Aşama 2: Ağ servisleri · Ders 2.5
HTTP: metotlar, durum kodları, başlıklar, çerezler; HTTP/2 ve HTTP/3
Bir HTTP isteğini ve cevabını satır satır okuyabilir, metotları ve durum kodlarını anlamlarıyla ayırabilir, çerez özniteliklerinin neye karşı olduğunu söyleyebilir, HTTP/2 ile HTTP/3'ün incelemeyi nasıl değiştirdiğini açıklayabilir ve bir web sunucusu erişim günlüğünde tarama, dizin kaba kuvveti, parola denemesi ve enjeksiyon girişimlerini tanıyabilirsiniz.
Web'deki her şey, bir sayfa da bir mobil uygulamanın arka plandaki çağrısı da bir yönetim arayüzü de aynı küçük dili konuşur: HTTP. İstemci bir istek yazar, sunucu bir cevap yazar; ikisi de birkaç satır metin, bir boş satır ve isteğe bağlı bir gövdeden ibarettir. Bu dilin metotları, durum kodları, başlıkları ve çerezleri, HTTP/2 ile HTTP/3'ün getirdiği değişiklik ve bir SOC analistinin her gün baktığı yer olan erişim günlüğü bu dersin konusudur. Şifreleme (TLS) bir sonraki dersin konusudur; burada HTTP'nin içini, şifrenin açıldığını ya da hiç olmadığını varsayarak okuyoruz.
HTTP nedir, hangi belgeler tanımlar?
HTTP (Hypertext Transfer Protocol), bir istemci ile bir sunucu arasında istek ve cevap alışverişi yapan bir uygulama katmanı protokolüdür. İstemci çoğunlukla bir tarayıcı, curl gibi bir araç ya da bir uygulamadır. Sunucu ise nginx, Apache, IIS gibi bir web sunucusu ya da onun arkasındaki uygulamadır.
HTTP/1.1, varsayılan olarak TCP 80 üzerinde çalışır. TLS ile sarıldığında adı HTTPS olur ve varsayılan portu TCP 443'tür. Önceki aşamada gördüğünüz gibi HTTP durumsuzdur (stateless): her istek tek başına anlamlıdır, sunucu sizi bir önceki istekten hatırlamaz. Hatırlatmanın yolu çerezlerdir; aşağıda göreceğiz.
2022'den beri HTTP iki katmanda tanımlanır. RFC 9110 (HTTP Semantics) sürümden bağımsız anlamı verir: metotlar, durum kodları, başlıkların ne demek olduğu. Sürümlerin kablodaki yazımı ayrı belgelerdedir: HTTP/1.1 için RFC 9112, HTTP/2 için RFC 9113, HTTP/3 için RFC 9114. GET, 404 ya da Location her üç sürümde aynı şeyi söyler; değişen yalnızca kablodaki yazımdır.
Bir web adresi (URL) parçalarına ayrılarak okunur: https://www.example.com:8443/urunler?kategori=ag adresinde şema https, sunucu adı www.example.com, port 8443, yol (path) /urunler, sorgu dizesi (query string) kategori=ag kısmıdır. Port yazılmazsa şemanın varsayılanı kullanılır. Sunucuya giden istekte yol ve sorgu dizesi istek satırında, sunucu adı ise Host başlığında yer alır.
Bir isteği ve cevabı satır satır okumak
HTTP/1.1 mesajı metindir ve RFC 9112'ye göre dört parçadan oluşur: bir başlangıç satırı (start line), sıfır ya da daha fazla başlık alanı (header field), bir boş satır ve isteğe bağlı bir gövde (body). Satırlar CRLF (satır başı ve satır sonu, iki bayt) ile biter. Boş satır, başlıkların bittiğini ve varsa gövdenin başladığını gösterir.
İsteğin başlangıç satırına istek satırı (request line) denir ve üç parçadır: metot, hedef (yol ve sorgu dizesi), sürüm. Cevabın başlangıç satırı durum satırı (status line)dır: sürüm, üç haneli durum kodu ve bir açıklama metni. Açıklama metni (OK, Not Found) yalnızca insan içindir; programlar koda bakar.
Kutudaki örneği yukarıdan aşağı okuyun. İstek satırı /urunler?kategori=ag kaynağını GET ile istiyor. Host hangi sitenin istendiğini söylüyor; aynı IP adresinde onlarca site barınabildiği için bu başlık HTTP/1.1'de zorunludur (RFC 9112). Cookie, tarayıcının daha önce aldığı çerezi geri gönderir. GET isteğinin gövdesi yoktur, istek boş satırla biter.
Cevapta 200 OK isteğin başarılı olduğunu söylüyor. Content-Type gövdenin UTF-8 kodlu HTML olduğunu, Content-Length 5120 bayt olduğunu söylüyor; Set-Cookie tarayıcıya yeni bir çerez veriyor. Boş satırdan sonra gövde, yani sayfanın kendisi geliyor.
Başlık adları büyük küçük harf ayırmaz (RFC 9110): Content-Type ile content-type aynı alandır. HTTP/2 ve HTTP/3 adları zaten küçük harfle yazar; bir yakalamada küçük harfli başlık görmek sizi şaşırtmasın.
GET /urunler?kategori=ag HTTP/1.1 istek satırı: metot, hedef, sürüm
Host: www.example.com zorunlu: hangi site
User-Agent: Mozilla/5.0 (Windows NT 10.0; Win64; x64)
Accept: text/html
Accept-Language: tr-TR,tr;q=0.9
Referer: https://www.example.com/
Cookie: oturum=8c1f4a2e9b7d
boş satır: başlıklar bitti
HTTP/1.1 200 OK durum satırı: sürüm, kod, açıklama
Date: Tue, 17 Nov 2026 09:14:02 GMT
Server: nginx
Content-Type: text/html; charset=utf-8
Content-Length: 5120
Cache-Control: private, max-age=0
Set-Cookie: tercih=koyu; Path=/; Max-Age=2592000; Secure; HttpOnly; SameSite=Lax
boş satır
(5120 bayt HTML gövdesi)Dikkat: Sağdaki açıklamalar mesajın parçası değildir. Gerçek mesajda her satır CRLF ile biter ve başlıklardan sonra tamamen boş bir satır gelir.
Metotlar: güvenli ve eşgüçlü
Metot, istemcinin kaynağa ne yapmak istediğini söyler. RFC 9110 metotları iki özellikle sınıflar.
Güvenli (safe) metot, sunucuda bir şey değiştirmesi beklenmeyen, yalnızca okuyan metottur: GET, HEAD, OPTIONS ve TRACE. Eşgüçlü (idempotent) metot, aynı isteği bir kez de on kez de göndermenin sunucuda aynı sonucu bıraktığı metottur: PUT, DELETE ve bütün güvenli metotlar. Eşgüçlülüğün pratik anlamı şudur: bağlantı koptuğunda istemci eşgüçlü bir isteği gönül rahatlığıyla yineleyebilir.
- GET: Kaynağı ister. Parametreler adresin sorgu dizesindedir; bu yüzden adres çubuğunda, tarayıcı geçmişinde, proxy günlüğünde ve web sunucusu günlüğünde görünür.
- HEAD: GET ile aynıdır ama sunucu gövdeyi göndermez, yalnızca başlıkları gönderir. Bir sayfanın var olup olmadığını ya da ne zaman değiştiğini gövdeyi indirmeden öğrenmenin yoludur.
- POST: Gövdedeki veriyi, kaynağın kendi kurallarına göre işlemesi için sunucuya gönderir: bir form, bir giriş denemesi, yeni bir kayıt. Ne güvenli ne eşgüçlüdür; iki kez gönderilen sipariş formu iki sipariş açabilir.
- PUT: Verilen adresteki kaynağı gövdedeki içerikle bütünüyle değiştirir ya da oluşturur. Eşgüçlüdür: aynı içeriği iki kez yazmak sonucu değiştirmez.
- PATCH: Kaynağın yalnızca bir kısmını değiştirir (RFC 5789). Genel olarak ne güvenli ne eşgüçlüdür.
- DELETE: Kaynağı siler. Eşgüçlüdür: silinmiş bir şeyi yeniden silmek sonucu değiştirmez (ikinci cevap 404 olabilir, ama sunucudaki durum aynıdır).
- OPTIONS: Kaynağın hangi metotları desteklediğini sorar. Tarayıcılar başka bir siteye yapılacak bazı isteklerden önce izin sormak için kendiliğinden gönderir (CORS ön isteği, preflight).
REST tarzı arayüzlerde bu metotlar veritabanı işlemlerine eşlenir (CRUD): POST oluşturur, GET okur, PUT ya da PATCH günceller, DELETE siler. CCNA'nın otomasyon konusu tam olarak bu eşlemeyi sorar.
Durum kodları: ilk hane her şeyi söyler
Durum kodu üç hanelidir ve ilk hanesi sınıfını verir. Bir günlükte binlerce satıra bakarken ilk okuduğunuz şey budur.
- 1xx bilgi (informational): Ara cevap; istek sürüyor. Günlükte nadiren görülür.
- 2xx başarılı (successful): 200 OK, 201 Created (yeni kaynak oluşturuldu, adresi Location başlığında), 204 No Content (başarılı, ama gönderilecek gövde yok).
- 3xx yönlendirme (redirection): 301 ve 308 kalıcı, 302 ve 307 geçici taşınma; yeni adres Location başlığındadır. 304 Not Modified bir yönlendirme değil, 'elindeki kopya hâlâ geçerli' cevabıdır.
- 4xx istemci hatası (client error): 400 Bad Request (bozuk istek), 401 Unauthorized (kimlik doğrulama yok ya da geçersiz), 403 Forbidden (kim olduğun belli ama izin yok), 404 Not Found, 405 Method Not Allowed (kaynak var ama bu metot desteklenmiyor), 429 Too Many Requests (çok sık istek, RFC 6585).
- 5xx sunucu hatası (server error): 500 Internal Server Error (uygulama çöktü), 502 Bad Gateway (araya giren proxy arkadaki sunucudan geçersiz cevap aldı), 503 Service Unavailable (geçici olarak hizmet veremiyor; aşırı yük ya da bakım), 504 Gateway Timeout (proxy arkadaki sunucudan zamanında cevap alamadı).
Arıza ararken bu ayrım işi böler. 4xx, isteğin kendisinde ya da istemcinin yetkisinde bir sorun olduğunu söyler. 5xx, sunucu tarafını gösterir. 502 ve 504 ise neredeyse her zaman arada bir ters vekil sunucu (reverse proxy), yük dengeleyici ya da CDN olduğunu ve sorunun onun arkasındaki sunucuda olduğunu anlatır: cevabı veren cihaz arızalı değildir, arızayı haber vermektedir.
Önemli başlıklar, çerezler ve oturum
Yüzlerce başlık tanımlıdır; işte ve sınavda karşınıza çıkacak olanlar şunlardır:
- Host: İstenen sitenin adı. Aynı IP adresindeki birden çok siteyi (sanal sunucu, virtual host) ayırır.
- User-Agent, Referer: İstemcinin kendini nasıl tanıttığı ve hangi sayfadan geldiği. İkisini de istemci yazar, ikisi de istenildiği gibi uydurulabilir.
- Content-Type, Content-Length: Gövdenin türü (
text/html,application/json) ve bayt sayısı. Uzunluk önceden bilinmiyorsa Content-Length yerineTransfer-Encoding: chunkedgörülür; gövde parça parça gönderilir. - Authorization: İstemcinin kimlik bilgisi, örneğin
Basic(Base64 ile kodlanmış kullanıcı adı ve parola; şifre değildir) ya daBearer(bir belirteç, token). - Cache-Control: Cevabın önbellekte tutulup tutulamayacağı ve ne kadar süre (RFC 9111).
no-storehiç saklama demektir; oturum içeren sayfalarda beklenir. - Location: 3xx cevaplarında yeni adres, 201 cevabında oluşturulan kaynağın adresi.
- Set-Cookie ve Cookie: Sunucu cevapta Set-Cookie ile bir çerez (cookie) verir; tarayıcı onu saklar ve aynı siteye giden sonraki isteklerde Cookie başlığıyla geri gönderir (RFC 6265).
Oturum (session) bu mekanizmanın üstüne kurulur. Kullanıcı doğru parolayla giriş yapar, sunucu rastgele ve tahmin edilemez bir oturum tanıtıcısı (session ID) üretir ve onu bir çerezle verir. Sonraki her istekte gelen çerez, sunucunun kullanıcıyı tanımasının tek yoludur. Bu yüzden oturum çerezini ele geçiren, parolayı bilmeden o kullanıcı olur. Çerez öznitelikleri (Secure, HttpOnly, SameSite, Domain, Path, Expires) bu çerezi korumak içindir; tablo halinde Derinlemesine bölümünde.
- X-Forwarded-For: Bir proxy ya da yük dengeleyicinin, isteği arkadaki sunucuya iletirken asıl istemcinin adresini yazdığı başlık. Metindir ve istemci de onu yazabilir; hangi değere güvenileceği Derinlemesine bölümünde.
HTTP/2 ve HTTP/3: aynı anlam, başka taşıma
HTTP/1.1'in büyük zayıflığı, bir bağlantıda aynı anda tek bir istek ve cevabın akabilmesidir. Yavaş bir cevap arkasındakileri bekletir; buna sıra başı tıkanması (head-of-line blocking) denir. Tarayıcılar bu yüzden aynı siteye birkaç TCP bağlantısı birden açar.
HTTP/2 (RFC 9113) anlamı değiştirmez, yazımı değiştirir. Metin yerine ikili çerçeveler (binary frames) kullanır. Her istek ve cevap bir akışa (stream) aittir ve çok sayıda akış tek bir TCP bağlantısında iç içe geçerek aynı anda akar; buna çoğullama (multiplexing) denir. Başlıklar HPACK (RFC 7541) ile sıkıştırılır, çünkü her istekte tekrarlanan Cookie ve User-Agent gibi başlıklar boşa bayt harcıyordu. İstek satırı da başlıklara dönüşür: :method, :path, :authority (Host'un karşılığı), cevapta :status. Tarayıcılar HTTP/2'yi yalnızca TLS üzerinden kullanır ve bunu TLS el sıkışmasında ALPN ile h2 diyerek anlaşır.
HTTP/2 bir sorunu çözer ama bir sorunu bırakır: hepsi tek bir TCP bağlantısında aktığı için tek bir kayıp segment, TCP onu yeniden gönderene kadar bütün akışları durdurur. HTTP/3 (RFC 9114) bu yüzden TCP'yi bırakır ve QUIC (RFC 9000) üzerinde çalışır. QUIC, UDP üzerinde çalışan, akışları kendisi yöneten ve TLS 1.3'ü içine almış bir taşıma protokolüdür. Bir akıştaki kayıp öteki akışları bekletmez. Başlık sıkıştırması HPACK'in yerine QPACK (RFC 9204) ile yapılır.
Tarayıcı HTTP/3'ü genellikle şöyle keşfeder: önce TCP üzerinden HTTP/2 ya da HTTP/1.1 ile bağlanır, sunucu cevapta Alt-Svc başlığıyla 'bu port üzerinde h3 de konuşuyorum' der, sonraki bağlantıları tarayıcı UDP üzerinden dener. Pratikte bu port neredeyse her zaman UDP 443'tür. QUIC bağlantısı kurulamazsa istemci TCP'ye geri döner; RFC 9114 bunu açıkça önerir.
İnceleme için sonucu şudur: şifresiz HTTP/1.1'in her satırı okunur. HTTP/2'yi Wireshark çözer, ama pratikte hep TLS içinde olduğu için anahtar gerekir. HTTP/3'te taşıma başlığının büyük bölümü bile şifrelidir ve yalnızca TCP taşıyan bir proxy onu hiç görmez. Kurumlarda sık görülen önlem UDP 443'ü dışarıya kapatmaktır: tarayıcı TCP üzerinden HTTPS'e döner ve trafik, incelemeyi yapabilen proxy'den geçer.
SOC analisti için: erişim günlüğü
Web sunucusu her isteği erişim günlüğüne (access log) bir satır olarak yazar. Apache ve nginx'te en yaygın biçim Combined Log Format'tır (nginx'in varsayılanı). Bir satırda kimin (istemci IP adresi), ne zaman, hangi metotla, hangi adresi istediği, sunucunun hangi kodla ve kaç baytla cevap verdiği, kullanıcının hangi sayfadan geldiği ve hangi User-Agent ile geldiği yazar.
Bir satır tek başına nadiren bir şey söyler; kalıp söyler: aynı adresten saniyede onlarca 404, aynı giriş sayfasına art arda POST, sorgu dizesinde kodlu tırnak ya da ../ dizileri, ardından bir 500 ya da beklenmedik büyüklükte bir 200. Örnek satırlar Derinlemesine bölümünde.
İki sınırı baştan bilin. Erişim günlüğü POST gövdesini yazmaz: bir giriş denemesinde hangi kullanıcı adının denendiğini uygulamanın kendi günlüğü söyler. Ve sunucu bir proxy'nin arkasındaysa ilk alan istemcinin değil proxy'nin adresi olabilir.
Akılda kalsın
- Bir HTTP/1.1 mesajı başlangıç satırı, başlıklar, boş satır ve isteğe bağlı gövdeden oluşur; istek satırı metot, hedef ve sürümdür, Host başlığı HTTP/1.1'de zorunludur.
- GET, HEAD, OPTIONS ve TRACE güvenlidir; PUT, DELETE ve güvenli metotlar eşgüçlüdür; POST ve PATCH ikisi de değildir. GET parametreleri adreste gider ve her günlüğe yazılır.
- Durum kodunun ilk hanesi sınıfı verir: 2 başarı, 3 yönlendirme, 4 istemci, 5 sunucu. 401 kimlik doğrulama eksik, 403 izin yok; 502 ve 504 arada bir proxy olduğunu ve sorunun arkadaki sunucuda olduğunu söyler.
- Oturum bir çerezdir: Secure şifresiz bağlantıda gönderilmesini, HttpOnly betiklerin okumasını, SameSite başka sitelerden gelen isteklerde gönderilmesini engeller; X-Forwarded-For istemci tarafından uydurulabilir.
- HTTP/2 tek TCP bağlantısında ikili çerçevelerle çoğullama yapar, HTTP/3 QUIC ile UDP 443 üzerinde çalışır ve neredeyse her şeyi şifreler; erişim günlüğünde tarama 404 yığını, giriş kaba kuvveti aynı boyutta 200'ler ve bir 302, başarılı enjeksiyon 500 ya da olağandışı büyük bir 200 olarak görünür.
Terimler
| Türkçe | English | Anlamı |
|---|---|---|
| İstek satırı | Request line | HTTP isteğinin ilk satırı: metot, hedef (yol ve sorgu dizesi) ve sürüm. |
| Durum satırı | Status line | HTTP cevabının ilk satırı: sürüm, üç haneli durum kodu ve açıklama metni. |
| Başlık alanı | Header field | Mesajın ad: değer biçimindeki üst bilgisi; adı büyük küçük harf ayırmaz. |
| Gövde | Body (content) | Boş satırdan sonra gelen veri: sayfa, form verisi, JSON. |
| Metot | Method | İstemcinin kaynağa ne yapmak istediğini söyleyen sözcük: GET, POST, PUT, DELETE. |
| Güvenli metot | Safe method | Sunucuda bir şey değiştirmesi beklenmeyen metot: GET, HEAD, OPTIONS, TRACE. |
| Eşgüçlü metot | Idempotent method | Bir kez ya da birçok kez gönderilmesi sunucuda aynı sonucu bırakan metot: PUT, DELETE ve güvenli metotlar. |
| Durum kodu | Status code | Cevabın sonucunu bildiren üç haneli sayı; ilk hane sınıfı verir. |
| Sorgu dizesi | Query string | Adreste soru işaretinden sonra gelen ad=değer parametreleri. |
| Çerez | Cookie | Sunucunun Set-Cookie ile verdiği, tarayıcının Cookie başlığıyla geri gönderdiği küçük veri. |
| Oturum tanıtıcısı | Session ID | Girişten sonra sunucunun verdiği, kullanıcıyı sonraki isteklerde tanıtan rastgele değer. |
| Siteler arası istek sahteciliği | CSRF (cross-site request forgery) | Başka bir sitenin, kullanıcının tarayıcısına onun çereziyle istenmeyen bir istek yaptırması; SameSite buna karşıdır. |
| Ters vekil sunucu | Reverse proxy | Sunucuların önünde durup gelen istekleri onlara ileten aracı; 502 ve 504'ü üreten odur. |
| Sıra başı tıkanması | Head-of-line blocking | Öndeki bir istek ya da kayıp paketin arkadakilerin hepsini bekletmesi. |
| Çoğullama | Multiplexing | HTTP/2 ve HTTP/3'te birçok istek ve cevabın aynı bağlantıda akışlar halinde aynı anda taşınması. |
| Akış | Stream | HTTP/2 ve HTTP/3'te tek bir istek ve cevaba ait çerçeve dizisi; bir tanıtıcı numarası vardır. |
| Başlık sıkıştırma | Header compression (HPACK, QPACK) | Tekrarlanan başlıkları tablo ile kısaltma; HTTP/2'de HPACK, HTTP/3'te QPACK. |
| QUIC | QUIC | UDP üzerinde çalışan, akışları yöneten ve TLS 1.3'ü içine alan taşıma protokolü (RFC 9000); HTTP/3'ün altıdır. |
| Erişim günlüğü | Access log | Web sunucusunun her isteği bir satır olarak yazdığı günlük. |
| Dizin kaba kuvveti | Directory brute forcing | Bir sözcük listesindeki dizin ve dosya adlarını otomatik olarak deneyip gizli içerik arama. |
| Parola püskürtme | Password spraying | Çok sayıda hesapta az sayıda yaygın parolayı, çoğu zaman dağınık adreslerden deneme. |
| Dizin geçişi | Path traversal | ../ dizileriyle uygulamanın izin verilen dizininin dışındaki dosyalara ulaşma girişimi. |
Kaynaklar ve sınav konuları
- CompTIA Network+ N10-009, Networking Concepts alanı: yaygın portlar, protokoller, hizmetler ve trafik türleri (HTTP TCP 80, HTTPS TCP 443)
- CompTIA Network+ N10-009, Network Troubleshooting alanı: uygulama ve hizmet arızalarını komut satırı araçlarıyla ağ arızasından ayırma
- Cisco CCNA 200-301 (v1.1), Automation and Programmability alanı: REST tabanlı API'lerin özellikleri (CRUD, HTTP fiilleri, veri kodlaması); konu listesi HTTP için ayrı bir madde içermez
- CompTIA Security+ SY0-801, Threats, Vulnerabilities, and Attacks alanı: uygulama saldırılarının göstergeleri (enjeksiyon, dizin geçişi, kaba kuvvet ile parola denemesi)
- CompTIA Security+ SY0-801, Security Operations alanı: güvenli çerez ayarları gibi uygulama güvenliği denetimleri ve günlük verisinin araştırmada kullanılması
- CompTIA CySA+ CS0-004, Security Operations alanı: web sunucusu günlüklerinde ve HTTP trafiğinde kötü niyetli etkinliğin göstergelerini analiz etme
Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi:
- RFC 9110: HTTP Semantics
- RFC 9112: HTTP/1.1
- RFC 6265: HTTP State Management Mechanism
- IETF draft-ietf-httpbis-rfc6265bis: Cookies (SameSite özniteliği)
- RFC 9113: HTTP/2
- RFC 9114: HTTP/3
- RFC 6585: Additional HTTP Status Codes (429 Too Many Requests)
- Apache HTTP Server 2.4: Log Files (Common ve Combined Log Format)
Bu bölüm sınavın ve işin istediği ayrıntıdır: alanlar, sayılar, uç durumlar. Bir başlığa dokunarak açıp kapatabilirsiniz.
Bilinmesi gereken durum kodları
Tablo, sınavda ve günlükte en sık karşılaşacağınız kodları ve bir analistin onlardan ne çıkardığını verir. 301 ile 308 ve 302 ile 307 arasındaki fark sık sorulur: RFC 9110'a göre 302'de, tarihsel nedenlerle, tarayıcı bir POST isteğini yeni adrese GET olarak gönderebilir. 301 için de aynı izin vardır. 307 ve 308 bu belirsizliği gidermek için sonradan eklenmiştir ve metodun değiştirilmesini yasaklar: 307, 302'nin; 308, 301'in metodu koruyan karşılığıdır. Kalıcı kodları (301, 308) tarayıcılar ve arama motorları hatırlar.
401 ile 403 de sık karıştırılır. 401, 'kim olduğunu bilmiyorum' demektir ve sunucu cevaba nasıl kimlik doğrulanacağını anlatan bir WWW-Authenticate başlığı koymak zorundadır. 403, 'kim olduğunu biliyorum ya da önemi yok, buna izin yok' demektir; yeniden kimlik doğrulamak sonucu değiştirmez. 405 cevabı da kaynağın desteklediği metotları bir Allow başlığıyla bildirmek zorundadır.
| Kod | Ad | Ne zaman | Analist için anlamı |
|---|---|---|---|
| 200 | OK | İstek başarılı | Saldırı satırında 200: istek işlendi; boyuta bakın |
| 201 | Created | Yeni kaynak oluşturuldu (Location ile) | Beklenmedik bir yere yükleme ya da kayıt |
| 204 | No Content | Başarılı, gövde yok | Arayüz çağrılarında olağan |
| 301 | Moved Permanently | Kalıcı taşınma | Dizin adı sonda eğik çizgisiz istenince de görülür |
| 302 | Found | Geçici taşınma | Giriş sonrası yönlendirme: başarılı girişin işareti olabilir |
| 304 | Not Modified | Koşullu istekte kopya hâlâ geçerli | Olağan tarayıcı trafiği |
| 307 | Temporary Redirect | Geçici, metot değişmez | HTTP'den HTTPS'e yönlendirmede sık |
| 308 | Permanent Redirect | Kalıcı, metot değişmez | Arayüz adresleri taşınınca |
| 400 | Bad Request | Bozuk ya da geçersiz istek | Elle yazılmış ya da bozuk araç istekleri, bazı WAF engelleri |
| 401 | Unauthorized | Kimlik doğrulama yok ya da yanlış | Art arda gelirse parola denemesi |
| 403 | Forbidden | İzin yok | Gizli dizine erişim denemesi, WAF engeli |
| 404 | Not Found | Kaynak yok | Tek adresten yüzlercesi: tarama ya da dizin kaba kuvveti |
| 405 | Method Not Allowed | Metot desteklenmiyor (Allow ile) | Metot yoklaması (PUT, DELETE denemeleri) |
| 429 | Too Many Requests | Hız sınırı aşıldı | Hız sınırlama devrede: otomatik bir araç yakalandı |
| 500 | Internal Server Error | Uygulama hatası | Şüpheli parametreden sonra gelirse girdi uygulamayı bozdu |
| 502 | Bad Gateway | Proxy arkadan geçersiz cevap aldı | Arka sunucu çökmüş ya da cevap bozuk |
| 503 | Service Unavailable | Geçici olarak hizmet yok | Aşırı yük, bakım; DoS sırasında artar |
| 504 | Gateway Timeout | Proxy arkadan cevap alamadı | Arka sunucu yavaş ya da ulaşılamıyor |
Dikkat: Sık yapılan hata: 401'i 'yetkisiz, yani izin yok' diye 403 ile aynı saymak. Adı yanıltıcıdır; 401'in anlamı kimlik doğrulamanın eksik ya da başarısız olmasıdır.
Metotlar tek tabloda
Güvenli ve eşgüçlü sütunları RFC 9110'dandır; PATCH RFC 5789'da tanımlıdır. 'Gövde' sütunu isteğin gövde taşıyıp taşımadığını söyler. GET isteğine gövde eklemek yasak değildir, ama RFC 9110'a göre tanımlı bir anlamı yoktur ve pek çok sunucu onu reddeder.
TRACE isteği sunucunun aynen geri yansıtmasını ister ve üretim sunucularında genellikle kapatılır. CONNECT bir proxy'den hedefe tünel açmasını ister; tarayıcı proxy üzerinden HTTPS sitesine böyle bağlanır.
| Metot | Güvenli | Eşgüçlü | Gövde | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|---|
| GET | Evet | Evet | Hayır | Sayfa, dosya, veri okuma |
| HEAD | Evet | Evet | Hayır | Yalnızca başlıklar: var mı, ne zaman değişti |
| OPTIONS | Evet | Evet | Genelde hayır | Desteklenen metotlar, CORS ön isteği |
| TRACE | Evet | Evet | Hayır | Tanı amaçlı yansıtma; genelde kapalı |
| POST | Hayır | Hayır | Evet | Form, giriş, yeni kayıt |
| PUT | Hayır | Evet | Evet | Kaynağı bütünüyle yazma |
| PATCH | Hayır | Hayır | Evet | Kaynağın bir kısmını değiştirme |
| DELETE | Hayır | Evet | Genelde hayır | Kaynağı silme |
| CONNECT | Hayır | Hayır | Hayır | Proxy üzerinden tünel |
Dikkat: GET parametreleri adreste gider ve her günlüğe yazılır. Parola, belirteç ya da kişisel veri sorgu dizesinde taşınıyorsa web sunucusu, proxy ve tarayıcı geçmişi onu açıkça saklar. Bir günlükte ?token= ya da ?password= görmek başlı başına bir bulgudur.
curl ile isteği görmek: -v ve -I
curl HTTP'yi çıplak gözle görmenin en kısa yoludur. Windows 10 ve 11'de yüklü gelir; PowerShell'de curl yazınca başka bir komut çalışabildiği için curl.exe yazın.
-v (verbose) ile curl üç tür satır basar. Yıldızla başlayanlar curl'ün kendi notlarıdır: adın çözülmesi, bağlantının kurulması. Büyüktür işaretiyle başlayanlar sunucuya gönderilen istektir. Küçüktür işaretiyle başlayanlar sunucudan gelen cevabın başlıklarıdır. Kutudaki ilk çıktı bu biçimin gerçeğidir; adresler değiştirilmiştir. -s ilerleme göstergesini kapatır, -o NUL gövdeyi ekrana değil hiçliğe yazar.
-I ise HEAD isteği gönderir ve yalnızca cevabın başlıklarını basar. İkinci kutuda eski bir adres 301 ile yeni adrese yönlendiriliyor; yeni adres Location satırındadır. curl yönlendirmeyi kendiliğinden izlemez; izlemesini istiyorsanız -L eklersiniz.
Tarayıcının geliştirici araçları (developer tools) aynı bilgiyi grafik olarak verir: F12 ile açılır, Network sekmesinde her istek bir satırdır ve Protocol sütunu isteğin http/1.1, h2 ya da h3 ile gittiğini gösterir. Şifreyi tarayıcı kendisi çözdüğü için HTTPS'te de her şey okunur haldedir.
C:\> curl.exe -sv -o NUL http://www.example.com/
* Host www.example.com:80 was resolved.
* IPv6: (none)
* IPv4: 192.0.2.10
* Trying 192.0.2.10:80...
* Connected to www.example.com (192.0.2.10) port 80
* using HTTP/1.x
> GET / HTTP/1.1
> Host: www.example.com
> User-Agent: curl/8.14.1
> Accept: */*
>
* Request completely sent off
< HTTP/1.1 200 OK
< Date: Tue, 17 Nov 2026 09:20:11 GMT
< Content-Type: text/html; charset=utf-8
< Transfer-Encoding: chunked
< Connection: keep-alive
< Server: nginx
<
{ [589 bytes data]
* Connection #0 to host www.example.com left intact
C:\> curl.exe -I http://www.example.com/eski-sayfa
HTTP/1.1 301 Moved Permanently
Date: Tue, 17 Nov 2026 09:21:40 GMT
Content-Type: text/html
Connection: keep-alive
Location: https://www.example.com/yeni-sayfa
Server: nginxDikkat: HTTP/2 destekli bir curl, HTTP/2 konuşan bir sunucuya bağlanınca -v çıktısında ALPN: server accepted h2 satırını ve HTTP/2 200 biçiminde bir durum satırı basar; açıklama metni (OK) yoktur ve başlık adları küçük harflidir: curl ikili çerçeveleri sizin için okunur hale getirmiştir. Windows ile gelen curl.exe yalnızca http/1.1 önerir (ALPN: curl offers http/1.1), bu yüzden onda HTTP/2 görmezsiniz.
Çerez öznitelikleri
Set-Cookie önce ad=değer çiftini, sonra noktalı virgülle ayrılmış öznitelikleri taşır. Tarayıcı Cookie başlığında yalnızca ad=değer çiftini geri yollar; öznitelikler yalnızca tarayıcının ne zaman ve kime göndereceğine karar vermesi içindir.
Secure, HttpOnly, Domain, Path, Expires ve Max-Age RFC 6265'te tanımlıdır. SameSite ise RFC 6265'te yoktur; onun yerini alacak olan, IETF'te onaylanmış ama henüz RFC olarak yayımlanmamış rfc6265bis taslağında tanımlıdır, ama bütün yaygın tarayıcılar onu uygular. Taslağa göre SameSite=None olan bir çerez Secure da taşımıyorsa tarayıcı onu kabul etmez.
Expires ya da Max-Age taşımayan çereze oturum çerezi (session cookie) denir; tarayıcı oturumu bitince silinir. Bu adlandırma 'giriş oturumu' ile karışmasın: kalıcı bir çerez de oturum tanıtıcısı taşıyabilir. İkisi birden verilirse Max-Age önceliklidir.
Domain özniteliği yazılmazsa çerez yalnızca onu veren sunucu adına gider (host-only). Domain=example.com yazılırsa example.com ve bütün alt alan adlarına gider. Bu bir genişletmedir, daraltma değil: çerezi Domain ile vermek onu daha çok sunucuya açar.
| Öznitelik | Ne yapar | Neye karşı |
|---|---|---|
| Secure | Çerez yalnızca şifreli (HTTPS) bağlantıda gönderilir | Yolda dinleme: şifresiz HTTP'de çerezin açıkça görünmesi |
| HttpOnly | Sayfadaki betikler (JavaScript) çerezi okuyamaz | Sayfaya sızdırılmış bir betiğin (XSS) çerezi çalması |
| SameSite=Strict | Başka bir siteden başlatılan hiçbir istekte gönderilmez | Siteler arası istek sahteciliği (CSRF) |
| SameSite=Lax | Başka siteden yalnızca üst düzey gezinmede (bağlantıya tıklama, GET) gönderilir | CSRF'nin çoğu; kullanılabilirliği az bozar |
| SameSite=None | Her bağlamda gönderilir; Secure şarttır | Koruma yok; gömülü üçüncü taraf içerik için |
| Domain | Çerezin gideceği alan adını alt alanlarla birlikte genişletir | Yazılmazsa en dar kapsam: yalnızca veren sunucu |
| Path | Çerezin gideceği yol önekini belirler | Kapsamı daraltır; güvenlik sınırı değildir |
| Expires / Max-Age | Silinme tarihi / saniye cinsinden ömür | Uzun ömürlü oturum çerezinin çalınma penceresini kısaltmak |
Set-Cookie: SID=3f9a1c7e5b2d48a6c0e1; Path=/; Secure; HttpOnly; SameSite=Lax Secure : yalnızca HTTPS HttpOnly : JavaScript okuyamaz SameSite : başka siteden yalnızca bağlantıyla gezinmede (GET) gider Domain yok : yalnızca bu sunucu adı Expires yok: tarayıcı kapanınca silinir
Dikkat: Hiçbir öznitelik çalınmış bir çerezi durdurmaz. Çerez değeri bir kez ele geçirildiyse (kullanıcının bilgisayarındaki zararlı yazılım, bir günlüğe yazılmış Cookie başlığı) saldırgan onu kendi isteğine koyar ve sunucu farkı göremez. Bu durumda çözüm oturumu sunucuda geçersiz kılmaktır.
X-Forwarded-For: kime güvenilir?
Bir ters vekil sunucunun ya da yük dengeleyicinin arkasındaki web sunucusu, TCP bağlantısını proxy ile kurar. Kendi günlüğünün ilk alanına yazdığı adres de proxy'nin adresidir. Asıl istemcinin adresini bildirmek için proxy isteğe X-Forwarded-For başlığını ekler; birden çok proxy varsa her biri kendi gördüğü adresi listenin sonuna ekler. Bu başlık hiçbir RFC'de tanımlı değildir, yaygın bir alışkanlıktır; standart karşılığı RFC 7239'daki Forwarded başlığıdır.
Sorun şudur: istemci de isteğine kendisi bir X-Forwarded-For yazabilir. Proxy bu başlığı silmeden üstüne ekliyorsa listenin başındaki değer istemcinin uydurduğu değerdir. Kutudaki örnekte saldırgan kendini bir iç adres gibi göstermeye çalışıyor; proxy ise gerçekte gördüğü adresi sona ekliyor.
Kural: listeye ancak sizin denetiminizdeki proxy'nin eklediği değer kadar güvenebilirsiniz; bu, sağdan sola okunduğunda kendi proxy'lerinizden sonraki ilk adrestir. Sunucu da yalnızca bilinen proxy adreslerinden gelen başlığa güvenecek şekilde ayarlanmalıdır (Apache'de mod_remoteip, nginx'te realip modülü bunu yapar). 'X-Forwarded-For iç ağdan diyorsa izin ver' diye yazılmış bir erişim kuralı, başlığı yazabilen herkese kapıyı açar.
İstemcinin gönderdiği (203.0.113.66'dan): GET /yonetim/ HTTP/1.1 Host: portal.example.com X-Forwarded-For: 10.0.0.5 Proxy'nin arka sunucuya ilettiği (proxy 10.20.0.2): GET /yonetim/ HTTP/1.1 Host: portal.example.com X-Forwarded-For: 10.0.0.5, 203.0.113.66 10.0.0.5 : istemcinin yazdığı, güvenilmez 203.0.113.66 : proxy'nin TCP bağlantısında gördüğü gerçek adres
Dikkat: Günlük incelerken hangi alanın neyi gösterdiğini bilin: sunucu proxy arkasındaysa ve gerçek adres ayarı yapılmamışsa bütün satırların ilk alanı aynı proxy adresidir. Bu durumda 'tek bir adres saldırıyor' sonucuna varmadan önce X-Forwarded-For'un güvenilir değerine bakın.
HTTP/2 çerçevesi ve HTTP/3 için ne değişir?
HTTP/2'de her şey çerçevedir. Her çerçeve 9 baytlık sabit bir başlıkla başlar (RFC 9113): 24 bit uzunluk, 8 bit tür, 8 bit bayraklar, 1 ayrılmış bit ve 31 bit akış tanıtıcısı (stream identifier). İstemcinin açtığı akışlar tek, sunucunun açtıkları çift sayılarla numaralanır; 0 numaralı akış bağlantının kendisine ait çerçeveler (SETTINGS, PING, GOAWAY) içindir. Bir istek bir HEADERS çerçevesiyle başlar, gövdesi DATA çerçeveleriyle gelir.
HTTP/3'te akışları QUIC taşır ve inceleme üç yerden değişir. QUIC UDP üzerindedir; TCP bayraklarına ve el sıkışmasına bakan araçlar burada bir şey görmez. Paket numaraları ve bağlantıyı yöneten bilgiler de şifrelenir; dışarıdan adresler, portlar ve bağlantı tanıtıcıları gibi birkaç alan görünür. TLS 1.3 QUIC'in içinde olduğu için 'önce TCP, sonra TLS' sırası yakalamada yoktur. NetFlow'da tarayıcılardan dışarıya yoğun UDP 443 trafiği çoğunlukla zararsız HTTP/3'tür, ama web incelemesinin görmediği trafiktir.
| HTTP/1.1 | HTTP/2 | HTTP/3 | |
|---|---|---|---|
| Belge | RFC 9112 | RFC 9113 | RFC 9114 |
| Taşıma | TCP | TCP | QUIC (UDP) |
| Tipik port | TCP 80, TLS ile 443 | TCP 443 | UDP 443 |
| Biçim | Metin satırları | İkili çerçeveler | İkili çerçeveler |
| Bir bağlantıda eşzamanlı istek | Tek | Çok (akışlar) | Çok (QUIC akışları) |
| Başlık sıkıştırma | Yok | HPACK | QPACK |
| Şifreleme | İsteğe bağlı (HTTPS) | Pratikte her zaman TLS | Her zaman, QUIC'in içinde TLS 1.3 |
| ALPN değeri | http/1.1 | h2 | h3 |
| Paket kaybı | Bağlantıyı bekletir | Bütün akışları bekletir (TCP) | Yalnızca o akışı bekletir |
Dikkat: Sık yapılan hata: HTTP/2 ya da HTTP/3'ün yeni metotlar veya durum kodları getirdiğini sanmak. GET, POST, 200, 404 hepsinde aynıdır, çünkü anlam RFC 9110'dadır. Değişen yalnızca bayt düzeyindeki yazımdır.
Combined Log Format alan alan
Apache'nin belgelediği biçim şudur: %h %l %u %t "%r" %>s %b "%{Referer}i" "%{User-agent}i". nginx'in varsayılan combined biçimi aynı alanları aynı sırayla yazar. Kutudaki satırı tabloyla birlikte okuyun.
Tire, o bilginin olmadığını gösterir. İkinci alan (identd kimliği) hemen her zaman tiredir. Üçüncü alan yalnızca HTTP kimlik doğrulaması (örneğin Basic) kullanıldığında dolar; Apache belgesi, durum kodu 401 ise bu değere güvenilmemesi gerektiğini söyler, çünkü kullanıcı henüz doğrulanmamıştır. Apache'de gövde boyutu alanı, hiç gövde gönderilmediyse 0 değil tire yazar; nginx 0 yazar.
İstek satırı tırnak içinde, istemcinin gönderdiği biçimde yazılır; URL kodlaması (%27 gibi) çoğu zaman çözülmeden kalır. Saldırı ararken bu iyi bir şeydir: kodlu dizeler aranabilir bir imzadır. Referer ve User-Agent istemcinin yazdığı değerlerdir ve kanıt değil, iddiadır.
| Alan | Biçim kodu | Örnekteki değer | Anlamı |
|---|---|---|---|
| 1 | %h | 198.51.100.23 | İstemcinin (ya da önündeki proxy'nin) IP adresi |
| 2 | %l | - | identd kimliği; neredeyse hiç kullanılmaz |
| 3 | %u | - | HTTP kimlik doğrulamasıyla gelen kullanıcı adı |
| 4 | %t | [17/Nov/2026:09:14:02 +0300] | İsteğin alındığı zaman ve saat dilimi |
| 5 | "%r" | "GET /urunler?kategori=ag HTTP/1.1" | İstek satırı: metot, hedef, sürüm |
| 6 | %>s | 200 | Son durum kodu |
| 7 | %b | 5120 | Başlıklar hariç gövdenin bayt sayısı |
| 8 | "%{Referer}i" | "https://www.example.com/" | İstemcinin bildirdiği önceki sayfa |
| 9 | "%{User-agent}i" | "Mozilla/5.0 (Windows NT 10.0; Win64; x64)" | İstemcinin kendini tanıtması |
198.51.100.23 - - [17/Nov/2026:09:14:02 +0300] "GET /urunler?kategori=ag HTTP/1.1" 200 5120 "https://www.example.com/" "Mozilla/5.0 (Windows NT 10.0; Win64; x64)"
Dikkat: Farklı sunucuların günlüklerini birleştirirken saat dilimine (+0300, +0000) ve sunucu saatlerinin eşitlenmiş olmasına dikkat edin.
Saldırılar günlükte nasıl görünür?
Aşağıdaki satırlar saldırıların nasıl yapılacağını değil, bir savunucunun günlükte onları nasıl tanıyacağını göstermek içindir. Her grubu durum kodu kalıbıyla birlikte okuyun.
Tarama (scanning): Tek bir adres, kısa sürede, bilinen yazılımların ve unutulmuş dosyaların yollarını sırayla dener: /.env, /.git/config, /wp-login.php, /phpmyadmin/. Kalıp çok sayıda 404, arada 403 ve 301'dir. Asıl dikkat edilecek satır, bu kalabalığın içindeki tek 200'dür: taramanın bir şey bulduğu yer.
Dizin kaba kuvveti (directory brute forcing): Bir sözcük listesindeki adlar (admin, backup, old, test, config) saniyede onlarca istekle denenir. Zaman damgaları birbirine çok yakın, 404'lerin boyutu hep aynıdır. Apache'de var olan bir dizin sonda eğik çizgi olmadan istenirse 301 döner; bu yüzden dizin kaba kuvvetinde 301'ler 'burada bir dizin var' demektir.
Giriş sayfasına kaba kuvvet (login brute force): Aynı adresten aynı giriş yoluna art arda POST gelir. Pek çok uygulama başarısız girişte formu hata mesajıyla yeniden gösterir; bu da 200 döner ve hep aynı boyuttadır. Başarılı giriş ise çoğunlukla 302 ile panele yönlendirilir. Yani kalıp '401 yığını' değil, 'aynı boyutta 200 yığını ve sonunda bir 302'dir'. Basic kimlik doğrulaması kullanan bir sayfada ise art arda 401 görülür ve kullanıcı adı alanı dolar. Çok sayıda adresten, her biri az sayıda deneme yapan ve farklı kullanıcı adları kullanan bir saldırıya parola püskürtme (password spraying) denir; tek adrese bakan bir kural onu kaçırır.
Enjeksiyon girişimleri: Sorgu dizesinde URL kodlu özel karakterler görünür. %27 tek tırnaktır ve SQL enjeksiyonunun en sık izidir; %3C ve %3E küçüktür ve büyüktür işaretleridir, yani sayfaya etiket sokma denemesi (XSS, cross-site scripting); ..%2F dizileri dizin geçişidir (path traversal), dosya sisteminde üst dizinlere çıkma denemesi; %3B noktalı virgüldür ve komut enjeksiyonunda komut ayırıcıdır. Kalıplar şöyledir: 403 ya da 400 genellikle bir WAF'ın ya da uygulamanın isteği reddettiğini, 500 girdinin uygulamayı bozduğunu (zayıflığın işareti), olağan boyutundan çok büyük bir 200 ise saldırının veri döndürmüş olabileceğini gösterir.
| Etkinlik | Günlükteki kalıp | Durum kodu kalıbı | Dikkat edilecek satır |
|---|---|---|---|
| Tarama | Tek adres, bilinen yazılım ve dosya yolları | Çok 404, arada 403, 301 | Kalabalığın içindeki 200 |
| Dizin kaba kuvveti | Sözcük listesi, çok sık istek, aynı User-Agent | Aynı boyutta 404 yığını, 301 ve 403 | 301 (dizin var), 200 |
| Giriş kaba kuvveti | Aynı yola art arda POST | Aynı boyutta 200 (form) ya da 401 (Basic), varsa 429 | Sonraki 302 ve panel isteği |
| Parola püskürtme | Çok adres, adres başına az deneme | Dağınık 200 ya da 401 | Uygulama günlüğünde farklı kullanıcı adları |
| Enjeksiyon | Kodlu tırnak, etiket, ../ ya da ; dizileri | 400, 403 (engellendi), 500 (bozuldu) | 500 ve olağandışı büyük 200 |
Tarama: tek adres, bilinen yollar, sonunda bir 200 203.0.113.77 - - [17/Nov/2026:03:12:01 +0300] "GET /.env HTTP/1.1" 404 153 "-" "python-requests/2.31.0" 203.0.113.77 - - [17/Nov/2026:03:12:01 +0300] "GET /.git/config HTTP/1.1" 404 153 "-" "python-requests/2.31.0" 203.0.113.77 - - [17/Nov/2026:03:12:02 +0300] "GET /phpmyadmin/ HTTP/1.1" 404 153 "-" "python-requests/2.31.0" 203.0.113.77 - - [17/Nov/2026:03:12:02 +0300] "GET /server-status HTTP/1.1" 403 199 "-" "python-requests/2.31.0" 203.0.113.77 - - [17/Nov/2026:03:12:03 +0300] "GET /yedek.zip HTTP/1.1" 200 48213004 "-" "python-requests/2.31.0" Dizin kaba kuvveti: saniyede onlarca, aynı boyutta 404, arada 301 203.0.113.80 - - [17/Nov/2026:04:30:15 +0300] "GET /old HTTP/1.1" 404 196 "-" "curl/8.5.0" 203.0.113.80 - - [17/Nov/2026:04:30:15 +0300] "GET /test HTTP/1.1" 404 196 "-" "curl/8.5.0" 203.0.113.80 - - [17/Nov/2026:04:30:15 +0300] "GET /admin HTTP/1.1" 301 233 "-" "curl/8.5.0" 203.0.113.80 - - [17/Nov/2026:04:30:16 +0300] "GET /backup HTTP/1.1" 404 196 "-" "curl/8.5.0" Giriş kaba kuvveti: aynı boyutta 200'ler, sonunda 302 203.0.113.45 - - [17/Nov/2026:02:41:10 +0300] "POST /giris HTTP/1.1" 200 3412 "https://portal.example.com/giris" "Mozilla/5.0" 203.0.113.45 - - [17/Nov/2026:02:41:11 +0300] "POST /giris HTTP/1.1" 200 3412 "https://portal.example.com/giris" "Mozilla/5.0" 203.0.113.45 - - [17/Nov/2026:02:41:11 +0300] "POST /giris HTTP/1.1" 200 3412 "https://portal.example.com/giris" "Mozilla/5.0" 203.0.113.45 - - [17/Nov/2026:02:43:52 +0300] "POST /giris HTTP/1.1" 302 - "https://portal.example.com/giris" "Mozilla/5.0" 203.0.113.45 - - [17/Nov/2026:02:43:52 +0300] "GET /panel HTTP/1.1" 200 18440 "https://portal.example.com/giris" "Mozilla/5.0" Enjeksiyon girişimleri 203.0.113.91 - - [17/Nov/2026:11:05:20 +0300] "GET /urun?id=7%27 HTTP/1.1" 500 612 "-" "Mozilla/5.0" 203.0.113.91 - - [17/Nov/2026:11:05:31 +0300] "GET /urun?id=7%20OR%201%3D1 HTTP/1.1" 200 948120 "-" "Mozilla/5.0" 203.0.113.91 - - [17/Nov/2026:11:06:02 +0300] "GET /ara?q=%3Cscript%3Ealert(1)%3C%2Fscript%3E HTTP/1.1" 403 199 "-" "Mozilla/5.0" 203.0.113.91 - - [17/Nov/2026:11:06:40 +0300] "GET /indir?dosya=..%2F..%2F..%2F..%2Fetc%2Fpasswd HTTP/1.1" 400 226 "-" "Mozilla/5.0"
Dikkat: Kodlu bir saldırı dizesi görmek saldırının başarılı olduğu anlamına gelmez; internete açık her sunucu günde yüzlerce otomatik deneme alır. Önceliği belirleyen, durum kodu ve boyuttur: 404 ve 403'ler gürültüdür, 500 ve olağandışı 200 incelenir. Başarıyı kesinleştirmek için uygulama günlüğüne ve veritabanı günlüğüne bakılır.
Okumak bilmek değildir. Her antrenmanı önce kendiniz yapın, cevabı sonra açın.
Laboratuvarda
Laboratuvar: isteği ve cevabı paket çözümleyicide okuyun
Laboratuvarda 'DNS ve web: adla erişmek' çalışmasını açın. Aynı sayfayı önce IP adresiyle, sonra adıyla isteyin; iki isteği paket çözümleyicide karşılaştırın ve web servisini kapatıp açarak bir HTTP cevabı ile bir TCP reddini ayırın.
- PC-01'de
curl http://192.168.50.10yazın. Çıktıda durum satırını ve Server, Content-Type, Content-Length başlıklarını bulun. - SRV-01'de
dns add intranet.example.local 192.168.50.10, PC-01'dedns 192.168.50.10yazın; sonracurl http://intranet.example.localile sayfayı adıyla isteyin. - Paket çözümleyicide görüntüleme süzgecine
httpyazın. İki GET isteğini açın ve Hypertext Transfer Protocol ağacında Host satırlarını karşılaştırın. Sonra süzgecihttp.response.code == 200yapın. - PC-01'de
telnet 192.168.50.10 80yazın. Sonra SRV-01'dehttp offyazıp aynı telnet komutunu vecurl http://192.168.50.10komutunu yineleyin.tcp.port == 80süzgeciyle SYN segmentine gelen cevaba bakın. En sondahttp onile servisi geri açın.
Cevap: İlk curl cevabıHTTP/1.1 200 OKile başlar; Server: lab, Content-Type: text/html ve gövdenin bayt sayısını veren Content-Length satırları gelir, sonra HTML gövdesi (laboratuvar boş satırı göstermez). Paket çözümleyicidehttpsüzgeci iki istek ve iki cevap bırakır. İsteklerin ikisi deGET / HTTP/1.1istek satırını taşır; farkı Host başlığındadır: ilkindeHost: 192.168.50.10, ikincisindeHost: intranet.example.local. Aynı IP adresinde birden çok site barındıran bir sunucu siteyi yalnızca bu başlıktan ayırt edebilir; HTTP/1.1'de zorunlu olması bu yüzdendir.http.response.code == 200süzgeci yalnızca cevapları bırakır. Servis açıkken telnet 'Connected' der: el sıkışma tamamlanmıştır, ama telnet HTTP isteği göndermez; bu yalnızca 80 numaralı portta bir şeyin dinlediğini kanıtlar. Servis kapatılınca telnet 'Connect failed', curl 'Connection refused' der ve SYN'e RST gelir: istek HTTP'ye hiç ulaşmadan TCP'de reddedilmiştir, bu yüzden durum kodu yoktur. Bir durum kodu görmek (404, 500 bile olsa) TCP'nin ve web servisinin çalıştığını gösterir.- PC-01'de
Kendi bilgisayarınızda
Kendi bilgisayarınızda: curl ile istek, cevap ve yönlendirme
Windows bilgisayarınızda curl ile bir isteğin gönderilen ve alınan satırlarını görün, bir yönlendirmeyi izleyin ve HEAD ile GET'in farkını gözlemleyin.
- Komut isteminde
curl.exe -sv -o NUL http://example.com/yazın. Büyüktür işaretiyle başlayan satırlarda istek satırını ve Host başlığını, küçüktür işaretiyle başlayanlarda durum satırını ve Content-Type başlığını bulun. curl.exe -I http://example.com/yazın. Gövde gelmedi; durum satırı ve başlıklar geldi. Çıktıda bir Allow satırı varsa sunucunun hangi metotları kabul ettiğini okuyun.curl.exe -s -o NUL -w "%{http_code}\n" https://example.com/olmayan-sayfayazın ve dönen kodu not edin.- Tanıdığınız bir sitenin
http://ile başlayan adresinicurl.exe -Iile isteyin. 301, 302, 307 ya da 308 görürseniz Location satırında nereye yönlendirildiğinizi okuyun; sonra aynı komuta-Lekleyip curl'ün yönlendirmeyi izlemesini görün.
Cevap: İlk komutta istekGET / HTTP/1.1veHost: example.comsatırlarıyla gider; cevapHTTP/1.1 200 OKile başlar, Content-Type genellikletext/html; charset=utf-8olur. Content-Length yerineTransfer-Encoding: chunkedgörebilirsiniz: sunucu gövdeyi parçalar halinde göndermiştir.-IHEAD isteği gönderir; başlıklar GET ile aynıdır ama gövde gelmez. Olmayan bir sayfa için kod 404'tür. http ile istenen sitelerin çoğu bir 3xx koduyla https adresine yönlendirir ve yeni adres Location satırındadır;-Lile curl o adrese ikinci bir istek gönderir ve son cevabı gösterir.- Komut isteminde
Kendi bilgisayarınızda
Tarayıcının geliştirici araçlarında çerezler ve protokol
Tarayıcınızda oturum açtığınız bir siteyi geliştirici araçlarıyla inceleyin: hangi istekler hangi HTTP sürümüyle gidiyor, oturum çerezi hangi özniteliklerle verilmiş?
- Siteyi açın, F12 ile geliştirici araçlarını açın, Network sekmesine geçin ve sayfayı yenileyin.
- Sütun başlığına sağ tıklayıp Protocol sütununu açın. İsteklerin
http/1.1,h2ya dah3ile gidip gitmediğini görün. - Ana belgeye tıklayın, Headers bölümünde istek başlıklarından Cookie'yi, cevap başlıklarından Set-Cookie, Cache-Control ve varsa Alt-Svc'yi bulun.
- Application (Firefox'ta Storage) sekmesinde Cookies altında sitenin çerezlerini açın ve oturum çerezine benzeyen değerin Secure, HttpOnly ve SameSite sütunlarını okuyun.
Cevap: Büyük sitelerin çoğuh2ya dah3ile gelir; ilk istekh2iken sonrakilerh3olabilir, çünkü tarayıcı HTTP/3'ü ilk cevaptaki Alt-Svc başlığından öğrenir (örneğinh3=":443"). İyi korunmuş bir oturum çerezinde Secure ve HttpOnly işaretlidir, SameSite Lax ya da Strict'tir. Oturum sayfalarında Cache-Control'deno-storeya daprivatebeklenir. Cookie başlığını burada açıkça okumanız, şifreyi tarayıcının kendisinin çözmesindendir; ağdaki bir dinleyici HTTPS'te bu değerleri göremez.Oku ve yorumla
Erişim günlüğünü yorumlayın
Aşağıdaki erişim günlüğü kesitinde kaç ayrı etkinlik var? Her biri için ne olduğunu, başarılı olup olmadığını ve neye bakarak karar verdiğinizi yazın.
198.51.100.23 - - [17/Nov/2026:09:14:02 +0300] "GET /urunler?kategori=ag HTTP/1.1" 200 5120 "https://www.example.com/" "Mozilla/5.0 (Windows NT 10.0; Win64; x64)" 203.0.113.45 - - [17/Nov/2026:09:20:01 +0300] "POST /giris HTTP/1.1" 200 3412 "-" "python-requests/2.31.0" 203.0.113.45 - - [17/Nov/2026:09:20:01 +0300] "POST /giris HTTP/1.1" 200 3412 "-" "python-requests/2.31.0" 203.0.113.45 - - [17/Nov/2026:09:20:02 +0300] "POST /giris HTTP/1.1" 200 3412 "-" "python-requests/2.31.0" 203.0.113.45 - - [17/Nov/2026:09:20:02 +0300] "POST /giris HTTP/1.1" 429 162 "-" "python-requests/2.31.0" 203.0.113.91 - - [17/Nov/2026:09:31:44 +0300] "GET /urun?id=7%27 HTTP/1.1" 500 612 "-" "Mozilla/5.0" 203.0.113.91 - - [17/Nov/2026:09:31:59 +0300] "GET /urun?id=7%20OR%201%3D1 HTTP/1.1" 200 948120 "-" "Mozilla/5.0"
Cevap: Üç etkinlik var. Birincisi, 198.51.100.23'ün olağan bir sayfa isteğidir: tarayıcı User-Agent'ı, site içinden bir Referer, 200 ve olağan bir boyut. İkincisi, 203.0.113.45'ten giriş sayfasına kaba kuvvettir: aynı saniyelerde art arda POST, Referer yok, User-Agent bir Python kitaplığı, cevaplar aynı boyutta 200 (formun hata mesajıyla yeniden gösterilmesi). Dördüncü denemede 429 gelmiştir: hız sınırlama devreye girmiştir. Başarı işareti (302 ve panel isteği) yoktur; denenen kullanıcı adları için uygulama günlüğüne bakılır. Üçüncüsü, 203.0.113.91'den SQL enjeksiyonudur:%27tek tırnaktır ve 500 dönmesi girdinin sorguya denetimsiz eklendiğini düşündürür. Ardından7 OR 1=1isteği olağan sayfadan çok büyük, yaklaşık 948 KB'lık bir 200 almıştır: tablonun tamamı dönmüş olabilir. En yüksek öncelikli bulgu budur ve uygulama ile veritabanı günlükleriyle doğrulanmalıdır.
Bu dersin 28 puanlanan sorusundan her seferinde karışık 20 tanesi gelir: çoktan seçmeli, senaryo, doğru-yanlış ve boşluk doldurma. Her soru bir kez cevaplanır ve açıklaması hemen gösterilir. Geçme ölçütü %80.
Yazarak cevaplanacak sorular
Bunlar puanlanmaz. Cevabınızı kâğıda ya da not defterinize yazın, sonra ölçütlerle karşılaştırın. Bir şeyi kendi cümlelerinizle anlatmak, bildiğinizi sandığınız yerdeki boşluğu gösterir.
HTTP durumsuz bir protokol olduğu halde bir kullanıcı bir siteye bir kez giriş yaptıktan sonra sonraki sayfalarda nasıl tanınır? Bir giriş isteğinden sonraki cevabı ve bir sonraki isteği başlıklarıyla anlatın; oturum çerezinde Secure, HttpOnly ve SameSite özniteliklerinin her birinin hangi saldırıya karşı olduğunu ve bu özniteliklerin hangi durumda koruma sağlamadığını belirtin.
Bir web sunucusunun bir gecelik erişim günlüğünü incelemeniz isteniyor. Otomatik tarama ya da dizin kaba kuvveti, giriş sayfasına kaba kuvvet ve enjeksiyon girişimlerini birbirinden nasıl ayırırsınız? Her biri için günlükteki kalıbı ve durum kodu kalıbını, hangi satırların öncelikli olduğunu ve neden olduğunu, ayrıca erişim günlüğünün göremediği ve başka hangi kaynağa bakmanız gereken iki şeyi anlatın.