Aşama 2: Ağ servisleri · Ders 2.3
DNS 2: önbellek, TTL, DNSSEC, DoH / DoT ve DNS loglarının gösterdikleri
Bir DNS cevabının nerede ve ne kadar saklandığını açıklayabilir, DNSSEC'in ve şifreli DNS'in neyi koruyup neyi korumadığını söyleyebilir, DNS loglarında tünelleme, DGA ve çözümleyiciyi atlama izlerini zararsız benzerlerinden ayırabilirsiniz.
Önceki derste DNS'in hiyerarşisini, kayıt türlerini ve mesajın yapısını gördük. Bu ders DNS'in gündelik hayattaki iki yüzünü anlatır. Birincisi işletme yüzüdür: bir cevap kaç yerde saklanır, bir kaydı değiştirdiğinizde neden herkes yeni adresi aynı anda görmez, var olmayan bir ad neden bir süre daha 'yok' kalır. İkincisi güvenlik yüzüdür: DNSSEC neyi kanıtlar, DNS over TLS ve DNS over HTTPS sorguları kimden gizler ve bir SOC analisti DNS loglarında neye bakar. Neredeyse her saldırı bir noktada bir ad çözer; bu yüzden DNS logu, bir analistin elindeki en verimli kaynaklardan biridir.
Bir cevap kaç yerde saklanır?
Bir web sayfası açtığınızda bilgisayarınız aynı adı birkaç saniye içinde onlarca kez çözmek isteyebilir. Her seferinde kök sunuculardan başlayıp yetkili sunucuya kadar gitmek hem yavaş hem de gereksiz olurdu. Bu yüzden DNS cevapları yol boyunca birkaç önbellekte (cache) saklanır.
- Tarayıcı önbelleği: Chrome, Edge ve Firefox gibi tarayıcılar kısa süreli kendi ad önbelleklerini tutar. Chrome'da bu önbelleği
chrome://net-internals/#dnssayfasındaki düğmeyle temizleyebilirsiniz. - İşletim sistemi önbelleği: Windows'ta DNS Client hizmeti, uygulamaların sorduğu adların cevaplarını saklar. Bu, önceki dersteki uç çözümleyicidir (stub resolver): kendisi ağaçta gezinmez, soruyu yapılandırılmış DNS sunucusuna iletir ve cevabı saklar.
nslookupbu hizmeti kullanmaz, soruyu doğrudan sunucuya yollar; bu yüzden onun cevapları bu önbelleğe girmez. İçeriğiniipconfig /displaydnsgösterir,ipconfig /flushdnsboşaltır.hostsdosyasındaki kayıtlar da bu listede görünür. - Çözümleyici önbelleği: Şirketin iç DNS sunucusu ya da internet servis sağlayıcınızın özyinelemeli çözümleyicisi (recursive resolver), binlerce istemcinin aldığı cevapları saklar. Bir çalışanın bir dakika önce sorduğu adı siz sorduğunuzda cevap doğrudan bu önbellekten gelir.
Önbellek katmanları sorun gidermede önemlidir. 'Bende açılmıyor, yan masada açılıyor' şikâyeti çoğu zaman iki bilgisayarın önbelleğinde farklı cevaplar olduğunu gösterir. Kendi önbelleğinizi temizlemek yalnızca kendi katmanınızı temizler; çözümleyicideki eski cevap orada kalır.
Önbellek SOC analisti için de önemlidir: ikinci kez sorulan bir ad çoğu zaman ağa hiç çıkmaz. Ağdaki sensör yalnızca önbellekte bulunmayan sorguları görür; bilgisayardaki bir log ise önbellekten gelen cevapları da kaydedebilir.
TTL: süreyi bölgenin sahibi belirler
Her DNS kaydının bir TTL (time to live, yaşam süresi) değeri vardır: saniye cinsinden, bir önbelleğin bu cevabı yeniden sormadan ne kadar kullanabileceğidir. TTL'yi bölgenin (zone) yöneticisi yazar, önbellekler ona uyar. IP başlığındaki TTL ile adı aynıdır ama işi tamamen farklıdır: orada bir paketin geçebileceği yönlendirici sayısını sınırlar.
Bir çözümleyici bir cevabı önbelleğinden verirken TTL'yi tam değeriyle değil, kalan süresiyle verir. 3600 saniyelik bir kaydı 40 dakika önce önbelleğe almışsa istemciye TTL 1200 diye cevap verir. Bu sayede bir zincirdeki önbellekler süreyi uzatamaz: hiçbir önbellek kaydı, ilk önbelleğin tutabileceğinden daha uzun tutmaz.
Buradan, sık duyulan 'DNS değişikliğinin yayılması (propagation) 48 saat sürer' cümlesinin aslında neyi anlattığı çıkar. DNS'te yeni kaydı dünyaya yayan bir mekanizma yoktur. Yetkili sunucudaki kayıt değiştiği anda yeni sorular yeni cevabı alır. Gecikme, eski cevabı daha önce önbelleğe almış çözümleyicilerin TTL dolana kadar onu kullanmaya devam etmesinden doğar.
Çalışılmış örnek: www.example.com kaydının TTL'si 86400 saniye (bir gün) ve web sunucusu salı 10:00'da 203.0.113.80 adresinden 198.51.100.25 adresine taşınacak. Kaydı salı 10:00'da değiştirirseniz pazartesi 10:01'de cevabı almış bir çözümleyici salı 10:01'e kadar eski adresi verir. Doğru plan şöyledir: pazartesi sabahı, yani en az bir eski TTL süresi önce, TTL'yi 300 saniyeye indirin. Salı 10:00'a gelindiğinde bütün önbelleklerdeki kopyalar en fazla 300 saniyelik olur. Adresi değiştirin; en geç beş dakika içinde herkes yeni adresi görür. Taşıma oturunca TTL'yi yeniden yükseltin.
Düşük TTL'nin bir bedeli vardır: önbellekten gelen cevap azalır, yetkili sunucuya giden sorgu ve kullanıcının beklediği süre artar. Bu yüzden TTL'ler sürekli düşük tutulmaz, yalnızca değişiklik öncesinde düşürülür.
Olumsuz önbellek: 'yok' cevabı da saklanır
Önceki dersten iki olumsuz cevabı hatırlayın: NXDOMAIN (name error) adın hiç olmadığını, NODATA (NOERROR ve boş cevap bölümü) adın var olduğunu ama sorulan türde kaydı bulunmadığını söyler. İkisi de önbelleğe alınır. Buna olumsuz önbellek (negative caching) denir ve RFC 2308'de tanımlanır.
Olumsuz cevabın ne kadar saklanacağını yetkili sunucu, cevabın yetki (authority) bölümüne koyduğu SOA kaydıyla söyler. RFC 2308'in 5. bölümüne göre süre, SOA kaydının MINIMUM alanı ile SOA kaydının kendi TTL'sinden küçük olanıdır. Windows'un nslookup komutu MINIMUM alanını default TTL diye gösterir; adı yanıltıcıdır, çünkü bu alan bugün olumsuz cevapların süresidir.
Pratikte sık yaşanan bir durum: bir kullanıcı yeni.example.com adını kayıt oluşturulmadan önce dener ve NXDOMAIN alır. Yönetici beş dakika sonra kaydı oluşturur, ama kullanıcı hâlâ 'bulunamadı' hatası görür. SOA'nın MINIMUM değeri 1800 ise hem kullanıcının bilgisayarı hem de şirketin çözümleyicisi bu 'yok' cevabını 30 dakikaya kadar saklayabilir. Çözüm beklemek ya da önbellekleri temizlemektir.
RFC 2308, olumsuz cevaplar için bir ile üç saat arasındaki değerlerin iyi çalıştığını, bir günü aşan değerlerin ise sorun çıkardığını yazar.
DNSSEC: neyi kanıtlar, neyi kanıtlamaz
Klasik DNS'te cevabın gerçekten yetkili sunucudan geldiğini kanıtlayan hiçbir şey yoktur. Yoldaki biri ya da önbelleği zehirlemeyi başaran bir saldırgan sahte bir adres verebilir. DNSSEC (DNS Security Extensions) bu açığı imzalarla kapatır.
Bölgenin sahibi her kayıt kümesini kendi özel anahtarıyla imzalar. İmza RRSIG kaydı olarak kaydın yanında yayımlanır. Bölgenin açık anahtarı DNSKEY kaydındadır. Peki o anahtarın gerçek olduğunu nereden biliriz? Üst bölge, alt bölgenin anahtarının özetini (hash) DS (Delegation Signer) kaydı olarak kendi bölgesinde tutar ve kendi anahtarıyla imzalar. .com bölgesi example.com'un DS kaydını, kök bölge de .com'un DS kaydını imzalar. Kökün anahtarı ise doğrulayıcıya önceden yüklenmiştir; buna güven çapası (trust anchor) denir. Kökten kayda kadar uzanan bu halkalara güven zinciri (chain of trust) denir.
Doğrulamayı genellikle özyinelemeli çözümleyici yapar. İmzalar tutarsa istemciye giden cevapta AD (Authenticated Data) bitini 1 yapar. İmzalar tutmazsa sahte olabilecek cevabı istemciye vermez, SERVFAIL döner.
RFC 4033'e göre DNSSEC üç şey sağlar: cevabın bölgenin sahibinden geldiğinin kanıtı (origin authentication), cevabın yolda değişmediğinin kanıtı (integrity) ve bir adın gerçekten var olmadığının imzalı kanıtı (authenticated denial of existence). Sağlamadıkları da aynı derecede önemlidir:
- Gizlilik sağlamaz. RFC 4033'ün cümlesiyle: bu uzantılar gizlilik sağlamaz. Sorgu ve cevap açık metin olarak gider.
- Hizmet dışı bırakmaya karşı koruma sağlamaz.
- Son kilometreyi korumaz. İstemci çoğu zaman imzaları kendisi doğrulamaz, çözümleyicinin AD bitine güvenir. İstemciyle çözümleyici arasındaki yol korunmuyorsa o bit de değiştirilebilir.
- Alan adının zararsız olduğunu söylemez. Bir saldırgan da kendi alan adını imzalayabilir. DNSSEC 'bu cevabı bu bölgenin sahibi verdi' der, 'bu bölgenin sahibi iyi biridir' demez.
DoT ve DoH: sorguyu kimden gizler?
Klasik DNS sorgusu UDP ya da TCP 53 üzerinden açık metin gider. Yoldaki herkes, yani kahvehanenin kablosuz ağı, internet servis sağlayıcısı ya da şirketin ağ sensörü, hangi adları sorduğunuzu okuyabilir. İki standart bu sorguyu şifreler:
- DNS over TLS (DoT): RFC 7858. Sorgular TLS ile şifrelenmiş bir TCP bağlantısında gider ve bu iş için ayrılmış TCP 853 portu kullanılır.
- DNS over HTTPS (DoH): RFC 8484. Sorgular HTTPS istekleri olarak, yani TCP 443 üzerinden, sıradan web trafiğinin içinde gider.
İkisi de sorguyu yoldaki gözlemciden gizler. Sorguyu cevaplayan çözümleyiciden ise hiçbir şey gizlemez: o, bütün sorguları okur ve isterse loglar. Şifreli DNS, güveni yoldaki ağdan alıp seçtiğiniz çözümleyiciye verir. Ayrıca bağlanılan IP adresi ve çoğu zaman TLS el sıkışmasındaki sunucu adı yolda görünmeye devam eder.
Savunan taraf için sonuç açıktır. Bir bilgisayar şirketin çözümleyicisi yerine dışarıdaki bir DoH sunucusunu kullanırsa şirketin DNS logları, DNS tabanlı engelleme listeleri ve ağdaki sensörün DNS kayıtları o bilgisayarın sorgularını göremez. DoT'u fark etmek kolaydır, çünkü kendine ait bir portu vardır ve güvenlik duvarında engellenebilir. DoH ise 443 üzerindeki milyonlarca bağlantıdan biridir; yalnızca bilinen DoH sunucularının adresleri ve adlarıyla, ya da TLS'i açan bir proxy ile ayırt edilebilir.
Kurumlarda olağan politika şudur: istemciler yalnızca şirketin çözümleyicisini kullanır, dışarıya giden 53 ve 853 yalnızca iç çözümleyicilere açıktır, tarayıcıların kendi DoH ayarı merkezi politikayla yönetilir ve gerekiyorsa şifreli DNS'i şirketin kendi çözümleyicisi sunar.
SOC analisti için DNS logu
Zararlı yazılımın komuta kontrol (command and control, C2) sunucusuna ulaşması, oltalama sayfasının açılması, verinin dışarı taşınması: neredeyse hepsi bir ad çözmeyle başlar. DNS logu bu yüzden bir olayın en erken izlerinden birini taşır ve hacmi, tam paket yakalamaya göre çok küçüktür.
Dört kaynak birbirini tamamlar. Şirketin DNS sunucusunun logu hangi istemcinin (IP adresinin) neyi sorduğunu ve ne cevap aldığını söyler. Sysmon bilgisayarın içinden bakar ve sorguyu hangi programın yaptığını söyler. Zeek gibi bir ağ sensörü teldeki her DNS mesajını, şirketin sunucusunu atlayanlar dahil, kaydeder. Güvenlik duvarı logu ise iç çözümleyiciler dışında kimin dışarıya 53, 853 ya da bilinen DoH sunucularına gittiğini gösterir.
Bakılacak başlıca izler şunlardır: kısa sürede çok sayıda NXDOMAIN ve rastgele görünen adlar (DGA), çok uzun ya da rastgele görünen etiketler ve tek bir alan adı altında çok sayıda benzersiz alt alan adı (tünelleme ve veri sızdırma), alışılmadık TXT sorguları, yeni kaydedilmiş ya da tanıdık bir ada benzeyen alan adları, şirketin çözümleyicisini atlayan sorgular ve adresleri sürekli değişen adlar (fast-flux).
Bunların hiçbiri tek başına kanıt değildir. Her birinin zararsız bir ikizi vardır: CDN'ler, güvenlik ürünlerinin itibar sorguları, posta sunucularının TXT sorguları, sabit DNS adresi gömülü cihazlar. Analistin işi, bir izi bulduktan sonra 'hangi program, hangi bilgisayar, ne zamandan beri, başka kim' sorularıyla zararsız açıklamayı elemektir. Derinlemesine bölümünde her iz için ikisini yan yana göreceğiz.
Akılda kalsın
- DNS cevabı tarayıcıda, işletim sisteminde (
ipconfig /displaydns,ipconfig /flushdns) ve çözümleyicide saklanır; TTL bir önbelleğin cevabı yeniden sormadan kullanabileceği saniyedir ve çözümleyici onu kalan süresiyle iletir. - 'Yayılma' diye bir mekanizma yoktur: gecikme eski kopyaların TTL dolana kadar yaşamasıdır; adres değişikliğinden en az bir eski TTL süresi önce TTL düşürülür.
- NXDOMAIN ve NODATA da önbelleğe alınır; süre SOA MINIMUM alanı ile SOA'nın TTL'sinden küçük olanıdır (RFC 2308).
- DNSSEC (RRSIG, DNSKEY, DS, güven çapası, AD biti) cevabın kaynağını ve bütünlüğünü kanıtlar, gizlilik sağlamaz; DoT (TCP 853) ve DoH (TCP 443) sorguyu yoldan gizler, çözümleyiciden gizlemez ve şirketin DNS görünürlüğünü kör edebilir.
- DNS loglarında aranan izler: NXDOMAIN patlaması ve DGA, tek alan adı altında çok sayıda uzun ve benzersiz alt ad, alışılmadık TXT, yeni ya da benzer ad, çözümleyiciyi atlama, fast-flux; her birinin zararsız ikizi vardır ve programla, bilgisayar sayısıyla, zamanla elenir.
Terimler
| Türkçe | English | Anlamı |
|---|---|---|
| Önbellek | Cache | Bir cevabın yeniden sorulmadan kullanılmak üzere saklandığı yer: tarayıcı, işletim sistemi, çözümleyici. |
| Yaşam süresi | TTL (time to live) | Bir DNS kaydının önbellekte yeniden sorulmadan kullanılabileceği süre, saniye cinsinden. |
| Olumsuz önbellek | Negative caching | NXDOMAIN ve NODATA cevaplarının da belirli bir süre saklanması (RFC 2308). |
| Ad yok cevabı | NXDOMAIN (name error) | Sorulan adın hiç var olmadığını bildiren cevap kodu. |
| Veri yok | NODATA | Ad var ama sorulan türde kayıt yok; NOERROR kodu ve boş cevap bölümüyle anlaşılır. |
| DNS güvenlik uzantıları | DNSSEC (DNS Security Extensions) | DNS verisini imzalayarak kaynağını ve bütünlüğünü kanıtlayan uzantılar; gizlilik sağlamaz. |
| Kayıt imzası | RRSIG | Bir kayıt kümesinin bölge anahtarıyla atılmış imzası. |
| Bölge anahtarı kaydı | DNSKEY | Bölgenin açık anahtarlarını yayımlayan kayıt. |
| Yetki devri imzacısı | DS (Delegation Signer) | Üst bölgede duran, alt bölgenin anahtarının özetini taşıyan kayıt. |
| Güven çapası | Trust anchor | Doğrulayıcıya önceden yüklenmiş, zincirin başladığı anahtar; genellikle kökün anahtarı. |
| Güven zinciri | Chain of trust | Kökten sorulan kayda kadar her halkanın bir üstündekiyle doğrulandığı imza zinciri. |
| Doğrulanmış veri biti | AD bit (Authenticated Data) | Çözümleyicinin cevabın DNSSEC imzalarını doğruladığını bildiren başlık biti. |
| TLS üzerinden DNS | DoT (DNS over TLS) | DNS sorgularını TLS ile şifreleyen, TCP 853 kullanan yöntem (RFC 7858). |
| HTTPS üzerinden DNS | DoH (DNS over HTTPS) | DNS sorgularını HTTPS istekleri olarak TCP 443 üzerinden taşıyan yöntem (RFC 8484). |
| Alan adı üretme algoritması | DGA (domain generation algorithm) | Zararlı yazılımın C2 için her gün çok sayıda rastgele görünen ad üretip denemesi. |
| DNS tünelleme | DNS tunneling | Veriyi DNS sorgu ve cevaplarının içine kodlayarak taşımak; sızdırma ve C2 için kullanılır. |
| Entropi | Shannon entropy | Bir dizideki karakterlerin ne kadar rastgele dağıldığının ölçüsü; rastgele etiketlerde yüksektir. |
| Hızlı değişen adres | Fast flux | Bir adın kısa TTL ile sürekli değişen çok sayıda adrese çözülmesi; zararlı altyapıyı gizlemek için kullanılır. |
Kaynaklar ve sınav konuları
- CompTIA Network+ N10-009, Network Operations alanı: IPv4 ve IPv6 ağ hizmetlerini kurma içinde DNS (DNSSEC, DNS over HTTPS ve DNS over TLS; bu derste önbellek ve TTL ile birlikte)
- CompTIA Network+ N10-009, Network Troubleshooting alanı: ad çözme sorunlarını giderme (eski önbellek, olumsuz önbellek)
- Cisco CCNA 200-301 (v1.1), IP Services alanı: Explain the role of DHCP and DNS within the network (bu derste önbellek ve TTL düzeyinde)
- CompTIA Security+ SY0-801, Security Architecture alanı: güvenli protokoller (DNSSEC, şifreli DNS) ve neyi korudukları
- CompTIA Security+ SY0-801, Security Operations alanı: DNS filtreleme ve DNS loglarını izleme
- CompTIA CySA+ CS0-004, Security Operations alanı: ağ göstergelerini (alışılmadık DNS trafiği, veri sızdırma, komuta kontrol) loglarda tanıma
Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi:
- RFC 2308: Negative Caching of DNS Queries (DNS NCACHE)
- RFC 4033: DNS Security Introduction and Requirements
- RFC 7858: Specification for DNS over Transport Layer Security (TLS)
- RFC 8484: DNS Queries over HTTPS (DoH)
- Microsoft Learn: Enable DNS Logging and Diagnostics in Windows Server
- Microsoft Learn: Sysmon (Sysinternals), Event ID 22 DNSEvent
- Zeek documentation: dns.log
- MITRE ATT&CK T1568.002: Dynamic Resolution: Domain Generation Algorithms
Bu bölüm sınavın ve işin istediği ayrıntıdır: alanlar, sayılar, uç durumlar. Bir başlığa dokunarak açıp kapatabilirsiniz.
Önbelleği görmek ve temizlemek
ipconfig /displaydns, Windows DNS Client önbelleğindeki her kaydı ayrı bir blok olarak listeler. Time To Live satırı kalan süredir; komutu birkaç saniye arayla iki kez çalıştırırsanız sayının azaldığını görürsünüz. Record Type sayısaldır: 1 A, 5 CNAME, 28 AAAA demektir. Olumsuz bir kayıt Name does not exist. satırıyla görünür.
PowerShell karşılıkları Get-DnsClientCache ve Clear-DnsClientCache komutlarıdır. Bazı Windows sürümlerinde ve kurumsal yapılandırmalarda önbelleği listelemek ya da temizlemek yönetici yetkisi ister; komut yetki hatası verirse yönetici olarak açılmış bir pencere kullanın.
Bir sunucunun SOA kaydını, dolayısıyla olumsuz önbellek süresini nslookup -type=soa ile görebilirsiniz. Aşağıdaki çıktıda default TTL = 1800 satırı SOA'nın MINIMUM alanıdır.
Önbellek temizlemenin sırası önemlidir: önce tarayıcı (ya da tarayıcıyı kapatıp açmak), sonra işletim sistemi. Şirketin çözümleyicisindeki eski kayıt istemciden temizlenemez; Windows DNS sunucusunda bunu yönetici Clear-DnsServerCache ile ya da DNS Manager'dan yapar.
C:\> ipconfig /displaydns
Windows IP Configuration
www.example.com
----------------------------------------
Record Name . . . . . : www.example.com
Record Type . . . . . : 1
Time To Live . . . . : 263
Data Length . . . . . : 4
Section . . . . . . . : Answer
A (Host) Record . . . : 203.0.113.80
yeni.example.com
----------------------------------------
Name does not exist.
C:\> nslookup -type=soa example.com
Server: UnKnown
Address: 192.168.10.5
Non-authoritative answer:
example.com
primary name server = ns1.example.com
responsible mail addr = hostmaster.example.com
serial = 2026111701
refresh = 7200 (2 hours)
retry = 900 (15 mins)
expire = 1209600 (14 days)
default TTL = 1800 (30 mins)Dikkat: Önbelleği sınarken aracı doğru seçin. ping ya da tarayıcı Windows DNS Client hizmetinden geçer; cevabı önbelleğe koyar ve TTL dolana kadar oradan alır. nslookup ise önbelleği hiç kullanmaz, her seferinde sunucuya yeni bir sorgu yollar. 'Önbellekte ne var' sorusunun cevabı ipconfig /displaydns'tedir, nslookup'ta değil.
TTL hesabı ve 'yayılma' zaman çizelgesi
Bir değişikliğin en geç ne zaman herkese ulaşacağını bulmak için tek bir kural yeter: değişiklik anında önbelleklerde bulunabilecek en eski kopya, değişiklikten önceki TTL kadar daha yaşar. Çözümleyiciler kalan süreyi ilettiği için önbellek zincirleri bu süreyi toplamaz.
Tablo, TTL'si 3600 saniye olan bir kaydın adresinin 14:00'te değiştirildiği bir günü gösterir. TTL 12:00'de 300'e indirilmiştir.
İki istisnayı bilin. Birincisi, bazı uygulamalar ve tarayıcılar TTL'den bağımsız kendi sürelerini uygular; sunucu yeni adresi verse de uzun süre açık kalan bir uygulama eski adrese bağlı kalabilir. İkincisi, yetkili sunucuların kendisini değiştirmek (alan adını başka bir DNS sağlayıcısına taşımak) üst bölgedeki NS ve DS kayıtlarının TTL'sine bağlıdır ve bu süreler sizin bölgenizin TTL'sinden çok daha uzun olabilir.
| Saat | Olay | Önbelleklerdeki en eski kopya ne zaman ölür |
|---|---|---|
| 11:59 | Bir çözümleyici kaydı TTL 3600 ile önbelleğe alır | 12:59 |
| 12:00 | Yönetici TTL'yi 300'e indirir (adres aynı) | Eski 3600'lük kopyalar 12:59'a kadar yaşar |
| 13:00 | Artık önbelleklerde yalnızca 300'lük kopyalar var | En geç 13:05 |
| 14:00 | Adres değiştirilir | Eski adres en geç 14:05'te biter |
| 14:05 | Bütün istemciler yeni adresi alır | - |
| Ertesi gün | TTL yeniden 3600'e yükseltilir | - |
Dikkat: Sık yapılan hata: TTL'yi değişiklikle aynı anda düşürmek. Önbelleklerdeki eski kopyalar eski TTL ile alınmıştır; yeni TTL ancak bir sonraki sorguda devreye girer. TTL, değişiklikten en az bir eski TTL süresi önce düşürülmelidir.
DNSSEC kayıtları, bitler ve arıza görüntüsü
Bir doğrulayıcı, www.example.com için bir A kaydını şöyle doğrular: A kaydının RRSIG'ini example.com'un DNSKEY'iyle denetler; o DNSKEY'in özetini .com bölgesindeki DS kaydıyla karşılaştırır; o DS kaydının RRSIG'ini .com'un DNSKEY'iyle denetler; .com'un DNSKEY'ini kökteki DS kaydıyla, kökün DNSKEY'ini de güven çapasıyla karşılaştırır. Zincirin tek bir halkası kopuksa sonuç geçersizdir.
Var olmayan bir adın imzalı kanıtı NSEC (ya da onun ad listesini açık etmeyen biçimi NSEC3) kaydıyla verilir: 'bu iki ad arasında başka ad yok' diyen imzalı bir kayıttır.
Başlıktaki iki bit sorun gidermede işe yarar. AD (Authenticated Data), çözümleyicinin cevabı doğruladığını bildirir. CD (Checking Disabled), istemcinin 'doğrulamayı benim için yapma' isteğidir. Bir ad SERVFAIL veriyor ama aynı sorgu CD biti ile sorulunca cevap geliyorsa sorun neredeyse kesin olarak o bölgenin DNSSEC imzalarındadır: süresi dolmuş bir RRSIG ya da yanlış yapılmış bir anahtar değişimi (key rollover).
SOC için önemli ayrım: belirli bir alan adı için birden bütün istemcilerde SERVFAIL görmek çoğu zaman o alan adının sahibinin yapılandırma hatasıdır, bir saldırı değildir. Bir saldırının imzası daha çok tek bir istemcide ya da tek bir ağ kesiminde beklenmedik adreslerdir.
Windows DNS sunucusunun denetim (audit) logu DNSSEC işlemlerini de kaydeder: bölge imzalama (525), anahtar değişiminin başlaması (528) ve bitmesi (529).
| Kayıt ya da bit | Nerede durur | Ne işe yarar |
|---|---|---|
| RRSIG | Her imzalı kayıt kümesinin yanında | Kayıt kümesinin imzası; geçerlilik başlangıç ve bitiş zamanını taşır |
| DNSKEY | Bölgenin tepesinde (apex) | Bölgenin açık anahtarları |
| DS | Üst bölgede | Alt bölgenin anahtarının özeti; zinciri bir üst halkaya bağlar |
| NSEC, NSEC3 | Bölgede | Bir adın ya da kayıt türünün var olmadığının imzalı kanıtı |
| AD biti | Cevabın başlığında | Çözümleyici 'imzaları doğruladım' der |
| CD biti | Sorgunun başlığında | İstemci 'doğrulamayı kapat' der; arıza ayırmada kullanılır |
$ dig shop.example.org A ;; ->>HEADER<<- opcode: QUERY, status: SERVFAIL, id: 41187 ;; flags: qr rd ra; QUERY: 1, ANSWER: 0, AUTHORITY: 0, ADDITIONAL: 1 $ dig +cd shop.example.org A ;; ->>HEADER<<- opcode: QUERY, status: NOERROR, id: 52310 ;; flags: qr rd ra cd; QUERY: 1, ANSWER: 1, AUTHORITY: 0, ADDITIONAL: 1 ;; ANSWER SECTION: shop.example.org. 300 IN A 198.51.100.40
Dikkat: AD bitine güvenmek, istemciyle çözümleyici arasındaki yola güvenmek demektir. RFC 4033, doğrulamayı kendisi yapmayan bir istemcinin bu biti yalnızca bir ipucu olarak kullanabileceğini ve çözümleyiciyle arasında bütünlüğü korunan bir kanal kullanması gerektiğini söyler.
Düz DNS, DoT ve DoH: kim neyi görür
Tablo, aynı sorgunun üç taşıma biçiminde kimin gözünde ne kaldığını özetler. 'Yoldaki gözlemci' şirketin ağ sensörü, kablosuz ağın sahibi ya da internet servis sağlayıcısıdır.
Bir ayrıntı savunmada sık atlanır: Sysmon'un DNS olayı, Windows'un DNS Client bileşeninden geçen sorguları görür. Windows'un kendi şifreli DNS ayarı açıksa sorgular yine o bileşenden geçtiği için görünür. Ama kendi DoH istemcisini taşıyan bir tarayıcı ya da zararlı yazılım ad çözmeyi Windows'a sormadan yaparsa bu sorgular Sysmon'da da görünmez; geriye yalnızca bir HTTPS bağlantısı kalır. MITRE ATT&CK, komuta kontrol altyapısının adını çözen sorguların DoH ile şifreli HTTPS paketlerine gömülmesini T1572 (Protocol Tunneling) tekniğinde anlatır.
Şifreli DNS'in yaygınlaşmasıyla analistin görünürlüğü uç noktaya ve çözümleyiciye kayar: ya sorgu şirketin çözümleyicisinden geçer ve orada loglanır, ya da uç nokta yazılımı onu bilgisayarın içinde görür. İkisi de yoksa elde yalnızca hedef IP adresi ve TLS sunucu adı kalır.
| Düz DNS (53) | DoT (TCP 853) | DoH (TCP 443) | |
|---|---|---|---|
| Yoldaki gözlemci sorgulanan adı görür mü | Evet | Hayır | Hayır |
| Yoldaki gözlemci bunun DNS olduğunu anlar mı | Evet | Evet, porttan | Zor; yalnızca bilinen DoH sunucusu adresinden ya da TLS açılırsa |
| Çözümleyicinin işletmecisi sorguyu görür mü | Evet | Evet | Evet |
| Güvenlik duvarında engellemek | Kolay (53) | Kolay (853) | Zor; adres ve ad listeleri, proxy politikası |
| Şirketin DNS logunda görünür mü | İstemci iç çözümleyiciyi kullanıyorsa | Yalnızca DoT'u iç çözümleyici sunuyorsa | Yalnızca DoH'u iç çözümleyici sunuyorsa |
| Cevabın sahte olmadığını kanıtlar mı | Hayır | Hayır (yolu korur, veriyi değil) | Hayır (yolu korur, veriyi değil) |
Dikkat: Sık yapılan karıştırma: DNSSEC ile DoT ve DoH'u birbirinin yerine koymak. DNSSEC verinin gerçekliğini kanıtlar ama gizlemez; DoT ve DoH yolu gizler ama çözümleyicinin verdiği verinin gerçekliğini kanıtlamaz. Biri ötekinin işini yapmaz.
DNS logları: kaynaklar ve alanlar
Windows DNS sunucusu. Denetim (Audit) logu varsayılan olarak açıktır ve bölge ile kayıt değişikliklerini yazar; örneğin olay 515 bir kaydın oluşturulduğunu, 519 bir kaydın dinamik güncellemeyle oluşturulduğunu söyler. Sorguları ise analitik (Analytical) log kaydeder ve varsayılan olarak kapalıdır. Event Viewer'da Applications and Services Logs, Microsoft, Windows, DNS-Server altında 'Show Analytic and Debug Logs' seçilip etkinleştirilir. Microsoft, saniyede 100 000 sorgu alan bir sunucuda yaklaşık yüzde 5 performans kaybı, saniyede 50 000 ve altında ise gözle görülür bir etki olmadığını yazar. Olay 257 (RESPONSE_SUCCESS) her başarılı cevabı, 258 (RESPONSE_FAILURE) başarısız olanı, 260 (RECURSE_QUERY_OUT) sunucunun özyineleme sırasında dışarıya sorduğu sorguyu kaydeder.
Daha eski yöntem olan debug logu (%windir%\system32\dns altında dns.log) paketleri ayrıntılı yazar ama kaynak tüketir; Microsoft yalnızca geçici olarak kullanılmasını önerir.
Sysmon olay 22 (DNSEvent). Bir işlem DNS sorgusu yaptığında, sonuç başarılı da başarısız da olsa, önbellekten de gelse, üretilir. Alanları: QueryName, QueryStatus (0 başarılı; 9003 ad yok, yani NXDOMAIN), QueryResults ve sorguyu yapan programın yolu Image. Bu telemetri Windows 8.1 ile gelmiştir.
Zeek dns.log. Sensörün gördüğü her DNS işlemi için bir satır yazar. Önemli alanlar: id.orig_h (soran), id.resp_h (cevaplayan sunucu), query, qtype_name (A, AAAA, TXT), rcode_name (NOERROR, NXDOMAIN), answers, TTLs ve rejected.
Bir bağlantıyı unutmayın: istemciler şirketin DNS sunucusunu kullanıyorsa dışarıdaki sensör ya da üst çözümleyici bütün sorguları o sunucudan geliyormuş gibi görür. Hangi bilgisayarın sorduğunu ancak iç sunucunun logu ya da iç ağı dinleyen bir sensör söyler.
Windows DNS Server, Analytical, olay 257:
RESPONSE_SUCCESS: TCP=0; InterfaceIP=192.168.10.5; Destination=192.168.10.37; AA=0; AD=0; QNAME=www.example.com.; QTYPE=1; XID=4512; DNSSEC=0; RCODE=0; Port=53211; Flags=33152; Scope=Default; Zone=..Cache; PolicyName=NULL; PacketData=0x...
Sysmon, olay 22:
Dns query:
RuleName: -
UtcTime: 2026-11-17 07:42:18.311
ProcessGuid: {5f1c2a7e-3b10-6739-9a01-000000000700}
ProcessId: 6248
QueryName: qzvxkfhtrwlm.example.net
QueryStatus: 9003
QueryResults: -
Image: C:\Users\a.yilmaz\AppData\Roaming\upd\svch0st.exe
User: CORP\a.yilmaz
Zeek dns.log (JSON):
{"ts":1794902043.512,"uid":"CmES5u32sYpV7JYN1","id.orig_h":"192.168.10.37","id.orig_p":53211,"id.resp_h":"192.168.10.5","id.resp_p":53,"proto":"udp","trans_id":4512,"rtt":0.021,"query":"www.example.com","qclass":1,"qclass_name":"C_INTERNET","qtype":1,"qtype_name":"A","rcode":0,"rcode_name":"NOERROR","AA":false,"TC":false,"RD":true,"RA":true,"Z":0,"answers":["203.0.113.80"],"TTLs":[300.0],"rejected":false}Dikkat: Her kaynağın bir kör noktası var. Sunucu logu programı bilmez, Sysmon Windows'a sorulmayan sorguları görmez, sensör önbellekten cevaplanan sorguları görmez. İyi bir inceleme en az ikisini birleştirir: sensörde ya da sunucuda bulunan bilgisayarı, Sysmon'da sorguyu yapan programa bağlamak.
Ne aranır: iz, neden şüpheli, zararsız ikizi
NXDOMAIN patlaması ve DGA. Bazı zararlı yazılımlar C2 sunucusunun adını bir alan adı üretme algoritmasıyla (domain generation algorithm, DGA) her gün yeniden üretir ve yüzlerce adı dener; saldırgan bunlardan yalnızca birkaçını kaydetmiştir. Sonuç, tek bir bilgisayardan kısa sürede çok sayıda NXDOMAIN ve anlamsız harf dizisi gibi görünen adlardır. MITRE ATT&CK bu tekniği T1568.002 olarak listeler ve yüksek NXDOMAIN oranını, rastgele görünen adları ve bu sorguları yapan tarayıcı dışı programları izlemeyi önerir.
Uzun, rastgele etiketler ve çok sayıda benzersiz alt alan adı. DNS tünellemede ya da DNS ile veri sızdırmada veri kodlanıp alt alan adı olarak sorgulanır. Sorgu, alan adının yetkili sunucusuna, yani saldırganın sunucusuna ulaşır; cevap da geri veri taşıyabilir. İz: tek bir alan adı altında yüzlerce ya da binlerce, birbirine benzemeyen, uzun etiketli ad; bir etiket en fazla 63 karakter olabildiği için uzunluklar bu sınıra yaklaşır. Rastgelelik, karakterlerin ne kadar eşit dağıldığını ölçen entropi (Shannon entropy) ile sayıya dökülebilir.
Alışılmadık TXT sorguları. TXT kaydı serbest metin taşır; tünel araçları cevapta daha çok veri taşımak için onu sever. Bir iş istasyonundan tek bir alan adına sürekli TXT sorgusu dikkat çekicidir.
Yeni kaydedilmiş ya da benzer adlar. Oltalama ve C2 için kullanılan alan adları çoğu zaman günler önce kaydedilmiştir ya da tanıdık bir adı taklit eder (mail.example.com yerine rnail.example.com). Kayıt tarihi tehdit istihbaratı ya da kayıt bilgisi sorgusuyla zenginleştirilir.
Çözümleyiciyi atlayan sorgular. Politika istemcilerin yalnızca iç çözümleyiciyi kullanmasını söylüyorsa bir iş istasyonundan dışarıya doğrudan UDP 53, TCP 853 ya da bilinen bir DoH sunucusuna giden trafik bir sapmadır.
Fast-flux. Bir ad çok kısa TTL ile, sürekli değişen ve birbirinden çok farklı ağlara dağılmış çok sayıda adrese çözülür; adresler çoğu zaman ele geçirilmiş bilgisayarlardır. MITRE ATT&CK bunu T1568.001 olarak listeler.
| İz | Zararsız ikizi | Ayırmak için |
|---|---|---|
| Çok sayıda NXDOMAIN, rastgele adlar | Yanlış yazılmış bir ayar dosyasının durmadan aynı adı denemesi; bazı tarayıcıların ağın NXDOMAIN'i yönlendirip yönlendirmediğini anlamak için rastgele tek etiketli adlar sorması | Adlar her seferinde farklı mı, farklı üst düzey alanlara mı dağılıyor; sorguyu hangi program yapıyor |
| Bir alan adı altında çok sayıda uzun, benzersiz alt ad | Güvenlik ürünlerinin dosya özetlerini DNS ile soran itibar sorguları; posta sunucularının engel listesi (DNSBL) sorguları; bulut ve CDN adları | Alan adı bilinen bir ürüne mi ait; kaç bilgisayar soruyor; sorguyu hangi program yapıyor |
| Sürekli TXT sorgusu | Posta sunucularının SPF, DKIM, DMARC denetimleri; alan adı doğrulama kayıtları | Soran bir posta sunucusu mu, bir iş istasyonu mu; hep aynı alan adına mı |
| Yeni ya da benzer alan adı | Şirketin yeni açtığı bir kampanya sitesi, yeni bir tedarikçi | Kim kaydetmiş, şirket içinde kim biliyor, kaç kişi ziyaret etmiş |
| Çözümleyiciyi atlayan sorgu | Sabit DNS adresi gömülü akıllı televizyon, yazıcı, IoT cihazı; kendi çözümleyicisini kullanan bir VPN istemcisi | Cihaz envanterde ne olarak kayıtlı; bu davranış ne zamandan beri var |
| Kısa TTL, sürekli değişen çok adres | CDN'ler ve yük dengeleme de kısa TTL ve çok adres kullanır | Adresler tanınmış bir sağlayıcının ağında mı, yoksa ev bağlantılarına mı dağılmış |
Dikkat: Bir DNS alarmını kapatmadan önce sorulacak dört soru: sorguyu hangi program yaptı, kaç bilgisayar aynı şeyi yapıyor, davranış ne zaman başladı, alan adı kime ait. Yalnızca 'uzun ad' ya da 'çok NXDOMAIN' diye bir bilgisayarı ağdan ayırmak, CDN'lerle dolu bir ağda gün boyu yanlış alarm demektir.
Sayılarla bakmak: tek bir alan adı altında ne kadar şey var
Tünelleme ve sızdırma için en kullanışlı ölçü, tek tek sorgulara değil, kayıtlı alan adı başına toplamlara bakmaktır. Her sorguyu son iki ya da üç etiketine göre gruplayın (a1b2.c3.cdn-sync.example.net kaydı cdn-sync.example.net altına düşer) ve her grup için şunları sayın: benzersiz alt ad sayısı, ilk etiketin ortalama uzunluğu, sorgulanan toplam karakter ve soran bilgisayar sayısı.
Olağan bir alan adında benzersiz alt ad sayısı küçüktür (www, mail, api) ve aynı adlar tekrar tekrar sorulur. Bir sızdırmada ise her sorgu yenidir ve neredeyse hepsi tek bir bilgisayardan gelir. Bu yüzden 'bir saatte tek bir bilgisayardan tek bir alan adı altında yüzlerce benzersiz, uzun alt ad' kuralı, tek bir uzun adı yakalamaya çalışan kuraldan çok daha az yanlış alarm üretir.
Sitenin SOC laboratuvarındaki kural da bu mantıkla çalışır: tek bir alan adına 15 ya da daha fazla sorgu ve ilk etiketin ortalama uzunluğu 24 karakterin üzerindeyse alarm düşer. Gerçek bir ağda eşikler, o ağın olağan trafiğine bakılarak ayarlanır; bilinen itibar servisleri ve CDN'ler istisna listesine alınır.
Bir sızdırmanın boyutunu da kabaca kestirebilirsiniz. Her sorguda 32 karakterlik onaltılık (hex) bir etiket taşınıyorsa her sorgu 16 bayt ham veri taşır; 10 000 sorgu yaklaşık 160 000 bayt, yani 160 KB eder. Yavaş ama sessizdir; sızdırma araçlarının hız yerine görünmezliği seçmesinin nedeni budur.
$ zeek-cut id.orig_h query qtype_name rcode_name < dns.log | head -6 192.168.10.44 4f2a9c1e7b3d5a6f8e0c2b4d6a8f0e1c.0001.cdn-sync.example.net TXT NOERROR 192.168.10.44 9b1d3f5a7c9e1b3d5f7a9c1e3b5d7f9a.0002.cdn-sync.example.net TXT NOERROR 192.168.10.44 e6c8a0b2d4f6e8a0c2b4d6f8a0c2e4b6.0003.cdn-sync.example.net TXT NOERROR 192.168.10.21 www.example.com A NOERROR 192.168.10.44 1a3c5e7b9d1f3a5c7e9b1d3f5a7c9e1b.0004.cdn-sync.example.net TXT NOERROR Alan adı başına özet (bir saat): alan adı benzersiz alt ad ort. ilk etiket soran bilgisayar cdn-sync.example.net 2 914 32 1 (192.168.10.44) example.com 6 4 212
Dikkat: Bu ölçüler tünellemeyi tanımak içindir; tünel kurmanın ya da kurallardan kaçmanın yolu burada anlatılmaz. Savunmanın kalıcı karşılığı, istemcilerin dışarıya yalnızca iç çözümleyici üzerinden çıkabilmesi ve iç çözümleyicinin logunun SIEM'e akmasıdır.
Okumak bilmek değildir. Her antrenmanı önce kendiniz yapın, cevabı sonra açın.
Kendi bilgisayarınızda
Kendi önbelleğinizi izleyin
Windows bilgisayarınızda önbelleğin dolup boşaldığını, TTL'nin azaldığını ve SOA kaydındaki olumsuz önbellek süresini görün. Komut yetki hatası verirse komut istemini yönetici olarak açın.
ping -n 1 example.comyazın (ping cevap almasa da ad çözülür), sonra hemenipconfig /displaydnsçalıştırın ve example.com bloğunu bulun.Time To Livedeğerini not edin. Aynı şeyi nslookup ile denemeyin: nslookup önbelleğe yazmaz.- On saniye bekleyip
ipconfig /displaydnskomutunu yeniden çalıştırın. TTL nasıl değişti? - Var olmayan bir ad deneyin:
ping yok-boyle-bir-ad.example.com. Ardından önbellekte bu adın nasıl göründüğüne bakın. ipconfig /flushdnsyazın ve listeyi yeniden açın.nslookup -type=soa example.comyazın vedefault TTLsatırını bulun.
Cevap: İkinci bakışta TTL yaklaşık on saniye azalmıştır: önbellek süreyi geri sayar ve sıfıra gelince kaydı atar. Var olmayan ad, bir adres yerine 'Name does not exist.' satırıyla listelenir: olumsuz cevap da saklanmıştır. flushdns sonrasında liste boşalır (hosts dosyasındaki kayıtlar kalabilir). SOA çıktısındaki default TTL, nslookup'ın MINIMUM alanına verdiği addır; olumsuz cevabın süresi bu değer ile SOA kaydının kendi TTL'sinden küçük olanıdır. Bu süre ancak kendi önbelleğiniz için geçerli değildir: şirketin çözümleyicisi de aynı olumsuz cevabı aynı süre saklayabilir ve flushdns onu temizlemez.Hesapla
Taşımayı TTL'ye göre planlayın
Verilen durumlar için soruları cevaplayın.
a) portal.example.com kaydının TTL'si 14400 saniye. Web sunucusu perşembe 22:00'de yeni adrese taşınacak ve kesinti en fazla 5 dakika sürebilir. TTL en geç ne zaman kaça indirilmeli? b) Bir yönetici TTL'si 3600 olan bir kaydın adresini 09:00'da değiştirdi. Bir kullanıcının bilgisayarı aynı adı 08:59:30'da şirketin çözümleyicisinden sormuş ve çözümleyici bu adı 08:30:00'da önbelleğe almıştı. Kullanıcının bilgisayarı eski adresi en geç ne zamana kadar kullanabilir? c) Bir bölgenin SOA kaydının TTL'si 3600, MINIMUM alanı 7200. Olumsuz bir cevap en fazla kaç saniye önbellekte kalır?
- a için: eski TTL kadar önce TTL'yi düşürün ki değişiklik anında önbelleklerde yalnızca kısa süreli kopyalar kalsın.
- b için: çözümleyici kalan süreyi iletir; kalan süreyi, çözümleyicinin önbelleğe aldığı andan hesaplayın.
- c için: RFC 2308'in kuralını uygulayın.
Cevap: a) 14400 saniye 4 saattir. TTL en geç perşembe 18:00'de 300 saniyeye (ya da daha aza) indirilmelidir; 22:00'de önbelleklerde yalnızca en fazla 5 dakikalık kopyalar kalır. Güvenli olmak için bir gün önceden indirmek daha iyidir. b) Çözümleyici kaydı 08:30:00'da 3600 saniye ile almıştır, yani 09:30:00'a kadar tutar. 08:59:30'da istemciye kalan süreyi, 1830 saniyeyi verir. İstemci de 09:30:00'a kadar eski adresi kullanabilir; 10:00 değil. c) Küçük olan alınır: min(7200, 3600) = 3600 saniye.Oku ve yorumla
Bir saatlik DNS logunu okuyun
Aşağıdaki özet, bir şirketin iç sensöründeki Zeek dns.log kaydından bir saatlik sayımdır. Şirket politikasına göre istemciler yalnızca 192.168.10.5 adresindeki iç çözümleyiciyi kullanır. Her satırı 'incelenmeli' ya da 'büyük olasılıkla olağan' diye işaretleyin, nedenini ve bir sonraki adımı yazın.
Soran Sunucu Alan adı Tür Sorgu Benzersiz alt ad NXDOMAIN 192.168.10.21 192.168.10.5 example.com A 340 5 0 192.168.10.44 192.168.10.5 cdn-sync.example.net TXT 2914 2914 0 192.168.10.12 192.168.10.5 (çok sayıda farklı ad) A 611 611 598 192.168.10.8 192.168.10.5 example.org TXT 1260 3 0 192.168.10.73 203.0.113.53 example.net A 48 2 0 Not: 192.168.10.8 şirketin posta sunucusudur. 192.168.10.73 envanterde toplantı odası ekranı olarak kayıtlıdır.
Cevap: 192.168.10.21: olağan; az sayıda alt ad tekrar tekrar soruluyor. 192.168.10.44: incelenmeli; tek bir alan adı altında her sorgu yeni bir alt ad ve tür TXT. Tünelleme ya da veri sızdırma izi. Sonraki adım: o bilgisayarda Sysmon DNS olaylarından sorguyu yapan programı bulmak, alan adının kime ait olduğunu sorgulamak; bir güvenlik ürününün itibar sorgusu olmadığını doğrulamak. 192.168.10.12: incelenmeli; 611 farklı adın 598'i NXDOMAIN, DGA'ya uyan bir görüntü. Sonraki adım: adların biçimine ve sorguyu yapan programa bakmak, cevap alan birkaç adın adreslerine kimin bağlandığını aramak. 192.168.10.8: büyük olasılıkla olağan; posta sunucuları SPF, DKIM ve DMARC için sürekli TXT sorar ve burada yalnızca 3 farklı ad var. 192.168.10.73: politikaya aykırı ama büyük olasılıkla zararsız; DNS adresi gömülü bir cihaz iç çözümleyiciyi atlıyor. Sonraki adım: cihazın yapılandırmasını düzeltmek ya da güvenlik duvarında dışarıya 53'ü yalnızca iç çözümleyiciye açmak.Laboratuvarda
Laboratuvar: DNS ile veri sızdırmayı yakalayın
SOC laboratuvarında 'DNS ile veri sızdırma' saldırısını başlatın. Düşen alarmı açın, paketlerde doğrulayın ve sorguların hangi bilgisayardan, hangi sunucuya, hangi alan adı altında gittiğini söyleyin. Bu trafiğin iki ayrı nedenle şüpheli olduğunu açıklayın ve bir karar verin.
- 'Saldırı simülasyonu' panelinde 'DNS ile veri sızdırma' düğmesine dokunun.
- Alarm listesinde TS-1004 'DNS ile veri sızdırma: uzun ve rastgele alt alan adları' alarmını açın ve kuralın mantık satırını okuyun: kaç sorgu, ortalama kaç karakter?
- 'Paketlerde incele' deyin. Analizör
dns && ip.src == 192.168.2.66filtresiyle açılır. Birkaç sorgunun Query satırına bakın: ilk etiket, ikinci etiket ve alan adı ne? - Sorguların hedef IP adresine bakın. Bu adres bir şirket çözümleyicisi mi?
- Kararınızı verin: yanlış alarm mı, engellenecek mi? 'Güvenlik duvarında engelle' ile engelledikten sonra R-01'de
show access-listsyazın.
Cevap: Sorgular PC-09'dan (192.168.2.66) çıkar ve her birinin ilk etiketi 32 karakterlik bir onaltılık dizi, ikinci etiketi 000, 001 diye artan bir sıra numarasıdır; hepsi cdn-sync.example.net altındadır. Kural, tek bir alan adına 15 ya da daha fazla sorgu ve ortalama ilk etiket uzunluğu 24 karakterin üzerinde olduğu için alarm verir. Birinci şüphe: tek bir alan adı altında hep yeni, uzun ve anlamsız alt adlar; sıra numarası da verinin parça parça gönderildiğini düşündürür. İkinci şüphe: sorgular bir şirket çözümleyicisine değil, doğrudan dışarıdaki 198.51.100.23 adresine UDP 53 ile gider; yani çözümleyici atlanmıştır. Karar: gerçek saldırı. Hedef engellenir (show access-lists'te 198.51.100.23 için eklenen deny satırı ve uyan paket sayısı görünür) ve PC-09 incelemeye alınır: hangi program sorguları üretti, ne kadar veri gitmiş olabilir. Kalıcı önlem, istemcilerin dışarıya 53 ile doğrudan çıkışını kapatmaktır.Laboratuvarda
Laboratuvar: TTL'yi cevapta bulun, önbelleği düşünün
'DNS ve web' laboratuvarında bir DNS cevabındaki TTL değerini paket analizöründe bulun ve aynı adın iki kez sorulduğunda ağda ne göründüğünü gerçek bir Windows bilgisayarla karşılaştırın.
- SRV-01'de
dns add intranet.example.local 192.168.50.10, PC-01'dedns 192.168.50.10yazın. - PC-01'de
nslookup intranet.example.localkomutunu art arda iki kez çalıştırın. Analizörde süzgecednsyazın: kaç sorgu ve kaç cevap görüyorsunuz? - Cevaplardan birini açın ve Answer satırındaki TTL değerini bulun. Bu değer kaç dakika eder?
- Kendinize sorun: gerçek bir Windows bilgisayarda aynı adı iki kez nslookup ile sorsanız ağda kaç sorgu görürdünüz? Ad ikinci kez bir tarayıcıdan ya da ping ile istense ne olurdu?
Cevap: Analizörde iki sorgu ve iki cevap vardır; her çift aynı Transaction ID'yi taşır. Cevaptaki A kaydının TTL'si 300 saniyedir, yani beş dakika: bu sürede bir önbellek adı yeniden sormadan kullanabilir. Laboratuvardaki bilgisayarın önbelleği yoktur ve nslookup zaten önbellek kullanmadığı için her komut ağa bir sorgu çıkarır; gerçek Windows'ta da nslookup iki kez sorulursa iki sorgu görünür. Ad bir tarayıcıdan ya da ping ile istendiğinde ise Windows DNS Client hizmeti ilk cevabı önbelleğe koyar ve beş dakika dolmadan gelen ikinci istek ağa hiç çıkmaz. Sonuç analist için önemlidir: ağ sensörü her ad çözmeyi değil, yalnızca önbellekte bulunmayanları görür; bilgisayarın içindeki Sysmon DNS olayı ise önbellekten verilenleri de kaydeder.- SRV-01'de
Bu dersin 28 puanlanan sorusundan her seferinde karışık 20 tanesi gelir: çoktan seçmeli, senaryo, doğru-yanlış ve boşluk doldurma. Her soru bir kez cevaplanır ve açıklaması hemen gösterilir. Geçme ölçütü %80.
Yazarak cevaplanacak sorular
Bunlar puanlanmaz. Cevabınızı kâğıda ya da not defterinize yazın, sonra ölçütlerle karşılaştırın. Bir şeyi kendi cümlelerinizle anlatmak, bildiğinizi sandığınız yerdeki boşluğu gösterir.
Şirketin müşteri portalı (portal.example.com, TTL 86400) cumartesi 23:00'te yeni bir sunucuya taşınacak ve aynı gece yeni bir ad (api.example.com) ilk kez açılacak. Bir meslektaşınız 'DNS'in yayılması 48 saat sürer, yapacak bir şey yok' diyor. Ona katılıp katılmadığınızı açıklayın ve taşıma için bir DNS planı yazın.
SIEM'de bir kural, 192.168.10.44 adresli bilgisayarın bir saatte tek bir alan adı altında 2 900'den fazla benzersiz, 32 karakterlik alt alan adı sorguladığını bildiriyor. Bu alarmı nasıl incelersiniz? Hangi kaynaklara hangi soruyla bakarsınız, hangi zararsız açıklamaları nasıl elersiniz ve sonunda ne yaparsınız?