Aşama 2: Ağ servisleri · Ders 2.2
DNS 1: hiyerarşi, çözümleyiciler, kayıt türleri, adım adım sorgu
Bir adın kökten yetkili sunucuya kadar nasıl çözüldüğünü adım adım anlatabilir, kayıt türlerini ve DNS başlığındaki bayrakları okuyabilir, nslookup, Resolve-DnsName ve dig çıktısından bir ad çözme arızasının türünü ayırt edebilirsiniz.
Tarayıcıya www.example.com yazdığınızda bilgisayarınız önce bir soru sorar: bu adın adresi ne? Soruyu cevaplayan sistem DNS'tir (Domain Name System, alan adı sistemi). Önceki derste DNS'i bir web isteğinin ilk adımı olarak gördünüz; burada içine giriyoruz. Ad ağacının nasıl kurulduğunu, kimin hangi ad için söz sahibi olduğunu, bir sorgunun kökten başlayıp hangi sunuculardan geçerek cevaba ulaştığını, bir analistin karşısına çıkan kayıt türlerini ve DNS mesajının başlığını öğreneceksiniz. Önbellek, TTL'nin ayrıntısı, DNSSEC, şifreli DNS ve DNS günlükleri bir sonraki dersin, 'DNS 2'nin konusudur.
Neden adlar?
İnsanlar adları hatırlar, bilgisayarlar adreslerle konuşur. Adların ikinci ve daha önemli faydası şudur: ad sabit kalır, adres değişebilir. Bir web sitesi başka bir sunucuya taşındığında yalnızca adın karşısındaki adres güncellenir; kullanıcılar ve yer imleri hiçbir şey fark etmez.
İnternetin ilk yıllarında bütün adlar tek bir metin dosyasında tutuluyor, her bilgisayar bu dosyayı düzenli olarak merkezden indiriyordu. Bugün Windows'taki C:\Windows\System32\drivers\etc\hosts dosyası o dönemin kalıntısıdır. Ağ büyüdükçe tek dosya yetmez oldu: her değişiklik merkezden geçiyor, dosya büyüyor, ad çakışmaları çıkıyordu.
Çözüm 1987'de RFC 1034 (kavramlar) ve RFC 1035 (uygulama ve mesaj biçimi) ile tanımlanan DNS'tir. DNS dağıtık (distributed) ve hiyerarşik bir veritabanıdır. Bütün adları tek bir yer tutmaz; ağacın her dalını o dalın sahibi kendi sunucusunda tutar ve yönetir. Bir ad için kimin söz sahibi olduğunu ise ağacın kendisi söyler.
Bir SOC analisti için DNS iki yönden önemlidir. Neredeyse her bağlantıdan önce bir DNS sorgusu yapıldığı için, bir cihazın nereye gitmek istediğini çoğu zaman ilk DNS söyler. Ve ad çözme bozulduğunda 'internet yok' şikâyeti gelir, oysa ağın geri kalanı sağlamdır.
Ad ağacı: kök, TLD, etiketler
DNS adları ters çevrilmiş bir ağaç oluşturur. En tepede kök (root) vardır; kökün adı boş bir etikettir. Kökün altında üst düzey alanlar (TLD, top-level domain) bulunur: com, net, org gibi genel olanlar ve tr gibi ülke kodlu olanlar. TLD'nin altında ikinci düzey alan (second-level domain) gelir, örneğin example.com'daki example. Onun altında sahibinin istediği kadar alt alan açılabilir: www, mail, vpn.
Ağaçtaki her düğümün adına etiket (label) denir. Bir ad, düğümden köke kadar etiketlerin noktalarla birleştirilmesidir ve soldan sağa doğru genelden özele değil, özelden genele okunur: www.example.com'da www en özel, com en geneldir.
Etiketlerin ve adların sınırları vardır (RFC 1035 bölüm 2.3.4):
- Bir etiket en fazla 63 bayt olabilir.
- Bir ad, mesajın içindeki biçimiyle en fazla 255 bayt olabilir. Her etiketin önünde bir uzunluk baytı ve sonda kök için bir sıfır baytı bulunduğu için, bu sınır noktalı yazımda en fazla 253 karakter demektir.
- Adlar büyük-küçük harf duyarsızdır (case-insensitive): WWW.Example.COM ile www.example.com aynı addır (RFC 1034 bölüm 3.1).
Tam nitelikli alan adı (FQDN, fully qualified domain name), köke kadar bütün etiketleri içeren addır ve kesin biçimde sondaki noktayla yazılır: www.example.com. Sondaki nokta kökün boş etiketidir. Tarayıcıya yazarken o noktayı kimse koymaz, çünkü çözümleyici adı zaten köke kadar tamamlanmış kabul eder; ama bölge dosyalarında ve dig çıktısında nokta vardır ve unutulduğunda gerçek arızalar çıkar. Noktasız bir ada istemci kendi DNS sonekini (DNS suffix) ekleyerek de deneyebilir: intranet yazdığınızda intranet.example.com sorulabilir.
Bölgeler ve yetki devri
Ağacın bir dalının sorumluluğu başkasına verilebilir. Buna yetki devri (delegation) denir. Kök, com dalını com işletmecisine; com, example.com dalını example.com'un sahibine devreder. example.com'un sahibi de isterse istanbul.example.com dalını başka bir ekibe devredebilir.
Bir sunucunun yönettiği, devredilmemiş kesintisiz parçaya bölge (zone) denir. Bölge ile alan adı aynı şey değildir: example.com alan adı ağaçtaki bütün alt dalları kapsar; example.com bölgesi ise yalnızca devredilmeyen kısmı. istanbul.example.com devredildiyse o dal artık ayrı bir bölgedir.
Devir, üst bölgeye yazılan NS kayıtlarıyla yapılır. com bölgesinde 'example.com'un ad sunucuları ns1.example.com ve ns2.example.com'dur' yazar. Bu kayıtların bulunduğu sınıra bölge kesimi (zone cut) denir.
Bir sorun var: ns1.example.com'un adresini öğrenmek için example.com'a sormak gerekir, example.com'a sormak için de ns1'in adresini bilmek gerekir. Bu döngüyü kırmak için üst bölge, NS kaydının yanında ad sunucusunun adresini de verir. Bu adres kayıtlarına yapıştırıcı kayıt (glue record) denir. RFC 1034'e göre yapıştırıcı kayıtlar üst bölgenin yetkili verisi değildir; yalnızca yolu göstermek için oradadır.
Her bölgenin en tepesindeki ada bölge tepesi (zone apex) denir: example.com bölgesinin tepesi example.com'un kendisidir. Tepede iki kayıt zorunludur: bölgenin başladığını söyleyen SOA ve bölgenin ad sunucularını sayan NS kayıtları. Bir bölge genellikle birden fazla sunucuda tutulur: kayıtların düzenlendiği birincil (primary) sunucu ve kopyayı ondan bölge aktarımı (zone transfer) ile alan ikincil (secondary) sunucular. Hepsi aynı ölçüde yetkilidir.
Üç rol: uç, özyinelemeli, yetkili
DNS'te üç ayrı iş vardır ve arızaların yarısı bunları karıştırmaktan doğar.
- Uç çözümleyici (stub resolver): Bilgisayarınızdaki küçük DNS istemcisidir. Kendisi ağaçta gezinmez; soruyu ayarlarında yazan DNS sunucusuna gönderir ve tam cevabı bekler. Sorgusunda RD (recursion desired) bayrağı 1'dir: 'benim için sonuna kadar git' der.
- Özyinelemeli çözümleyici (recursive resolver): Bir şirketin iç DNS sunucusu, ev yönlendiricisinin arkasındaki servis sağlayıcının sunucusu ya da genel bir çözümleyici. İstemci adına kökten başlayarak soruyu sorar, gelen cevapları önbelleğe (cache) koyar ve sonucu istemciye verir. Cevabında RA (recursion available) bayrağı 1'dir.
- Yetkili sunucu (authoritative name server): Bir bölgenin kayıtlarını tutar ve yalnızca o bölge için kesin cevap verir. Cevabında AA (authoritative answer) bayrağı 1'dir. İyi yapılandırılmış bir yetkili sunucu başkalarının adları için özyineleme yapmaz.
Bir de iletici sunucu (forwarder) vardır: kendisi kökten başlamaz, soruyu başka bir özyinelemeli çözümleyiciye iletir. Şirket ağlarında iç sunucuların dış adları bir üst çözümleyiciye yönlendirmesi sık görülür.
Özyinelemeli çözümleyici yetkili sunuculara yinelemeli (iterative) sorgu yapar: her sunucu ya cevabı verir ya da 'ben bilmiyorum, şuna sor' der. Bu ikinci cevaba yönlendirme (referral) denir. RFC 1034'e göre her sunucu yinelemeli sorguyu desteklemek zorundadır; özyineleme ise isteğe bağlıdır ve bir sunucu bunu istediği istemciye vermeyebilir.
Adım adım: www.example.com nasıl çözülür?
Önbelleği tamamen boş bir özyinelemeli çözümleyici (192.168.1.53) düşünelim. İstemci PC-01 (192.168.1.20) www.example.com'un IPv4 adresini istiyor.
- 1. Uç çözümleyiciden çözümleyiciye: PC-01, 192.168.1.53'e UDP 53 üzerinden 'www.example.com, tür A' sorusunu gönderir. RD 1'dir.
- 2. Kök: Çözümleyici köke sorar. Kök sunucuların adreslerini yerleşik bir kök ipuçları (root hints) listesinden bilir. Kök sunucular a.root-servers.net ile m.root-servers.net arasındaki 13 adla anılır, ama her adın arkasında, dünyanın pek çok yerinde aynı adresi paylaşan (anycast) çok sayıda sunucu vardır. Kök www.example.com'u bilmez; com bölgesinin ad sunucularını gösteren bir yönlendirme döner: cevap bölümü boştur, yetki bölümünde com için NS kayıtları, ek bölümde o sunucuların adresleri vardır. AA 0'dır.
- 3. TLD: Çözümleyici aynı soruyu bir com sunucusuna sorar. O da bilmez ve yine bir yönlendirme döner: example.com'un ad sunucuları ns1.example.com (198.51.100.53) ve ns2.example.com (198.51.100.54). Ad sunucuları example.com'un içinde olduğu için adresleri yapıştırıcı kayıt olarak ek bölümdedir.
- 4. Yetkili sunucu: Çözümleyici soruyu ns1.example.com'a sorar. ns1 bu bölgenin sahibidir ve cevap verir:
www.example.com. 300 IN A 203.0.113.10, AA 1. - 5. İstemciye cevap: Çözümleyici kaydı önbelleğe koyar ve PC-01'e verir. Bu cevapta RA 1, AA 0'dır, çünkü cevabı veren çözümleyici bölgenin sahibi değildir. Windows'un
nslookupkomutundaki 'Non-authoritative answer' satırı bunu söyler; cevabın yanlış olduğu anlamına gelmez.
Önemli bir ayrıntı: istemci yalnızca bir soru sordu ve tek bir cevap aldı. Bütün dolaşmayı çözümleyici yaptı. Bir sonraki istemci aynı adı sorduğunda çözümleyici önbellekten cevap verir; com sunucularının adresini de önbellekte tuttuğu için başka bir .com adında doğrudan 3. adımdan başlar. Önbellekte ne kadar kalınacağını kaydın TTL (time to live) değeri belirler; ayrıntısı DNS 2'dedir.
Bu yolculuğu kendiniz izlemek için dig +trace www.example.com komutu her yönlendirmeyi tek tek gösterir. Derinlemesine bölümünde çıktısını okuyacağız.
Analistin karşılaştığı kayıt türleri
DNS'teki her bilgi bir kaynak kaydı (resource record, RR) olarak tutulur: ad, TTL, sınıf (neredeyse her zaman IN, internet), tür ve veri. En sık karşılaşacaklarınız:
- A: Adı bir IPv4 adresine eşler. AAAA: Adı bir IPv6 adresine eşler (RFC 3596).
- CNAME (canonical name): Adın bir takma ad olduğunu ve asıl adın başka olduğunu söyler: www.example.com, web.example.net'in takma adı olabilir. Çözümleyici CNAME'i izleyip asıl adın adresini bulur.
- MX (mail exchanger): Bir alanın e-postasını kabul eden sunucuyu, bir öncelik değeri (preference) ile verir. Küçük değer önce denenir.
- NS: Bölgenin ad sunucularını sayar. SOA (start of authority): Bölgenin başladığını söyler; birincil sunucuyu, sorumlunun adresini, seri numarasını ve zamanlayıcıları taşır.
- TXT: Serbest metin. Bugün en çok e-posta güvenliği kayıtları (SPF gibi) ve bir hizmete alan sahipliğini kanıtlama için kullanılır.
- PTR (pointer): Adresten ada geri sorgu (reverse lookup) için kullanılır. IPv4 için in-addr.arpa, IPv6 için ip6.arpa altında tutulur.
- SRV: Bir hizmetin hangi sunucuda ve hangi portta çalıştığını söyler (RFC 2782). Active Directory istemcileri etki alanı denetleyicilerini SRV kayıtlarıyla bulur.
- CAA: Bu alan için hangi sertifika yetkilisinin sertifika verebileceğini söyler (RFC 8659).
Bir kural sınavlarda ve arızalarda sık çıkar: CNAME bölge tepesinde olamaz. RFC 1034 bölüm 3.6.2'ye göre bir düğümde CNAME varsa o düğümde başka veri bulunmamalıdır; bölge tepesinde ise SOA ve NS kayıtları zorunludur. Bu yüzden example.com'un kendisi bir CNAME olamaz, www.example.com olabilir.
Üç araç: nslookup, Resolve-DnsName, dig
Ad çözmeyi sınamak için üç araç kullanılır ve üçünün de ortak iki becerisi vardır: hangi kayıt türünü soracağınızı ve hangi sunucuya soracağınızı seçebilirsiniz.
- nslookup: Windows'ta, Linux'ta ve ağ cihazlarında bulunur.
nslookup www.example.comvarsayılan sunucuya sorar;nslookup -type=mx example.comtür seçer;nslookup www.example.com 198.51.100.53belirli bir sunucuya sorar. Önemli bir özelliği: Windows'un hosts dosyasına ve DNS önbelleğine bakmaz, soruyu doğrudan sunucuya gönderir. Bu yüzden nslookup çalışırken bir uygulamanın adı çözememesi mümkündür. - Resolve-DnsName: PowerShell'in komutudur ve Windows'un kendi çözümleyicisini kullanır.
Resolve-DnsName www.example.com -Type AAAA -Server 198.51.100.53. Çıktısında her kaydın hangi bölümden geldiği (Section: Answer, Authority, Additional) ayrıca yazar.-DnsOnlyyalnızca DNS protokolünü kullanır (LLMNR ve NetBIOS sorgusu yapmaz),-NoHostsFilehosts dosyasını atlar. - dig: Linux ve macOS'un aracıdır (BIND paketiyle gelir). Çıktısı DNS mesajının kendisidir: başlık, bayraklar, bölümler.
dig www.example.com,dig @198.51.100.53 example.com mx,dig +short www.example.com(yalnızca cevap),dig +trace www.example.com(kökten başlayarak her yönlendirme),dig -x 203.0.113.10(geri sorgu).
Sorun giderirken altın kural şudur: önce çözümleyiciye sorun, sonra aynı soruyu doğrudan yetkili sunucuya sorun. İkisi farklı cevap veriyorsa sorun yetkili veride değil, arada, çoğunlukla önbellektedir.
Akılda kalsın
- DNS dağıtık ve hiyerarşik bir veritabanıdır: kök, TLD, ikinci düzey alan; etiket en fazla 63 bayt, ad en fazla 255 bayt (noktalı yazımda 253 karakter); FQDN sondaki noktayla biter ve adlar büyük-küçük harf duyarsızdır.
- Uç çözümleyici RD ile sorar, özyinelemeli çözümleyici kökten başlayıp yönlendirmeleri izler ve RA ile cevaplar, yetkili sunucu kendi bölgesi için AA ile cevaplar; 'Non-authoritative answer' cevabın bir çözümleyiciden geldiğini söyler, yanlış olduğunu değil.
- Yönlendirme cevabı NOERROR'dur ama cevap bölümü boştur: yetki bölümünde devredilen bölgenin NS kayıtları, ek bölümde yapıştırıcı adresler durur; devir üst bölgedeki NS kayıtlarıyla yapılır.
- Kayıtlar: A, AAAA, CNAME (bölge tepesinde olamaz), MX (küçük öncelik önce), NS, SOA (MNAME, RNAME, SERIAL, REFRESH, RETRY, EXPIRE, MINIMUM), TXT, PTR (in-addr.arpa ve ip6.arpa, ters sırayla), SRV, CAA.
- DNS UDP 53 ile çalışır; cevap 512 bayta (EDNS ile daha büyüğe) sığmazsa TC 1 gelir ve TCP 53 ile yeniden sorulur, bölge aktarımı (AXFR) her zaman TCP'dir; RCODE 0 NOERROR, 2 SERVFAIL, 3 NXDOMAIN, 5 REFUSED, cevap gelmemesi ise bir RCODE değildir.
Terimler
| Türkçe | English | Anlamı |
|---|---|---|
| Alan adı sistemi | DNS (Domain Name System) | Adları adreslere ve başka verilere eşleyen dağıtık, hiyerarşik veritabanı; UDP ve TCP 53. |
| Etiket | Label | Ad ağacındaki bir düğümün adı; en fazla 63 bayt. |
| Tam nitelikli alan adı | FQDN (fully qualified domain name) | Köke kadar bütün etiketleri içeren, kesin yazımda sondaki noktayla biten ad. |
| Kök | Root | Ad ağacının tepesi; boş etiket, yazımda sondaki nokta. |
| Üst düzey alan | TLD (top-level domain) | Kökün hemen altındaki alanlar: com, net, org, tr. |
| Bölge | Zone | Bir sunucunun yetkili olduğu, devredilmemiş kesintisiz ağaç parçası. |
| Bölge tepesi | Zone apex | Bölgenin en üstteki adı; SOA ve NS burada zorunludur, CNAME olamaz. |
| Yetki devri | Delegation | Bir dalın sorumluluğunun üst bölgedeki NS kayıtlarıyla başka sunuculara verilmesi. |
| Yapıştırıcı kayıt | Glue record | Ad sunucusu devredilen bölgenin içindeyse üst bölgenin yönlendirmeyle verdiği adres kaydı. |
| Uç çözümleyici | Stub resolver | İstemcideki DNS istemcisi; soruyu RD ile bir çözümleyiciye gönderip tam cevabı bekler. |
| Özyinelemeli çözümleyici | Recursive resolver | İstemci adına kökten başlayıp cevabı bulan ve önbelleğe alan sunucu. |
| Yetkili sunucu | Authoritative name server | Bir bölgenin kayıtlarını tutan ve onlar için AA bayrağıyla kesin cevap veren sunucu. |
| Yönlendirme | Referral | 'Bilmiyorum, şuna sor' cevabı: boş cevap bölümü, yetki bölümünde NS kayıtları. |
| Kök ipuçları | Root hints | Çözümleyicinin kök sunucuların adreslerini bildiği yerleşik liste. |
| Kaynak kaydı | Resource record (RR) | DNS'teki tek bir bilgi: ad, TTL, sınıf, tür, veri. |
| Takma ad kaydı | CNAME (canonical name) | Bir adın başka bir adın takma adı olduğunu söyleyen kayıt; yanında başka veri bulunamaz. |
| Yetki başlangıcı kaydı | SOA (start of authority) | Bölgenin başladığını söyleyen kayıt: birincil sunucu, sorumlu, seri, zamanlayıcılar. |
| Geri sorgu | Reverse lookup | Adresten ada sorgu; in-addr.arpa ya da ip6.arpa altında PTR kaydı sorulur. |
| Bölge aktarımı | Zone transfer (AXFR) | Bölgenin tamamının ikincil sunucuya TCP 53 üzerinden kopyalanması. |
| Kırpma | Truncation (TC) | Cevap UDP'ye sığmadığında TC bayrağının 1 yapılması; istemci TCP ile yeniden sorar. |
| Cevap kodu | RCODE (response code) | Başlıktaki 4 bitlik sonuç: 0 NOERROR, 2 SERVFAIL, 3 NXDOMAIN, 5 REFUSED. |
Kaynaklar ve sınav konuları
- CompTIA Network+ N10-009, Network Operations alanı: IPv4 ve IPv6 ağ hizmetlerini kurma içinde DNS (kayıt türleri A, AAAA, CNAME, MX, TXT, NS, PTR; ileri ve geri bölgeler; yetkili ve yetkisiz cevap; birincil ve ikincil sunucu; özyinelemeli çözümleme; hosts dosyası)
- CompTIA Network+ N10-009, Networking Concepts alanı: yaygın protokoller ve portları (DNS, UDP ve TCP 53)
- CompTIA Network+ N10-009, Network Troubleshooting alanı: ad çözme arızalarını ayırma ve nslookup, dig gibi araçların kullanımı
- Cisco CCNA 200-301 (v1.1), IP Services alanı: DNS'in ağdaki rolü ve istemcide ad çözmenin denetlenmesi
- CompTIA Security+ SY0-801, Threats, Vulnerabilities, and Attacks alanı: DNS'e yönelik saldırıların göstergelerini tanımanın ön bilgisi (bu derste yalnızca açık bölge aktarımı)
- CompTIA CySA+ CS0-004, Security Operations alanı: ağ trafiğinde DNS sorgularını ve cevaplarını yorumlama (günlükler bir sonraki derste)
Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi:
- RFC 1034: Domain Names - Concepts and Facilities
- RFC 1035: Domain Names - Implementation and Specification
- RFC 3596: DNS Extensions to Support IP Version 6 (AAAA, ip6.arpa)
- RFC 2782: A DNS RR for specifying the location of services (DNS SRV)
- RFC 8659: DNS Certification Authority Authorization (CAA) Resource Record
- RFC 7766: DNS Transport over TCP - Implementation Requirements
- IANA: Domain Name System (DNS) Parameters (kayıt türü ve RCODE numaraları)
- IANA: Root Servers
Bu bölüm sınavın ve işin istediği ayrıntıdır: alanlar, sayılar, uç durumlar. Bir başlığa dokunarak açıp kapatabilirsiniz.
DNS mesajı: 12 baytlık başlık
Sorgu da cevap da aynı biçimdeki bir mesajdır (RFC 1035 bölüm 4.1). Mesaj beş bölümden oluşur: başlık (header), soru (question), cevap (answer), yetki (authority) ve ek (additional). Başlık her zaman 12 bayttır.
ID, sorgu ile cevabı eşleştirir: istemci rastgele bir sayı seçer, sunucu cevabında aynı sayıyı geri yazar. Wireshark'ta 'Transaction ID' olarak görünür. Aynı ID'yi taşıyan bir sorgu ve bir cevap bir çifttir; cevapsız kalan sorgular yakalamada eşsiz kalır.
Bayraklar 16 bitlik bir alanda durur. Wireshark onları onaltılık bir sayı olarak da gösterir; en sık görülen üç değeri tanıyın: 0x0100 sıradan bir sorgu (yalnızca RD), 0x8180 sıradan bir çözümleyici cevabı (QR, RD, RA; RCODE 0), 0x8183 aynı cevabın 'ad yok' hali (RCODE 3). Yetkili sunucudan özyinelemesiz alınan bir cevapta 0x8400 görürsünüz (QR ve AA).
| Alan | Boyut | Anlamı |
|---|---|---|
| ID | 16 bit | Sorgu ile cevabı eşleştiren sayı |
| QR | 1 bit | 0 sorgu, 1 cevap |
| Opcode | 4 bit | Sorgunun türü; 0 standart sorgu (QUERY) |
| AA | 1 bit | Authoritative answer: cevabı veren sunucu bu ad için yetkili |
| TC | 1 bit | Truncation: cevap sığmadığı için kırpıldı |
| RD | 1 bit | Recursion desired: istemci özyineleme istiyor |
| RA | 1 bit | Recursion available: sunucu özyineleme yapabiliyor |
| Z | 3 bit | RFC 1035'te ayrılmış; bugün ikisi DNSSEC için AD ve CD bayraklarıdır (DNS 2) |
| RCODE | 4 bit | Cevap kodu: 0 hata yok, 3 ad yok, 2 sunucu hatası, 5 red |
| QDCOUNT | 16 bit | Soru bölümündeki kayıt sayısı (pratikte 1) |
| ANCOUNT | 16 bit | Cevap bölümündeki kayıt sayısı |
| NSCOUNT | 16 bit | Yetki bölümündeki kayıt sayısı |
| ARCOUNT | 16 bit | Ek bölümdeki kayıt sayısı |
Dikkat: Mesajın içindeki adlar noktayla değil, her etiketin önüne yazılan bir uzunluk baytıyla taşınır ve bir sıfır baytıyla biter: www.example.com kabloda 3www7example3com0 olarak gider, yani 15 karakterlik ad 17 bayt tutar. 255 baytlık sınırın noktalı yazımda 253 karaktere denk gelmesinin nedeni bu iki fazla bayttır.
Cevap kodları ve 'cevap yok' türleri
RCODE değerleri RFC 1035'te tanımlanmıştır ve IANA'nın DNS parametreleri listesinde tutulur. Analistin en çok gördüğü dördü 0, 2, 3 ve 5'tir.
En sık karıştırılan ikili şudur: NXDOMAIN 'bu ad hiç yok' demektir. Adın kendisi var ama sorduğunuz türde kaydı yoksa cevap NOERROR'dur ve cevap bölümü boştur; buna gayriresmî olarak NODATA denir. Örneğin yalnızca A kaydı olan bir adın AAAA sorgusu NODATA döner. İkisini karıştıran bir analist 'ad yok' sanıp kaydı yeniden oluşturmaya kalkar.
Üçüncü ayrım daha da önemlidir: cevap gelmemesi bir RCODE değildir. Zaman aşımı, sunucuya hiç ulaşılamadığını ya da orada DNS servisi çalışmadığını gösterir; NXDOMAIN, SERVFAIL ve REFUSED ise sunucunun ulaşılabilir olduğunu ve cevap verdiğini kanıtlar. Arızayı ararken ilk soru 'cevap geldi mi?' olmalıdır.
| RCODE | Ad | Anlamı | nslookup | dig |
|---|---|---|---|---|
| 0 | NOERROR | Hata yok; cevap bölümü dolu ya da (NODATA) boş | Non-authoritative answer / No ... records available | status: NOERROR |
| 1 | FORMERR | Sunucu sorguyu çözümleyemedi (biçim hatası) | Format error | status: FORMERR |
| 2 | SERVFAIL | Sunucu cevabı üretemedi: yetkili sunuculara ulaşamadı, bölge yüklenemedi | Server failed | status: SERVFAIL |
| 3 | NXDOMAIN | Bu ad yok | Non-existent domain | status: NXDOMAIN |
| 4 | NOTIMP | Sunucu bu tür sorguyu desteklemiyor | Not implemented | status: NOTIMP |
| 5 | REFUSED | Sunucu bu istemciye cevap vermeyi reddetti | Query refused | status: REFUSED |
| Yok | Zaman aşımı | Hiç cevap gelmedi | DNS request timed out. | ;; connection timed out; no servers could be reached |
Dikkat: Resolve-DnsName ad yok cevabında hata kimliği olarak DNS_ERROR_RCODE_NAME_ERROR verir; İngilizce Windows'ta metni 'DNS name does not exist', Türkçe Windows'ta 'DNS adı yok' olarak görünür. Komut dosyası yazarken metne değil, hata kimliğine bakın.
Dört bölüm ve bir yönlendirmenin anatomisi
Bölümlerin her biri belirli bir iş görür. Soru bölümü sorulan adı, türü ve sınıfı taşır; cevapta aynen geri yazılır. Cevap bölümü sorunun cevabı olan kayıtlardır. Yetki bölümü bir yönlendirmede devredilen bölgenin NS kayıtlarını, bir NXDOMAIN ya da NODATA cevabında ise bölgenin SOA kaydını taşır. Ek bölüm işe yarayacak fazladan kayıtlardır: yönlendirmedeki ad sunucularının adresleri (yapıştırıcı kayıtlar) ya da bir MX cevabındaki posta sunucusunun adresi.
Aşağıdaki çıktı, özyineleme istenmeden (+norecurse) bir com sunucusuna sorulan sorudur ve bir yönlendirmenin tam halidir. Okurken şunlara bakın: status NOERROR ama ANSWER 0; bayraklarda aa yok; AUTHORITY bölümünde NS kayıtları; ADDITIONAL bölümünde o sunucuların adresleri. dig, EDNS için eklenen OPT sözde kaydını da ek bölümde sayar; ADDITIONAL 3 olmasının nedeni budur.
Kök ve com sunucularının adları gerçek adlardır; bu dersteki çıktılarda adresleri belgeleme aralıklarıyla değiştirilmiştir.
$ dig @a.gtld-servers.net www.example.com A +norecurse ; <<>> DiG 9.18.28 <<>> @a.gtld-servers.net www.example.com A +norecurse ; (2 servers found) ;; global options: +cmd ;; Got answer: ;; ->>HEADER<<- opcode: QUERY, status: NOERROR, id: 50211 ;; flags: qr; QUERY: 1, ANSWER: 0, AUTHORITY: 2, ADDITIONAL: 3 ;; OPT PSEUDOSECTION: ; EDNS: version: 0, flags:; udp: 4096 ;; QUESTION SECTION: ;www.example.com. IN A ;; AUTHORITY SECTION: example.com. 172800 IN NS ns1.example.com. example.com. 172800 IN NS ns2.example.com. ;; ADDITIONAL SECTION: ns1.example.com. 172800 IN A 198.51.100.53 ns2.example.com. 172800 IN A 198.51.100.54 ;; Query time: 31 msec ;; SERVER: 192.0.2.30#53(a.gtld-servers.net) (UDP) ;; WHEN: Tue Nov 17 10:42:18 UTC 2026 ;; MSG SIZE rcvd: 112
Dikkat: Yönlendirme bir hata değildir ve RCODE'u 0'dır. Bir yakalamada AA 0, ANCOUNT 0, NSCOUNT sıfırdan büyük bir cevap gördüğünüzde 'başarısız sorgu' demeyin: çözümleyici ağaçta bir adım aşağı indirilmiştir.
UDP 53 ve TCP 53
Sıradan sorgular UDP 53 ile gider: tek bir sorgu paketi, tek bir cevap paketi, el sıkışma yok. RFC 1035'e göre UDP ile taşınan bir DNS mesajı, IP ve UDP başlıkları sayılmadan, en fazla 512 bayt olabilir. Bugün istemciler EDNS uzantısıyla (dig çıktısındaki OPT satırı) daha büyük bir UDP cevabını kabul ettiklerini bildirebilir.
Cevap sığmazsa sunucu sığan kadarını gönderir ve TC bayrağını 1 yapar. İstemci bunu görünce aynı soruyu TCP 53 üzerinden yeniden sorar (RFC 7766 bölüm 4). TCP'de her mesajın önüne mesajın uzunluğunu veren 2 baytlık bir alan eklenir (RFC 1035 bölüm 4.2.2).
TCP'nin ikinci kullanımı bölge aktarımıdır: ikincil sunucu bölgenin tamamını AXFR türünde bir sorguyla ve her zaman TCP üzerinden ister. RFC 7766 TCP desteğini yetkili sunucular, özyinelemeli çözümleyiciler ve uç çözümleyiciler için zorunlu (MUST) kılar ve TCP'yi yalnızca bir yedek değil, UDP'nin geçerli bir alternatifi sayar.
Bunun güvenlik duvarı için sonucu açıktır: yalnızca UDP 53'ü açıp TCP 53'ü kapatan bir kural, büyük cevaplar geldiğinde rastgele görünen ad çözme arızaları üretir.
| Durum | Taşıma | Yakalamada görünüş |
|---|---|---|
| Sıradan sorgu ve cevap | UDP 53 | İki paket, aynı Transaction ID |
| Cevap sığmadı | Önce UDP, sonra TCP 53 | UDP cevabında TC 1, ardından TCP el sıkışması ve aynı sorgu |
| Bölge aktarımı | TCP 53 | Sorgu türü AXFR (252); cevap çok sayıda kayıt, çoğu zaman birden fazla mesaj |
| İstemci TCP'yi baştan seçer | TCP 53 | UDP denemesi olmadan doğrudan TCP sorgusu; RFC 7766'ya göre geçerlidir |
Dikkat: SOC için: bölge aktarımı yalnızca bilinen ikincil sunuculara açık olmalıdır. Dışarıdan herhangi birine açık bir AXFR, bölgedeki bütün adları (vpn, test, yedek sunucular) tek sorguda verir ve keşif (reconnaissance) için altın değerindedir. Yakalamada bilinmeyen bir dış adresten yetkili sunucunuza TCP 53 ile gelen AXFR sorgusu araştırılması gereken bir olaydır.
Kayıt türleri tek tabloda
Tür numaraları IANA'nın listesindendir; Wireshark ham değeri parantez içinde gösterir, örneğin 'Type: AAAA (28)'.
MX önceliği: example.com. MX 10 mx1.example.com. ve example.com. MX 20 mx2.example.com. kayıtları varsa gönderen sunucu önce mx1'i (10) dener, ona ulaşamazsa mx2'ye geçer. Değerler eşitse yük paylaştırılır. MX'in değeri bir addır, IP adresi değildir; o adın ayrıca bir A ya da AAAA kaydı olmalıdır.
SRV biçimi: _hizmet._protokol.ad TTL IN SRV öncelik ağırlık port hedef. Örnek: _ldap._tcp.example.com. 600 IN SRV 0 100 389 dc01.example.com. Öncelikte küçük değer tercih edilir; aynı öncelikteki kayıtlar arasında ağırlık, seçilme oranını belirler. RFC 2782'ye göre hedef bir takma ad (CNAME) olamaz.
CAA biçimi: example.com. CAA 0 issue "ca.example.net". issue etiketi sertifika verebilecek yetkiliyi, issuewild joker sertifikalar için olanı, iodef kurala aykırı bir istek gelirse bildirimin gideceği adresi söyler.
| Tür | Numara | Verisi | Örnek |
|---|---|---|---|
| A | 1 | IPv4 adresi | www.example.com. 300 IN A 203.0.113.10 |
| NS | 2 | Ad sunucusunun adı | example.com. 172800 IN NS ns1.example.com. |
| CNAME | 5 | Asıl ad | www.example.com. 300 IN CNAME web.example.net. |
| SOA | 6 | Birincil sunucu, sorumlu, seri, zamanlayıcılar | example.com. 3600 IN SOA ns1.example.com. hostmaster.example.com. ... |
| PTR | 12 | Ad | 10.113.0.203.in-addr.arpa. 3600 IN PTR www.example.com. |
| MX | 15 | Öncelik ve posta sunucusunun adı | example.com. 3600 IN MX 10 mx1.example.com. |
| TXT | 16 | Metin | example.com. 3600 IN TXT "v=spf1 mx -all" |
| AAAA | 28 | IPv6 adresi | www.example.com. 300 IN AAAA 2001:db8::10 |
| SRV | 33 | Öncelik, ağırlık, port, hedef | _ldap._tcp.example.com. 600 IN SRV 0 100 389 dc01.example.com. |
| CAA | 257 | Bayrak, etiket, değer | example.com. 3600 IN CAA 0 issue "ca.example.net" |
Dikkat: Bölge tepesinde CNAME kullanılamaz, çünkü tepede SOA ve NS bulunmak zorundadır ve CNAME yanında başka veri istemez. 'example.com'u bir bulut hizmetinin adına yönlendirmek istiyorum' isteğiyle karşılaşırsanız cevap tepede bir A kaydı ya da hizmet sağlayıcısının kendine özgü çözümüdür; www için ise CNAME kullanılabilir.
SOA alanları ve geri sorgu
SOA kaydı bölgenin kimlik kartıdır (RFC 1035 bölüm 3.3.13). Aşağıdaki Windows çıktısında her alanın karşılığı vardır:
- MNAME (primary name server): Bölgenin birincil sunucusu.
- RNAME (responsible mail addr): Sorumlunun e-posta adresi, ilk nokta @ yerine geçecek biçimde yazılır: hostmaster.example.com, hostmaster@example.com demektir.
- SERIAL: Bölgenin sürüm numarası. Her değişiklikte artırılmalıdır; ikincil sunucular kopyalarını ancak seri numarası büyüdüğünde yeniler. Yaygın gelenek tarih ve sıra numarasıdır: 2026111701. Seriyi artırmayı unutmak, 'kaydı ekledim ama bazı kullanıcılar eski adresi görüyor' arızasının klasik nedenidir.
- REFRESH: İkincil sunucunun birincile 'seri değişti mi?' diye ne sıklıkla soracağı. RETRY: Bu soru başarısız olursa yeniden denemeden önce beklenecek süre. EXPIRE: İkincil birincile bu süre boyunca hiç ulaşamazsa bölge için cevap vermeyi bırakır; eskimiş veriyle cevap vermek yerine susmayı seçer.
- MINIMUM: RFC 1035'te kayıtlar için en küçük TTL olarak tanımlanmıştı, Windows bu yüzden 'default TTL' yazar; bugün olumsuz cevapların (NXDOMAIN) önbellekte ne kadar tutulacağını belirler. Ayrıntısı DNS 2'dedir.
Geri sorgu: 203.0.113.10 adresinin adını sormak için oktetler ters çevrilip in-addr.arpa eklenir: 10.113.0.203.in-addr.arpa, tür PTR. Ters çevirmenin nedeni ağacın özelden genele okunmasıdır: adresin en genel kısmı (203) köke en yakın etiket olmalıdır ki adres blokları da tıpkı alan adları gibi sahiplerine devredilebilsin. IPv6'da adres 32 onaltılık haneye açılır, haneler ters çevrilip tek tek noktalanır ve ip6.arpa eklenir (RFC 3596): 2001:db8::1 için ad 1.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.8.b.d.0.1.0.0.2.ip6.arpa olur.
PTR kaydını adın sahibi değil, adres bloğunun sahibi yazar. Bu yüzden ileri kaydı (A) ile geri kaydı (PTR) uyuşmayan sunucular sık görülür. E-posta sunucuları gelen bağlantının PTR kaydına bakar; PTR'si olmayan ya da A kaydıyla uyuşmayan bir gönderici şüpheli sayılabilir.
C:\> nslookup -type=soa example.com Server: UnKnown Address: 192.168.1.53 Non-authoritative answer: example.com primary name server = ns1.example.com responsible mail addr = hostmaster.example.com serial = 2026111701 refresh = 7200 (2 hours) retry = 3600 (1 hour) expire = 1209600 (14 days) default TTL = 3600 (1 hour)
Dikkat: Değerler saniyedir. Örnekteki zamanlayıcılar bu dersin uydurma bölgesine aittir; RFC'ler bunlar için tek bir zorunlu değer koymaz. Sınavda sorulan, değerlerin kendisi değil, her alanın ne işe yaradığıdır.
Araç çıktılarını okumak
nslookup önce hangi sunucuya sorduğunu yazar (Server, Address). Sunucunun adresi için PTR kaydı yoksa ad yerine 'UnKnown' görünür; bu bir arıza değildir. 'Non-authoritative answer' cevabın bir çözümleyiciden geldiğini söyler. Aynı soruyu yetkili sunucuya sorduğunuzda bu satır kaybolur.
Resolve-DnsName her kaydı Name, Type, TTL, Section sütunlarıyla tablo halinde verir. Section sütunu, kaydın mesajın hangi bölümünden geldiğini gösterir; bir yönlendirmeyi ya da ek bölümdeki adresleri burada görürsünüz.
dig mesajı olduğu gibi gösterir. Başlık satırında status (RCODE) ve id, bayrak satırında qr, aa, tc, rd, ra ve dört bölümün kayıt sayıları bulunur. En altta cevabın hangi sunucudan, UDP mi TCP mi ile geldiği ve ne kadar sürdüğü yazar.
dig +trace kendi önbelleğini kullanmadan kökten başlar ve her basamağın cevabını, kimden geldiğiyle birlikte basar. Gerçek çıktıda DNSSEC kayıtları (DS, RRSIG) da görünür; aşağıda kısaltılmıştır. Yolu dört basamakta okuyun: kökün NS listesi (yerel çözümleyiciden), com'un NS listesi (bir kök sunucudan), example.com'un NS listesi (bir com sunucusundan), A kaydı (yetkili sunucudan).
C:\> nslookup www.example.com
Server: UnKnown
Address: 192.168.1.53
Non-authoritative answer:
Name: www.example.com
Addresses: 2001:db8::10
203.0.113.10
PS> Resolve-DnsName www.example.com
Name Type TTL Section IPAddress
---- ---- --- ------- ---------
www.example.com AAAA 300 Answer 2001:db8::10
www.example.com A 300 Answer 203.0.113.10
$ dig +short www.example.com
203.0.113.10
$ dig +trace www.example.com
. 518400 IN NS a.root-servers.net.
. 518400 IN NS b.root-servers.net.
(... 11 NS satırı daha ...)
;; Received 239 bytes from 192.168.1.53#53(192.168.1.53) in 4 ms
com. 172800 IN NS a.gtld-servers.net.
com. 172800 IN NS b.gtld-servers.net.
(... 11 NS satırı daha ...)
;; Received 1170 bytes from 192.0.2.4#53(a.root-servers.net) in 23 ms
example.com. 172800 IN NS ns1.example.com.
example.com. 172800 IN NS ns2.example.com.
;; Received 112 bytes from 192.0.2.30#53(a.gtld-servers.net) in 31 ms
www.example.com. 300 IN A 203.0.113.10
;; Received 60 bytes from 198.51.100.53#53(ns1.example.com) in 18 msDikkat: PowerShell'de nslookup ile Resolve-DnsName farklı sonuç verebilir: nslookup hosts dosyasına ve Windows DNS önbelleğine bakmaz, Resolve-DnsName bakar (hosts dosyasını yalnızca -NoHostsFile verilirse atlar). Bir kullanıcının makinesinde bir ad tuhaf bir adrese çözülüyor ama nslookup doğru adresi veriyorsa önce hosts dosyasına bakın; zararlı yazılımların ve unutulmuş test ayarlarının sık kullandığı bir yerdir.
Arızalar ve nasıl göründükleri
Ad çözme arızasını ararken üç soru sırayla sorulur: cevap geldi mi, geldiyse RCODE ne, NOERROR ise cevap doğru mu? Tablo, sahada en sık görülen arızaları belirtileriyle eşler.
Sondaki nokta: Bölge dosyasında www IN CNAME web.example.net yazılırsa sondaki nokta olmadığı için ad bölge adıyla tamamlanır ve hedef web.example.net.example.com. olur. Böyle bir hedef çözülmez. Bölge dosyasındaki her tam ad noktayla bitmelidir.
Seri numarası: Birincilde kayıt değişti ama seri artırılmadıysa ikinciller eski kopyayla cevap vermeyi sürdürür. Belirti, aynı sorunun ns1'e sorulunca yeni, ns2'ye sorulunca eski cevabı vermesidir: nslookup www.example.com ns1.example.com ile nslookup www.example.com ns2.example.com karşılaştırılır.
Topal yetki devri (lame delegation): Üst bölgedeki NS kaydı, bölgeyi artık sunmayan bir sunucuyu gösterir. O sunucu REFUSED ya da yetkisiz bir cevap döner; çözümleyici diğer sunucuyu dener, hepsi böyleyse SERVFAIL verir. dig +trace hangi basamakta koptuğunu gösterir.
Bir SOC analisti için iki işaret daha vardır. Tek bir istemciden kısa sürede çok sayıda NXDOMAIN, rastgele üretilmiş adları deneyen zararlı yazılımın tipik izidir; bilinmeyen bir dış adresten gelen AXFR denemesi ise keşiftir. NXDOMAIN izinin DNS loglarında nasıl arandığı DNS 2'nin konusudur.
| Belirti | En olası neden | Nasıl doğrulanır |
|---|---|---|
| DNS request timed out. | Yanlış DNS sunucu adresi, sunucuda servis yok, UDP 53 yolda engelli | ipconfig /all ile DNS Servers; sunucuya ping; başka bir sunucuya aynı soru |
| *** Default servers are not available | İstemcide DNS sunucusu tanımlı değil | ipconfig /all; DHCP seçeneğini denetle |
| Non-existent domain (NXDOMAIN) | Ad yazım hatalı, kayıt yok ya da yanlış DNS sonekiyle tamamlanmış | Adı FQDN olarak sondaki noktayla sor; yetkili sunucuya sor |
| NOERROR, cevap boş (NODATA) | Ad var, o türde kayıt yok (örneğin AAAA) | Aynı adı başka türle sor |
| Server failed (SERVFAIL) | Çözümleyici yetkili sunuculara ulaşamadı, topal devir, bölge yüklenemedi | dig +trace; yetkili sunuculara tek tek sor |
| Query refused (REFUSED) | Sunucu bu istemciye özyineleme vermiyor ya da bu bölgeyi sunmuyor | Sorulan sunucunun rolünü denetle; doğru çözümleyiciyi kullan |
| Ad yanlış adrese çözülüyor | hosts dosyası, önbellekte eski kayıt, artırılmamış seri, ele geçirilmiş kayıt | Resolve-DnsName ile nslookup'ı karşılaştır; yetkili sunucuya doğrudan sor |
Okumak bilmek değildir. Her antrenmanı önce kendiniz yapın, cevabı sonra açın.
Kendi bilgisayarınızda
Kendi bilgisayarınızda: tür, sunucu, yetki
Windows bilgisayarınızda aşağıdaki komutları çalıştırın. Her birinde hangi sunucuya sorulduğunu, cevabın yetkili olup olmadığını ve kaydın hangi bölümden geldiğini not edin.
nslookup example.comyazın. Server ve Address satırları kime sorduğunuzu gösterir; ipconfig /all çıktısındaki DNS Servers ile karşılaştırın. 'Non-authoritative answer' satırı var mı?nslookup -type=ns example.comile alanın ad sunucularını bulun. Sonranslookup example.com <ad sunucularından biri>yazın. 'Non-authoritative answer' satırı hâlâ var mı?nslookup -type=soa example.comyazın ve primary name server, responsible mail addr ve serial değerlerini okuyun.- PowerShell'de
Resolve-DnsName example.com -Type MXyazın. Preference sütununa bakın. nslookup bu-ad-yok.invalidyazın ve çıktıyı bir zaman aşımı mesajından ayıran sözcükleri bulun.
Cevap: İlk komut ipconfig /all'daki DNS sunucusuna (çoğu zaman ev yönlendiricisine ya da şirketin çözümleyicisine) sorar ve 'Non-authoritative answer' satırını gösterir, çünkü cevabı veren bölgenin sahibi değildir. Aynı soru NS listesindeki bir sunucuya sorulduğunda bu satır kaybolur: cevap artık yetkilidir (AA 1). SOA'da primary name server birincil sunucuyu, responsible mail addr sorumlunun adresini (ilk nokta @), serial sürüm numarasını verir. MX cevabında küçük Preference değeri önce denenir; bir alanın e-posta almadığını söyleyen özel bir MX de görebilirsiniz (hedefi '.' olan, öncelik 0). Son komut 'Non-existent domain' der: sunucu cevap vermiştir, ad yoktur (NXDOMAIN, RCODE 3). Zaman aşımında ise 'DNS request timed out.' yazar ve hiç cevap gelmemiştir. .invalid TLD'si hiçbir zaman var olmayacak adlar için ayrılmıştır, bu yüzden deneme için güvenlidir.Oku ve yorumla
Bir dig çıktısını başlık başlık okumak
Aşağıdaki çıktıyı okuyun ve şu soruları cevaplayın: sorgu başarılı mı, cevap kimden geldi, yetkili mi, özyineleme istendi mi ve yapıldı mı, kaç kayıt döndü, www.example.com'un IPv4 adresi ne, kaç saniye önbellekte tutulabilir?
$ dig www.example.com ; <<>> DiG 9.18.28 <<>> www.example.com ;; global options: +cmd ;; Got answer: ;; ->>HEADER<<- opcode: QUERY, status: NOERROR, id: 31415 ;; flags: qr rd ra; QUERY: 1, ANSWER: 2, AUTHORITY: 0, ADDITIONAL: 1 ;; OPT PSEUDOSECTION: ; EDNS: version: 0, flags:; udp: 1232 ;; QUESTION SECTION: ;www.example.com. IN A ;; ANSWER SECTION: www.example.com. 3600 IN CNAME web.example.net. web.example.net. 300 IN A 203.0.113.10 ;; Query time: 14 msec ;; SERVER: 192.168.1.53#53(192.168.1.53) (UDP) ;; WHEN: Tue Nov 17 10:44:02 UTC 2026 ;; MSG SIZE rcvd: 89
Cevap: status NOERROR ve ANSWER 2: sorgu başarılı. Cevap 192.168.1.53'ten, UDP 53 üzerinden geldi (SERVER satırı). Bayraklarda aa yok: cevap yetkili değil, bir çözümleyiciden geliyor. rd istemcinin özyineleme istediğini, ra sunucunun bunu yapabildiğini söyler; özyineleme yapılmıştır. İki kayıt döndü: www.example.com bir takma addır (CNAME) ve asıl ad web.example.net'tir; asıl adın A kaydı 203.0.113.10'dur. Çözümleyici CNAME'i kendisi izleyip ikisini birlikte vermiştir. Önbellek süresi her kayıt için ayrıdır: CNAME 3600, A kaydı 300 saniye. ADDITIONAL 1, dig'in EDNS için saydığı OPT sözde kaydıdır, gerçek bir ek kayıt değildir.Hesapla
Geri sorgu adları ve ad uzunluğu
Her madde için istenen değeri bulun.
a) 198.51.100.25 adresinin geri sorgusunda sorulan ad. b) 2001:db8::25 adresinin geri sorgusunda sorulan ad. c) mail.example.com adının DNS mesajının içinde kaç bayt tuttuğu. d) Bir şirket 70 karakterlik tek parçalı bir alt alan adı istiyor (örneğin 70 harfli bir etiket artı .example.com). Olur mu?
- IPv4'te dört okteti ters çevirip in-addr.arpa ekleyin.
- IPv6'da adresi 32 onaltılık haneye açın (:: yerine sıfırları yazın), haneleri ters çevirip her birini noktayla ayırın ve ip6.arpa ekleyin.
- Mesajdaki ad: her etiketin önünde bir uzunluk baytı, sonda bir sıfır baytı.
- Etiket sınırını hatırlayın.
Cevap: a) 25.100.51.198.in-addr.arpa. b) Açık yazım 2001:0db8:0000:0000:0000:0000:0000:0025; haneler ters çevrilince 5.2.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.8.b.d.0.1.0.0.2.ip6.arpa. c) 4mail7example3com0: 1 + 4 + 1 + 7 + 1 + 3 + 1 = 18 bayt; noktalı yazımdaki 16 karakterden 2 fazla. d) Olmaz: bir etiket en fazla 63 bayttır. Adın toplam uzunluğu sınırın altında kalsa bile tek bir etiket 63'ü aşamaz; ad iki etikete bölünmelidir.Laboratuvarda
Laboratuvar: kayıt, sorgu, cevap ve 'ad yok'
Laboratuvarda 'DNS ve web: adla erişmek' çalışmasını açın. Üç farklı başarısızlığı (sunucu tanımlı değil, sunucu cevap vermiyor, ad yok) sırayla üretin, sonra kaydı oluşturup sorgu ile cevabı paket çözümleyicide alan alan okuyun.
- PC-01'de
nslookup intranet.example.localyazın. Çıktıyı not edin. - PC-01'de
dns 192.168.50.10yazıp aynı sorguyu yineleyin. Bu kez ne yazıyor? SRV-01'de henüz DNS servisi yok. - SRV-01'de
dns add intranet.example.local 192.168.50.10ve ardındandns showyazın. - PC-01'de
nslookup Intranet.Example.Localyazın: büyük harfli ad çözülüyor mu? - Paket çözümleyicide süzgece
dnsyazın. Sorgu ile cevabın Transaction ID değerlerini, Flags satırını (query ya da response) ve cevaptaki Answer satırını (A kaydı ve TTL) karşılaştırın. - PC-01'de
nslookup yok.example.localyazın. Süzgecidns.flags.rcode == 3yapın ve kalan paketin Info sütununu okuyun. - Son olarak
curl http://intranet.example.localyazın ve süzgeci kaldırıp DNS'ten sonra gelen paketlere bakın.
Cevap: İlk sorgu '* Default servers are not available' der: istemcide DNS sunucusu tanımlı değildir, hiçbir paket gönderilmez. Sunucu tanımlandıktan sonra 'DNS request timed out.' gelir: sorgu gider ama SRV-01'de DNS servisi olmadığı için cevap yoktur. Bu bir RCODE değildir. Kayıt eklenince dns show A kaydını listeler ve büyük harfli ad da 192.168.50.10'a çözülür, çünkü DNS adları büyük-küçük harf duyarsızdır. Çözümleyicide iki DNS paketi görünür: aynı Transaction ID'yi taşırlar, ilki query, ikincisi response'tur ve cevaptaki Answer satırında A kaydı ile önbellek süresi (TTL) yazar; taşıma UDP, port 53'tür. yok.example.local sorgusu '* 192.168.50.10 can't find yok.example.local: Non-existent domain' der; süzgeçte kalan cevap paketinin Info sütununda 'No such name' yazar ve Reply code 3'tür: sunucu ulaşılabilirdir ve cevap vermiştir, ad yoktur. curl'de önce DNS sorgusu ve cevabı, ardından TCP el sıkışması ve HTTP isteği gelir: ad çözülmeden bağlantı başlamaz.- PC-01'de
Oku ve yorumla
Belirtiden arıza türüne
Aşağıdaki beş çıktının her biri için: cevap geldi mi, RCODE ne, arızanın en olası nedeni ne ve bir sonraki adımda ne yaparsınız?
1) C:\> nslookup portal.example.com Server: UnKnown Address: 192.168.1.53 DNS request timed out. timeout was 2 seconds. 2) C:\> nslookup portl.example.com *** UnKnown can't find portl.example.com: Non-existent domain 3) $ dig portal.example.com AAAA ;; ->>HEADER<<- opcode: QUERY, status: NOERROR, id: 2201 ;; flags: qr rd ra; QUERY: 1, ANSWER: 0, AUTHORITY: 1, ADDITIONAL: 1 4) $ dig @198.51.100.53 www.example.org ;; ->>HEADER<<- opcode: QUERY, status: REFUSED, id: 9034 ;; flags: qr rd; QUERY: 1, ANSWER: 0, AUTHORITY: 0, ADDITIONAL: 1 ;; WARNING: recursion requested but not available 5) $ dig portal.example.com ;; ->>HEADER<<- opcode: QUERY, status: SERVFAIL, id: 6512 ;; flags: qr rd ra; QUERY: 1, ANSWER: 0, AUTHORITY: 0, ADDITIONAL: 1Cevap: 1) Cevap gelmedi, RCODE yok. Sunucu adresi yanlış, sunucuda servis çalışmıyor ya da UDP 53 yolda engelleniyor; sunucuya ping atın, aynı soruyu başka bir çözümleyiciye sorun. 2) Cevap geldi, RCODE 3 (NXDOMAIN): ad yok. Adın yazımı hatalı (portl); doğrusunu sorun. 3) Cevap geldi, RCODE 0, cevap bölümü boş, yetki bölümünde bir kayıt (bölgenin SOA'sı): NODATA. Ad var ama AAAA kaydı yok; A türüyle sorun, IPv6 gerekiyorsa kaydı ekleyin. 4) Cevap geldi, RCODE 5 (REFUSED); ra yok ve dig özyinelemenin verilmediğini söylüyor. 198.51.100.53 example.org için yetkili değil ve başkalarına özyineleme yapmıyor; soruyu istemcinin kendi çözümleyicisine sorun. 5) Cevap geldi, RCODE 2 (SERVFAIL): çözümleyici çalışıyor ama cevabı üretemedi. Yetkili sunuculara ulaşamıyor ya da devir bozuk olabilir; dig +trace ile hangi basamakta koptuğuna bakın, yetkili sunuculara tek tek sorun.
Bu dersin 28 puanlanan sorusundan her seferinde karışık 20 tanesi gelir: çoktan seçmeli, senaryo, doğru-yanlış ve boşluk doldurma. Her soru bir kez cevaplanır ve açıklaması hemen gösterilir. Geçme ölçütü %80.
Yazarak cevaplanacak sorular
Bunlar puanlanmaz. Cevabınızı kâğıda ya da not defterinize yazın, sonra ölçütlerle karşılaştırın. Bir şeyi kendi cümlelerinizle anlatmak, bildiğinizi sandığınız yerdeki boşluğu gösterir.
192.168.1.20 adresli bir istemci www.example.com'un IPv4 adresini istiyor. İstemcinin DNS sunucusu 192.168.1.53'teki özyinelemeli çözümleyicidir ve önbelleği boştur. İstemcinin sorusundan cevabı alana kadar hangi sunuculara hangi sırayla sorulduğunu, her birinin ne tür bir cevap döndüğünü ve cevaplardaki RD, RA ve AA bayraklarının durumunu anlatın.
Bir kullanıcı 'portal.example.com açılmıyor' diyor; aynı sunucu IP adresiyle açılıyor. Ad çözme arızasının türünü bulmak için hangi araçları hangi sırayla kullanırsınız? Zaman aşımı, NXDOMAIN, NODATA, SERVFAIL, REFUSED ve yanlış adrese çözülme durumlarının her birinin çıktıda nasıl göründüğünü ve neye işaret ettiğini anlatın.