Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 6: SOC · Ders 6.6

Triyaj: bir alarmın ilk beş dakikası

Önünüze düşen bir alarmı kuralıyla birlikte okuyup bağlamıyla zenginleştirebilir, önemini ve önceliğini ayırabilir, kapatma, izleme, yükseltme ya da sınırlama kararını gerekçesiyle bilete yazabilirsiniz.

  • 60 dk
  • 30 soru
  • 5 antrenman

Bir SOC'ta (security operations center, güvenlik operasyon merkezi) vardiya başladığında kuyrukta onlarca alarm bekler. Hepsini baştan sona incelemeye zaman yetmez, hiçbirine bakmamak da olmaz. Triyaj bu ikisinin arasındaki iştir: her alarma kısa ve düzenli bir bakış atıp ne yapılacağına karar vermek. Bu derste bir alarmın önünüze düştüğü andan kararı bilete yazdığınız ana kadarki ilk beş dakikayı adım adım işleyecek, dört uydurma olayı triyaj edecek ve SOC laboratuvarında kendi alarmlarınızı değerlendireceksiniz.

Triyaj nedir, ne değildir

Sözcük acil servisten gelir. Triyaj hemşiresi hastayı tedavi etmez; kime önce, kime sonra bakılacağına ve hastanın hangi kapıya gideceğine karar verir. SOC'ta da durum aynıdır. Triyaj (triage), bir alarmın gerçek olup olmadığını ve ne kadar acil olduğunu hızla belirleyip bir sonraki adımı seçmektir. Üç soruya cevap arar: Bu gerçek mi? Önemli mi? Şimdi ne yapılmalı?

Triyaj tam bir inceleme (investigation) değildir. Saldırganın bütün adımlarını, kök nedeni, etkilenen bütün makineleri bulmak Olay müdahalesi dersinin konusudur. Triyajda amaç, alarmı yeterli kanıtla doğru kapıya göndermektir: kapatmak, izlemek, yükseltmek ya da hemen sınırlamak.

Bu ayrım bir lüks değil, bir zorunluluktur. NIST SP 800-61r3 bunu olaylar (incidents) için açıkça yazar: kaynaklar sınırlı olduğundan olaylar ilk gelen ilk ele alınır (first-come, first-served) sırasıyla işlenmemelidir. Alarmlar için de aynısı geçerlidir: her alarma bir saat ayıran analist, kuyruğun dibindeki gerçek saldırıya hiç ulaşamaz.

Alarmın dört olası sonucu vardır ve triyaj bunların ilk üçünü ayırır:

  • Gerçek pozitif (true positive): Alarm düştü ve tarif ettiği kötü etkinlik gerçekten oldu.
  • Yanlış pozitif (false positive): Alarm düştü ama tarif ettiği kötü etkinlik olmadı; kural yanlış bir şeyi saydı ya da veri hatalıydı.
  • Zararsız gerçek pozitif (benign true positive): Kural doğru çalıştı, etkinlik gerçek, ama izinli: onaylı bir sızma testi, yöneticinin bilinen bir işi.
  • Yanlış negatif (false negative): Saldırı oldu, alarm hiç düşmedi. Triyaj bunu göremez, çünkü önünde bir alarm yoktur; bu, tespit tarafının sorunudur.

Dersin adındaki beş dakika bir standart değil, bir disiplindir. Süre dolduğunda karar veremiyorsanız bu da bir sonuçtur: yükseltir ya da izlemeye alırsınız, ama alarmı sahipsiz bırakmazsınız.

İlk iki dakika: alarmı, kuralı ve yanlış pozitif sorusunu okumak

Alarmın adına değil içeriğine bakın. 'Kaba kuvvet saldırısı' yazan bir alarmın arkasında 'aynı hesap için beş dakikada yirmi başarısız oturum' gibi bir koşul durur. Adı korkutucu olabilir; saydığı şey sıradan olabilir. Bu yüzden ilk iş şunları okumaktır:

  • Kural: Neyi sayıyor, hangi eşikle, hangi log kaynağından? Neyi saymıyor? Tespit kuralları dersinde gördüğünüz gibi her kural bir varsayımdır.
  • Ölçülen: Kuralın bu sefer ne bulduğu: kaç olay, hangi aralıkta, hangi kaynak ve hedef.
  • Ham olay (raw event): Alarmın özeti değil, altındaki log satırı. Alan ayrıştırma hatası, saat dilimi karışıklığı ya da yanlış eşlenmiş bir kullanıcı adı ancak burada görünür.

Sonra işin kalbindeki soruyu sorun: Bu alarmı masum gösterecek açıklama ne olurdu? Açıklamaları kanıta bakmadan önce yazın, sonra her birini kanıtla eleyin. Çok sayıda başarısız oturum için tipik liste: eşlenmiş bir sürücü ya da telefondaki e-posta uygulaması değişmiş parolanın eskisiyle deniyor; bir hizmet hesabının parolası uygulamada güncellenmemiş; zafiyet tarayıcısı ya da onaylı bir sızma testi çalışıyor.

Soru iki yönlüdür. Her masum açıklama, gerçek bir saldırıda görmeniz gereken bir izi de gösterir. Eski kayıtlı parola açıklaması doğruysa denemeler kullanıcının kendi makinesinden, düzenli aralıklarla gelir ve parola kısa süre önce değişmiştir. Bunların hiçbiri tutmuyorsa masum açıklama zayıflar.

Bu adımın amacı tek bir teoriyi doğrulamak değil, birkaç açıklamayı yarıştırmaktır. İlk akla gelen 'saldırı' ya da 'yine yanlış alarm' düşüncesine takılmak, triyajın en sık yapılan hatasıdır; buna aşağıda tuzaklar arasında yeniden döneceğiz.

Beş soru: kim, ne, nerede, ne zaman, ne sıklıkta

Kuralı ve masum açıklamaları bildiğinize göre alarmın beş boyutunu doldurursunuz. Her soru ya şüpheyi artırır ya azaltır; tek başına hiçbiri karar vermez.

  • Kim: Hangi hesap? Bir insanın mı, bir hizmetin mi? Rolü ne (muhasebe, yazılımcı, sistem yöneticisi)? Ayrıcalıklı bir grubun üyesi mi? Hizmet hesabının uzak masaüstüyle etkileşimli oturum açması, yöneticinin satış bölümündeki bir dizüstünden oturum açması beklenmez.
  • Ne: Hangi makine ve ne işe yarıyor? Varlık kritikliği (asset criticality), etki alanı denetleyicisi (domain controller), ödeme sunucusu ya da kimlik sistemi için yüksek, bir test sanal makinesi için düşüktür.
  • Nerede: Kaynak iç ağdan mı dışarıdan mı? Dışarıdansa hangi ülke? Burada dikkat: coğrafi konum (geolocation) bir tahmindir. VPN çıkışı, bulut sağlayıcısı ya da mobil operatör, kullanıcıyı bulunmadığı bir şehirde gösterebilir.
  • Ne zaman: Mesai içinde mi? Onaylı bir değişiklik penceresi (change window) içinde mi? Kullanıcı izinde mi? Saat UTC mi yerel mi? Log biçimleri dersinde gördüğünüz saat dilimi karışıklığı, öğlen olan bir oturumu gece yarısı gösterebilir.
  • Ne sıklıkta: Bu kural bu varlıkta ilk kez mi düşüyor? Son otuz günde kaç kez düştü? Aynı hesap, aynı makine ya da aynı adres için başka alarm var mı? Tek başına düşük önemli iki alarm, aynı varlıkta yan yana gelince yüksek önemli bir hikâye anlatabilir.

Tekrar eden ve her seferinde haklı olarak kapatılan bir alarm, kural ayarına adaydır. Ama 'hep düşüyor' tek başına kapatma gerekçesi değildir: saldırgan, gürültülü olduğunu bildiği bir alarmın arkasına saklanmayı sever.

SoruNereye bakılırŞüpheyi artırırŞüpheyi azaltır
KimDizin (Active Directory), İK kaydı, grup üyelikleriAyrıcalıklı hesap, yeni oluşturulmuş hesap, hizmet hesabının etkileşimli oturumuRolüne uygun iş, bilinen yönetici görevi
NeVarlık envanteri (CMDB), sahibi, işleviEtki alanı denetleyicisi, ödeme, kimlik, yedekleme sunucusuTest makinesi, yalıtılmış laboratuvar
NeredeAğ belgeleri, VPN günlüğü, coğrafi konumBeklenmeyen iç bölüm, hiç görülmemiş ülke, yönetici iş istasyonu dışından yönetimKurumun VPN çıkışı, kullanıcının kendi makinesi
Ne zamanDeğişiklik kayıtları, mesai ve izin bilgisiGece, tatil, değişiklik kaydı yokOnaylı değişiklik penceresi, mesai içi rutin iş
Ne sıklıktaSIEM geçmişi, aynı varlıktaki diğer alarmlarİlk kez, aynı varlıkta birden çok alarmBilinen, belgelenmiş ve ayarı beklenen tekrar

Zenginleştirme: alarma bağlam eklemek

Bir alarm genellikle bir adres, bir hesap adı ve bir makine adı taşır; bunlar tek başına bir şey söylemez. Zenginleştirme (enrichment), alarma kurumun ve dış dünyanın bildiklerini eklemektir. NIST SP 800-61r3 bunu tespit işlevinin bir sonucu olarak yazar (DE.AE-07): siber tehdit istihbaratı ve varlık envanteri gibi bağlamsal bilgiler analize katılmalıdır.

  • Varlık envanteri: Makinenin sahibi, işlevi, kritikliği, bulunduğu ağ bölümü. '10.20.4.47' ile 'depodaki ortak bilgisayar WS-047' aynı adrestir ama aynı şeyi söylemez.
  • Kimlik: Hesabın bölümü, yöneticisi, grup üyelikleri, ne zaman oluşturulduğu, parolanın son değiştiği zaman (pwdLastSet özniteliği), çok faktörlü kimlik doğrulama (MFA) durumu.
  • Tehdit istihbaratı (threat intelligence): Adresin, alan adının ya da dosya özetinin (hash) bilinen kötü kayıtları; AbuseIPDB ve VirusTotal gibi kaynakların itibar puanı (reputation score). Sınırını bilin: bu kaynaklar geçmişte görüleni söyler. Kayıt yoksa bu 'temiz' değil, 'bilinmiyor' demektir.
  • Son değişiklikler: Değişiklik yönetimi kayıtları, yeni dağıtılan yazılım, yeni açılan bir VPN çıkışı, dün değiştirilen bir kural. Alarmların önemli bir kısmı saldırıdan değil, haber verilmemiş bir değişiklikten doğar.

Pek çok SOC'ta bu bilgilerin bir kısmını SIEM ya da SOAR (security orchestration, automation and response) aracı alarmın yanına kendisi ekler. Bu hız kazandırır ama yorumu analistten almaz: otomatik eklenen bir 'kötü' etiketi de, eklenmeyen bir bilgi de sizi yanıltabilir.

Önem, öncelik ve dört karar

İki kavram sık karıştırılır. Önem (severity), alarm doğruysa durumun ne kadar kötü olacağını söyler ve çoğunlukla kuralı yazan belirler. Öncelik (priority), alarmın ne kadar çabuk ele alınacağını söyler ve analist belirler: önemi, varlık kritikliğini, kanıtın gücünü ve etkinliğin sürüp sürmediğini birlikte tartar. NIST SP 800-61r3 de önceliği kapsama, olası etkiye, zamana duyarlılığa ve kaynak durumuna bağlar (RS.MA-03).

Aynı 'Yüksek' önemli alarm bir test makinesinde ertesi sabaha kalabilir; etki alanı denetleyicisinde hemen bakılması gerekir. Aşağıdaki tablo, bir kurumun kendine yazabileceği örnek bir kuraldır, bir standart değildir. Ek kural: etkinlik hâlâ sürüyorsa bir basamak yukarı çıkılır.

Triyajın sonunda dört karardan biri verilir:

  • Kapat: Gerekçesiyle. Yanlış pozitif, zararsız gerçek pozitif, otomatik olarak önlenmiş gerçek pozitif ya da başka bir alarmın yinelenmesi (duplicate).
  • İzle: Karar için kanıt yetmiyor ama acil bir zarar da görünmüyor. Neyin izleneceğini ve ne zaman yeniden bakılacağını yazın; 'izliyorum' diyip unutmak, alarmı kapatmanın kötü bir yoludur.
  • Yükselt (escalate): Gerçek olma ihtimali yüksek ya da sizin yetkinizi aşıyor; ikinci düzeye ya da olay müdahale ekibine devredilir. NIST burada bir ayrım yapar: yükseltme (escalation) daha fazla kaynak ya da zaman ayırmak, üst yönetime taşıma (elevation) ise müdahaleye daha üst düzey yöneticileri katmaktır (RS.MA-04).
  • Sınırla (contain): Beklemek zarar verecekse ve oyun kitabı (playbook) izin veriyorsa hesabı devre dışı bırakmak, makineyi EDR ile yalıtmak ya da bir adresi engellemek. Kanıtı silmeden yapılır: hesap silinmez, devre dışı bırakılır; makine kapatılmaz, ağdan yalıtılır.

Hangi karar verilirse verilsin, bilete aynı dört şey yazılır: ne gördüm, neye baktım, ne buldum, neye ve neden karar verdim. Bu, Yazıya dökmek dersinin konusunun ilk küçük örneğidir.

Alarmın önemiDüşük kritiklikte varlıkOrta kritiklikte varlıkYüksek kritiklikte varlık
KritikP2P1P1
YüksekP3P2P1
OrtaP4P3P2
DüşükP4P4P3

Çözümlü örnek: başarısız oturumların ardından gelen başarı

Saat 13:47. Kuyruğa yüksek önemli bir alarm düşüyor. Aşağıdaki kutuda alarm ve SIEM'in özetlediği olaylar var; adresler, adlar ve kurum uydurmadır.

Dakika 1, kural ve ölçülen: Kural aynı kaynak ve aynı hesap için beş dakikada yirmi ya da daha fazla 4625 (başarısız oturum) ve ardından on dakika içinde bir 4624 (başarılı oturum) arıyor. Ölçülen: 41 başarısız deneme 14 saniyede, yani saniyede yaklaşık üç deneme. Bu hız elle parola yazan bir insanın değil, bir aracın ya da bir uygulamanın hızıdır. Sub Status 0xC000006A, Microsoft'un belgesine göre var olan bir hesap için yanlış parola demektir.

Dakika 2, masum açıklamalar: Parolası yeni değişmiş bir kullanıcının eski parolayla deneyen sürücüsü ya da uygulaması. Bu doğru olsaydı kaynak m.demir'in kendi makinesi olurdu ve parola kısa süre önce değişmiş olurdu.

Dakika 3, beş soru ve zenginleştirme: Kim: m.demir muhasebe uzmanı, ayrıcalıklı değil, ama finans paylaşımlarına erişimi var. Ne: SRV-FS-01 finans klasörlerini tutan dosya sunucusu, kritikliği yüksek. Nerede: 10.20.4.47 iç adres; envantere göre depoda ortak kullanılan WS-047, m.demir'in makinesi değil (onunki WS-012). Ne zaman: mesai içi, değişiklik kaydı yok. Ne sıklıkta: m.demir için ilk; ama WS-047'den son bir saatte üç başka hesap için de az sayıda başarısız deneme var. Kimlik: pwdLastSet üç hafta önce; eski parola açıklaması tutmuyor.

Dakika 4, karar: Önem yüksek, varlık kritikliği yüksek: örnek tabloya göre P1. Başarılı oturum da açılmış, yani etkinlik sürüyor olabilir. Karar: yükselt ve oyun kitabındaki ilk sınırlamayı iste. m.demir'i bilinen telefon numarasından aramak hızlı bir doğrulamadır: o saatte toplantıdaysa hesabı kullanan o değildir.

Dakika 5, bilet: Aşağıdaki kutunun son bölümü, bu kararın bilete nasıl yazıldığını gösterir. Dikkat edin: bilet bir yargı değil, kanıt ve gerekçe listesidir; okuyan ikinci düzey analist aynı sorguları yeniden yapmadan devam edebilmelidir.

Alarm, olaylar ve bilet kaydı (uydurma veri)
ALARM  AUTH-021  Önem: Yüksek  13:47:03
Kural: aynı kaynak + aynı hesap, 5 dk içinde >= 20 adet 4625,
       ardından 10 dk içinde 4624

Zaman               EventID  Hesap    Kaynak adres  LogonType  Hedef
13:42:05-13:42:19   4625 x41 m.demir  10.20.4.47    3          SRV-FS-01
                    Status 0xC000006D  Sub Status 0xC000006A
13:46:52            4624     m.demir  10.20.4.47    3          SRV-FS-01

BİLET  INC-2026-1187  (triyaj notu, 13:52)
Görülen : WS-047'den m.demir için 14 sn'de 41 hatalı parola, 4 dk sonra başarılı ağ oturumu.
Bakılan : Envanter (WS-047 depo ortak PC, kullanıcının değil), AD (pwdLastSet 3 hafta önce),
          SIEM geçmişi (WS-047'den 1 saatte 3 hesaba daha başarısız deneme).
Elenen  : Eski kayıtlı parola (kaynak kendi PC'si değil, parola yeni değişmedi).
Karar   : P1, olay müdahaleye yükseltildi. Oyun kitabı 4.2'ye göre m.demir devre dışı
          bırakılması ve WS-047'nin EDR ile yalıtılması istendi. Kullanıcı telefonla aranıyor.
Sonraki : SRV-FS-01 erişim günlüğünde 13:46:52 sonrası oturum etkinliği.

Dikkat: Kaynağın iç ağda olması alarmı hafifletmez, ağırlaştırır: WS-047'yi birisi ya da bir zararlı yazılım kullanıyor demektir. Sınırlama hesabı da kaynağı da kapsamalıdır.

Akılda kalsın

  • Triyaj inceleme değildir: alarmın gerçek mi, önemli mi olduğuna karar verip doğru sonraki adımı seçmektir; NIST SP 800-61r3'e göre olaylar ilk gelen ilk ele alınır sırasıyla işlenmemelidir.
  • İlk iş alarmın adını değil kuralını, ölçüleni ve ham olayı okumak, sonra 'bunu masum gösterecek açıklama ne olurdu?' diye sorup açıklamaları kanıtla elemektir.
  • Beş soru alarmı bağlama yerleştirir: kim (hesap, rol), ne (varlık kritikliği), nerede (iç, dış; coğrafi konum yalnızca tahmindir), ne zaman (mesai, değişiklik penceresi), ne sıklıkta (ilk mi, aynı varlıkta başka alarm var mı).
  • Önem alarm doğruysa ne kadar kötü olduğunu, öncelik ne kadar çabuk bakılacağını söyler; karar dörttür: kapat (sınıfıyla), izle (ne ve ne zamana kadar), yükselt, sınırla (kanıtı bozmadan, oyun kitabına göre).
  • İtibar puanında kayıt olmaması temizlik kanıtı değildir; alışkanlıkla kapatmak ve ilk teoriye takılmak (çapalama) triyajın en sık hatalarıdır; her kararın gerekçesi bilete yazılır.

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
TriyajTriageBir alarmın gerçek ve acil olup olmadığına hızla karar verip sonraki adımı seçme işi.
AlarmAlertBir tespit kuralının koşulu sağlandığında ürettiği, analistin değerlendirmesini bekleyen kayıt.
Gerçek pozitifTrue positiveAlarm düştü ve tarif ettiği kötü etkinlik gerçekten oldu.
Yanlış pozitifFalse positiveAlarm düştü ama tarif ettiği kötü etkinlik olmadı.
Yanlış negatifFalse negativeKötü etkinlik oldu ama hiçbir alarm düşmedi.
Zararsız gerçek pozitifBenign true positiveKural doğru çalıştı, etkinlik gerçek ama izinli; örneğin onaylı bir sızma testi.
ZenginleştirmeEnrichmentAlarma varlık, kimlik, istihbarat ve değişiklik bilgisi gibi bağlam eklemek.
Varlık kritikliğiAsset criticalityBir makinenin ya da hizmetin kurum için ne kadar önemli olduğu; önceliği doğrudan etkiler.
ÖnemSeverityAlarm doğruysa durumun ne kadar kötü olacağı; çoğunlukla kuralla birlikte gelir.
ÖncelikPriorityAlarmın ne kadar çabuk ele alınacağı; önem, varlık kritikliği, kanıt ve sürüp sürmemeyle belirlenir.
YükseltmeEscalationOlaya daha fazla kaynak ya da zaman ayırmak; çoğunlukla bir üst analiz düzeyine devretmek.
Üst yönetime taşımaElevationNIST SP 800-61r3'te müdahaleye daha üst düzey yöneticileri katmak.
SınırlamaContainmentOlayın yayılmasını önlemek: hesabı devre dışı bırakmak, makineyi yalıtmak, adresi engellemek.
Oyun kitabıPlaybookBelirli bir alarm ya da olay türü için önceden yazılmış adımlar ve yetkiler.
Tehdit istihbaratıCyber threat intelligence (CTI)Saldırganlar, yöntemleri ve göstergeleri hakkında toplanmış ve yorumlanmış bilgi.
Uzlaşma göstergesiIndicator of compromise (IoC)Bir saldırıya işaret eden adres, alan adı, dosya özeti ya da hesap gibi iz.
İtibar puanıReputation scoreBir adres, alan adı ya da dosya hakkında geçmiş bildirimlerden üretilen puan; kayıt yoksa bilgi yok demektir.
Coğrafi konumGeolocation (GeoIP)Bir IP adresinin bulunduğu tahmin edilen yer; kullanıcının fiziksel konumu değildir.
İmkânsız yolculukImpossible travelAynı hesabın iki oturumu arasında fiziksel olarak aşılamayacak mesafe olduğunu işaretleyen tespit.
Değişiklik penceresiChange windowOnaylı bakım ve değişikliklerin yapılmasına izin verilen zaman aralığı.
Alarm yorgunluğuAlert fatigueÇok sayıda düşük değerli alarm yüzünden analistin dikkatinin ve özeninin düşmesi.
ÇapalamaAnchoring biasİlk akla gelen açıklamaya takılıp sonraki kanıtı ona göre yorumlama yanılgısı.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • CompTIA CySA+ CS0-004 3.3: Given a scenario, implement incident response techniques (Triage; Log augmentation and enrichment; Determining severity and impact; Prioritization; Escalation)
  • CompTIA CySA+ CS0-004 1.3: Given a scenario, use tools to determine malicious activity (bu derste AbuseIPDB, VirusTotal ve Geolocation by IP Address sonuçlarının ne söyleyip ne söylemediği)
  • CompTIA CySA+ CS0-004 1.5: Explain the importance of efficiency and process improvement in security operations (Rule/alert tuning: tekrar eden yanlış alarmın ayara dönüşmesi)
  • CompTIA CySA+ CS0-004 4.2: Explain the importance of security operations and incident response reporting and communication (Incident declaration and escalation; Shift/incident handover)
  • CompTIA Security+ SY0-801 4.4: Explain security alerting and monitoring concepts and tools (Alerting, Alert tuning)
  • CompTIA Security+ SY0-801 4.7: Summarize concepts associated with incident response activities (Identification, Containment)

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: