Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 2: Ağ servisleri · Ders 2.4

NAT ve PAT: ne yeniden yazılır, logdan ne saklanır

Bir Cisco yönlendiricide PAT, dinamik ve statik NAT kurup çeviri tablosunu okuyabilir, NAT'ın pakette neyi yeniden yazdığını ve neyi bozduğunu açıklayabilir, dış adresle gelen bir şikâyeti çeviri kaydı, port ve doğru saatle içerideki bilgisayara bağlayabilirsiniz.

  • 65 dk
  • 30 soru
  • 5 antrenman

Evinizdeki ya da ofisinizdeki bilgisayarın adresi büyük olasılıkla 192.168 ya da 10 ile başlar. Bu adresler internette yönlendirilmez; yine de her gün internete çıkarsınız. Aradaki işi adres çevirisi (NAT, Network Address Translation) yapar: yönlendirici, dışarı giden her paketin kaynak adresini kendi dış adresiyle değiştirir ve dönen cevabı doğru bilgisayara geri verir. Bu derste NAT'ın türlerini, Cisco'nun dört adres terimini, bir paketin içinde tam olarak hangi alanların yeniden yazıldığını ve Cisco'da nasıl kurulduğunu göreceksiniz. Dersin adındaki ikinci soru SOC tarafındandır: NAT'tan sonra dünya bütün ofisi tek bir adres olarak görür. Bir şikâyet 'şu adres, şu saatte' diye geldiğinde içerideki hangi bilgisayar olduğunu ancak çeviri kaydı, kaynak port ve doğru bir saat söyleyebilir.

NAT neden var: adres yetmedi

Bir IPv4 adresi 32 bittir; yani yaklaşık 4,3 milyar adres vardır. Bunların bir bölümü özel amaçlara ayrılmıştır ve dünyadaki cihaz sayısı çoktan bu sayıyı geçmiştir. IANA'nın dağıtacak serbest IPv4 bloğu 2011'de bitti. Her cihaza internette tek başına geçerli bir adres vermek bu yüzden mümkün değildir.

Çözümün ilk yarısı özel adreslerdir (private addresses). 1996'da yayımlanan RFC 1918, kurumların iç ağlarında serbestçe kullanabileceği üç blok ayırır:

  • 10.0.0.0/8 (10.0.0.0 ile 10.255.255.255 arası)
  • 172.16.0.0/12 (172.16.0.0 ile 172.31.255.255 arası)
  • 192.168.0.0/16 (192.168.0.0 ile 192.168.255.255 arası)

Binlerce kurum aynı 192.168.1.0/24 ağını aynı anda kullanır. Bu yüzden internetteki yönlendiriciler bu adreslere giden bir yol bilmez; bilseler hangi kuruma gideceğini seçemezlerdi. Özel adresli bir bilgisayarın paketi dışarıya belki ulaşır, ama cevap geri dönemez: cevabın hedefi 192.168.1.10'dur ve o adresin internette bir yolu yoktur.

Çözümün ikinci yarısı NAT'tır. İç ağ ile internet arasındaki yönlendirici ya da güvenlik duvarı, dışarı çıkan paketin özel kaynak adresini kendi genel adresiyle (public address) değiştirir. Cevap bu genel adrese döner; yönlendirici kendi tuttuğu tabloya bakıp hedef adresi yeniden özel adrese çevirir ve paketi içeriye verir. Böylece tek bir genel adres, arkasındaki yüzlerce cihazı internete çıkarabilir.

NAT bir geçiş çözümü olarak doğdu; kalıcı çözüm adres alanı 128 bit olan IPv6'dır. Ama bugün IPv4 trafiğinin çok büyük bölümü en az bir NAT'tan geçer ve bir ağ ya da SOC uzmanı onu her gün görür.

Dört adres: inside local, inside global, outside local, outside global

Cisco, NAT'ta bir bağlantıya dört farklı açıdan bakar ve her birine ad verir. İlk sözcük adresin kime ait olduğunu, ikinci sözcük nereden bakıldığını söyler. Inside (iç) bizim ağımızdaki cihaz, outside (dış) karşı taraftaki cihazdır. Local (yerel) iç ağdan görünen, global (genel) dış dünyadan görünen adrestir.

  • Inside local: İç cihazın gerçek adresi; iç ağda görünen. Örnek: 192.168.1.10.
  • Inside global: İç cihazın dış dünyada göründüğü adres; NAT'ın yerine yazdığı adres. Örnek: 203.0.113.2.
  • Outside local: Dıştaki cihazın iç ağdan göründüğü adres.
  • Outside global: Dıştaki cihazın gerçek adresi; sahibinin ona verdiği adres. Örnek: 198.51.100.10.

Günlük kullanımda yalnızca iç adres çevrilir (inside source NAT); dıştaki sunucunun adresine dokunulmaz. Bu durumda outside local ile outside global aynıdır: 198.51.100.10. İkisinin farklı olduğu durum, dış adresin de çevrildiği seyrek kurulumlardır (outside source NAT; örneğin iki kurumun adres aralıkları çakıştığında).

Bu dört ad ezberlenecek bir sözlük değil, show ip nat translations çıktısının sütun başlıklarıdır. Çıktıyı okuyabilmek için hangisinin 'gerçek iç adres', hangisinin 'dünyanın gördüğü adres' olduğunu karıştırmamanız yeter.

Dikkat: Sık yapılan hata: inside global adresi 'içerideki bir adres' sanmak. Inside, cihazın kim olduğunu söyler (bizim cihazımız); global, adresin nereden göründüğünü söyler (dışarıdan). Inside global, bizim cihazımızın dış yüzüdür.

Üç tür: statik NAT, dinamik NAT, PAT

  • Statik NAT (static NAT): Bir iç adres, her zaman aynı bir dış adresle eşlenir; bire bir. Kayıt tabloya elle yazılır ve zaman aşımına uğramaz. Eşleme iki yönlü çalışır: dışarıdan 203.0.113.5'e gelen her paket içerideki 192.168.1.20'ye gider. İçerideki bir sunucuyu dışarıya açmanın en basit yoludur, ama her sunucu için ayrı bir genel adres harcar.
  • Dinamik NAT (dynamic NAT): Elinizde bir dış adres havuzu (pool) vardır, örneğin 203.0.113.17 ile 203.0.113.20 arası dört adres. İçeriden ilk paket çıktığında NAT havuzdan boş bir adres alır ve o iç adrese bağlar; eşleme yine bire birdir. Havuz biterse beşinci bilgisayarın paketi çevrilemez ve atılır; bir adres ancak bir eşleme zaman aşımıyla silindiğinde boşalır. Bugün tek başına seyrek kullanılır.
  • PAT (Port Address Translation): Cisco'nun overload dediği, RFC 3022'nin NAPT (Network Address Port Translation) adını verdiği türdür. Bütün iç cihazlar tek bir dış adresi paylaşır. Dönen cevapların hangi bilgisayara ait olduğu adresten anlaşılamaz, çünkü hepsinin hedefi aynı dış adrestir; bu yüzden NAT kaynak port numarasını da kaydeder ve gerekirse değiştirir. Bir bağlantı artık adresle değil, adres ve port çiftiyle tanınır.

Evinizdeki modemin yaptığı ve ofis ağlarının neredeyse hepsinin kullandığı tür PAT'tır. 'NAT' dendiğinde günlük konuşmada çoğunlukla PAT kastedilir.

PAT'ın bir sorunu vardır: ping portsuz bir protokol olan ICMP'yi kullanır. Yankı isteği (echo request) ve cevabında port yoktur; ama ICMP başlığında 16 bitlik bir Identifier (kimlik) alanı vardır ve cevap, isteğin kimliğini aynen geri taşır. PAT bu alanı port yerine kullanır: iki bilgisayar aynı sunucuya aynı anda ping atarsa NAT onları kimlik numarasından ayırır, gerekirse kimliği de değiştirir.

Port alanı 16 bit olduğu için tek bir dış adres, bir protokol için aynı anda en fazla yaklaşık 65 bin eşleme taşıyabilir. Küçük bir ofis için bu sınır uzaktır; binlerce aboneyi tek adresin arkasına koyan servis sağlayıcılar için ise gerçek bir sınırdır.

Bir paketin yolculuğu: ne yeniden yazılır

Laboratuvardaki ağı düşünün: PC-01 (192.168.1.10) ve PC-02 (192.168.1.11) bir switch üzerinden R-01'e bağlı. R-01'in iç arayüzü Gi0/0 (192.168.1.1), dış arayüzü Gi0/1 (203.0.113.2). Dışarıda, servis sağlayıcının arkasında bir web sunucusu var: 198.51.100.10. R-01'de PAT kurulu.

  • 1. Çıkış: PC-01 sunucuya bir TCP bağlantısı açar. Paket: kaynak 192.168.1.10:51000, hedef 198.51.100.10:80.
  • 2. Çeviri: Paket iç arayüzden girip dış arayüzden çıkacağı için R-01 tablosuna bakar. Bu bağlantı için kayıt yoktur; yeni bir kayıt açar: 192.168.1.10:51000 = 203.0.113.2:51000. Cisco mümkünse özgün kaynak portu korur.
  • 3. Yeniden yazma: R-01 paketin kaynak adresini 203.0.113.2 yapar. Değişen adres yüzünden IP başlığının sağlama toplamını (header checksum) ve TCP sağlama toplamını yeniden hesaplar. Paket artık: kaynak 203.0.113.2:51000, hedef 198.51.100.10:80.
  • 4. Sunucu: Sunucu yalnızca 203.0.113.2'yi görür ve cevabını oraya gönderir: kaynak 198.51.100.10:80, hedef 203.0.113.2:51000.
  • 5. Dönüş: Cevap dış arayüzden girer. R-01 tabloda 203.0.113.2:51000 kaydını bulur, hedefi 192.168.1.10:51000 olarak yeniden yazar, sağlama toplamlarını düzeltir ve paketi içeri verir.

Şimdi PC-02 de aynı anda, rastlantıyla aynı kaynak portla (51000) aynı sunucuya bağlanıyor. 203.0.113.2:51000 dolu olduğu için R-01 PC-02'ye başka bir dış port verir (örnekte 1024): 192.168.1.11:51000 = 203.0.113.2:1024. Sunucu iki bağlantıyı aynı adresten, farklı iki porttan geliyor görür. Dönüşte R-01'in işi tek bir soruya iner: bu paket hangi dış porta geldi?

Paketin içindeki her şey değişmez. Hedef adres ve hedef port, verinin kendisi ve TCP sıra numaraları aynı kalır. Değişenler: kaynak adres, gerekirse kaynak port, ve bu ikisini kapsayan sağlama toplamları. Ayrıca R-01 bir yönlendirici olduğu için TTL bir azalır ve çerçeve yeniden yazılır; ama bunlar NAT'ın değil, her yönlendirmenin işidir.

Aynı iki bağlantı, R-01'in iki yanında
İç taraf (SW-01 ile R-01 arası)
  PC-01  192.168.1.10:51000  ->  198.51.100.10:80
  PC-02  192.168.1.11:51000  ->  198.51.100.10:80

Dış taraf (R-01 ile ISP-01 arası)
  PC-01  203.0.113.2:51000   ->  198.51.100.10:80
  PC-02  203.0.113.2:1024    ->  198.51.100.10:80

Çeviri tablosu (R-01)
  192.168.1.10:51000  =  203.0.113.2:51000
  192.168.1.11:51000  =  203.0.113.2:1024

Port yönlendirme ve 'NAT güvenlik duvarı değildir'

PAT'ta tablo yalnızca içeriden bir paket çıktığında dolar. Dışarıdan 203.0.113.2:443'e kendiliğinden bir bağlantı isteği gelirse tabloda karşılığı yoktur; yönlendirici paketi hangi iç bilgisayara vereceğini bilemez ve paket içeriye geçmez. NAT bu yüzden tek yönlü bir kapı gibi davranır: içeriden açılan konuşmaların cevapları girer, dışarıdan başlatılan konuşmalar girmez.

İçerideki bir web sunucusunu dışarıya açmak isterseniz bu kapıyı bilerek delersiniz. Port yönlendirme (port forwarding), Cisco'nun diliyle statik PAT, tabloya kalıcı bir kayıt yazar: dış adresin 443 numaralı portuna gelen her şey 192.168.1.20:443'e gitsin. Böylece tek genel adres hem bütün ofisi dışarı çıkarır hem de bir ya da birkaç iç hizmeti dışarı açar.

Bu davranış NAT'ı bir güvenlik duvarı gibi gösterir, ama değildir. Üç neden:

  • NAT'ın amacı adres tasarrufudur; bir kural tablosu, bir 'izin ver ya da engelle' kararı yoktur. Dışarıdan gelen paketin girmemesi bir yan etkidir.
  • İçeriden açılan her bağlantıya ve onun bütün cevaplarına kapı açıktır. Bir kullanıcının bilgisayarındaki zararlı yazılım dışarıya bağlanıp komut alırsa NAT buna hiçbir şey demez; trafik içeriden başlamıştır.
  • Statik NAT ya da port yönlendirmeyle açılan bir hizmet, internetten gelen her pakete açıktır. Bunu sınırlamak güvenlik duvarının işidir.

Güvenlik duvarlarını 3. aşamada ayrıca işleyeceğiz. Burada aklınızda kalsın: durum tutan bir güvenlik duvarı da 'içeriden başlayan bağlantının cevabına izin ver' der; ama bunu bir kurala göre, bilerek ve günlüğe yazarak yapar.

SOC için: dünya tek bir adres görür

NAT'ın güvenlik tarafındaki asıl etkisi kanıt üzerinedir. Bir web sitesinin yöneticisi, bir servis sağlayıcı ya da bir kolluk birimi size şunu yazar: '203.0.113.2 adresi 14:05'te sunucumuza saldırı denemesi yaptı.' Ofisin bütün bilgisayarları dışarıya 203.0.113.2 olarak çıkıyor. Hangisi?

Adres tek başına cevap vermez. İçerideki cihazı bulmak için üç bilgi gerekir:

  • Dış adres ve dış kaynak port: PAT'ta aynı anda düzinelerce iç bilgisayar aynı dış adresi kullanır; onları birbirinden ayıran tek şey dış porttur. Şikâyette kaynak port yoksa, o saniyede o adresi kullanan herkes şüphelidir.
  • Saat: Aynı dış port birkaç dakika sonra başka bir iç bilgisayara verilebilir. Hangi eşlemenin geçerli olduğunu yalnızca zaman söyler.
  • Çeviri kaydı (NAT log): Hangi iç adresin ve portun, hangi dış port ile, ne zamandan ne zamana eşlendiği. Yönlendiricinin tablosu canlıdır ve kayıtlar zaman aşımıyla silinir; geçmişe dönük soruyu ancak dışarıya yazılmış bir günlük cevaplar.

Bunun için internete bakan sunucuların da kaynak portu kaydetmesi gerekir. RFC 6302, internete hizmet veren sunuculara kaynak adresin yanında kaynak portu ve saniye doğruluğunda, izlenebilir bir kaynaktan alınmış, tercihen UTC cinsinden bir zaman damgası kaydetmelerini önerir. Sebebi tam olarak budur: adres paylaşıldığında adres tek başına bir kişiyi göstermez.

Zincir burada bitmez. Çeviri kaydı size iç adresi verir: 192.168.1.10. O adres DHCP ile dağıtıldıysa, o saatte hangi MAC adresine verildiğini DHCP günlüğü söyler; MAC adresinin hangi switch portunda olduğunu da switch'in MAC adres tablosu. Her halkada saat yine belirleyicidir.

Türkiye'de bu kayıtların bir hukuki boyutu da vardır. 5651 sayılı Kanun, 'trafik bilgisi'ni tanımlarken IP adresinin yanında kaynak ve hedef port bilgisini ve hizmetin başlama ve bitiş zamanını sayar. Ayrıntısını Derinlemesine bölümünde göreceksiniz.

Dikkat: Bir şikâyeti ya da kendi günlüğünüzü değerlendirmeden önce saatin hangi zaman diliminde yazıldığını sorun. Şikâyet UTC, yönlendirici yerel saat (Türkiye için UTC+3) yazıyorsa üç saatlik fark sizi yanlış bilgisayara götürür.

Akılda kalsın

  • RFC 1918 özel blokları 10.0.0.0/8, 172.16.0.0/12 (172.16 ile 172.31 arası) ve 192.168.0.0/16'dır; internette yönlendirilmezler, dışarı çıkmak için NAT gerekir. CGNAT'ın paylaşılan adres alanı ayrı bir bloktur: 100.64.0.0/10 (RFC 6598).
  • Inside local iç cihazın gerçek adresi, inside global onun dışarıda göründüğü adrestir; outside local ve outside global karşı tarafın adresleridir ve yalnızca iç adres çevrildiğinde birbirine eşittir.
  • Statik NAT bire bir ve kalıcıdır, dinamik NAT bir havuzdan bire bir verir, PAT (overload) herkesi tek adresin arkasına koyar ve bağlantıları kaynak portla, ping'i ICMP kimliğiyle ayırır.
  • NAT kaynak adresi, gerekirse kaynak portu ve bunları kapsayan IP, TCP ve UDP sağlama toplamlarını yeniden yazar; verinin içindeki adreslere dokunmaz. Tek yönlü bir kapı gibi davranır ama güvenlik duvarı değildir.
  • PAT arkasındaki bir bilgisayarı bulmak için dış adres, dış kaynak port, saniye doğruluğunda ve zaman dilimi belli bir saat ve dışarıya yazılmış çeviri kaydı gerekir; bütün cihazlar aynı NTP kaynağına eşitlenmelidir.

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
Adres çevirisiNAT (Network Address Translation)Paketin IP adresini bir ağdan ötekine geçerken başka bir adresle değiştirme.
Port adres çevirisiPAT (Port Address Translation), NAPT, NAT overloadBirçok iç adresi tek dış adresin arkasına koyan, bağlantıları portla ayıran NAT.
Özel adresPrivate address (RFC 1918)10/8, 172.16/12 ve 192.168/16 bloklarındaki, internette yönlendirilmeyen adresler.
Genel adresPublic addressİnternette tek ve yönlendirilebilir olan adres.
İç yerel adresInside localİç cihazın iç ağda kullandığı gerçek adres.
İç genel adresInside globalİç cihazın dış dünyada göründüğü, NAT'ın yazdığı adres.
Dış yerel adresOutside localDıştaki cihazın iç ağdan göründüğü adres.
Dış genel adresOutside globalDıştaki cihazın sahibinin ona verdiği gerçek adres.
Statik NATStatic NATBir iç adresi her zaman aynı dış adrese bağlayan, zaman aşımına uğramayan bire bir eşleme.
Dinamik NATDynamic NATİç adreslere bir dış adres havuzundan sırayla bire bir adres veren NAT.
Adres havuzuNAT poolDinamik NAT'ın dağıttığı dış adreslerin aralığı.
Port yönlendirmePort forwarding (static PAT)Dış adresin belirli bir portuna gelen bağlantıyı içerideki belirli bir adres ve porta ileten kalıcı kayıt.
Çeviri tablosuNAT translation tableNAT cihazının hangi iç adres ve portun hangi dış adres ve porta eşlendiğini tuttuğu tablo.
ICMP kimliğiICMP IdentifierYankı isteği ve cevabındaki 16 bitlik alan; PAT onu port yerine kullanır.
Sözde başlıkPseudo-headerTCP ve UDP sağlama toplamına katılan, IP adreslerini içeren kavramsal başlık; NAT'ın bu toplamları düzeltmesinin nedeni.
Uygulama katmanı ağ geçidiALG (Application Layer Gateway)NAT cihazında, verinin içindeki adresleri de çeviren protokole özgü yardımcı.
NAT geçişiNAT traversal (NAT-T)NAT arkasındaki uçların bağlantı kurmasını sağlayan yöntemler; IPsec için ESP'nin UDP 4500 içinde taşınması.
Taşıyıcı sınıfı NATCGNAT (Carrier-grade NAT)Servis sağlayıcının aboneleri ortak genel adreslerin arkasına koyduğu büyük ölçekli NAT.
Paylaşılan adres alanıShared address space (RFC 6598)CGNAT ile abone modemi arasında kullanılmak üzere ayrılmış 100.64.0.0/10 bloğu.
Çeviri kaydıNAT log (translation log)Eşlemelerin ne zaman açılıp kapandığını iç ve dış adres ve portlarıyla tutan günlük.
Joker maskeWildcard maskErişim listesinde hangi bitlere bakılmayacağını söyleyen maske; 0.0.0.255 son sekizliği serbest bırakır.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • Cisco CCNA 200-301 v1.1, IP Services alanı: Configure and verify inside source NAT using static and pools
  • Cisco CCNA 200-301 v1.1, Network Fundamentals alanı: özel IPv4 adreslemesine neden ihtiyaç duyulduğunu açıklama (RFC 1918)
  • CompTIA Network+ N10-009, Networking Concepts alanı: IPv4 adreslemesi, özel ve genel adresler, NAT ve PAT
  • CompTIA Security+ SY0-801, Security Architecture alanı: ağ altyapısında NAT'ın yeri ve bir güvenlik denetimi olmadığı
  • CompTIA CySA+ CS0-004, Security Operations alanı: log kaynaklarını (NAT çeviri kaydı, DHCP, güvenlik duvarı) birbirine bağlayarak bir olayı içerideki cihaza kadar izleme; zaman eşitlemenin önemi

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: