Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 3: Ağ güvenliği · Ders 3.2

Güvenlik duvarı: durumsuz ve durumlu, bölgeler, kural sırası

Bir güvenlik duvarının hangi bilgiye bakıp nasıl karar verdiğini açıklayabilir, küçük bir şirketin kural tabanını satır satır okuyup gölgelenmiş kuralı bulabilir, Windows ve Linux'ta yerel güvenlik duvarını denetleyebilir ve güvenlik duvarı günlüğünde tarama, beacon ve kural değişikliğini tanıyabilirsiniz.

  • 65 dk
  • 30 soru
  • 5 antrenman

Güvenlik duvarı (firewall), iki ağ arasındaki trafiğe bir politikaya göre izin veren ya da onu engelleyen cihaz veya yazılımdır. Her şirket ağının sınırında bir tane bulunur, her Windows bilgisayarın içinde de bir tane çalışır. Bu derste bir güvenlik duvarının neye bakıp karar verdiğini, durumsuz (stateless) bir filtre ile durumlu (stateful) bir güvenlik duvarı arasındaki farkı, yeni nesil cihazların neler eklediğini, ağın bölgelere nasıl ayrıldığını ve kural sırasının neden her şeyi belirlediğini göreceksiniz. Erişim listeleri ve wildcard maske bir sonraki dersin konusudur; IDS ve IPS, vekil sunucu ve WAF ileriki derslerde ayrıca işlenir.

Güvenlik duvarı neye bakarak karar verir?

Bir güvenlik duvarının işi her paket ya da her bağlantı için iki sorudan birine cevap vermektir: geçsin mi, geçmesin mi? Cevabı bir kural tabanından (rule base) bulur. Her kural bir eşleşme koşulu ve bir eylem (action) taşır. Eylem çoğunlukla izin (allow, permit), engelleme (deny, drop) ya da reddetmedir (reject).

Klasik bir güvenlik duvarının eşleşme koşulunda beş bilgi bulunur. Bunlara beşli (5-tuple) denir: kaynak IP adresi, hedef IP adresi, protokol (TCP, UDP, ICMP), kaynak port ve hedef port. Bunlara paketin hangi arayüzden girdiği ve hangi yöne gittiği de eklenir. Hepsi 3. ve 4. katman başlıklarında yazar; cihaz uygulama verisini okumaz.

Drop ile reject arasındaki farkı bilin. Drop paketi sessizce atar; gönderen hiçbir cevap alamaz ve zaman aşımına kadar bekler. Reject paketi atar ama gönderene bir cevap yollar: TCP için RST, UDP için ICMP port unreachable. Dışarıya karşı çoğunlukla drop seçilir, çünkü cevap vermemek tarayan birine daha az bilgi verir. İç ağda reject tercih edilebilir; kullanıcının uygulaması uzun süre beklemek yerine hemen hata verir.

Kural ayrıca eşleşen trafiğin günlüğe (log) yazılıp yazılmayacağını söyler; bu satırlar analistin en sık kullandığı kanıtlardandır.

Durumsuz ve durumlu: cevap nasıl içeri girer?

Durumsuz paket filtresi (stateless packet filter) her paketi tek başına değerlendirir. Önceki paketleri hatırlamaz. Bir yönlendiricideki genişletilmiş erişim listesi (extended ACL) böyle çalışır. Sorun cevaplarda ortaya çıkar: içerideki bir kullanıcı dışarıdaki bir web sunucusuna bağlandığında sunucunun cevabı dışarıdan içeri gelir. Durumsuz filtre bu cevabın bir isteğe ait olduğunu bilmez; içeri girebilmesi için ayrı bir kural gerekir. O kural da 'kaynak portu 443 olan her şey içeri girsin' gibi geniş yazılır ve dışarıdan kaynak portu 443 seçen herkese kapı açar.

Durumlu güvenlik duvarı (stateful firewall) her bağlantıyı bir durum tablosuna (state table) yazar. İçeriden 192.168.10.23:51544'ten 198.51.100.80:443'e bir bağlantı başladığında ilk paket kurallardan geçer ve izin alırsa tabloya bir satır eklenir. Dışarıdan gelen bir paket önce bu tabloya sorulur: 198.51.100.80:443'ten 192.168.10.23:51544'e mi gidiyor? Bu, kayıtlı bağlantının ters yönüdür; paket hiçbir kurala bakılmadan geçer. Tabloda karşılığı olmayan paket ise kural tabanına gider ve bir kural ona izin vermiyorsa düşer.

Bu yaklaşımın iki sonucu vardır. Birincisi, kurallar yalnızca bağlantıyı başlatan yön için yazılır; 'cevaplara izin ver' kuralına gerek kalmaz. İkincisi, dışarıdan gelip hiçbir isteğe ait olmayan bir paket, kaynak portu ne olursa olsun içeri giremez. Durumlu denetim aynı zamanda hızlıdır: bağlantının ilk paketi bütün kural tabanından geçer, sonrakiler yalnızca tabloya bakılarak iletilir.

TCP'de durum açıktır: üçlü el sıkışma (SYN, SYN-ACK, ACK) bağlantıyı kurar, FIN ya da RST kapatır ve güvenlik duvarı bu adımları izler. UDP'nin ve ICMP'nin bağlantısı yoktur; durumlu cihaz onlar için de bir sözde durum tutar. Giden bir DNS sorgusunun adres ve portları kısa süreli bir kayıt olarak saklanır, ters yönden gelen cevap bu kayda göre geçer ve kayıt bir süre trafik görülmezse silinir. Giden bir ping (echo request) için de aynısı yapılır; cevap (echo reply) aynı tanımlayıcıyla (identifier) dönerse geçer.

Her kaydın bir boşta kalma süresi (idle timeout) vardır. Bu süre boyunca hiç paket görülmezse kayıt silinir. Sayılar cihaza göre değişir; Linux için olanları Derinlemesine bölümünde göreceksiniz.

Yeni nesil güvenlik duvarı

Klasik güvenlik duvarı 'bu bağlantı 443 numaralı porta gidiyor' der ve durur. Oysa bugün neredeyse her şey 443 numaralı porttan geçer: web, dosya paylaşımı, sohbet, uzaktan erişim araçları ve kötü amaçlı yazılımın komuta sunucusuyla konuşması. Yeni nesil güvenlik duvarı (next-generation firewall, NGFW), durumlu denetimin üstüne 7. katmana kadar çıkan yetenekler ekler. Dördünü bilin:

  • Uygulama tanıma (application identification): Trafiği porta göre değil, içeriğin kendisine göre adlandırır. 443 numaralı portta konuşulan SSH'yi SSH olarak tanır; kural 'web-browsing izin, ssh engel' biçiminde yazılır.
  • Kullanıcı kimliği (user identity): Cihaz dizin hizmetiyle (örneğin Active Directory) bütünleşir ve hangi IP adresinde hangi kullanıcının oturum açtığını öğrenir. Kural 'muhasebe grubu muhasebe sunucusuna erişebilir' diye yazılabilir; günlükte IP adresinin yanında kullanıcı adı da görünür.
  • Saldırı önleme (IPS, intrusion prevention system): İzin verilen trafiğin içinde bilinen saldırı imzalarını arar ve eşleşen paketi düşürür. IPS ayrı bir dersin konusudur.
  • TLS denetimi (TLS inspection): Şifreli trafiği açıp içine bakmak için güvenlik duvarı araya girer: istemciye karşı sunucuymuş gibi davranır ve sertifikayı kendi kurum içi sertifika yetkilisiyle (CA) üretir. Bunun çalışması için istemcilerin bu CA'ya güvenmesi gerekir. Bankacılık ve sağlık siteleri gibi istisnalar tanımlanır; sertifikayı sabitleyen (certificate pinning) uygulamalar bu düzende bozulur.

Bölgeler ve güven düzeyleri

Güvenlik duvarının arayüzleri bölgelere (zone) ayrılır ve kurallar tek tek adresler yerine bölgeler arasında yazılır. Her bölgenin bir güven düzeyi vardır. Küçük bir şirkette üç bölge bulunur:

  • İç bölge (inside, trusted): Çalışanların bilgisayarları ve iç sunucular. En güvenilen bölgedir.
  • Dış bölge (outside, untrusted): İnternet. Hiç güvenilmez.
  • DMZ (demilitarized zone; CompTIA'nın güncel adıyla screened subnet): Dışarıdan erişilmesi gereken sunucuların, örneğin web ve e-posta sunucusunun durduğu ara bölge. Bu sunucular saldırıya en açık olanlardır; ele geçirilirlerse saldırganın iç ağa geçememesi için DMZ'den iç bölgeye yeni bağlantı açılmasına izin verilmez.

Genel kural şudur: daha güvenilir bölgeden daha az güvenilir bölgeye bağlantı başlatmak sınırlı biçimde serbesttir, ters yön ise yalnızca açıkça yazılmış bir kuralla mümkündür. Cevaplar, durum tablosu sayesinde, her iki yönde de kendiliğinden geçer.

Trafiğin yönü için iki terim kullanılır. Kuzey-güney trafiği (north-south), ağın sınırını geçen trafiktir: iç ağdan internete ya da internetten DMZ'ye. Doğu-batı trafiği (east-west), ağın içinde kalır: bir çalışan bilgisayarından dosya sunucusuna, bir sunucudan ötekine. Çevre (perimeter) güvenlik duvarı yalnızca kuzey-güney trafiğini görür. Bir saldırgan içeride bir bilgisayardan ötekine yayılırken (yanal hareket, lateral movement) ürettiği trafik doğu-batı yönündedir ve çevre güvenlik duvarından hiç geçmeyebilir. Bu yüzden iç bölümleme, iç güvenlik duvarları ve bilgisayarların kendi güvenlik duvarları gerekir; bölümleme ve sıfır güven (zero trust) ayrı bir derstir.

Kural sırası: ilk uyan kazanır

Ağ güvenlik duvarları ve yönlendirici erişim listeleri kuralları yukarıdan aşağı okur ve paketin uyduğu ilk kuralı uygular. Gerisine bakmaz. Bu yüzden aynı kurallar farklı sırayla yazıldığında farklı bir politika ortaya çıkar.

Listenin sonunda, hiçbir yerde yazmasa da, bir örtük ret (implicit deny) vardır: hiçbir kurala uymayan paket engellenir. Pek çok yönetici sona yine de açık bir 'her şeyi engelle ve günlüğe yaz' kuralı ekler; buna temizlik kuralı (cleanup rule) denir. Örtük ret çoğu cihazda günlük yazmaz; açık kural, hiçbir yere uymayan trafiği görünür kılar.

Sıradan doğan iki hata vardır. Gölgelenmiş kural (shadowed rule), yukarısındaki daha geniş bir kural bütün trafiğini önceden yakaladığı için hiç eşleşmeyen kuraldır; yöneticinin istediği engelleme hiç çalışmaz. Fazlalık kural (redundant rule), aynı eylemi taşıyan başka bir kuralın zaten kapsadığı kuraldır; zararı yoktur ama kural tabanını şişirir ve okumayı zorlaştırır.

Bunun için özel olan önce, genel olan sonra yazılır. 'Bu tek adres şu sunucuya gidemez' kuralı, 'bu ağ her yere gidebilir' kuralının üstünde durmalıdır.

Varsayılan ret (default deny) ile varsayılan izin (default allow) iki temel yaklaşımdır. Varsayılan retçi politika yalnızca gerekeni açar ve geri kalan her şeyi engeller; NIST SP 800-41 güvenlik duvarı politikasının bu yaklaşımla kurulmasını önerir. Varsayılan izinli politika istenmeyeni tek tek yasaklar; unutulan her şey açık kalır. Gelen trafikte varsayılan ret neredeyse evrenseldir. Giden trafikte pek çok şirket hâlâ geniş izin verir; bu, ele geçirilmiş bir bilgisayarın dışarıyla rahatça konuşabilmesi demektir.

Örnek: küçük bir şirketin kural tabanı

Şirketin iç ağı 192.168.10.0/24, DMZ'si 172.16.10.0/24'tür. DMZ'de bir web sunucusu (172.16.10.10) ve bir e-posta sunucusu (172.16.10.25) vardır; ikisi dışarıya NAT ile 203.0.113.10 ve 203.0.113.25 adreslerinden yayınlanır. İç ağda bir DNS sunucusu (192.168.10.2) ve bir yönetici bilgisayarı (192.168.10.5) bulunur. Tabloyu satır satır okuyalım:

  • 1 ve 2: İnternetten DMZ'deki sunuculara yalnızca gereken portlar açık: web için 80 ve 443, e-posta alımı için 25. Burada hedef olarak iç adresler yazılmıştır; kuralın NAT'tan önceki mi sonraki adrese mi yazılacağı üreticiye göre değişir.
  • 3: E-posta sunucusu dışarıya posta gönderebilir. DMZ'den dışarıya bile her şey açık değildir.
  • 4: DMZ'den iç ağa yeni bağlantı yasak. Kural 5 ve 6'nın üstünde durması bir şeyi bozmaz, çünkü onlar iç ağdan DMZ'ye giden trafiktir ve cevapları durum tablosundan geçer. Durumsuz bir filtrede bu satır, yönetici SSH oturumunun cevaplarını da keserdi.
  • 5: Çalışanlar e-postalarını sunucuya gönderir (587) ve okur (993).
  • 6: Yalnızca yönetici bilgisayarı DMZ'ye SSH ile bağlanabilir. Tek bir adres, geniş bir kuraldan önce gelir.
  • 7: Dışarıya DNS sorgusu yalnızca iç DNS sunucusundan çıkar. Dışarıdaki bir DNS sunucusunu doğrudan kullanmaya çalışan bilgisayar engellenir; bu, DNS ile veri sızdırmayı da iç sunucunun günlüğüne düşürür.
  • 8: Çalışanlar web'e çıkabilir.
  • 9: Temizlik kuralı. Hiçbir satıra uymayan her şey engellenir ve günlüğe yazılır. Her satır bir iş ihtiyacına karşılık gelir; gerçek bir tabloda NTP ve güncelleme gibi birkaç satır daha olur.
NoAdKaynakHedefServisEylem
1WEB-INOUTSIDE, anyDMZ, 172.16.10.10TCP 80, 443İzin
2MAIL-INOUTSIDE, anyDMZ, 172.16.10.25TCP 25İzin
3MAIL-OUTDMZ, 172.16.10.25OUTSIDE, anyTCP 25İzin
4DMZ-TO-INDMZ, anyINSIDE, anyanyEngelle, log
5STAFF-MAILINSIDE, 192.168.10.0/24DMZ, 172.16.10.25TCP 587, 993İzin
6ADMIN-SSHINSIDE, 192.168.10.5DMZ, anyTCP 22İzin
7DNS-OUTINSIDE, 192.168.10.2OUTSIDE, anyUDP 53, TCP 53İzin
8WEB-OUTINSIDE, 192.168.10.0/24OUTSIDE, anyTCP 80, 443İzin
9CLEANUPanyanyanyEngelle, log

Dikkat: NAT ile güvenlik duvarı çoğu zaman aynı cihazdır ama ayrı işlerdir. NAT adresi çevirir, güvenlik duvarı izin verir. Bir sunucuyu NAT ile dışarıya yayınlamak tek başına ona erişim açmaz; ayrıca bir izin kuralı gerekir. NAT'ın ayrıntısı 2. aşamadaki NAT ve PAT dersindedir.

Yerel güvenlik duvarı ve SOC'un gözü

Ağ güvenlik duvarının yanında her bilgisayarın kendi yerel güvenlik duvarı (host-based firewall) vardır. Doğu-batı trafiğini ancak o görür: aynı ağdaki başka bir bilgisayardan gelen bağlantıyı çevre güvenlik duvarı hiç görmez, ama hedef bilgisayarın kendi güvenlik duvarı görür.

Windows Defender Güvenlik Duvarı durumludur ve üç profille çalışır: Etki Alanı (Domain), bilgisayar şirketin etki alanı denetleyicisine ulaşabildiğinde; Özel (Private), kullanıcının güvenilir saydığı ev ağında; Ortak (Public), kafe ve havalimanı gibi ağlarda. Üçünde de varsayılan davranış gelen bağlantıyı engellemek, gidene izin vermektir. Ayarlar netsh advfirewall ve PowerShell'deki Get-NetFirewallProfile, Get-NetFirewallRule ile okunur.

Dikkat: Windows Defender Güvenlik Duvarı kuralları sıraya göre değerlendirmez. Microsoft'un belgesine göre açık bir izin kuralı varsayılan engellemeyi geçer, açık bir engelleme kuralı ise çakışan her izin kuralını geçer. Ağ cihazlarındaki 'ilk uyan kazanır' alışkanlığıyla Windows'ta kural aramayın.

Linux'ta güvenlik duvarı çekirdeğin netfilter altyapısıdır ve bugün nftables ile yönetilir; eski araç iptables hâlâ yaygındır. Durumlu davranış bağlantı izleyicisinden (conntrack) gelir: ct state established,related accept satırı, bilgisayarın başlattığı bağlantıların cevaplarını içeri alır.

Bir SOC analisti için güvenlik duvarı günlüğü kim, kiminle, hangi porttan, hangi kuralla, ne sonuçla konuştu sorusunun cevabıdır. Üç şeyi tanımayı öğreneceksiniz: tek bir kaynaktan çok sayıda porta düşen engelleme satırları (tarama), içeriden dışarıya düzenli aralıklarla engellenen bağlantılar (beacon) ve kural tabanındaki bir değişiklik. Bir kuralı da unutmayın: yalnızca engelleme satırlarına bakan analist, geçmeyi başaranı göremez. Engellenen trafik zarar vermemiştir; asıl soru izin verilen trafiğin içinde ne olduğudur.

Akılda kalsın

  • Durumsuz filtre her paketi tek başına değerlendirir ve cevap için ayrı kural ister; durumlu güvenlik duvarı bağlantıyı durum tablosuna yazar ve ters yönlü cevabı kurala bakmadan geçirir. UDP ve ICMP için de kısa ömürlü sözde durum tutulur.
  • Ağ güvenlik duvarlarında kurallar yukarıdan aşağı okunur, ilk uyan kazanır ve sonda örtük ret vardır; özel kural genelin üstüne yazılır, aksi halde gölgelenir. Windows Defender Güvenlik Duvarı sırayla çalışmaz: açık engelleme açık izni geçer.
  • Bölgeler: iç (güvenilir), dış (güvenilmez), DMZ ya da screened subnet (dışarıya açık sunucular; oradan iç ağa yeni bağlantı yok). Çevre güvenlik duvarı kuzey-güney trafiğini görür, içerideki doğu-batı trafiğini görmez.
  • NGFW durumlu denetime uygulama tanıma, kullanıcı kimliği, IPS ve TLS denetimi ekler; TLS denetimi istemcilerin kurum içi CA'ya güvenmesini gerektirir.
  • Güvenlik duvarı günlüğünde tarama tek kaynaktan çok porta, beacon düzenli aralıklı aynı hedefe, kural değişikliği yönetim günlüğünde görünür; yalnızca engelleme satırlarına bakan analist geçmeyi başaran trafiği kaçırır.

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
Güvenlik duvarıFirewallİki ağ arasındaki trafiğe bir politikaya göre izin veren ya da onu engelleyen cihaz veya yazılım.
Kural tabanıRule base (rule set, policy)Güvenlik duvarının yukarıdan aşağı okuduğu, her biri eşleşme koşulu ve eylem taşıyan kurallar listesi.
Beşli5-tupleKaynak ve hedef IP, protokol, kaynak ve hedef port; bir bağlantıyı tanımlayan beş bilgi.
Durumsuz paket filtresiStateless packet filterHer paketi önceki paketlerden bağımsız değerlendiren filtre; yönlendirici ACL'si gibi.
Durumlu güvenlik duvarıStateful firewallBağlantıları izleyen ve cevapları durum tablosuna göre geçiren güvenlik duvarı.
Durum tablosuState table (connection table)Durumlu cihazın her bağlantı için gidiş ve beklenen dönüş yönünü tuttuğu tablo.
Boşta kalma süresiIdle timeoutHiç paket görülmeyen bir kaydın durum tablosundan silinmesine kadar geçen süre.
Yeni nesil güvenlik duvarıNext-generation firewall (NGFW)Durumlu denetime uygulama tanıma, kullanıcı kimliği, IPS ve TLS denetimi ekleyen güvenlik duvarı.
Uygulama tanımaApplication identificationTrafiği porta göre değil içeriğine göre adlandırma; 443'teki SSH'yi SSH olarak tanıma.
TLS denetimiTLS inspection (SSL decryption)Güvenlik duvarının şifreli bağlantıyı kurum içi CA ile araya girerek açıp içeriğine bakması.
BölgeSecurity zoneAynı güven düzeyindeki arayüzlerin grubu; kurallar bölgeler arasında yazılır.
Arındırılmış bölgeDMZ (screened subnet)Dışarıdan erişilen sunucuların durduğu, iç ağdan ayrılmış ara bölge.
Kuzey-güney trafiğiNorth-south trafficAğın sınırını geçen trafik: iç ağ ile internet arası.
Doğu-batı trafiğiEast-west trafficAğın içinde kalan, cihazlar ya da bölümler arası trafik; yanal hareket bu yöndedir.
İlk uyan kazanırFirst matchKuralların yukarıdan aşağı okunup paketin uyduğu ilk kuralın uygulanması.
Örtük retImplicit denyKural listesinin sonunda yazılmadan bulunan, hiçbir kurala uymayan trafiği engelleyen davranış.
Temizlik kuralıCleanup ruleSona açıkça yazılan 'her şeyi engelle ve günlüğe yaz' kuralı.
Gölgelenmiş kuralShadowed ruleYukarısındaki daha geniş bir kural trafiğini önceden yakaladığı için hiç eşleşmeyen kural.
Fazlalık kuralRedundant ruleAynı eylemli başka bir kuralın zaten kapsadığı, silinince hiçbir şey değişmeyen kural.
Varsayılan retDefault denyYalnızca açıkça izin verileni geçiren, geri kalan her şeyi engelleyen politika.
Yerel güvenlik duvarıHost-based firewallBilgisayarın kendi üzerinde çalışan güvenlik duvarı: Windows Defender Güvenlik Duvarı, nftables.
Eşleşme sayacıHit countBir kurala kaç paketin ya da bağlantının uyduğunu gösteren sayaç; gölge ve gereksiz kuralı ortaya çıkarır.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • Cisco CCNA 200-301 1.1: Explain the role and function of network components (next-generation firewalls and IPS)
  • CompTIA Network+ N10-009, Networking Concepts alanı: ağ cihazlarının ve işlevlerinin karşılaştırılması (firewall, NGFW)
  • CompTIA Network+ N10-009, Network Security alanı: güvenlik kuralları ve bölgeler (trusted ve untrusted bölge, screened subnet), ağ bölümleme
  • CompTIA Security+ SY0-801 3.2: Given a scenario, manage the security architecture to best protect the infrastructure (device placement, security zones)
  • CompTIA Security+ SY0-801 4.1: Given a scenario, apply mitigating controls, techniques, and solutions to secure the environment (segmentation; firewalls: rule-based, Layer 4/Layer 7)
  • CompTIA CySA+ CS0-004 1.2: Given a scenario, analyze indicators of potential malicious activity (network-related indicators: enumeration, anomalous activity, activity on unexpected ports; unauthorized configuration)

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: