Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 6: SOC · Ders 6.5

Tespit kuralları: Sigma; doğru pozitif, yanlış pozitif, ayar

Bir Sigma kuralını alan alan okuyup yazabilir, bir kuralın sonuçlarını doğru pozitif, yanlış pozitif, yanlış negatif ve zararsız pozitif olarak sınıflayıp kesinlik ile duyarlılığını hesaplayabilir ve kuralı kör etmeden ayarlayabilirsiniz.

  • 70 dk
  • 30 soru
  • 5 antrenman

SIEM'e sorgu yazmayı bir önceki derste gördünüz: bir analist bir soru sorar, sonuca bakar. Tespit kuralı (detection rule) aynı sorgunun kalıcı halidir: makine onu her dakika, her olay için sizin yerinize sorar ve eşleşen her olay bir uyarıya (alert) dönüşür. Bir SOC'un gördüğü her şeyi kurallar belirler; kuralın göremediği saldırı uyarı listesinde hiç görünmez. Bu ders kuralları bir yazılım gibi ele alır: Sigma biçimini alan alan okur, kodlanmış PowerShell için geçerli bir kural yazar, bir kuralın ürettiği sonuçları dört (aslında beş) sınıfa ayırır, kesinlik ile duyarlılığı bir karışıklık matrisinde hesaplar ve gürültüyü azaltırken kuralı kör etmemenin yollarını gösterir. Uyarı düştükten sonra ne yapılacağı bir sonraki dersin, triyajın konusudur.

Kural bir koddur: tespit mühendisliği

Tespit mühendisliği (detection engineering), saldırı davranışlarını yakalayan kuralları bir yazılım gibi yazma, sınama, sürümleme, gözden geçirme ve emekliye ayırma disiplinidir. SIEM arayüzünde bir gece aceleyle yazılmış, kimin neden eklediği bilinmeyen, istisnaları bir yerde not edilmemiş bir kural, belgesiz bir koddan farksızdır: bozulduğunda kimse fark etmez.

Bir kuralın yaşamı şu adımlardan geçer:

  • İhtiyaç: Neyi yakalamak istiyoruz? Çoğunlukla bir ATT&CK tekniğiyle anlatılır, örneğin T1059.001 (PowerShell).
  • Veri: Bu davranışı gösteren günlük gerçekten toplanıyor mu? Süreç başlatma olayları yoksa, en iyi kural bile hiçbir şey görmez.
  • Yazım: Kural, ürüne bağlı olmayan bir biçimde (Sigma) yazılır ve sürüm denetimine (git) konur.
  • Sınama: Kayıtlı gerçek veriye karşı çalıştırılır (ne kadar gürültü üretir?) ve saldırı davranışı taklit edilerek denenir (gerçekten yakalıyor mu?).
  • Gözden geçirme (peer review): Kuralı yazan değil, başka bir mühendis okur; tıpkı kod incelemesi gibi.
  • Devreye alma ve ölçme: Kural önce deneme durumunda çalışır; kaç uyarı ürettiği, kaçının gerçek olduğu izlenir.
  • Ayar ve emeklilik: Gürültü azaltılır; kural işe yaramaz hale gelirse ya da başka bir kural onu kapsarsa kaldırılır, kaldırılma nedeni de yazılır.

Pratikte bu şu demektir: yanlış alarm üreten kural için 'kapatın gitsin' denmez; kuralda bir değişiklik yapılır, incelenir ve gerekçesi kayda geçer. Altı ay sonra 'bu istisna neden var?' sorusunun cevabı sürüm geçmişindedir.

Sigma: günlükler için ortak dil

Her SIEM'in kendi sorgu dili vardır: Splunk'ta SPL, Microsoft Sentinel'de KQL. Splunk için yazılan kural Sentinel'e taşınırken baştan yazılır; paylaşılan kurallar yalnızca aynı ürünü kullananlara yarar.

Sigma bu sorunu çözen, ürüne bağlı olmayan bir kural biçimidir. Kural YAML ile yazılır, okunması kolaydır ve bir dönüştürücü (converter) onu hedef SIEM'in sorgu diline çevirir. SigmaHQ'nun yayımladığı spesifikasyon bu derste esas alınan sürümdür: 2.1.0.

Sigma'nın yeri, başka iki kural biçimiyle birlikte düşünülünce netleşir:

  • Sigma günlük olaylarını (log) tarar: süreç başlatma, oturum açma, hizmet kurulumu.
  • Suricata ve Snort kuralları ağ trafiğini tarar. Bunları 3. aşamadaki IDS dersinde gördünüz; burada yeniden anlatılmayacak.
  • YARA dosyaları ve bellek içeriğini tarar: bir dosyanın içinde belirli bayt dizileri ya da dizeler var mı? Zararlı yazılım triyajı dersinin konusudur; bu derste yalnızca Sigma'nın dosya tarafındaki karşılığı olarak anılır.

Sigma'nın asıl gücü topluluktur: SigmaHQ'nun açık deposundaki hazır kurallar aynı biçimde yazıldığı için her kurum onları okuyup uyarlayabilir. Ama hazır kural ortamınızı tanımaz; ayarı size kalır.

Bir Sigma kuralının iskeleti

Spesifikasyona göre yalnızca üç alan zorunludur: title, logsource ve detection (detection'ın içinde de condition). Geri kalanlar isteğe bağlıdır, ama iyi bir kuralda hepsi bulunur, çünkü kuralı okuyan analistin ve onu bakımını yapacak mühendisin ihtiyacı olan bilgiyi taşırlar.

  • title: Kısa ad; uyarı listesinde analistin ilk gördüğü satır.
  • id: Küresel olarak eşsiz kimlik; spesifikasyon rastgele üretilmiş UUID (sürüm 4) kullanır. Başlık değişse de id değişmez.
  • status: Olgunluk: stable, test, experimental, deprecated, unsupported.
  • description, references, author, date: Ne ve neden, kaynak adresleri, yazan, gün (ISO 8601, YYYY-MM-DD; değişiklik günü modified).
  • logsource: Kuralın hangi günlüğe bakacağı: product (örneğin windows), category (örneğin process_creation) ve service (örneğin security).
  • detection: Aranan şey: bir ya da daha çok seçim (selection) ve onları birleştiren condition.
  • falsepositives: Kuralın bilinen yanlış alarm kaynakları; analiste 'bunu görürsen şunu düşün' der.
  • level: Önem derecesi: informational, low, medium, high, critical.
  • tags: Kuralı sınıflayan etiketler, en çok da ATT&CK: attack.execution gibi bir taktik, attack.t1059.001 gibi bir teknik. Etiketler küçük harfle ve boşluksuz yazılır.

Ayrıca fields (analiste gösterilecek alanlar) ve related (başka bir kuralla ilişki: derived, obsolete, merged, renamed, similar) vardır.

Detection ve condition: kuralın beyni

Bir kuralın ne yakaladığını detection bölümü söyler. Bu bölüm, adlandırılmış arama tanımlayıcılarından (search identifier) oluşur; geleneksel olarak selection ve filter diye başlayan adlar verilir. Her tanımlayıcı ya bir map (anahtar: değer çiftleri) ya da bir listedir ve kural şu iki ilkeyle okunur:

  • Bir map'in öğeleri VE ile bağlanır. Image ve CommandLine aynı map'teyse ikisi birden tutmalıdır.
  • Bir listenin öğeleri VEYA ile bağlanır. Bir alanın altına üç değer yazılmışsa, biri tutması yeter.

Alan adından sonra dikey çizgiyle değiştirici (modifier) eklenir ve değerin nasıl karşılaştırılacağını değiştirir: Image|endswith: '\powershell.exe' alanın bu değerle bitmesini ister. En sık kullanılanlar contains (içinde geçer), startswith (bununla başlar), endswith (bununla biter), re (düzenli ifade) ve alldır. all, bir değer listesini VEYA yerine VE ile bağlar: listedeki bütün değerler alanda geçmelidir. Değiştiriciler zincirlenebilir: CommandLine|contains|all.

condition, tanımlayıcıları birleştiren mantık cümlesidir: and, or, not, parantez ve iki kısa yol, 1 of ile all of. 1 of selection_*, adı selection_ ile başlayan tanımlayıcılardan herhangi birinin tutması demektir; all of selection_* hepsinin. En yaygın kalıp selection and not filterdır: davranışı seç, bilinen masum durumu çıkar.

İki ayrıntı sık unutulur. Birincisi, Sigma'da dize karşılaştırması büyük-küçük harfe duyarsızdır; -ENC ile -enc aynı sonucu verir. re değiştiricisiyle yazılan düzenli ifade ise varsayılan olarak duyarlıdır. İkincisi, değiştiricisiz bir değer alanın tamamıyla karşılaştırılır: Image: 'powershell.exe' yalnızca alanın değeri tam olarak bu ise tutar; tam yol yazan bir olayı kaçırır.

Bir uyarının beş sonucu

Bir kural her olay için tek bir karar verir: uyarı üret ya da üretme. Gerçek de iki türlüdür: olay kötü niyetli ya da değil. İkisinin kesişimi dört sonuç verir:

  • Doğru pozitif (true positive, TP): Kural uyardı ve gerçekten saldırı vardı.
  • Yanlış pozitif (false positive, FP): Kural uyardı ama saldırı yoktu.
  • Doğru negatif (true negative, TN): Kural sustu ve saldırı yoktu. Olayların ezici çoğunluğu buradadır.
  • Yanlış negatif (false negative, FN): Kural sustu ama saldırı vardı. En tehlikelisidir, çünkü hiçbir ekranda görünmez; ancak emülasyonla, av (threat hunting) ile ya da olay sonrası incelemede ortaya çıkar.

Pratikte beşinci bir sınıf gerekir; SOC nedir dersinde gördüğünüz zararsız pozitif (benign positive, BP). Kural tam olarak yazıldığı davranışı yakalamıştır, mantığında hata yoktur, ama davranış izinli ve beklenendir: değişiklik kaydı açılmış bir bakım betiği, onaylı bir sızma testi. Microsoft Sentinel bir olayı kapatırken bu ayrımı zorunlu kılar: 'True Positive, suspicious activity', 'Benign Positive, suspicious but expected', 'False Positive, incorrect alert logic', 'False Positive, incorrect data' ve 'Undetermined'.

Ayrımın nedeni, iki sınıfın farklı onarım istemesidir. Yanlış pozitif kuralın mantığında ya da verisinde bir hata demektir; kural düzeltilir. Zararsız pozitif ise kuralın doğru çalıştığını, ama belirli bir bağlamın dışarıda bırakılması gerektiğini söyler; dar kapsamlı bir istisna yazılır. Kesinlik hesabında zararsız pozitifler 'kötü niyetli değil' tarafına sayılır, çünkü analistin zamanını alır ama müdahale gerektirmez.

Bu sonuçlardan iki ölçü çıkar. Kesinlik (precision) = TP / (TP + FP): uyarıların ne kadarı gerçek? Duyarlılık (recall) = TP / (TP + FN): gerçek saldırıların ne kadarı yakalandı? İkisi birbirine karşı çeker: kuralı gevşetmek duyarlılığı artırır ama kesinliği düşürür; sıkılaştırmak tersini yapar. Hesap Derinlemesine bölümünde bir karışıklık matrisiyle yapılacak.

Ayar: gürültüyü azaltırken kör olmamak

Ayar (tuning), kuralın yanlış ve zararsız pozitiflerini azaltma işidir. Gürültülü bir kural yalnızca zaman yemez; analistler onun uyarılarını okumadan kapatmaya alışır ve gerçek uyarı da aynı tıklamayla kapanır. Üç temel araç vardır:

  • İzin listesi (allow-list): Bilinen masum kaynağı bir filter ile dışarıda bırakmak. Dar yazılmalıdır: süreç adıyla değil tam yoluyla, mümkünse hesapla ya da makineyle birlikte.
  • Eşik (threshold): Tek olayda değil, belirli sürede belirli sayıda olayda uyarmak. Sigma bunu ayrı bir belge türüyle, korelasyon kuralı (correlation rule) ile yapar; event_count türü bir kuralın eşleşmelerini group-by ile verilen alanlara göre timespan süresince sayar.
  • Kapsam daraltma (scoping): Kuralı yalnızca anlamlı olduğu yerde çalıştırmak ya da bir istisnayı yalnızca belirli makine, hesap ve tarih aralığıyla sınırlamak.

Ayarın tehlikesi aşırı ayardır (over-tuning): geniş bir istisna saldırıyı da dışarıda bırakır ve kural yanlış negatif üretmeye başlar. Bu hiçbir göstergede görünmez: uyarı sayısı düşer, kesinlik yükselir, herkes memnundur. Saldırgan da süreç adını, kullanıcı adını, klasörü seçebildiği için svc_ ile başlayan her hesabı ya da svchost.exe adlı her dosyayı dışarıda bırakan bir istisna, ona bir saklanma yeri gösterir.

Bu yüzden her değişiklikten sonra kural iki yönden sınanır. Kayıtlı veriye karşı: geçmiş haftanın olayları üzerinde çalıştırılır; uyarı sayısı ne oldu? Emülasyonla: davranış kontrollü bir test makinesinde taklit edilir ve kuralın hâlâ uyardığı görülür. Atomic Red Team, ATT&CK tekniklerine eşlenmiş küçük testlerden oluşan açık bir kütüphanedir; bir tekniğin testini çalıştırıp kuralın tetiklenip tetiklenmediğine bakmak, kuralın birim testi gibidir.

Son adım dönüştürmedir: Sigma kuralı pySigma kütüphanesi ve onun komut satırı aracı sigma-cli ile, bir backend (hedef dil) ve bir işleme hattı (processing pipeline) kullanılarak hedef SIEM'in diline çevrilir. SOC laboratuvarındaki TS-2001 kuralı ayar sorununu küçük ölçekte gösterir: gece yedeklemesi bir eşiği aşar ve uyarı düşer.

Akılda kalsın

  • Bir Sigma kuralında yalnızca title, logsource ve detection (içinde condition) zorunludur; id rastgele bir UUID'dir ve değişmez, status kuralın olgunluğunu, level önemini, tags ATT&CK eşlemesini söyler.
  • Detection'da map öğeleri VE, liste öğeleri VEYA ile bağlanır; all değiştiricisi listeyi VE yapar; condition önceliği or, and, not, x of, parantez sırasıyla artar; dize karşılaştırması büyük-küçük harfe duyarsız, re ile yazılan düzenli ifade duyarlıdır.
  • Kesinlik = TP / (TP + FP), duyarlılık = TP / (TP + FN); zararsız pozitif kuralın doğru çalıştığını ama davranışın izinli olduğunu söyler ve dar bir istisna ister, yanlış pozitif ise kuralın düzeltilmesini.
  • Temel oran yüzünden çok küçük bir yanlış pozitif oranı bile uyarıların çoğunu boş yapabilir; ölçü olarak tek başına yanlış pozitif oranına ya da kesinliğe güvenilmez.
  • Aşırı ayar duyarlılığı sessizce düşürür: istisna tam yol, hesap ve kapsamla dar yazılır, sahibi ve bitiş tarihi kaydedilir, her değişiklikten sonra kural kayıtlı veriye ve emülasyona (örneğin Atomic Red Team) karşı yeniden sınanır.

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
Tespit mühendisliğiDetection engineeringTespit kurallarını kod gibi yazma, sınama, sürümleme, gözden geçirme ve emekliye ayırma disiplini.
Tespit kuralıDetection ruleOlayları sürekli tarayıp eşleşenlerden uyarı üreten kalıcı sorgu.
SigmaSigmaGünlük olayları için ürüne bağlı olmayan, YAML ile yazılan kural biçimi.
Günlük kaynağılogsourceKuralın bakacağı günlüğü product, category ve service ile tanımlayan Sigma alanı.
Arama tanımlayıcısıSearch identifier (selection, filter)Detection içindeki adlandırılmış koşul kümesi; map ya da liste olarak yazılır.
DeğiştiriciModifierAlan adına | ile eklenen ve karşılaştırmanın biçimini değiştiren ek: contains, endswith, re, all.
KoşulconditionArama tanımlayıcılarını and, or, not, 1 of, all of ile birleştiren mantık cümlesi.
BackendBackend (target)Sigma kuralını belirli bir SIEM'in sorgu diline çeviren pySigma eklentisi.
İşleme hattıProcessing pipelineKuraldaki genel alan adlarını ve logsource'u hedef sistemin alan ve indekslerine eşleyen dönüşümler.
Doğru pozitifTrue positive (TP)Kural uyardı ve gerçekten kötü niyetli etkinlik vardı.
Yanlış pozitifFalse positive (FP)Kural uyardı ama kötü niyetli etkinlik yoktu; kural mantığı ya da veri hatalı.
Doğru negatifTrue negative (TN)Kural sustu ve kötü niyetli etkinlik yoktu.
Yanlış negatifFalse negative (FN)Kural sustu ama kötü niyetli etkinlik vardı; hiçbir ekranda görünmez.
Zararsız pozitifBenign positive (BP)Kural doğru davranışı yakaladı ama davranış izinli ve beklenendi.
KesinlikPrecisionTP / (TP + FP): uyarıların ne kadarının gerçek olduğu.
DuyarlılıkRecallTP / (TP + FN): gerçek saldırıların ne kadarının yakalandığı.
Karışıklık matrisiConfusion matrixTP, FP, FN ve TN sayılarını yan yana gösteren dört gözlü tablo.
Temel oranBase rateOlaylar içinde gerçekten kötü niyetli olanların payı; çok küçük olduğu için küçük FP oranları büyük sayılara dönüşür.
İzin listesiAllow-listBilinen masum kaynakları kuraldan çıkaran istisna; dar yazılmalıdır.
Aşırı ayarOver-tuningGürültüyü bitirmek için kuralı saldırıyı da kaçıracak kadar daraltmak.
EmülasyonAdversary emulationSaldırı davranışını kontrollü ortamda taklit ederek kuralın yakalayıp yakalamadığını sınamak.
YARAYARADosya ve bellek içeriğini dize ve bayt kalıplarıyla tarayan kural biçimi; Sigma'nın dosya tarafındaki karşılığı.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • CompTIA CySA+ CS0-004 1.5: Explain the importance of efficiency and process improvement in security operations (Rule/alert tuning)
  • CompTIA CySA+ CS0-004 1.3: Given a scenario, use tools to determine malicious activity (Log analysis: SIEM; File analysis: YARA; Pattern recognition: Regular expressions, Interpreting suspicious commands)
  • CompTIA CySA+ CS0-004 1.4: Explain threat intelligence and threat-hunting concepts (Tactics, techniques, and procedures (TTPs); MITRE ATT&CK)
  • CompTIA CySA+ CS0-004 2.3: Given a scenario, analyze data to prioritize and mitigate vulnerabilities (True/false positives, True/false negatives; bu derste aynı kavramlar tespit kuralına uygulanır)
  • CompTIA Security+ SY0-801 4.4 (taslak hedef listesi): Explain security alerting and monitoring concepts and tools (Alerting, Alert tuning, SIEM, Automated alerts)

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: