Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 6: SOC · Ders 6.4

SIEM 2: sorgu yazmak (KQL ve SPL yan yana)

Microsoft Sentinel'de KQL ile, Splunk'ta SPL ile aynı soruyu soran av ve soruşturma sorguları yazabilir, bir sorgunun ne döndüreceğini okuyabilir ve onu zaman aralığı, işleç seçimi ve join açısından hem doğru hem ucuz hale getirebilirsiniz.

  • 70 dk
  • 30 soru
  • 5 antrenman

SIEM 1'de logların nasıl toplandığını, ayrıştırıldığını ve saklandığını gördünüz. Toplanan veri ancak ona soru sorulduğunda işe yarar. Bu derste o soruyu iki dilde yazacaksınız: Microsoft Sentinel'in ve Defender XDR'ın dili KQL (Kusto Query Language) ile Splunk'ın dili SPL (Search Processing Language). Her işi iki dilde yan yana göreceksiniz: zamana ve alana göre süzmek, sütun seçmek, gruplayıp saymak, zaman kovalarına bölmek, metin aramak, alan çıkarmak, iki kaynağı birleştirmek. Sonra beş gerçek av sorusunu çözeceksiniz: kaynağa göre başarısız oturumlar, parola püskürtme, nadir bir süreç, düzenli aralıklı bir bağlantı ve ilk kez görülen bir değer. Her adımda bir sorgunun neden pahalı olduğunu ve neyi sessizce kaçırdığını da konuşacağız.

Sorgu neden ayrı bir beceri

Bir SOC analisti günün büyük kısmında iki tür soru sorar. Bir alarm geldiğinde onu doğrulamak ve kapsamını bulmak için soruşturma sorgusu (investigation query) yazar: bu adres başka hangi makinelere bağlandı, bu hesap dün gece nereden girdi? Henüz alarm yokken bir saldırının izini aramak için av sorgusu (hunting query) yazar: bütün şirkette yalnızca iki makinede çalışmış bir program var mı?

Piyasada en çok karşınıza çıkacak iki dil KQL ve SPL'dir. KQL, Microsoft Sentinel'in, Defender XDR'daki gelişmiş avın (advanced hunting) ve Azure Data Explorer'ın dilidir. SPL Splunk'ın dilidir. İş ilanı çoğunlukla birini ister; ikisini de okuyabilmek mülakatta fark yaratır. İyi haber şu: ikisi de aynı düşünce biçimini kullanır.

Bu düşünce biçimi boru hattıdır (pipeline). Sorgu yukarıdan aşağıya akar ve | işaretinden önceki adımın çıktısı sonraki adımın girdisi olur. İlk adım veriyi seçer; sonrakiler süzer, sütun seçer, yeni alan hesaplar, gruplar, sayar ve sıralar. Her adım bir tablo alır ve bir tablo verir.

Fark ilk satırdadır. KQL bir tablo (table) adıyla başlar: SecurityEvent, SigninLogs, DeviceProcessEvents. SPL ise yazılmasa da orada olan bir search komutuyla başlar ve önce dizini (index) ve kaynak türünü (sourcetype) seçer. Dizin adını kurum kendisi verir; wineventlog yaygın bir addır ama Splunk'ın varsayılanı değildir. Aşağıdaki iki sorgu aynı işi yapar: son 24 saatteki başarısız Windows oturum açma olaylarını (Event ID 4625) getirir.

Aynı soru, iki dil
// KQL (Microsoft Sentinel)
SecurityEvent
| where TimeGenerated > ago(24h)
| where EventID == 4625
| project TimeGenerated, Computer, TargetUserName, IpAddress, LogonType

# SPL (Splunk)
index=wineventlog source="XmlWinEventLog:Security" EventCode=4625 earliest=-24h
| table _time, Computer, TargetUserName, IpAddress, Logon_Type

Dikkat: Sıra maliyettir. Satırları ne kadar erken atarsanız sonraki her adım o kadar az veri işler. Microsoft'un KQL önerilerinin ilk maddesi budur: tablo adının hemen ardından where ile, önce zaman sütununa göre süzün. SPL'de aynı kural, dizini, kaynak türünü, zamanı ve en seçici alanları ilk arama satırına yazmaktır.

Temel adımlar: süz, seç, hesapla, say, sırala

Aşağıdaki tablo dersin iskeletidir. Bir dilde yazdığınız sorguyu öbürüne bu tabloyla çevirirsiniz. Alan adları kaynağa göre değişir; işleçler değişmez.

  • Süzmek: KQL'de where, SPL'de ilk arama satırındaki alan=değer terimleri ya da sonradan | where. SPL'de terimler arasında AND yazılmasa da vardır: EventCode=4625 Logon_Type=3 iki koşulun birlikte sağlanması demektir.
  • Sütun seçmek: KQL'de project hem seçer hem yeni ad verir hem de hesaplayabilir (project Sure = EndTime - StartTime). SPL'de table sonucu yalnızca verilen alanlarla tablo yapar, fields alanları tutar ya da fields - ile atar.
  • Yeni alan hesaplamak: KQL'de extend, SPL'de eval. İkisi de satır sayısını değiştirmez, satıra sütun ekler.
  • Gruplayıp saymak: KQL'de summarize count() by Alan, SPL'de stats count by Alan. Çıktıda her grup için bir satır olur. KQL sayı sütununa kendiliğinden count_ adını, SPL count adını verir; ikisinde de Ad = count() ya da count AS ad ile ad koyabilirsiniz.
  • Sıralamak: KQL'de sort by (eşdeğeri order by); yön yazılmazsa azalan (desc) sıralar. SPL'de sort alan adının önüne - (azalan) ya da + (artan) alır ve sayı verilmezse en çok 10000 sonucu sıralar; hepsi için sort 0 yazılır.
  • İlk N: İsimleri aynı, anlamları farklıdır. KQL'de top 10 by Alan var olan satırları sıralayıp ilk onu alır. SPL'de top Alan bir alanın en sık değerlerini kendisi sayar, count ve percent sütunlarını ekler ve varsayılan olarak ilk 10 değeri gösterir.
İşKQLSPL
Kaynağı seçmekSecurityEventindex=wineventlog sourcetype=XmlWinEventLog
Zaman aralığıwhere TimeGenerated > ago(24h)earliest=-24h ya da zaman seçici
Alana göre süzmekwhere EventID == 4625EventCode=4625 ya da where EventCode=4625
Sütun seçmekproject TimeGenerated, IpAddresstable _time, IpAddress
Yeni alanextend Ad = tolower(TargetUserName)eval ad=lower(TargetUserName)
Gruplayıp saymaksummarize count() by IpAddressstats count by IpAddress
Ayrı değer sayısısummarize dcount(TargetUserName) by IpAddressstats dc(TargetUserName) by IpAddress
Ayrı değerlerin kendisidistinct IpAddressstats values(IpAddress)
Zaman kovasısummarize count() by bin(TimeGenerated, 1h)bin _time span=1h sonra stats count by _time
Sıralamaksort by count_ descsort -count
Grafikrender timecharttimechart span=1h count
Metinden alan çıkarmakparse ya da extract()rex
Birleştirmekjoin, lookupjoin, lookup
Tekrar kullanılan parçaletarama makrosu (search macro)

Zaman: aralık, kova ve grafik

Her sorgunun bir zaman aralığı (time range) vardır ve av sorgularında en sık yapılan hata onu yanlış seçmektir. Arayüzdeki zaman seçici de bir aralık uygular. Aralığı sorgunun içine yazmak sorguyu taşınabilir yapar: bir arkadaşınıza gönderdiğinizde ya da kural olarak kaydettiğinizde neyi aradığı açıktır.

  • KQL: where TimeGenerated > ago(24h) son 24 saati verir. Belirli bir pencere için where TimeGenerated between (datetime(2026-11-15 09:00) .. datetime(2026-11-15 10:00)). Sentinel tablolarında zaman sütunu TimeGenerated, Defender XDR gelişmiş av tablolarında Timestamp'tir.
  • SPL: earliest=-24h latest=now. @ işareti zamanı yuvarlar: earliest=-1d@d dünün gece yarısından başlar. Olayın zamanı her olayda bulunan _time alanındadır.
  • Saat dilimi: Defender XDR gelişmiş avı bütün veriyi UTC olarak tutar ve sorgunun UTC ile yazılmasını ister; sonuçları ekranda sizin ayarladığınız dilime çevirir. Bir olayın saatini bir başkasına bildirirken hangi dilimde yazdığınızı söyleyin.

Zaman kovası (time bin), olayları eşit aralıklara toplayıp her aralığı ayrı saymaktır. KQL'de bin(TimeGenerated, 5m) her zamanı içinde bulunduğu beş dakikalık aralığın başına yuvarlar; summarize count() by bin(TimeGenerated, 5m) beş dakikada kaç olay olduğunu verir. SPL'de aynı iş bin _time span=5m ile yapılır, sonra stats count by _time gelir. bucket aynı komutun eski adıdır. Bir günlük ya da daha uzun kovalar SPL'de kullanıcının saat dilimindeki gece yarısına hizalanır.

Grafik için KQL'de sorgunun son işleci render timechart olur: ilk sütun zaman, sayısal sütunlar çizgi olur. SPL'de timechart span=1h count by host kovayı ve grafiği tek komutta yapar. Dikkat: timechart bölme alanında varsayılan olarak yalnızca en yüksek 10 değeri ayrı çizer, kalanları OTHER adlı tek bir seride toplar. Saldırgan bu OTHER içinde kaybolabilir; limit=0 bütün serileri gösterir.

Saat saat başarısız oturum açma, iki dilde
// KQL
SecurityEvent
| where TimeGenerated > ago(7d)
| where EventID == 4625
| summarize Failures = count() by bin(TimeGenerated, 1h)
| render timechart

# SPL
index=wineventlog source="XmlWinEventLog:Security" EventCode=4625 earliest=-7d
| timechart span=1h count AS failures

Metinde aramak: has, contains, eşitlik ve harf duyarlılığı

KQL bütün sütunları dizinler. Metin sütunları için terim dizini (term index) kurar: her değer, harf ve rakamlardan oluşan en uzun dizilere bölünür ve her dizi bir terim (term) olur. C:\Windows\System32\cmd.exe değerinin terimleri C, Windows, System32, cmd ve exe'dir. Dizine yalnızca üç ve daha uzun karakterli terimler girer.

  • `has` aranan metnin değerde bütün bir terim olarak geçip geçmediğine bakar ve terim dizinini kullanır. "North America" has "america" doğrudur, "North America" has "amer" yanlıştır.
  • `contains` metni değerin herhangi bir yerinde, bir terimin ortasında bile arar. Dizin bunu yanıtlayamaz, sütun baştan sona taranır. Microsoft'un önerisi açıktır: bütün bir kelime arıyorsanız has kullanın, has contains'ten hızlıdır.
  • Harf duyarlılığı: has ve contains büyük-küçük harfe duyarsızdır; _cs ile biten biçimleri (has_cs, contains_cs) duyarlıdır. Eşitlikte tersidir: ==, != ve in duyarlıdır, =~ ve in~ duyarsızdır. Aynı işi yapan iki işleçten duyarlı olan daha hızlıdır; değerin nasıl yazıldığını biliyorsanız onu kullanın.

SPL'de kural başkadır. Splunk'ın kendi öğreticisi şöyle der: alan adları büyük-küçük harfe duyarlıdır, alan değerleri değildir. EventCode=4625 çalışır, eventcode=4625 hiçbir şey bulmaz; TargetUserName=administrator ise Administrator değerini de bulur. Ama bu kural arama satırı içindir: where ve eval ifadeleri duyarlıdır. Arama içinde duyarlı eşleşme gerekirse CASE(), değeri dizindeki tek bir terim olarak aramak için TERM() vardır.

Joker karakter * SPL'de değerlerde ve kelimelerde kullanılır: fail*. Splunk'ın arama kılavuzu, joker karakteri terimin başına koymamanızı söyler: *shell.exe gibi bir arama her dizgenin sonunu tek tek kontrol etmeyi gerektirir ve yavaşlar. KQL'de buna karşılık gelen hata, bütün kelimeyi bildiğiniz halde contains ya da endswith kullanmak ve sorguya tablo yerine * ile her sütunda arama yaptırmaktır.

AramaKQLSPLHarf duyarlılığı
Tam eşitlikFileName == "cmd.exe"process_name=cmd.exeKQL duyarlı, SPL arama satırında duyarsız
Duyarsız eşitlikFileName =~ "CMD.EXE"arama satırında zaten duyarsızduyarsız
Bütün kelimeProcessCommandLine has "bypass"bypass (arama terimi)duyarsız
Kelime parçasıProcessCommandLine contains "bypa"*bypa* (önerilmez)duyarsız
Listede biriEventID in (4624, 4625)EventCode IN (4624, 4625)KQL in duyarlı
Desenmatches regexrex, regex, where like()KQL duyarlı

Çalışılmış örnek: kaynağa göre başarısız oturumlar ve parola püskürtme

Soru: son 24 saatte hangi adresler çok sayıda başarısız oturum açma üretti, ve bunlardan hangisi parola püskürtme (password spraying) yapıyor? Püskürtmede saldırgan hesap kilitlenmesin diye çok sayıda hesaba az sayıda, çoğunlukla tek bir parola dener. Kaba kuvvette (brute force) ise tek hesaba çok parola dener. İkisini ayıran şey sayı değil, bir kaynaktan kaç ayrı hesabın denendiğidir. ATT&CK'ta püskürtme T1110.003'tür.

Sorgu dört adımdır. 1) Zaman ve olay: son 24 saat, Event ID 4625. 2) Kaynak adresine göre grupla. 3) Her grupta hem toplam denemeyi (count) hem ayrı hesap sayısını (dcount ya da dc) hesapla. 4) Ayrı hesap sayısı eşiğin üstünde olanları bırak, en çoktan aza sırala.

Splunk tarafındaki alan adları, Splunk'ın kendi tespit içeriğinde Windows Security olayları için kullandığı adlardır: EventCode, Logon_Type, IpAddress, TargetUserName. Sizin ortamınızda farklıysa arama ekranının alan listesinden doğru adı bulun; adı tahmin etmeyin, çünkü yanlış bir alan adı hata vermez, yalnızca boş sonuç döndürür.

Sonuç tablosunu okuyun. 203.0.113.88 24 denemede 24 ayrı hesap denemiş: hesap başına bir deneme, tam püskürtme. 198.51.100.7 40 denemenin hepsini tek hesaba yapmış: kaba kuvvet. 192.168.1.41 bir iç makine; üç başarısız deneme parolasını unutmuş bir kullanıcıya benzer ve eşiğin altında kalır. Eşik (burada 10) sabit bir doğru değil, ortamınızın gürültüsüne göre ayarlanan bir sayıdır.

Bir sonraki adım bu adresten başarılı bir oturum (4624) olup olmadığıdır: püskürtme bir hesapta tuttuysa olay büyür. Bunu join ile değil tek bir gruplamayla nasıl yapacağınızı Derinlemesine bölümünde göreceksiniz. Yanlış alarm kaynaklarını da unutmayın: binlerce kullanıcının arkasındaki NAT adresi, VPN ağ geçidi ya da süresi dolmuş bir parolayla yeniden deneyen bir servis hesabı. Adres taşımayan 4625'ler de IpAddress değeri '-' olan tek bir anlamsız grupta toplanır; Splunk'ın kendi tespit içeriği bu yüzden aramaya IpAddress!="-" koşulunu ekler.

Parola püskürtme: KQL, SPL ve örnek çıktı
// KQL
SecurityEvent
| where TimeGenerated > ago(24h)
| where EventID == 4625
| summarize Failures = count(), Accounts = dcount(TargetUserName) by IpAddress
| where Accounts >= 10
| sort by Accounts desc

# SPL
index=wineventlog source="XmlWinEventLog:Security" EventCode=4625 earliest=-24h
| stats count AS failures dc(TargetUserName) AS accounts BY IpAddress
| where accounts >= 10
| sort -accounts

Gruplama sonrası, eşikten önce:
IpAddress        Failures  Accounts
203.0.113.88     24        24
198.51.100.7     40        1
192.168.1.41     3         1

Dikkat: Bu sorgu yalnızca Windows oturumlarını görür. Bulut kimliği için aynı mantık Entra ID oturum günlüğü SigninLogs tablosuna uygulanır: kaynak IPAddress, hesap UserPrincipalName, sonuç ResultType. ResultType bir metin (string) sütunudur ve "0" başarı demektir; karşılaştırmayı tırnakla yazın.

Akılda kalsın

  • İki dil de boru hattıdır: kaynak, süz, seç, hesapla, grupla, sırala. Karşılıklar: where ve arama terimleri, project ve table, extend ve eval, summarize ... by ve stats ... by, dcount ve dc, bin ve bin span, parse ve rex, render timechart ve timechart.
  • Maliyetin ilk kuralı erken süzmektir: önce zaman (TimeGenerated, Timestamp, earliest=), sonra seçici alanlar. Baştaki joker karakter ve gereksiz contains taramaya, büyük tablolarda join yavaşlığa ya da sessizce eksik sonuca götürür.
  • KQL'de has bütün terimi terim dizininden (üç ve daha uzun karakterli terimler) arar ve contains'ten hızlıdır; == harfe duyarlı, =~ duyarsızdır. SPL'de arama satırında alan adları duyarlı, değerler duyarsızdır; where ve eval duyarlıdır.
  • Varsayılanları bilin: KQL sort ve top azalan sıralar, summarize count() sütunu count_ olur, join türü innerunique'tir. SPL top ve timechart 10 değerle sınırlıdır, sort 10000 sonuç sıralar, join iç birleştirmedir ve alt arama 50 000 satır, 60 saniyeyle sınırlıdır.
  • Beş av kalıbı: kaynağa göre başarısızlar (count by adres), püskürtme (bir kaynaktan çok ayrı hesap: dcount), nadir süreç (az ayrı makine), işaret (aralıkların küçük sapması: prev ya da streamstats), ilk görülen (min ya da earliest ve son bir günle karşılaştırma).

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
Sorgu diliQuery languageSaklanan veriye soru sormak için kullanılan dil; SIEM'de KQL ve SPL en yaygın ikisidir.
KQLKusto Query LanguageMicrosoft Sentinel, Defender XDR gelişmiş avı ve Azure Data Explorer'ın sorgu dili; bir tablo adıyla başlar.
SPLSearch Processing LanguageSplunk'ın sorgu dili; örtük bir search komutuyla dizin ve kaynak türü seçerek başlar.
Boru hattıPipelineHer adımın çıktısının | ile sonraki adımın girdisi olduğu sorgu yapısı.
Av sorgusuHunting queryHenüz alarm yokken bir saldırının izini aramak için yazılan sorgu.
Soruşturma sorgusuInvestigation queryBir alarmı doğrulamak ve kapsamını bulmak için yazılan sorgu.
Dizin (Splunk)IndexSplunk'ta olayların saklandığı, adını kurumun verdiği veri deposu; index= ile seçilir.
Kaynak türüSourcetypeSplunk'ın bir verinin biçimini ve nasıl ayrıştırılacağını tanıdığı ad; örneğin XmlWinEventLog.
Zaman aralığıTime rangeSorgunun baktığı başlangıç ve bitiş zamanı; yanlış seçildiğinde sorgu boş ya da eksik döner.
Zaman kovasıTime binOlayları eşit zaman dilimlerine toplayıp her dilimi ayrı saymak; KQL'de bin(), SPL'de bin span=.
Terim diziniTerm indexKQL'in metin sütunlarında üç ve daha uzun karakterli harf-rakam dizilerinden kurduğu, has işlecinin kullandığı dizin.
TerimTermBir metin değerindeki, harf ve rakamlardan oluşan en uzun dizi; noktalama ve boşlukla ayrılır.
Harf duyarlılığıCase sensitivityBir karşılaştırmanın büyük ve küçük harfi farklı sayıp saymadığı; KQL'de == duyarlı, =~ duyarsızdır.
Joker karakterWildcardHerhangi bir metnin yerini tutan *; terimin başında kullanıldığında aramayı yavaşlatır.
Ayrı değer sayısıDistinct countBir alanda kaç farklı değer olduğu; KQL'de dcount() (tahmin), SPL'de dc().
BirleştirmeJoinİki tablonun satırlarını ortak bir alana göre yan yana koyan işlem; KQL'de varsayılanı innerunique, SPL'de inner.
Alt aramaSubsearchSPL'de köşeli parantez içinde çalışıp sonucunu ana aramaya veren arama; satır ve süre sınırı vardır.
Başvuru tablosuLookupOlayları kullanıcıdan departmana gibi sabit bir tabloyla zenginleştirmek için kullanılan küçük tablo.
Arama makrosuSearch macroSPL'de bir kez tanımlanıp ters tırnak arasında adıyla çağrılan, tekrar kullanılan sorgu parçası.
Alan çıkarmaField extractionHam metinden kalıp ya da düzenli ifadeyle yeni alan üretmek; KQL'de parse, SPL'de rex.
İşaret vermeBeaconingEle geçirilmiş makinenin komuta sunucusuna düzenli aralıklarla bağlanması.
Parola püskürtmePassword sprayingKilitlenmeye takılmamak için çok sayıda hesaba az sayıda parola denemek (ATT&CK T1110.003).

Kaynaklar ve sınav konuları

  • CompTIA CySA+ CS0-004 1.3: Given a scenario, use tools to determine malicious activity (log analysis: security information and event management (SIEM); pattern recognition: regular expressions)
  • CompTIA CySA+ CS0-004 1.2: Given a scenario, analyze indicators of potential malicious activity (anomalous activity, suspicious or rogue processes, identity-based indicators; bu derste sorguyla aranan göstergeler olarak)
  • CompTIA CySA+ CS0-004 1.4: Explain threat intelligence and threat-hunting concepts (indicator of compromise: atomic ve behavioral göstergeler)
  • CompTIA CySA+ CS0-004 3.3: Given a scenario, implement incident response techniques (log correlation, establishment of a timeline)
  • CompTIA Security+ SY0-801 4.8: Given a scenario, use data, artifacts and sources to support a security investigation (log-parsing techniques)
  • CompTIA Security+ SY0-801 4.4: Explain security alerting and monitoring concepts and tools (SIEM, dashboards, alert tuning)
  • MITRE ATT&CK v20: T1110.003 Password Spraying, T1071.001 Web Protocols (bu derste HTTP ya da HTTPS üzerinden düzenli aralıklı komuta kontrol bağlantısı, beaconing olarak)

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: