Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 3: Ağ güvenliği · Ders 3.5

IDS ve IPS: imza ve anomali; bir Suricata / Snort kuralını okumak

Bir IDS ile IPS'i ve sensörün yerini karşılaştırabilir, bir Suricata ya da Snort kuralını parça parça okuyabilir, bir eve.json alarm kaydını yorumlayabilir ve bir alarmı dört soruyla ayıklayıp gürültülü bir kuralı kaydını tutarak ayarlayabilirsiniz.

  • 70 dk
  • 30 soru
  • 5 antrenman

Güvenlik duvarı bir kapıdır: kurala uyan geçer, uymayan geri döner. Ama izin verilen 80 numaralı porttan geçen bir isteğin içinde ne olduğuna bakmaz. Bu işi saldırı tespit sistemi (IDS) ve saldırı önleme sistemi (IPS) yapar: trafiğin içine bakar, tanıdığı bir saldırıyı ya da alışılmadık bir davranışı görünce alarm üretir ya da paketi durdurur. Bir SOC analistinin gününün büyük bölümü bu alarmlarla geçer: alarmı üreten kuralı okumak, kaydı yorumlamak ve gerçek olup olmadığına karar vermek.

IDS ve IPS: izleyen ile yolu kesen

Saldırı tespit sistemi (IDS, intrusion detection system) trafiğin bir kopyasını okur ve şüpheli bir şey görünce alarm üretir. Trafiğin yolunda durmaz; bu yüzden pasif (passive) bir araçtır. Paketi durduramaz, ama bozulursa ya da yavaşlarsa ağ da etkilenmez.

Saldırı önleme sistemi (IPS, intrusion prevention system) trafiğin yolunun üzerine, satır içi (inline) yerleştirilir: her paket ondan geçer. Kurala uyan paketi düşürebilir, bağlantıyı sıfırlayabilir, kaynağı engelleyebilir. Bedeli de buradadır: IPS'in her yanlış kararı olağan bir işi keser, her yavaşlığı bütün ağı yavaşlatır.

Satır içi bir cihaz bozulduğunda ne olacağına önceden karar verilir:

  • Açık kalarak bozulma (fail-open): Cihaz devre dışı kalınca trafik denetlenmeden geçmeye devam eder. Erişilebilirlik korunur, güvenlik o süre için kaybolur.
  • Kapanarak bozulma (fail-closed): Cihaz devre dışı kalınca trafik durur. Denetimsiz hiçbir paket geçmez, ama hizmet de kesilir.

Hangisinin seçileceği bir iş kararıdır: bir hastanenin internet çıkışı açık kalarak, ödeme sistemine giden bir hat kapanarak bozulmayı seçebilir.

İkinci ayrım, sistemin neyi izlediğidir. Ağ tabanlı IDS (NIDS, network-based IDS) ağ kablosundan geçen paketleri okur; bir sensör yüzlerce cihazın trafiğini görür, ama cihazların içini görmez. Uç nokta tabanlı IDS (HIDS, host-based IDS) tek bir bilgisayarın üzerinde çalışır: dosya değişikliklerini, günlükleri, süreçleri izler. Şifrelenmiş bir bağlantının içeriğini, şifre bilgisayarın kendisinde çözüldüğü için görebilir. Önleme yapanlarına NIPS ve HIPS denir. Suricata ve Snort, bu dersin konusu olan iki açık kaynaklı ağ tabanlı araçtır; ikisi de hem IDS hem IPS olarak çalışabilir.

Sensör nereye konur?

Bir NIDS ancak gördüğü trafiği değerlendirebilir. Trafiği sensöre ulaştırmanın üç yolu vardır:

  • Ayna port (SPAN, port mirroring): Switch, bir ya da birkaç portun ya da VLAN'ın trafiğinin kopyasını sensörün takılı olduğu porta gönderir. Ek donanım gerektirmez. Ama kopyalama switch'in ikinci işidir: yoğun trafikte kopyaların bir kısmı düşebilir, hatalı çerçeveler hiç kopyalanmaz. Bir 1 Gbit/sn portun iki yönü birlikte 2 Gbit/sn eder ve 1 Gbit/sn'lik ayna portuna sığmaz.
  • Ağ musluğu (TAP, test access point): Kablonun araya takılan pasif bir donanımdır ve iki yöndeki trafiğin tam kopyasını çıkarır. Kayıpsızdır ve switch'in yükünden bağımsızdır; çoğu, gücü kesilse bile iki uç arasındaki bağlantıyı sürdürür. Bedeli, donanım ve kurulum sırasında bağlantının kısa süre kesilmesidir.
  • Satır içi (inline): Sensör iki ağ arasında köprü gibi durur; trafik ondan geçmek zorundadır. IPS ancak böyle çalışır.

Yer seçimi de kopyalama biçimi kadar önemlidir. Güvenlik duvarının dışına konan bir sensör internetin bütün gürültüsünü görür, ama içeri giremeyen saldırılar için de alarm üretir. İçine konan sensör yalnızca duvarı geçen trafiği görür ve alarmları daha anlamlıdır. Sunucuların bulunduğu ağın (DMZ) önüne ve iç ağlar arasındaki trafiğe (doğu batı trafiği, east-west traffic) bakan sensörler, içeri sızmış bir saldırganın yayılmasını yakalar. Bir yönlendiricinin arkasındaki sensör, NAT'tan sonra herkesi tek bir adresten çıkıyor görür; hangi bilgisayar olduğunu bulmak için NAT kaydı gerekir.

Dikkat: Ayna portunda yalnızca bir yön kopyalanıyorsa sensör sunucunun cevaplarını hiç görmez. Her bağlantıyı tamamlanmamış sanır ve olmayan bir tarama ya da sel için alarm üretir. Sensörün iki yönü de gördüğünü ilk gün doğrulayın.

İmza ve anomali: iki tespit yolu

İmza tabanlı tespit (signature-based detection) bilinen bir saldırının belirgin izini arar: yükteki belirli bir bayt dizisi, bir başlık alanının belirli bir değeri, belirli bir sırayla gelen paketler. Suricata ve Snort kuralları büyük ölçüde imzadır. Güçlü yanı kesinliğidir: iyi yazılmış bir imza alarm verdiğinde neden verdiğini satır satır gösterir ve yanlış alarm oranı düşüktür. Zayıf yanı, imzası yazılmamış bir saldırıyı görememesidir: yepyeni bir açığın (sıfırıncı gün, zero-day) istismarı ya da bilinen bir saldırının biraz değiştirilmiş hali imzanın yanından geçebilir.

Anomali tabanlı tespit (anomaly-based detection) önce ağın olağan halini öğrenir ya da ona bir olağan tanımı verilir: hangi bilgisayar hangi sunucuyla, hangi saatte, ne kadar veri konuşur. Sonra bu tanımdan sapanı işaretler. Buna davranış tabanlı (behaviour-based) tespit de denir. Güçlü yanı, adı konmamış bir saldırıyı da yakalayabilmesidir: gece üçte bir muhasebe bilgisayarının dışarıya 4 GB veri göndermesi, imzası olmasa da tuhaftır. Zayıf yanı yanlış alarmdır: ay sonu kapanışı, yeni bir uygulama ya da bir yedekleme işi de 'olağan dışı' görünür.

Bu iki yol birbirinin yerine geçmez, birbirini tamamlar. Gerçek kural setlerinde ikisi iç içedir: 'on saniyede tek kaynaktan yirmi SYN' gibi bir eşik kuralı, imza dilinde yazılmış küçük bir anomali tanımıdır. Sitedeki SOC laboratuvarının kuralları da böyledir.

Dört sonuç: doğru ve yanlış, pozitif ve negatif

Her tespit kararının iki ekseni vardır: gerçekte saldırı var mı, ve sistem alarm verdi mi. Bu iki soru dört sonuç doğurur ve bu tabloya karışıklık tablosu (confusion matrix) denir.

  • Doğru pozitif (true positive, TP): Saldırı var, alarm verildi. İstenen budur.
  • Yanlış pozitif (false positive, FP): Saldırı yok, alarm verildi. Analistin zamanını yer; çok olursa gerçek alarmlar gürültünün içinde kaybolur.
  • Yanlış negatif (false negative, FN): Saldırı var, alarm yok. En tehlikelisidir, çünkü kimse fark etmez.
  • Doğru negatif (true negative, TN): Saldırı yok, alarm yok. Trafiğin ezici çoğunluğu buradadır.

Bu ikisi bir terazinin iki kefesidir. Bir kuralın eşiğini düşürmek ya da imzasını gevşetmek yanlış negatifi azaltır, yanlış pozitifi artırır; tersi de geçerlidir. Ayarlamanın (tuning) bütün işi, bu teraziyi ağınıza göre dengelemektir.

Bir de sık karşılaşılan beşinci ad vardır: zararsız doğru pozitif (benign true positive). Kural doğru çalışmış, trafik gerçekten taramadır, ama izinlidir: kurumun kendi zafiyet tarayıcısı. Alarm yanlış değildir, eylem gerektirmez.

Alarm verildiAlarm verilmedi
Gerçekte saldırı varDoğru pozitif (TP)Yanlış negatif (FN)
Gerçekte saldırı yokYanlış pozitif (FP)Doğru negatif (TN)

Bir kuralın anatomisi

Suricata ve Snort kuralları aynı iskeleti paylaşır: bir başlık (header) ve parantez içinde seçenekler (options). Başlık 'hangi trafik', seçenekler 'içinde ne arıyorum ve bulursam ne yazarım' sorusunu cevaplar. Aşağıdaki kural bu derste yazılmıştır, bir kural setinden alınmamıştır:

Başlık soldan sağa okunur: alert eylem, tcp protokol, $EXTERNAL_NET any kaynak adres ve port, -> yön, $HOME_NET 21 hedef adres ve port. Yani: 'dışarıdan iç ağdaki herhangi bir cihazın 21 numaralı portuna giden TCP trafiği'. $HOME_NET ve $EXTERNAL_NET, Suricata'da suricata.yaml dosyasında tanımlanan değişkenlerdir; korunan ağınızın adres aralıklarını bir yerde yazar, her kuralda kullanırsınız.

Seçenekler noktalı virgülle ayrılır ve sırayla değerlendirilir. msg alarmda görünecek metindir. flow:established,to_server yalnızca el sıkışması tamamlanmış bağlantılarda istemciden sunucuya giden paketlere bakar. content:"USER "; nocase; depth:5; yükün ilk 5 baytında büyük küçük harf gözetmeden 'USER ' arar. pcre daha ince bir koşulu düzenli ifadeyle (regular expression) sınar: komutun ardından satır sonu gelmeden en az 100 karakter. classtype alarmın sınıfıdır, sid kuralın kimlik numarası, rev kaç kez değiştirildiğidir.

Kural şunu söyler: 'Dışarıdan bir FTP sunucusuna giden kurulmuş bir bağlantıda, 100 karakterden uzun bir kullanıcı adı gönderilirse alarm üret.' Olağan bir kullanıcı adı bu kadar uzun değildir; aşırı uzun girdi, sunucunun belleğini taşırmaya yönelik denemelerin tipik işaretidir. Her parçanın ayrıntısı Derinlemesine bölümündedir.

Bu derste yazılmış bir kural (tek satırdır, okunsun diye bölündü)
alert tcp $EXTERNAL_NET any -> $HOME_NET 21 (
    msg:"LOCAL FTP USER command too long";
    flow:established,to_server;
    content:"USER "; nocase; depth:5;
    pcre:"/^USER\x20[^\r\n]{100}/i";
    classtype:attempted-admin;
    sid:9000010; rev:1;)

SOC için: bir alarmı dört soruyla ayıklamak

Bir IDS alarmı bir karar değil, bir sorudur. Ayıklama (triage) bu soruyu hızla cevaplamaktır ve her alarmda aynı dört soru sorulur:

  • Ne tetikledi? Kuralın metnini açın: hangi sid, hangi sürüm (rev), neye bakıyor? Başlıktaki adresler ve portlar, içerik koşulları, eşik. Kuralın neyi kanıtladığını ve neyi kanıtlamadığını bilmeden alarmı değerlendiremezsiniz. 'Uzun FTP kullanıcı adı' kuralı bir istismar denemesini değil, uzun bir girdiyi kanıtlar.
  • Hangi pakette? Alarmın dayandığı paketi ya da akışı açın: yük gerçekten kuralın aradığını içeriyor mu, bağlam ne? Suricata'nın alarm kaydındaki flow_id aynı akışın öteki kayıtlarını bulmanızı sağlar.
  • Trafik gerçek mi? Kaynak kim: dışarıdaki bilinmeyen bir adres mi, kurumun kendi tarayıcısı mı, bir yedekleme sunucusu mu? Aynı kaynaktan başka ne geldi? Bir test, bir yanlış yapılandırma ya da sensörün eksik görmesi olabilir mi?
  • Başarılı oldu mu? Cevaba bakın: tarama açık port buldu mu (SYN, ACK döndü mü), web sunucusu 200 mü 404 mü verdi, ardından olağan dışı bir bağlantı açıldı mı? Uç noktanın kendi günlükleri burada devreye girer.

Dört cevaptan bir karar çıkar: yanlış pozitif olarak kapatmak, zararsız doğru pozitif olarak kapatmak, engellemek, ya da olay olarak yükseltmek. Kararın gerekçesi kayda yazılır; aynı alarm yarın başka bir analistin önüne düştüğünde o kayıt işi kısaltır.

Akılda kalsın

  • IDS trafiğin kopyasını okur ve yalnızca uyarır (pasif); IPS trafiğin yolunda durur ve engelleyebilir (satır içi). Satır içi cihaz bozulunca ya trafik denetimsiz geçer (fail-open) ya da durur (fail-closed).
  • Sensör trafiği ayna porttan (SPAN; yükte kopya düşürebilir, tek yön kopyalanabilir), TAP'ten (pasif, kayıpsız) ya da satır içinden alır; görmediği trafik için sessiz kalır.
  • İmza tabanlı tespit kesindir ama imzası olmayanı kaçırır (yanlış negatif); anomali tabanlı tespit yeni saldırıyı da yakalayabilir ama olağan dışı her işe alarm verir (yanlış pozitif). Eşiği düşürmek FN'yi azaltır, FP'yi artırır.
  • Bir kural başlık (eylem, protokol, kaynak adres ve port, yön, hedef adres ve port) ve seçeneklerden (msg, flow, content ve değiştiricileri, pcre, threshold ya da detection_filter, classtype, sid, rev) oluşur; kural değişince sid aynı kalır, rev artar.
  • Bir alarm dört soruyla ayıklanır: ne tetikledi, hangi pakette, trafik gerçek mi, başarılı oldu mu. Gürültülü bir kural kapatılmaz, dar kapsamla susturulur ya da seyreltilir ve nedeni gözden geçirme tarihiyle kayda yazılır.

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
Saldırı tespit sistemiIDS (intrusion detection system)Trafiğin kopyasını inceleyip şüpheli olaylar için alarm üreten, trafiği durdurmayan sistem.
Saldırı önleme sistemiIPS (intrusion prevention system)Trafiğin yoluna satır içi konan ve kurala uyan paketi düşürebilen ya da bağlantıyı kesebilen sistem.
Ağ tabanlı / uç nokta tabanlı IDSNIDS / HIDSAğdaki paketleri okuyan sensör ile tek bir bilgisayarın dosya, günlük ve süreçlerini izleyen yazılım.
Satır içiInlineTrafiğin geçmek zorunda olduğu yolun üzerinde durma; IPS'in çalışma biçimi.
Açık kalarak bozulmaFail-openSatır içi cihaz devre dışı kalınca trafiğin denetlenmeden geçmeye devam etmesi.
Kapanarak bozulmaFail-closedSatır içi cihaz devre dışı kalınca trafiğin durması.
Ayna portSPAN, port mirroringSwitch'in seçilen port ya da VLAN trafiğinin kopyasını başka bir porta göndermesi.
Ağ musluğuNetwork TAP (test access point)Kablonun araya takılan, iki yönün tam kopyasını pasif olarak çıkaran donanım.
İmza tabanlı tespitSignature-based detectionBilinen bir saldırının belirgin izini (bayt dizisi, alan değeri) arayan tespit.
Anomali tabanlı tespitAnomaly-based (behaviour-based) detectionOlağan davranışın tanımından sapmayı işaretleyen tespit.
Doğru / yanlış pozitifTrue / false positiveSaldırı varken verilen alarm / saldırı yokken verilen alarm.
Doğru / yanlış negatifTrue / false negativeSaldırı yokken susmak / saldırı varken susmak.
Zararsız doğru pozitifBenign true positiveKural doğru tetiklenmiş, trafik gerçek ama izinli; eylem gerektirmez.
Karışıklık tablosuConfusion matrixGerçek durum ile alarm kararını karşılaştıran dört hücreli tablo.
Kural kimliği / sürümüsid / revKuralın benzersiz numarası / kural her değiştiğinde bir artan sürüm numarası.
Sınıf türüclasstypeAlarmın sınıfı; classification.config'ten uzun adını ve varsayılan önceliğini getirir.
Yapışkan tamponSticky bufferArdından gelen content'in ayrıştırılmış bir alanda (http.uri, dns.query) aranmasını sağlayan anahtar sözcük.
Düzenli ifadeRegular expression (pcre)Bir metin desenini tanımlayan ifade; kurallarda content'ten sonra ince koşul için kullanılır.
EşikThreshold / detection_filterKuralın kaç eşleşmede ya da en fazla kaç kez alarm üreteceğini belirleyen seçenekler.
SusturmaSuppressBir kuralın alarmını belirli bir adres için durduran, kuralı silmeyen ayar.
AyarlamaTuningGerçek saldırıyı kaçırmadan yanlış alarmları azaltmak için kuralları ve eşikleri düzenleme.
AyıklamaTriageBir alarmın gerçek olup olmadığını ve ne kadar acil olduğunu hızla belirleme.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • CompTIA Security+ SY0-801 4.1: Given a scenario, apply mitigating controls, techniques, and solutions to secure the environment (Intrusion detection/prevention systems: NIDS/NIPS, HIDS/HIPS)
  • CompTIA Security+ SY0-801 3.2: Given a scenario, manage the security architecture to best protect the infrastructure (Device placement; Failure modes)
  • CompTIA Security+ SY0-801 4.4: Explain security alerting and monitoring concepts and tools (Alerting; Alert tuning; Port mirroring)
  • CompTIA CySA+ CS0-004 1.3: Given a scenario, use tools to determine malicious activity (Packet analysis: Snort, Suricata; Pattern recognition: Regular expressions; File formats: JSON)
  • CompTIA CySA+ CS0-004 1.5: Explain the importance of efficiency and process improvement in security operations (Rule/alert tuning)
  • CompTIA CySA+ CS0-004 3.3: Given a scenario, implement incident response techniques (Alerts and notifications; Triage)
  • Cisco CCNA 200-301 1.1: Explain the role and function of network components (next-generation firewalls and IPS)

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: