ve NAT'tan geçemez. Taşıma kipi yalnızca yükü korur; tünel kipi bütün paketi şifreleyip ağ geçitlerinin adresleriyle yeni bir başlık ekler.
  • IKEv2 UDP 500 kullanır, NAT bulursa IKE'yi ve ESP'yi UDP 4500'e taşır. Birinci aşama (IKE SA) iki ucun güvenli kanalını ve kimlik doğrulamasını, ikinci aşama (Child SA) ESP algoritmalarını ve korunacak trafiği belirler; SA'lar tek yönlüdür ve SPI ile tanınır.
  • 'Tünel kalkıyor, trafik geçmiyor' arızasının dört nedeni: uyuşmayan ikinci aşama önerileri, ayna olmayan trafik seçiciler ya da ilginç trafiğe uymayan paketler, şifrelemeden önce uygulanan NAT ya da kapalı NAT-T, yolda engellenen ESP. SA sayaçları (encaps ve decaps) hangi tarafa bakılacağını söyler.
  • WireGuard UDP üzerinde genel anahtarlarla çalışır; AllowedIPs gönderirken yönlendirme tablosu, alırken erişim listesidir (cryptokey routing). SOC için VPN; imkânsız seyahat, eşzamanlı oturum, MFA yorgunluğu, internete açık ve hızla yamanması gereken bir cihaz ve kabloda görünen ama okunamayan bir tüneldir.

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
Sanal özel ağVPN (virtual private network)Güvenilmeyen bir ağ üzerinden iki nokta arasında kurulan şifreli ve doğrulanmış tünel.
Siteden siteye VPNSite-to-site VPNİki ağı, iki ağ geçidi arasında sürekli açık bir tünelle bağlayan VPN.
Uzaktan erişim VPN'iRemote access VPN (client-to-site)Tek bir kullanıcının cihazını kurum ağına bağlayan VPN.
Tam tünelFull tunnelKullanıcının internete giden trafiği de dahil bütün trafiğin tünelden kuruma gittiği yapılandırma.
Bölünmüş tünelSplit tunnelYalnızca kurum ağlarına giden trafiğin tünele girdiği, gerisinin doğrudan internete çıktığı yapılandırma.
Kimlik doğrulama başlığıAH (Authentication Header)IPsec'te bütünlük ve kaynak doğrulaması sağlayan, şifrelemeyen protokol; IP protokol 51.
Kapsülleyen güvenlik yüküESP (Encapsulating Security Payload)IPsec'te şifreleme ve doğrulama sağlayan protokol; IP protokol 50.
Taşıma kipiTransport modeÖzgün IP başlığını koruyup yalnızca yükü şifreleyen IPsec kipi.
Tünel kipiTunnel modeBütün IP paketini şifreleyip önüne ağ geçitlerinin adresleriyle yeni bir başlık koyan IPsec kipi.
Güvenlik ilişkisiSA (security association)İki uç arasında algoritmalar, anahtarlar ve ömür üzerine yapılmış tek yönlü anlaşma.
Güvenlik parametre indeksiSPI (security parameter index)Her ESP paketinde açık taşınan ve alıcıda paketin ait olduğu SA'yı gösteren 32 bitlik değer.
İnternet anahtar değişimiIKE (Internet Key Exchange)IPsec SA'larını kuran, anahtarları üreten ve uçları doğrulayan protokol; UDP 500 ve 4500.
Trafik seçiciTraffic selector (interesting traffic)Bir Child SA'nın hangi kaynak ve hedef ağlar arasındaki trafiği koruyacağını belirleyen tanım.
Önceden paylaşılmış anahtarPSK (pre-shared key)İki uca aynı gizli metnin yazıldığı kimlik doğrulama yöntemi; kolay ama ölçeklenmez.
NAT geçişiNAT traversal (NAT-T)Arada NAT bulunduğunda IKE ve ESP'nin UDP 4500 içinde taşınması.
Mükemmel ileri gizlilikPFS (perfect forward secrecy)İkinci aşamada yeni bir Diffie-Hellman değişimiyle anahtarların birbirinden bağımsız üretilmesi.
TLS VPNTLS VPN (SSL VPN)Tüneli TLS ile, çoğunlukla TCP 443 üzerinden kuran VPN; istemcisiz ya da istemcili olabilir.
İstemcisiz VPNClientless VPNTarayıcıdaki bir portal üzerinden yalnızca belirli uygulamalara erişim veren TLS VPN biçimi.
Kripto anahtar yönlendirmesiCryptokey routingWireGuard'da her eşin genel anahtarını ona izin verilen tünel içi adreslerle eşleyen yaklaşım.
İmkânsız seyahatImpossible travelAynı hesabın, aradaki sürede gidilemeyecek kadar uzak iki yerden oturum açması.
MFA yorgunluğuMFA fatigue (push bombing)Art arda gönderilen onay istekleriyle kullanıcıyı bıktırıp onaylatma.
Parola püskürtmePassword sprayingAz sayıda yaygın parolanın çok sayıda kullanıcı adına denenmesi.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • CompTIA Network+ N10-009, Network Operations alanı: ağ erişim yöntemlerini karşılaştırma; site-to-site VPN, client-to-site VPN, clientless VPN, split tunnel ve full tunnel
  • CompTIA Network+ N10-009, Networking Concepts alanı: yaygın protokollerin ve portların amacı (bu derste IPsec, IKE ve TLS VPN'e düşen kısmı)
  • Cisco CCNA 200-301 v1.1, 5.5: Describe IPsec remote access and site-to-site VPNs
  • CompTIA Security+ SY0-801 (taslak hedefler), Security Architecture alanı: güvenli iletişim ve erişim; VPN, IPsec, TLS, tünelleme, internete açık cihazların korunması
  • CompTIA Security+ SY0-801 (taslak hedefler), Security Operations alanı: kimlik doğrulama ve erişim günlüklerinin izlenmesi, çok faktörlü kimlik doğrulama (MFA)
  • CompTIA CySA+ CS0-004, Security Operations alanı: olağandışı oturum açma göstergelerini yorumlama (imkânsız seyahat, eşzamanlı oturumlar, olağandışı saat ve konum)
  • CompTIA CySA+ CS0-004, Vulnerability Management alanı: internete açık sistemlerdeki zafiyetlerin önceliklendirilmesi ve yamalanması

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: