Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 6: SOC · Ders 6.2

Saldırganın tarafı: kill chain, MITRE ATT&CK, acı piramidi

Bir uyarıyı ya da bir olay hikâyesini kill chain aşamalarına ve ATT&CK v20 taktik ve tekniklerine doğru eşleyebilir, bir teknik sayfasını okuyabilir, bir kapsama haritasının neyi gösterip neyi gizlediğini söyleyebilir ve acı piramidine bakarak hangi tespite önce yatırım yapılacağını savunabilirsiniz.

  • 70 dk
  • 30 soru
  • 5 antrenman

Bir SOC analisti gün boyu tek tek uyarılara bakar: bir PowerShell komutu, bir RDP oturumu, gece silinmiş bir günlük. Bunları birbirine bağlayan şey, saldırganın bir amaca doğru attığı adımlardır. Bu ders o adımları adlandırmak için sektörün kullandığı ortak dili öğretir: Lockheed Martin'in kill chain'i, MITRE ATT&CK matrisi ve David Bianco'nun acı piramidi. Yanlarında Unified Kill Chain'i, Elmas modelini ve savunma tarafının kataloğu D3FEND'i ana hatlarıyla göreceksiniz. ATT&CK Ekim 2026'da v20 sürümüne geçti ve bazı taktik adlarını ve teknik numaralarını değiştirdi; bu derste her numara v20'deki haliyle verilmiştir. Ders bir saldırının nasıl yapılacağını anlatmaz; bir saldırının hangi izleri bıraktığını ve o izlerin hangi kutuya konacağını anlatır.

Savunmacı neden saldırganın adımlarıyla düşünür?

Bir uyarı tek başına az şey söyler: powershell.exe bir yöneticinin elinde de çalışır, bir saldırganın elinde de. Anlam, uyarının bir dizinin içinde nereye oturduğundan çıkar.

Saldırgan bir hedefe tek hamlede ulaşamaz. İçeri girmesi, orada tutunması, yetki toplaması, aradığını bulması ve dışarı çıkarması gerekir. Her adım bir iz bırakır ve her adımda durdurulabilir. Savunmacı bu yüzden şu üç soruyu sorar:

  • Saldırgan şu an hangi adımda? Bir kimlik bilgisi çalma izi gördüyseniz, girişin çoktan gerçekleştiğini bilirsiniz; geriye doğru giriş noktasını, ileriye doğru yatay hareketi ararsınız.
  • Bu adımı nerede ve nasıl görürüz? Her adım farklı bir kaynağa düşer: e-posta ağ geçidi, uç nokta günlüğü, proxy, etki alanı denetleyicisi.
  • Zinciri en erken nerede kırabiliriz? Kill chain fikrinin özü budur: saldırganın başarılı olması için bütün halkaların tutması gerekir, savunmacının ise bir halkayı kırması yeter.

Bir de ortak dil meselesi vardır: bir tehdit raporu 'T1059.001 kullanıldı' dediğinde, bir Sigma kuralı aynı numarayla etiketlendiğinde ve bir müdür 'bu tekniği görebiliyor muyuz' diye sorduğunda herkes aynı şeyden söz eder.

Lockheed Martin Cyber Kill Chain: yedi aşama

Kill chain (saldırı zinciri) kavramı askerî hedefleme doktrininden gelir. Lockheed Martin araştırmacıları 2011'de yayımladıkları makalede bunu bilgisayar ağlarına uyarladı ve bir sızmayı (intrusion) yedi aşamaya böldü:

  • 1. Keşif (Reconnaissance): Hedef seçilir ve araştırılır: kurumun sitesi, çalışanların e-posta adresleri, kullanılan teknolojiler.
  • 2. Silahlandırma (Weaponization): Uzaktan erişim aracı bir istismarla birleştirilip gönderilebilir bir yüke (payload) dönüştürülür; makalenin örneğinde bu bir PDF ya da Office belgesidir.
  • 3. Teslim (Delivery): Yük hedefe ulaştırılır: e-posta eki, zararlı bir web sitesi, USB bellek.
  • 4. İstismar (Exploitation): Yük hedefte çalışır; bir zafiyet ya da kullanıcının kendisi tetikler.
  • 5. Kurulum (Installation): Saldırgan sistemde kalıcı bir arka kapı kurar.
  • 6. Komuta ve kontrol (Command and Control, C2): Ele geçen sistem saldırganın sunucusuyla bir kanal açar; saldırgan artık klavye başındadır.
  • 7. Hedefe yönelik eylemler (Actions on Objectives): Saldırgan asıl amacına geçer: veri toplamak ve dışarı çıkarmak, başka sistemlere yayılmak, sistemleri bozmak.

Makale her aşama için savunmacının yapabileceklerini bir eylem planı matrisi (courses of action matrix) ile gösterir: tespit et (detect), engelle (deny), boz (disrupt), azalt (degrade), aldat (deceive), yok et (destroy). Örneğin teslim aşamasında dikkatli bir kullanıcı tespit eder, proxy filtresi engeller.

Eleştirileri de bilinmelidir, çünkü mülakatta sorulur. Model çevre (perimeter) ve zararlı yazılım merkezlidir: içeriden bir saldırganı, çalınmış bir parolayla VPN'den girişi ya da hiç dosya bırakmayan bir saldırıyı iyi anlatmaz. Silahlandırma aşaması saldırganın kendi tarafında olur ve savunmacı onu neredeyse hiç göremez. En önemlisi, bir SOC'un gördüğü işin büyük kısmı, yani yetki yükseltme, keşif, yatay hareket ve sızdırma, tek bir yedinci kutuya sıkışır. Zincir doğrusal da değildir: saldırgan bir aşamada takılırsa geri döner, yeni bir sistemde aynı aşamaları yeniden yaşar.

Unified Kill Chain ve ATT&CK'e geçiş

Unified Kill Chain (UKC), Paul Pols'un kill chain ile ATT&CK'i birleştirdiği modeldir. Yazarın kendi tespiti şudur: klasik kill chain çevre ve zararlı yazılım odaklıdır, çevrenin arkasında olanları kapsamaz. UKC bir saldırıyı 18 aşamaya ayırır ve bunları üç büyük adımda toplar: içeri girmek (In: keşiften komuta ve kontrole kadar), ağın içinde ilerlemek (Through: pivoting, keşif, yetki yükseltme, çalıştırma, kimlik bilgisi erişimi, yatay hareket) ve dışarı çıkmak (Out: toplama, sızdırma, etki, hedefler).

UKC'nin iki katkısı akılda tutulmalıdır. Birincisi, sosyal mühendisliği istismardan ayrı bir aşama olarak yazar: kullanıcı da bir savunma katmanıdır. İkincisi, saldırının her büyük adımını bir döngü olarak görür: saldırgan içeri giremezse taktik değiştirip yeniden dener, içeride her yeni sistemde aynı adımları tekrarlar.

Kill chain bir saldırının 'hikâyesini' anlatmak için iyidir; bir uyarıyı etiketlemek, bir kuralın neyi yakaladığını yazmak ya da kapsamayı ölçmek için fazla kabadır. Bunun için daha ince taneli bir katalog gerekir: MITRE ATT&CK.

MITRE ATT&CK: taktik, teknik, alt teknik, prosedür

MITRE ATT&CK (Adversarial Tactics, Techniques, and Common Knowledge), saldırganların gerçek saldırılarda gözlenmiş davranışlarının herkese açık bir bilgi tabanıdır. Kuramsal saldırıları değil, yayımlanmış raporlarda görülmüş davranışları toplar. Üç alanı (domain) vardır: Enterprise, Mobile ve ICS (endüstriyel kontrol sistemleri). SOC işinin çoğu Enterprise matrisindedir; v20 sürümünde bu matriste 15 taktik, 227 teknik ve 479 alt teknik vardır.

Dört kavram birbirinin içine geçer ve sınavda tam olarak bu ayrım sorulur:

  • Taktik (tactic): Saldırganın o adımdaki amacıdır, yani 'neden'. Örnek: Credential Access (TA0006), 'hesap adlarını ve parolaları çalmaya çalışıyor'. Numarası TA ile başlar.
  • Teknik (technique): Amaca ulaşmanın yoludur, yani 'nasıl'. Örnek: OS Credential Dumping (T1003). Numarası T ve dört rakamdır.
  • Alt teknik (sub-technique): Tekniğin daha özel bir biçimidir. Örnek: LSASS Memory (T1003.001). Ana numaraya nokta ve üç rakam eklenir.
  • Prosedür (procedure): Belirli bir grubun ya da yazılımın bir tekniği gerçekte nasıl uyguladığının somut örneğidir. Ayrı bir numarası yoktur; teknik sayfasındaki 'Procedure Examples' tablosunda gruplar ve yazılımlar olarak listelenir.

İlk üçünün kısaltması TTP'dir (tactics, techniques, and procedures). Matris bir tablodur: sütunlar taktikler, hücreler tekniklerdir. Sütunların soldan sağa sırası bir saldırının tipik akışını hatırlatır, ama bir zaman çizelgesi değildir: saldırgan bazı sütunları atlar, bazılarına defalarca döner. Bir teknik birden fazla sütunda görünebilir, çünkü aynı davranış farklı amaçlara hizmet eder: Valid Accounts (T1078) v20'de Initial Access, Persistence, Privilege Escalation ve Stealth sütunlarının dördünde de vardır.

Matrisin dışında da sayfalar vardır: gruplar (groups, G ile başlar), yazılımlar (software, S), kampanyalar (campaigns, C), hafifletmeler (mitigations, M) ve v18'den bu yana tespit stratejileri (detection strategies, DET). Bunların nasıl okunacağı Derinlemesine bölümündedir.

IDTaktik (v20 adı)Saldırganın amacı
TA0043Reconnaissanceİleride kullanacağı bilgiyi toplamak
TA0042Resource DevelopmentAltyapı, hesap, araç gibi kaynakları hazırlamak
TA0001Initial AccessAğa girmek
TA0002ExecutionKötü niyetli kod ya da komut çalıştırmak
TA0003PersistenceTutunduğu yeri korumak
TA0004Privilege EscalationDaha yüksek yetki almak
TA0005StealthEylemlerini gizlemek, olağan davranış gibi görünmek
TA0112Defense ImpairmentGüvenlik araçlarını ve kayıt hatlarını bozmak, savunmacıyı kör etmek
TA0006Credential AccessHesap adlarını ve parolaları çalmak
TA0007DiscoveryOrtamı tanımak
TA0008Lateral MovementOrtamın içinde ilerlemek
TA0009CollectionAmacına uygun veriyi toplamak
TA0011Command and ControlEle geçen sistemlerle haberleşip onları yönetmek
TA0010ExfiltrationVeriyi çalmak
TA0040ImpactSistemleri ve veriyi bozmak, kesintiye uğratmak, yok etmek

Dikkat: Numaralar sırayla gitmez: TA0011 (Command and Control) TA0010'dan (Exfiltration) önce gelir, TA0112 TA0005'ten hemen sonra durur. Sırayı değil, ad ile numarayı birlikte ezberleyin. Eski kaynaklarda TA0005'in adı Defense Evasion olarak geçer; v20'de numara aynı kaldı, adı Stealth oldu.

Acı piramidi ve Elmas modeli

David Bianco 2013'te bir soruyu bir şekle döktü: bir göstergeyi tespit edip engellediğimizde saldırgana ne kadar acı veririz? Acı piramidi (Pyramid of Pain) altı basamaktır; aşağıdan yukarı:

  • Hash değerleri (hash values): önemsiz (trivial). Dosyada tek bayt değişse hash değişir.
  • IP adresleri: kolay (easy). Yeni bir sunucu ya da vekil dakikalar içinde bulunur.
  • Alan adları (domain names): basit (simple). Kaydetmek biraz para ve zaman ister.
  • Ağ ve host artefaktları (network and host artifacts): can sıkıcı (annoying). Saldırganın ağda ve sistemde bıraktığı gözlemlenebilir izler: bir URI kalıbı, sabit bir User-Agent, bir kayıt defteri anahtarı, bir hizmet adı. Değiştirmek için aracını yeniden yapılandırması gerekir.
  • Araçlar (tools): zorlayıcı (challenging). Aracın kendisini tespit ederseniz saldırgan yenisini bulmak ya da yazmak zorunda kalır.
  • TTP'ler: zorlu (tough). Davranışı tespit ederseniz saldırgan en pahalı şeyi yapmak zorunda kalır: yeni bir çalışma biçimi öğrenmek.

Tespit seçimi için anlamı açıktır. Hash ve IP listeleri hızlı ve ucuzdur, bilinen bir kampanyayı bugün durdurur; ama yarın işe yaramaz. Kalıcı değer, bir davranışı tarif eden kurallardadır: 'bir Office uygulaması PowerShell başlattı', 'güvenlik yazılımı olmayan bir süreç LSASS belleğini açtı'. Göstergelerin toplanması ve paylaşılması Tehdit istihbaratı dersinin, davranış kurallarının yazılması Tespit kuralları (Sigma) dersinin konusudur.

Elmas modeli (Diamond Model of Intrusion Analysis), 2013'te Sergio Caltagirone, Andrew Pendergast ve Christopher Betz'in yayımladığı bir analiz modelidir. Her saldırı olayını dört köşeli bir elmas olarak yazar: saldırgan (adversary), saldırganın kullandığı yetenek (capability), yeteneği ulaştırdığı altyapı (infrastructure) ve kurban (victim). Gücü, bilinen bir köşeden komşu köşelere geçmektir (pivoting): bir zararlı yazılım örneğinden onun bağlandığı alan adına, oradan aynı alan adını kullanan başka kurbanlara. Kill chain 'ne sırayla oldu', ATT&CK 'nasıl yapıldı', Elmas modeli 'olayın parçaları birbirine nasıl bağlı' sorusunu cevaplar.

Örnek: bir sızmanın baştan sona eşlenmesi

Uydurma bir olay. example.com şirketinde muhasebeden a.yilmaz'a bir fatura e-postası gelir. Gönderen alan adı invoice-portal.example.net'tir. Kullanıcı WS-014'te eki açar, içeriği etkinleştirir. Belge PowerShell'i başlatır; PowerShell kayıt defterine bir Run anahtarı yazar ve her 60 saniyede 203.0.113.45 adresine HTTPS isteği göndermeye başlar. Ertesi gün saldırgan LSASS belleğinden kimlik bilgisi alır, etki alanındaki hesapları listeler, ele geçirdiği bir etki alanı hesabıyla dosya sunucusu FS-01'e RDP ile bağlanır, klasörleri arşivler, arşivi aynı HTTPS kanalından dışarı çıkarır ve FS-01'in Security günlüğünü temizler.

Aşağıdaki tablo aynı hikâyeyi iki modele yerleştirir. Dikkat edin: kill chain'in yedinci kutusuna, ATT&CK'te yedi ayrı taktik düşüyor. SOC'un asıl işi bu kutunun içindedir.

Tablodan iki ders çıkar. Birincisi, eşleme her satırda bir kanıta dayanır; silahlandırmayı savunmacı görmez, ancak zararlı belgenin incelenmesiyle anlar. İkincisi, en erken kırılabilecek halka teslimdir: e-posta ağ geçidinde makrolu eklerin engellenmesi, sonraki on satırın hiçbirinin yaşanmamasını sağlardı.

OlayKill chainATT&CK taktiğiATT&CK tekniği (v20)
Şirket sitesinden çalışan e-postaları toplanırReconnaissanceReconnaissanceT1589.002 Gather Victim Identity Information: Email Addresses
invoice-portal.example.net kaydedilirWeaponization (hazırlık)Resource DevelopmentT1583.001 Acquire Infrastructure: Domains
Makrolu ek a.yilmaz'a gönderilirDeliveryInitial AccessT1566.001 Phishing: Spearphishing Attachment
Kullanıcı eki açar, belge PowerShell başlatırExploitationExecutionT1204.002 User Execution: Malicious File; T1059.001 PowerShell
Run anahtarı yazılırInstallationPersistenceT1547.001 Registry Run Keys / Startup Folder
60 saniyede bir HTTPS ile 203.0.113.45Command and ControlCommand and ControlT1071.001 Application Layer Protocol: Web Protocols
LSASS belleğinden kimlik bilgisiActions on ObjectivesCredential AccessT1003.001 OS Credential Dumping: LSASS Memory
Etki alanı hesapları listelenirActions on ObjectivesDiscoveryT1087.002 Account Discovery: Domain Account
Çalınan hesapla FS-01'e RDPActions on ObjectivesLateral MovementT1021.001 Remote Desktop Protocol; T1078.002 Valid Accounts: Domain Accounts
Klasörler arşivlenirActions on ObjectivesCollectionT1560.001 Archive Collected Data: Archive via Utility
Arşiv C2 kanalından çıkarActions on ObjectivesExfiltrationT1041 Exfiltration Over C2 Channel
FS-01 Security günlüğü temizlenirActions on ObjectivesDefense ImpairmentT1685.005 Clear Windows Event Logs (eski adıyla T1070.001)

Akılda kalsın

  • Lockheed Martin kill chain'i yedi aşamadır: Reconnaissance, Weaponization, Delivery, Exploitation, Installation, Command and Control, Actions on Objectives. Savunmacının bir halkayı kırması yeter. Eleştirisi: çevre ve zararlı yazılım merkezlidir, içeriden saldırıyı ve çalınmış parolayla girişi iyi anlatmaz, SOC'un gördüğü işin çoğu yedinci kutuya sıkışır.
  • ATT&CK'te taktik amaçtır (neden, TA####), teknik yoldur (nasıl, T####), alt teknik daha özel yoldur (T####.###), prosedür bir grubun ya da yazılımın gerçek uygulamasıdır. Matrisin sütunları zaman sırası değildir ve bir teknik birden fazla taktikte olabilir.
  • ATT&CK v20 Enterprise matrisinde 15 taktik vardır. TA0005'in adı Stealth oldu, yeni taktik Defense Impairment TA0112'dir. T1562 yeni numaralara dağıtıldı: T1562.001 artık T1685, T1562.004 artık T1686; T1070.001 artık T1685.005. Veri kaynakları v18'de kaldırıldı, yerlerinde tespit stratejileri (DET), analitikler (AN) ve veri bileşenleri (DC) var.
  • Acı piramidi aşağıdan yukarı: hash, IP adresi, alan adı, ağ ve host artefaktları, araçlar, TTP'ler. Alt basamaklar ucuz ve kısa ömürlüdür, üst basamaklar emek ister ama saldırgana en çok maliyet çıkarır. Bir olaydan hem engellenecek göstergeler hem bir davranış kuralı çıkarılmalıdır.
  • Eşlemede aracı değil davranışı, kanıtın izin verdiği en derin düzeyi ve bağlama göre taktiği yazın. Kapsama haritasında yeşil hücre 'kural var' demektir, 'görüyoruz' demek değildir: prosedür kapsamı, veri varlığı ve test birlikte sorulur. Elmas modeli dört köşedir: saldırgan, yetenek, altyapı, kurban.

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
saldırı zincirikill chainBir sızmayı aşamalara bölen model; Lockheed Martin'inki yedi aşamadır.
eylem planı matrisicourses of action matrixKill chain'in her aşamasında detect, deny, disrupt, degrade, deceive, destroy seçeneklerini gösteren tablo.
Unified Kill ChainUnified Kill Chain (UKC)Kill chain ile ATT&CK'i birleştiren, 18 aşamalı ve In, Through, Out olarak gruplanan model.
taktiktacticSaldırganın bir adımdaki amacı; ATT&CK'te TA ile başlayan numara taşır.
tekniktechniqueBir taktiğe ulaşmanın yolu; T ve dört rakamla yazılır.
alt tekniksub-techniqueBir tekniğin daha özel biçimi; ana numaraya nokta ve üç rakam eklenir.
prosedürprocedureBir grubun ya da yazılımın bir tekniği gerçekte uygulayış biçimi; teknik sayfasında Procedure Examples olarak listelenir.
TTPtactics, techniques, and proceduresSaldırganın davranışını anlatan taktik, teknik ve prosedürlerin toplu adı.
tespit stratejisidetection strategyv18'den beri bir tekniğin nasıl tespit edileceğini anlatan, DET ile numaralanan ATT&CK nesnesi.
analitikanalyticBir tespit stratejisinin platforma özgü mantığı; AN ile numaralanır, günlük kaynaklarını ve ayarlanacak alanları sayar.
veri bileşenidata componentBir analitiğin ihtiyaç duyduğu gözlem türü, örneğin Process Access (DC0035).
hafifletmemitigationBir tekniği önleyen ya da etkisini azaltan önlem; M ile numaralanır.
grupgroupGüvenlik topluluğunda ortak bir adla izlenen etkinlik kümesi; G ile numaralanır.
katmanlayerATT&CK Navigator'da matrisin üzerine puan, renk ve yorumla çizilen, JSON olarak saklanan görünüm.
ısı haritasıheat mapTekniklere verilen puanların renk ölçeğiyle boyandığı matris görünümü.
kapsama haritasıcoverage mapHangi tekniklere tespit kuralı bağlı olduğunu gösteren katman.
acı piramidiPyramid of PainGöstergeleri, saldırganın onları değiştirme maliyetine göre altı basamağa dizen model.
ağ ve host artefaktlarınetwork and host artifactsSaldırganın ağda ve sistemde bıraktığı gözlemlenebilir izler: URI kalıbı, User-Agent, kayıt defteri anahtarı.
Elmas modeliDiamond Model of Intrusion AnalysisHer olayı saldırgan, yetenek, altyapı ve kurban köşeleriyle yazan analiz modeli.
dönmepivotingBilinen bir bilgiden ilişkili bilgilere geçerek analizi genişletme; UKC'de ise ağda erişilemeyen sistemlere trafiği aktarma aşaması.
ilişkilendirmeattributionBir saldırıyı belirli bir aktöre yazma; teknik benzerliği tek başına kanıt değildir.
saldırgan benzetimiadversary emulationBir davranışı kontrollü biçimde yeniden üretip tespitin gerçekten çalıştığını sınama.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • CompTIA CySA+ CS0-004 3.1: Summarize concepts related to attack methodology frameworks (Cyber Kill Chain, Diamond Model of Intrusion Analysis, MITRE ATT&CK)
  • CompTIA CySA+ CS0-004 1.4: Explain threat intelligence and threat-hunting concepts (bu derste Tactics, techniques, and procedures (TTPs) altındaki Heat maps, Pyramid of Pain ve MITRE ATT&CK maddeleri)
  • CompTIA Security+ SY0-801 5.5: Explain concepts associated with audit and assessment activities (taslak hedef listesinde Reference sources altında MITRE ATT&CK, Cyber Kill Chain, Diamond Model of Intrusion Analysis)
  • MITRE ATT&CK v20 (Enterprise): 15 taktiğin güncel adı ve numarası; derste geçen teknikler T1589.002, T1583.001, T1566.001, T1204.002, T1059.001, T1547.001, T1071.001, T1003.001, T1087.002, T1021.001, T1078.002, T1560.001, T1041, T1685.005 (eski adıyla T1070.001), T1595, T1046, T1499.001, T1557.002, T1048.003
  • Unified Kill Chain ve MITRE D3FEND: sınav hedeflerinde adı geçmez; ATT&CK'i ve savunma tarafını tamamlayan çerçeveler olarak ana hatlarıyla

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: