Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 3: Ağ güvenliği · Ders 3.3

ACL ve wildcard maske

Bir alt ağ maskesinden wildcard maskeyi hesaplayabilir, standart ve genişletilmiş erişim listesini yazıp doğru arayüze doğru yönde uygulayabilir, bir paketin hangi satırda karara bağlanacağını bulabilir ve show access-lists sayaçlarıyla kuralın çalıştığını kanıtlayabilirsiniz.

  • 65 dk
  • 30 soru
  • 5 antrenman

Bir önceki derste güvenlik duvarının trafiği kurallarla süzdüğünü gördünüz. Cisco yönlendiricisinin kendi içinde de daha basit bir süzgeç vardır: erişim listesi (access control list, ACL). Bir ACL, sırayla okunan permit ve deny satırlarından oluşur; her satır paketin adreslerine, protokolüne ve portlarına bakar. Bu derste adresleri seçmenin aracı olan wildcard maskeyi bit bit hesaplayacak, standart ve genişletilmiş listeleri yazacak, bir paketin hangi satırda karara bağlandığını adım adım bulacak, listeyi doğru arayüze doğru yönde uygulayacak ve show access-lists sayaçlarıyla kuralın gerçekten çalıştığını kanıtlayacaksınız. ACL'ler yalnızca trafik süzmek için değil, NAT'ın hangi adresleri çevireceğini ve yönlendiriciye kimin uzaktan bağlanabileceğini seçmek için de kullanılır; bunları da kısaca göreceğiz.

ACL nedir, ne yapar?

Erişim listesi, adı ya da numarası olan bir satır dizisidir. Her satır bir eylem (permit ya da deny) ve bir eşleşme koşulu taşır: kaynak adres, hedef adres, protokol, port. Bu satırlara ACE (access control entry, erişim denetim girdisi) da denir.

Liste kendi başına hiçbir şey yapmaz. Bir işe bağlandığında anlam kazanır ve permit ile deny'ın anlamı bağlandığı işe göre değişir:

  • Bir arayüze ip access-group ile bağlanırsa paket süzer: permit 'geçsin', deny 'düşsün' demektir.
  • NAT kuralına bağlanırsa adres seçer: permit 'bu adresi çevir', deny 'bu adresi çevirme' demektir. Paket düşmez.
  • vty hatlarına access-class ile bağlanırsa yönlendiriciye Telnet ya da SSH ile kimin bağlanabileceğini seçer.
  • Bir yönlendirme protokolüne bağlanırsa hangi rotaların kabul edileceğini ya da duyurulacağını seçer.

Arayüzdeki ACL, klasik bir paket süzgecidir (packet filter). Her paketi tek başına değerlendirir; hangi bağlantının parçası olduğunu hatırlamaz. Bu yüzden ona durumsuz (stateless) denir. İçeriden giden bir isteğe izin verdiğinizde, dışarıdan gelen cevabı da ayrıca düşünmeniz gerekir. Önceki dersteki durumlu (stateful) güvenlik duvarı bu işi oturum tablosuyla kendisi yapar; ACL yapmaz.

Neden hâlâ kullanılır? Çünkü her yönlendiricide vardır, ek lisans istemez, donanımda hızla çalışır ve bölümler arası basit kuralları (Üretim ağı Muhasebe'ye gitmesin) kurmanın en kısa yoludur. CCNA'nın güvenlik bölümünde de ayrı bir hedef maddesi olarak sorulur.

Wildcard maske: hangi bitler eşleşmeli?

ACL'de bir adres aralığı, adres ve wildcard maske (ters maske, inverse mask) çiftiyle yazılır: 192.168.10.0 0.0.0.255. Wildcard maske alt ağ maskesine benzer ama tersini söyler:

  • 0 biti: paketteki bu bit, listedeki adresin aynı bitiyle eşleşmeli.
  • 1 biti: bu bit önemsiz; paket burada ne taşırsa taşısın uyar.

Bir alt ağ için wildcard maskeyi bulmanın yolu basittir: 255.255.255.255'ten alt ağ maskesini, oktet oktet çıkarın. /24 için 255.255.255.255 eksi 255.255.255.0 = 0.0.0.255. /26 için maske 255.255.255.192 olduğundan 255 eksi 192 = 63, wildcard 0.0.0.63 olur. /30 için 255 eksi 252 = 3, wildcard 0.0.0.3.

İki kısaltma vardır ve çok kullanılır:

  • host 192.168.50.10, 192.168.50.10 0.0.0.0 demektir: 32 bitin hepsi eşleşmeli, yani tek bir adres.
  • any, 0.0.0.0 255.255.255.255 demektir: hiçbir bit önemli değil, yani her adres.

İşlenmiş örnek. Satır 192.168.10.64 0.0.0.63. İlk üç oktetin wildcard'ı 0, yani paket 192.168.10 ile başlamalı. Son oktete bitlerle bakalım: adres 64 = 0100 0000, wildcard 63 = 0011 1111. Wildcard'ın 0 olduğu yalnızca ilk iki bit denetlenir ve bunlar 01 olmalıdır.

  • 192.168.10.100: 100 = 0110 0100, ilk iki bit 01, uyar.
  • 192.168.10.127: 127 = 0111 1111, ilk iki bit 01, uyar.
  • 192.168.10.130: 130 = 1000 0010, ilk iki bit 10, uymaz.
  • 192.168.10.63: 63 = 0011 1111, ilk iki bit 00, uymaz.

Sonuç: satır 192.168.10.64 ile 192.168.10.127 arasındaki 64 adresi, yani 192.168.10.64/26 alt ağını yakalar. Hesabı denetlemenin kısa yolu: ağ adresine wildcard'ı eklerseniz aralığın son adresini bulursunuz (64 + 63 = 127).

Dikkat: En sık yapılan hata, wildcard yerine alt ağ maskesi yazmaktır: permit 192.168.10.0 255.255.255.0. IOS bunu hata saymaz, çünkü geçerli bir wildcard'dır; ama anlamı 'ilk üç oktet önemsiz, son oktet 0 olsun' olur ve yalnızca son okteti 0 olan adresleri yakalar. Üretim ağınız bu satıra hiç uymaz.

Standart, genişletilmiş, numaralı, adlı

IOS'ta iki tür IPv4 erişim listesi vardır ve ikisi de numarayla ya da adla tanımlanabilir.

Standart liste (standard ACL) yalnızca kaynak IP adresine bakar. Numarası 1 ile 99 ya da 1300 ile 1999 arasındadır. Örnek: access-list 10 permit 192.168.99.0 0.0.0.255. Standart listede host yazmadan tek bir adres de verilebilir: access-list 10 permit 192.168.99.5 satırında wildcard 0.0.0.0 sayılır.

Genişletilmiş liste (extended ACL) kaynak ve hedef adrese, protokole (ip, tcp, udp, icmp, ospf...) ve TCP ile UDP için kaynak ve hedef porta bakar. Numarası 100 ile 199 ya da 2000 ile 2699 arasındadır. Örnek: access-list 110 permit tcp 192.168.40.0 0.0.0.255 host 192.168.50.10 eq 80. Sıra her zaman şudur: eylem, protokol, kaynak, (kaynak portu), hedef, (hedef portu).

Adlı liste (named ACL) aynı iki türün, numara yerine anlamlı bir adla yazılmış halidir. Ayrı bir liste kipine girilir ve satırlar orada yazılır:

  • ip access-list standard YONETIM ile standart,
  • ip access-list extended URETIM_IN ile genişletilmiş liste açılır; istem R-01(config-ext-nacl)# olur.

Adlı listenin iki faydası vardır: ad, listenin ne işe yaradığını söyler; ve satırlar sıra numarasıyla tek tek eklenip silinebilir. Bugünkü IOS sürümlerinde numaralı listeler de ip access-list extended 110 diyerek aynı kipte düzenlenebilir, ama alışkanlık olarak yeni listeler adlı yazılır.

Her satır yazıldığında IOS ona bir sıra numarası verir. Numara yazmazsanız ilk satır 10 alır, sonrakiler onar onar artar: 10, 20, 30. Aradaki boşluk, sonradan 15 numaralı bir satır sokabilmeniz içindir.

Liste nasıl okunur: ilk uyan satır ve görünmeyen deny

Bir paket listeye geldiğinde IOS satırları yukarıdan aşağı, sırayla dener. Paketin uyduğu ilk satır kararı verir ve okuma orada biter; alttaki satırlara hiç bakılmaz. Bu kurala ilk eşleşme (first match) denir.

Hiçbir satıra uymayan paket ne olur? Her listenin sonunda, yazılmamış ve show access-lists çıktısında görünmeyen bir deny ip any any satırı vardır (implicit deny). Uymayan her paket orada düşer.

Bu iki kuraldan üç sonuç çıkar ve sınavlar üçünü de sorar:

  • Sıra önemlidir. Özel satır genel satırdan önce gelmelidir. permit ip any any en üstteyse altındaki deny satırları hiç çalışmaz.
  • İçinde hiç permit olmayan bir liste her şeyi engeller. Yalnızca deny ip 192.168.40.0 0.0.0.255 192.168.20.0 0.0.0.255 yazıp arayüze uygularsanız Üretim yalnızca Muhasebe'den değil her yerden kesilir: geri kalan paketler görünmeyen deny'a takılır. Cisco'nun belgesi de bunu söyler: bir liste en az bir permit satırı içermelidir, yoksa bütün paketler engellenir.
  • 'Geri kalanına izin' açıkça yazılır. Amaç birkaç şeyi yasaklamaksa listenin sonuna bilerek permit ip any any (standart listede permit any) eklenir.

İşlenmiş örnek. Üretim ağının (192.168.40.0/24) bağlı olduğu arayüze giriş yönünde şu liste uygulanmış olsun:

  • 10 permit tcp 192.168.40.0 0.0.0.255 host 192.168.50.10 eq 80
  • 20 deny ip 192.168.40.0 0.0.0.255 192.168.50.0 0.0.0.255
  • 30 deny ip 192.168.40.0 0.0.0.255 192.168.20.0 0.0.0.255
  • 40 permit ip 192.168.40.0 0.0.0.255 any

Altı paketi sırayla deneyelim:

  • 192.168.40.25'ten 192.168.50.10'a TCP, hedef port 80: 10. satırın kaynağı, hedefi ve portu tutar; 10'da izin.
  • Aynı kaynaktan 192.168.50.10'a TCP 22: 10'un portu tutmaz; 20'de hedef 192.168.50.0/24 içinde; 20'de ret.
  • Aynı kaynaktan 192.168.50.10'a ping (ICMP): 10 yalnızca TCP'ye bakar; 20'de ret.
  • Aynı kaynaktan 192.168.20.10'a TCP 445: 10 ve 20'nin hedefi tutmaz; 30'da ret.
  • Aynı kaynaktan 203.0.113.80'e TCP 443: ilk üç satır tutmaz; 40'ta izin.
  • 192.168.41.7'den herhangi bir yere: üçüncü oktet 41 olduğu için hiçbir satırın kaynağı tutmaz; görünmeyen deny'da ret. Bu yan etki faydalıdır: Üretim portundan başka ağın adresiyle gelen sahte paketler düşer.

Dikkat: 20. satır sunucu ağının tamamını kapatır. Üretim'in DNS ya da DHCP sunucusu da 192.168.50.0/24 içindeyse o trafik de kesilir. Bir liste yazdıktan sonra 'bu ağdan başka hangi hizmet geçmeliydi?' diye sorun.

Listeyi uygulamak: arayüz, yön ve yer

Liste arayüz kipinde ip access-group komutuyla bağlanır: interface GigabitEthernet0/0, ardından ip access-group URETIM_IN in. Yön, yönlendiricinin bakış açısından söylenir:

  • in: paket bu arayüzden yönlendiriciye girerken, yönlendirme kararından önce denetlenir.
  • out: paket bu arayüzden çıkarken, yönlendirme kararından sonra denetlenir.

Bir arayüzde, bir yönde, bir protokol (IPv4) için yalnızca bir liste olabilir. Aynı arayüze ikinci bir ip access-group ... in yazarsanız birincinin yerine geçer.

Listeyi nereye koyacağınızın Cisco'nun öğrettiği bir kuralı vardır: standart liste hedefe yakın, genişletilmiş liste kaynağa yakın. Nedenini bilmek kuralı ezberlemekten önemlidir:

  • Standart liste yalnızca kaynağa bakar. Üretim'in Muhasebe'ye gitmesini standart listeyle engellemek istediğinizi düşünün: access-list 10 deny 192.168.40.0 0.0.0.255 ve access-list 10 permit any. Bunu Üretim'in yanına, giriş yönünde koyarsanız liste 'Muhasebe'ye giden' ile 'sunucuya giden' arasında ayrım yapamaz ve Üretim'i her yerden keser. Hedefe yakın koymak, yani yönlendiricinin Muhasebe'ye bakan arayüzüne çıkış yönünde (ip access-group 10 out) uygulamak, yasağı yalnızca o hedefe giden trafiğe sınırlar.
  • Genişletilmiş liste hedefi ve portu da bilir, bu yüzden yanlış trafiği yanlışlıkla kesme derdi yoktur. Kaynağa yakın konur, çünkü istenmeyen paket ağda daha az yol alır: bant genişliği ve aradaki cihazların işi boşa harcanmaz.

Uygulamayı denetlemek için show ip interface GigabitEthernet0/0 çıktısındaki Inbound access list is ve Outgoing access list is satırlarına, kuralların çalıştığını görmek için show access-lists çıktısındaki sayaçlara bakılır. Bunları Derinlemesine bölümünde göreceksiniz.

Dikkat: Bir arayüze çıkış yönünde uygulanan liste, yönlendiricinin kendisinin ürettiği paketleri (yönlendiriciden atılan bir ping, bir syslog iletisi) süzmez. Cisco'nun belgesi bunu açıkça söyler: liste cihaza gelen ve cihazdan geçen trafiği denetler, cihazda doğan trafiği değil. Bu yüzden 'yönlendiriciden ping atınca geçiyor' deneyi bir çıkış listesini sınamaz; sınamayı arkadaki bir bilgisayardan yapın.

Akılda kalsın

  • Wildcard maskede 0 'eşleşmeli', 1 'önemsiz' demektir; wildcard = 255.255.255.255 eksi alt ağ maskesi (/24 için 0.0.0.255, /26 için 0.0.0.63); host tek adres (0.0.0.0), any her adres (255.255.255.255) demektir.
  • Standart liste (1 ile 99, 1300 ile 1999) yalnızca kaynak adrese bakar; genişletilmiş liste (100 ile 199, 2000 ile 2699) kaynak, hedef, protokol ve portlara bakar; ikisi de adlı yazılabilir.
  • Satırlar yukarıdan aşağı okunur ve ilk uyan satır karar verir; sonda görünmeyen bir deny ip any any vardır, bu yüzden hiç permit içermeyen liste her şeyi engeller.
  • Liste ip access-group ad in|out ile bağlanır; bir arayüzde bir yönde tek liste olur; standart liste hedefe yakın (yalnızca kaynağı bildiği için), genişletilmiş liste kaynağa yakın konur.
  • show access-lists her satırın sayacını gösterir (görünmeyen deny'ın sayacı yoktur); ACL durumsuzdur, cevap trafiğini ayrıca düşünmek gerekir; aynı liste NAT'ta ve vty'de (access-class) süzgeç değil seçicidir.

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
Erişim listesiAccess control list (ACL)Sırayla okunan permit ve deny satırlarından oluşan, paketleri ya da adresleri seçen liste.
Erişim denetim girdisiAccess control entry (ACE)Listenin tek bir satırı: bir eylem ve bir eşleşme koşulu.
Wildcard maskeWildcard mask (inverse mask)0 bitlerinin eşleşmesi gerektiğini, 1 bitlerinin önemsiz olduğunu söyleyen 32 bitlik maske.
Standart listeStandard ACLYalnızca kaynak IP adresine bakan liste; numarası 1 ile 99 ya da 1300 ile 1999.
Genişletilmiş listeExtended ACLKaynak, hedef, protokol ve portlara bakan liste; numarası 100 ile 199 ya da 2000 ile 2699.
Adlı listeNamed ACLNumara yerine adla tanımlanan, satırları sıra numarasıyla düzenlenebilen liste.
İlk eşleşmeFirst matchPaketin uyduğu ilk satırın kararı verdiği, alttaki satırlara bakılmadığı okuma kuralı.
Görünmeyen retImplicit denyHer listenin sonunda bulunan, yazılmamış ve gösterilmeyen deny ip any any satırı.
Sıra numarasıSequence numberSatırın listedeki yerini belirleyen numara; varsayılan olarak 10'dan başlar, onar artar.
Giriş yönüInbound (in)Paketin arayüzden yönlendiriciye girerken, yönlendirme kararından önce denetlenmesi.
Çıkış yönüOutbound (out)Paketin arayüzden çıkarken, yönlendirme kararından sonra denetlenmesi.
Paket süzgeciPacket filterPaketleri başlık bilgilerine göre tek tek değerlendiren süzgeç.
DurumsuzStatelessBağlantıyı hatırlamadan her paketi ayrı değerlendiren; ACL böyledir.
Port işleciPort operator (eq, neq, gt, lt, range)TCP ve UDP satırında port koşulunu kuran sözcük: eşit, eşit değil, büyük, küçük, aralık.
establishedestablished keywordYalnızca ACK ya da RST bayrağı taşıyan TCP segmentlerine uyan seçenek.
Bitişik olmayan wildcardNoncontiguous wildcard0 ve 1 bitleri karışık sıralanmış wildcard; örneğin 0.0.254.255 çift üçüncü oktetleri seçer.
access-classaccess-classBir listeyi vty hatlarına bağlayarak yönlendiriciye uzaktan kimin bağlanabileceğini seçen komut.
Eşleşme sayacıMatch counter (matches)show access-lists çıktısında bir satıra kaç paketin uyduğunu gösteren sayı.
Yatay hareketLateral movementBir saldırganın ele geçirdiği cihazdan iç ağdaki başka cihazlara yayılma çabası.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • Cisco CCNA 200-301 v1.1 5.6: Configure and verify access control lists
  • Cisco CCNA 200-301 v1.1 5.3: Configure and verify device access control using local passwords (bu derste yalnızca vty hatlarını access-class ile kaynak adrese göre kısıtlama)
  • Cisco CCNA 200-301 v1.1 4.1: Configure and verify inside source NAT using static and pools (bu derste yalnızca NAT'ın çevrilecek adresleri bir erişim listesiyle seçmesi)
  • CompTIA Network+ N10-009, Network Security alanı: ağ güvenliği özelliklerini uygulama; güvenlik kuralı olarak erişim listesi (ACL)
  • CompTIA Security+ SY0-801 4.1: Given a scenario, apply mitigating controls, techniques, and solutions to secure the environment (Segmentation, Access controls, Firewalls: Rule-based)

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: