Aşama 5: SOC'un izlediği sistemler · Ders 5.6
Log biçimleri: syslog, CEF, JSON, Windows XML; saat dilimi ve neden UTC
Bir log satırının biçimini tanıyıp alanlarını ayırabilir, farklı saat dilimlerinden gelen zaman damgalarını UTC'ye çevirip tek bir zaman çizgisine dizebilir ve ayrıştırma hatalarının neye mal olduğunu açıklayabilirsiniz.
Önceki derslerde Windows ve Linux'un hangi olayları yazdığını gördünüz. Bu ders aynı olayların nasıl yazıldığıyla ilgilidir: bir SIEM bir logda arama yapabilmek için önce onu alanlarına ayırmak zorundadır. Burada iş başında en sık karşılaşacağınız biçimleri tanıyacaksınız: syslog'un eski ve yeni biçimi, CEF ve LEEF, key=value satırları, JSON ve NDJSON, Windows'un olay XML'i, DHCP ve IIS'in sütunlu logları. İkinci yarısı zamandır: saat dilimleri, UTC farkları, ISO 8601, epoch, yaz saati ve Türkiye'nin 2016'dan beri neden hep UTC+3 olduğu. Sonunda farklı kaynaklardan gelen kayıtları tek bir UTC zaman çizgisine dizecek ve her zaman damgasına sorulacak ilk soruyu alışkanlık edineceksiniz: hangi dilim?
Önce ayrıştırma, sonra arama
Bir log satırı, bir programın bir olayı insanın ya da başka bir programın okuyacağı biçimde yazmasıdır. Aynı olay, örneğin bir kullanıcının oturum açması, kaynağa göre bambaşka görünür: Linux tek satırlık bir cümle yazar, Windows bir XML belgesi üretir, bir güvenlik duvarı dikey çizgilerle bölünmüş bir CEF satırı gönderir, bir bulut hizmeti JSON verir.
Bir SIEM'in (security information and event management) işi bu satırları aranabilir yapmaktır. Bunun için her satırı ayrıştırır (parse): alanlara (field) böler, her alana bir ad ve tür verir. src=192.168.10.25 ayrıştırılmadan önce bir metin parçasıdır; sonra source.ip adlı, IP adresi türünde bir alandır ve 'şu ağdan gelen bütün oturumlar' sorgusu ancak o zaman çalışır.
Biçim bu yüzden önemlidir. Biçimi belli olan bir satırı ayrıştırmak kolaydır; biçimi belirsiz olanı ayrıştırmak tahmin işidir. Bir biçimin üç sorusu vardır:
- Alanlar nasıl ayrılır? Boşlukla mı, dikey çizgiyle mi, virgülle mi, JSON'un parantezleriyle mi?
- Ayırıcı değerin içinde geçerse ne olur? Buna kaçış (escaping) denir: kullanıcı adında bir eşittir işareti, dosya yolunda bir boşluk varsa ayrıştırıcı nerede durur?
- Zaman nasıl yazılır? Yıl var mı, saat dilimi var mı, saniyenin kesri var mı, yoksa 1970'ten beri geçen saniye sayısı mı?
Ayrıştırma başarısız olduğunda olay kaybolmaz, ama alanları boş kalır. Alanı boş olan bir olay, user.name alanına bakan bir tespit kuralına hiç takılmaz. Kural sessizce çalışmayı bırakır ve kimse fark etmez. Bu dersin en pahalı dersi budur; sonunda ayrıntısıyla döneceğiz.
Syslog'un iki biçimi: RFC 3164 ve RFC 5424
Syslog'un taşınmasını (UDP 514, TCP, TLS) ikinci aşamada gördünüz; burada iletinin kendi biçimine bakıyoruz. İki biçim vardır ve ikisi de bugün yaşar.
RFC 3164 (BSD syslog) bir standart değil, sahadaki alışkanlıkları kaydeden bilgi amaçlı bir belgedir. İleti açılı parantez içindeki PRI değeriyle başlar, ardından zaman damgası, ana bilgisayar adı ve ileti gelir. Damganın biçimi Mmm dd hh:mm:ss'dir; tek haneli günlerde başa sıfır değil boşluk konur (Nov 5).
Bu biçimin iki büyük eksiği vardır: yıl yoktur ve saat dilimi yoktur. RFC 3164 zamanı 'yerel saat' diye tanımlar ama hangi yerin saati olduğunu satır söylemez. Linux'taki /var/log/auth.log satırları pek çok kurulumda hâlâ bu biçimdedir: yılı bağlamdan, dilimi sunucunun ayarından bulmak zorundasınız.
RFC 5424 bu eksikleri giderir ve RFC 3164'ün yerini alır. Başlık şu sırayla gelir: PRI, sürüm (1), zaman damgası, ana bilgisayar adı, uygulama adı (APP-NAME), süreç kimliği (PROCID), ileti kimliği (MSGID), yapılandırılmış veri (STRUCTURED-DATA) ve en sonda ileti. Boş bir alanın yerine tek bir tire (-) yazılır; buna NILVALUE denir. Zaman damgası RFC 3339 biçimindedir: tam tarih, T, saat, isteğe bağlı saniye kesri ve mutlaka bir saat dilimi: ya UTC'yi gösteren Z ya da +03:00 gibi bir fark.
Yapılandırılmış veri, iletiye köşeli parantez içinde ad ve değer çiftleri eklemeyi sağlar: [win@32473 LogonType="10"]. Böylece alanlar serbest metnin içinden tahminle değil, biçimin kendisinden okunur.
Aşağıdaki kutuda aynı Linux oturum olayı iki biçimde yazılmıştır. Satırın başındaki 86, PRI değeridir: tesis (facility) numarası çarpı 8 artı önem (severity). 86 = 10 x 8 + 6, yani tesis 10 (güvenlik ve yetkilendirme) ve önem 6 (Informational).
RFC 3164 (BSD): <86>Nov 12 07:43:02 db01 sshd[2211]: Accepted publickey for a.yilmaz from 10.0.5.20 port 50833 ssh2 RFC 5424: <86>1 2026-11-12T07:43:02.418Z db01.ornek.example.com sshd 2211 - - Accepted publickey for a.yilmaz from 10.0.5.20 port 50833 ssh2 RFC 5424 alanları: PRI=86 VERSION=1 TIMESTAMP=2026-11-12T07:43:02.418Z HOSTNAME=db01.ornek.example.com APP-NAME=sshd PROCID=2211 MSGID=- STRUCTURED-DATA=-
CEF, LEEF ve key=value satırları
CEF (Common Event Format), ArcSight'ın tanımladığı ve güvenlik ürünlerinin çok yaygın kullandığı bir biçimdir. Genellikle syslog ile taşınır: satırın başında syslog'un tarih ve ana bilgisayar öneki, ardından CEF başlığı gelir. Başlık CEF:Version ile başlar ve dikey çizgiyle (pipe, |) ayrılmış yedi alandan oluşur: sürüm, üretici (vendor), ürün, ürün sürümü, olay sınıfı kimliği (signature ID), olay adı ve önem (severity, 0 ile 10 arası).
Başlıktan sonra uzantı (extension) gelir: boşlukla ayrılmış anahtar=değer çiftleri. Anahtarlar önceden tanımlı kısa adlardır: src ve dst kaynak ve hedef IP adresi, spt ve dpt kaynak ve hedef port, act cihazın yaptığı eylem (izin, engelleme), suser ve duser kaynak ve hedef kullanıcı adı, outcome sonuç, rt olayın alındığı zaman.
Kaçış kuralları basit ama sıkı bir mantık izler: hangi karakter o bölümde ayırıcıysa o kaçırılır. Başlıkta dikey çizgi \| olarak, uzantıda eşittir işareti \= olarak yazılır; ters eğik çizgi her iki bölümde de \\ olur. Uzantıdaki bir dikey çizgi kaçırılmaz, çünkü uzantıda ayırıcı değildir. Satır sonu ise yalnızca uzantı değerlerinde \n olarak taşınabilir.
LEEF (Log Event Extended Format), IBM QRadar'ın benzer biçimidir. Başlık LEEF:1.0|Üretici|Ürün|Sürüm|OlayKimliği| şeklindedir; ardından gelen öznitelikler LEEF 1.0'da sekme karakteriyle ayrılır. LEEF 2.0 başlığa altıncı bir alan ekler: öznitelik ayırıcısını üretici kendisi seçer (örneğin ^). Olay zamanı devTime anahtarında, onun biçimi devTimeFormat anahtarında yazılır.
key=value loglar belli bir standarda bağlı olmayan anahtar=değer dizileridir; pek çok güvenlik duvarı ve Linux'un sudo satırları böyledir. Anahtar adları ürüne özgüdür (biri srcip, öteki src_ip der), boşluklu değerler tırnak ister ve zaman çoğu zaman date= ile time= diye iki ayrı alanda, dilimsiz yazılır.
Nov 12 10:41:45 fw01 CEF:0|Ornek|EdgeFW|7.2|100201|Connection allowed|3|rt=1794469305000 src=192.168.10.25 spt=50411 dst=10.0.5.20 dpt=3389 proto=TCP act=allow cs1Label=Rule cs1=RDP-Yonetim Başlık: CEF:0 | Ornek | EdgeFW | 7.2 | 100201 | Connection allowed | 3 Uzantı: rt=... src=192.168.10.25 spt=50411 dst=10.0.5.20 dpt=3389 proto=TCP act=allow cs1Label=Rule cs1=RDP-Yonetim
Dikkat: Bu satırda iki zaman vardır: syslog öneki Nov 12 10:41:45 (yerel, yılsız, dilimsiz) ve rt (1970'ten beri milisaniye, dilimden bağımsız). İkisi aynı anı gösterir.
JSON, NDJSON ve Windows'un olay XML'i
JSON bugün logların ortak dilidir: bulut hizmetleri, uygulamalar, Zeek ve log göndericileri JSON yazar. Avantajı, alanın adını değerin hemen yanında taşımasıdır; ayrıştırıcının tahmin etmesine gerek kalmaz. Değerler iç içe olabilir: {"source":{"ip":"192.168.10.25","port":50412}}. SIEM'ler bu yapıyı genellikle düzleştirir (flattening): iç içe alanlar noktalı tek adlara çevrilir, source.ip ve source.port.
JSON'da bir alan dizi (array) de olabilir: "category":["authentication"]. Dizilerle sorgu yazarken dikkat gerekir; aranan değer dizinin herhangi bir elemanıyla eşleşir.
Log dosyalarında JSON çoğu zaman NDJSON (newline-delimited JSON) olarak yazılır: her satır kendi başına eksiksiz bir JSON nesnesidir ve satır sonu bir olayı ötekinden ayırır. Log göndericileri dosyayı satır satır okuduğu için bu düzen önemlidir. Okunaklı olsun diye birden çok satıra yayılmış (pretty-printed) bir JSON, satır satır okuyan bir gönderici için kırık parçalardan oluşur.
Windows olay logu diske ikili (binary) biçimde yazılır, ama her olay bir XML belgesi olarak dışa verilir; Olay Görüntüleyicisi'nin Ayrıntılar sekmesindeki XML görünümü budur. Bu derste XML'i açılı parantezli etiketleriyle değil, öğe yolu olarak gösteriyoruz (Event/System/EventID = 4624). Belgenin iki ana bölümü vardır:
- System: Her olayda aynı alanlar: sağlayıcı (Provider),
EventID,Level,TimeCreated(SystemTimeözniteliğiyle),EventRecordID,Channel,Computer. - EventData: Olaya özgü alanlar, her biri
Dataöğesinde veNameözniteliğiyle adlandırılmış: 4624 içinTargetUserName,LogonType,IpAddress,IpPortve diğerleri.
Bir log göndericisi (shipper) bu XML'i SIEM'e gönderirken JSON'a çevirir: System bölümündeki alanlar genellikle event.code ya da winlog.channel gibi adlara, EventData'daki Data öğeleri ise adlarıyla bir nesneye (winlog.event_data.TargetUserName) taşınır. Önemli bir ayrıntı: TimeCreated öğesinin SystemTime değeri UTC'dir ve Z ile biter. Olay Görüntüleyicisi ve PowerShell'in TimeCreated özelliği ise aynı anı bilgisayarın yerel saatine çevirip gösterir.
Zaman: UTC, fark, ISO 8601 ve epoch
UTC (Coordinated Universal Time) dünyanın ortak saat ölçeğidir; yaz saati uygulamaz, yerden bağımsızdır. Her yerel saat UTC'den bir fark (offset) kadar uzaktadır ve RFC 3339 farkı 'yerel saat eksi UTC' diye tanımlar. Bu tanımdan çevirme kuralı çıkar: UTC = yerel saat eksi fark. 10:42:15+03:00 için 10:42:15 eksi 3 saat = 07:42:15Z. Fark negatifse çıkarmak toplamaktır: 02:45:10-05:00 için 02:45:10 artı 5 saat = 07:45:10Z.
ISO 8601 tarih ve saati büyükten küçüğe yazan uluslararası standarttır: 2026-11-12T07:42:15Z. RFC 3339 onun internet için daraltılmış bir profilidir: tarih, saat ve fark alanlarını zorunlu kılar. RFC 5424, RFC 3339'u biraz daha sıkılaştırır: T ve Z büyük harf olmalı, saniye kesri en çok 6 hane olabilir.
Epoch zamanı (Unix time), 1 Ocak 1970 00:00:00 UTC'den beri geçen saniye sayısıdır. Dilim taşımaz, çünkü tanımı gereği UTC'ye bağlıdır. Günümüzün epoch saniyesi 10 hanelidir (1794469440); 13 haneli bir sayı (1794469335123) aynı şeyin milisaniyesidir. CEF'in rt alanı milisaniye, pek çok uygulama logu saniye yazar. Karıştırmanın sonucu gülünç ama tehlikelidir: saniyeyi milisaniye sanan bir ayrıştırıcı olayı 1970'in Ocak ayına, milisaniyeyi saniye sanan ise 58 bininci yıla yerleştirir.
Yaz saati (daylight saving time, DST) UTC farkını yılda iki kez değiştirir. Geri alındığı gece bir saatlik yerel zaman dilimi iki kez yaşanır, ileri alındığı gece bir saat hiç yaşanmaz. Farkı yazılmamış bir yerel saat o gecelerde iki anlama gelebilir.
Türkiye IANA saat dilimi veritabanında Europe/Istanbul adıyla kayıtlıdır. 2016'ya kadar kışın UTC+2 (EET), yazın UTC+3 (EEST) uygulanırdı. 8 Eylül 2016 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan kararla saatler Ekim 2016'da geri alınmadı ve ülke kalıcı olarak UTC+3'te kaldı. Yani bugün Türkiye'deki bir sunucunun yerel saati yıl boyunca UTC'nin tam 3 saat ilerisindedir; ama 2016'dan önceki bir logu çevirirken o tarihte hangi farkın geçerli olduğuna bakmak gerekir.
UTC neden? Bir incelemede kayıtlar başka ülkelerdeki bulut hizmetlerinden, UTC'ye ayarlı Linux sunucularından, yerel saatle yazan cihazlardan gelir. Hepsini tek ölçeğe çevirmeden sıralamak, farklı paralarla yazılmış bir hesabı kur çevirmeden toplamaya benzer. UTC'nin yaz saati yoktur ve herkes için aynıdır; rapor okura sunulurken istenirse yerel saate çevrilir.
Çözümlü örnek: altı kaynak, tek zaman çizgisi
Senaryo: a.yilmaz ofisteki dizüstü bilgisayarı LT-031'den dosya sunucusu SRV-FS01'e (10.0.5.20) uzak masaüstüyle bağlanıyor, oradan veritabanı sunucusu db01'e SSH ile geçiyor, sonra bir uygulamada ve bir bulut hizmetinde işlem yapıyor. Her adımı başka bir kaynak, başka bir biçimde kaydetti. Ham zamanlara bakarak sıralamaya kalkarsanız saat 02:45 en başa, 10:41 en sona düşer; oysa olaylar birkaç dakikanın içinde art arda yaşandı.
Her satır için üç soruyu sırayla sorun: değer hangi birimde (tarih ve saat mi, epoch saniyesi mi, milisaniye mi)? Dilim satırda yazıyor mu? Yazmıyorsa, kaynağın ayarından ne biliyoruz? Sonra kuralı uygulayın: UTC = yerel saat eksi fark.
- 1. DHCP denetim logu (DHCP-01, Windows):
11/12/26,10:40:31. Tarih ay/gün/yıl sırasıyla ve iki haneli yılla yazılır, dilim yoktur. Sunucu Türkiye saatinde (UTC+3): 10:40:31 eksi 3 = 07:40:31Z. - 2. Güvenlik duvarı CEF satırı:
rt=1794469305000. 13 hane, milisaniye. 1794469305 saniye 2026-11-12T07:41:45Z'dir: 07:41:45.000Z. Satırın syslog önekiNov 12 10:41:45aynı anı yerel saatle gösterir; tutarlı olduğunu görmek iyi bir denetimdir. - 3. Windows 4624 (SRV-FS01):
SystemTime=2026-11-12T07:42:15.1234567Z. Zaten UTC: 07:42:15.123Z (yedi haneli kesir, milisaniyeye yuvarlanmadan kesildi). - 4. db01 auth.log (RFC 3164):
Nov 12 07:43:02. Yıl ve dilim yok.timedatectlçıktısı db01'in saat diliminin UTC olduğunu söylüyor, yıl bağlamdan 2026: 07:43:02Z. - 5. Uygulama logu (NDJSON):
"ts":1794469440. 10 hane, saniye: 07:44:00Z. - 6. Bulut hizmetinin denetim kaydı (JSON):
"time":"2026-11-12T02:45:10-05:00". Fark eksi 5 saat; 02:45:10 artı 5 saat = 07:45:10Z.
Sonuç, beş dakikadan kısa ve mantıklı bir zincirdir: adres alındı, güvenlik duvarı 3389'a izin verdi, 30 saniye sonra uzak masaüstü oturumu (LogonType 10) açıldı, 47 saniye sonra SRV-FS01'den db01'e SSH geçildi, ardından uygulama ve bulut işlemleri geldi. Rapor Türkiye saatiyle istenirse her UTC değerine 3 saat eklenir: 10:40:31'den 10:45:10'a.
| # | Kaynak | Ham değer | Dilim nereden? | UTC |
|---|---|---|---|---|
| 1 | DHCP denetim logu (CSV) | 11/12/26,10:40:31 | Sunucu ayarı: UTC+3 | 2026-11-12T07:40:31Z |
| 2 | Güvenlik duvarı (CEF) | rt=1794469305000 | Epoch milisaniye, UTC | 2026-11-12T07:41:45.000Z |
| 3 | Windows 4624 (XML) | 2026-11-12T07:42:15.1234567Z | Satırda: Z | 2026-11-12T07:42:15.123Z |
| 4 | db01 auth.log (RFC 3164) | Nov 12 07:43:02 | Sunucu ayarı: UTC; yıl bağlamdan | 2026-11-12T07:43:02Z |
| 5 | Uygulama (NDJSON) | "ts":1794469440 | Epoch saniye, UTC | 2026-11-12T07:44:00Z |
| 6 | Bulut hizmeti (JSON) | 2026-11-12T02:45:10-05:00 | Satırda: -05:00 | 2026-11-12T07:45:10Z |
SOC için: aynı oturum dört biçimde ve ilk soru
Aynı olay, onu toplayan araca göre farklı biçimlerde SIEM'e varabilir. Aşağıda SRV-FS01'deki tek bir 4624 olayı, yani a.yilmaz'ın uzak masaüstü oturumu, dört biçimde gösterilmiştir: Windows'un kendi XML'i, bir göndericinin ürettiği JSON, bir iletme aracının ürettiği RFC 5424 satırı ve bir toplayıcının ürettiği CEF satırı.
Dördünde de olay aynıdır. Zaman XML'de UTC ve yedi haneli kesirle, JSON'da UTC ve milisaniyeyle, RFC 5424 satırında yerel saat ve +03:00 farkıyla, CEF'te epoch milisaniyesiyle yazılmıştır; hassasiyet her dönüşümde biraz azalır. Kullanıcı adı XML'de TargetUserName, JSON'da winlog.event_data.TargetUserName, CEF'te duser alanındadır. Başka bir CEF toplayıcısı aynı adı suser alanına koyabilir; hangi alanın oturum açan hesabı taşıdığını toplayıcının belgesinden öğrenmeden kural yazmayın.
Bu yüzden bir analistin herhangi bir zaman damgasına sorduğu ilk soru değişmez: hangi dilim? Z ya da bir fark yazıyorsa cevap satırdadır. Epoch ise UTC'dir, ama birimini (saniye mi, milisaniye mi) hane sayısından denetleyin. Hiçbiri yoksa cevap kaynağın ayarındadır ve onu öğrenmeden o satırı başka bir kaynağın satırıyla yan yana koymayın. İkinci soru hemen ardından gelir: bu saat, olayın olduğu an mı, yoksa SIEM'e ulaştığı an mı?
1) Windows olay XML'i (öğe yolları; değerler aynen)
Event/System/Provider/@Name = Microsoft-Windows-Security-Auditing
Event/System/EventID = 4624
Event/System/TimeCreated/@SystemTime = 2026-11-12T07:42:15.1234567Z
Event/System/Channel = Security
Event/System/Computer = SRV-FS01.ornek.example.com
Event/EventData/Data[@Name='TargetUserName'] = a.yilmaz
Event/EventData/Data[@Name='LogonType'] = 10
Event/EventData/Data[@Name='IpAddress'] = 192.168.10.25
Event/EventData/Data[@Name='IpPort'] = 50412
2) Göndericinin JSON'u (NDJSON, tek satır)
{"@timestamp":"2026-11-12T07:42:15.123Z","event":{"code":"4624","outcome":"success"},"host":{"name":"SRV-FS01.ornek.example.com"},"winlog":{"channel":"Security","event_data":{"TargetUserName":"a.yilmaz","LogonType":"10","IpAddress":"192.168.10.25","IpPort":"50412"}}}
3) İletme aracının RFC 5424 satırı
<86>1 2026-11-12T10:42:15.123456+03:00 SRV-FS01.ornek.example.com Security-Auditing - 4624 [win@32473 TargetUserName="a.yilmaz" LogonType="10" IpAddress="192.168.10.25" IpPort="50412"] An account was successfully logged on.
4) Toplayıcının CEF satırı
Nov 12 10:42:15 wec01 CEF:0|Ornek|WinCollector|2.1|4624|An account was successfully logged on|3|rt=1794469335123 dvchost=SRV-FS01.ornek.example.com duser=a.yilmaz src=192.168.10.25 spt=50412 outcome=success cs1Label=LogonType cs1=10Dikkat: Sık yapılan hata: RFC 5424 satırındaki 10:42:15'i görüp olayın UTC'de 10:42'de olduğunu sanmak. Fark +03:00'tür; UTC karşılığı 07:42:15'tir ve XML'deki SystemTime ile aynıdır.
Akılda kalsın
- SIEM bir logda ancak ayrıştırdıktan sonra alanla arama yapabilir; ayrıştırma hatası olayı kaybetmez ama alanlarını boşaltır ve o alana bakan kural sessizce susar.
- RFC 3164 syslog damgası Mmm dd hh:mm:ss biçimindedir: yıl ve saat dilimi yoktur. RFC 5424 damgası RFC 3339 biçimindedir ve Z ya da +hh:mm farkı zorunludur.
- CEF başlığı dikey çizgiyle ayrılmış yedi alandır (sürüm, üretici, ürün, ürün sürümü, olay sınıfı kimliği, ad, önem 0 ile 10); uzantı src, dst, spt, dpt, act, suser, rt gibi anahtar=değer çiftleridir. Başlıkta | ve uzantıda = kaçırılır.
- UTC = yerel saat eksi fark: 10:42+03:00 = 07:42Z, 02:45-05:00 = 07:45Z. Epoch 10 haneyse saniye, 13 haneyse milisaniyedir. Türkiye 7 Eylül 2016'dan beri yıl boyu UTC+3'tür (Europe/Istanbul).
- Her zaman damgasına ilk soru 'hangi dilim?'dir: Z ya da fark satırdadır, epoch UTC'dir, hiçbiri yoksa kaynağın ayarından öğrenilir. Windows SystemTime ve IIS W3C logu UTC, Windows DHCP denetim logu dilimsiz yerel saat yazar.
Terimler
| Türkçe | English | Anlamı |
|---|---|---|
| Ayrıştırma | Parsing | Bir log satırını adlandırılmış ve türü belli alanlara bölme işi. |
| Normalizasyon | Normalization | Farklı kaynakların alanlarını ortak adlara ve değerlere çevirme. |
| Kaçış | Escaping | Ayırıcı karakterin bir değerin içinde geçtiğini, önüne ters eğik çizgi koyarak belirtme. |
| Öncelik değeri | PRI (priority value) | Syslog iletisinin başında açılı parantez içindeki sayı: tesis x 8 + önem. |
| Önem düzeyi | Severity | Syslog'da 0 (Emergency) ile 7 (Debug) arası, CEF'te 0 ile 10 arası ağırlık değeri; yönleri terstir. |
| Yapılandırılmış veri | Structured data (SD-ELEMENT) | RFC 5424'te köşeli parantez içinde kimlik ve ad="değer" çiftleri taşıyan bölüm. |
| Boş değer işareti | NILVALUE | RFC 5424'te boş bir başlık alanının yerine yazılan tek tire (-). |
| Ortak olay biçimi | CEF (Common Event Format) | ArcSight'ın yedi alanlı, dikey çizgili başlık ve anahtar=değer uzantısından oluşan log biçimi. |
| LEEF | Log Event Extended Format | IBM QRadar'ın beş alanlı başlık ve sekmeyle ayrılmış özniteliklerden oluşan log biçimi. |
| Satırla ayrılmış JSON | NDJSON (newline-delimited JSON) | Her satırı kendi başına eksiksiz bir JSON nesnesi olan dosya düzeni. |
| Düzleştirme | Flattening | İç içe JSON alanlarını source.ip gibi noktalı tek adlara çevirme. |
| Eşgüdümlü evrensel zaman | UTC (Coordinated Universal Time) | Yaz saati uygulamayan, yerden bağımsız ortak saat ölçeği. |
| UTC farkı | UTC offset | Yerel saat eksi UTC; +03:00 yerel saatin UTC'den 3 saat ileride olduğunu söyler. |
| Epoch zamanı | Unix time (epoch) | 1 Ocak 1970 00:00:00 UTC'den beri geçen saniye (ya da milisaniye) sayısı. |
| Yaz saati | Daylight saving time (DST) | Yılın bir bölümünde saatin bir saat ileri alınması; Türkiye 2016'dan beri uygulamaz. |
| Saat kayması | Clock skew | Bir cihazın saatinin referans saatten sapması; damgaları sistematik olarak kaydırır. |
| Elastic ortak şeması | ECS (Elastic Common Schema) | Elastic'in ortak alan adları sözlüğü: @timestamp, source.ip, user.name, event.outcome. |
| OCSF | Open Cybersecurity Schema Framework | Olayları sınıflara (örneğin Authentication, 3002) ayıran açık ortak şema. |
Kaynaklar ve sınav konuları
- CompTIA CySA+ CS0-004 1.1: Explain concepts related to system and network architecture in security operations (logging concepts: ingestion, configuration, time synchronization)
- CompTIA CySA+ CS0-004 1.3: Given a scenario, use tools to determine malicious activity (decoding/parsing; log analysis with a SIEM)
- CompTIA CySA+ CS0-004 3.3: Given a scenario, implement incident response techniques (log collection, log correlation, log augmentation and enrichment, establishment of a timeline)
- CompTIA Security+ SY0-801 4.8: Given a scenario, use data, artifacts and sources to support a security investigation (log and trace data types, file/log integrity, log-parsing techniques)
- CompTIA Security+ SY0-801 4.4: Explain security alerting and monitoring concepts and tools (log aggregation, SIEM, syslog)
- Cisco CCNA 200-301 v1.1 4.5: Describe the use of syslog features, including facilities and severity levels (bu derste ileti biçimi düzeyinde)
- CompTIA Network+ N10-009, Network Operations alanı: ağ izleme teknolojileri (syslog collector, SIEM) ve ağ hizmetleri arasında NTP
Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi:
- RFC 3164: The BSD syslog Protocol
- RFC 5424: The Syslog Protocol
- RFC 3339: Date and Time on the Internet: Timestamps
- OpenText ArcSight: Implementing ArcSight Common Event Format (CEF), Version 27
- Elastic Common Schema (ECS): Event fields
- OCSF Schema 1.3.0: Authentication class
- IANA Time Zone Database: europe (Europe/Istanbul kaydı)
- Microsoft Learn: W3C Logging (HTTP Server API)
Bu bölüm sınavın ve işin istediği ayrıntıdır: alanlar, sayılar, uç durumlar. Bir başlığa dokunarak açıp kapatabilirsiniz.
RFC 3164 ve RFC 5424 alan alan
İki biçimi yan yana koymak hangi alanın nereden okunacağını gösterir. PRI her ikisinde de aynıdır ve aynı hesapla çözülür: PRI = tesis x 8 + önem. Tesis 0 ile 23, önem 0 ile 7 arasındadır. Önem sayısı küçüldükçe olay ağırlaşır: 0 Emergency, 1 Alert, 2 Critical, 3 Error, 4 Warning, 5 Notice, 6 Informational, 7 Debug.
Çözme örneği: PRI 34. 34'ü 8'e bölün: bölüm 4, kalan 2. Tesis 4 (güvenlik ve yetkilendirme), önem 2 (Critical). RFC 3164'ün kendi örneği <34>Oct 11 22:14:15 mymachine su: ... satırıdır: başarısız bir su denemesi. PRI 86 ise 10 kalan 6'dır: tesis 10 (yine güvenlik ve yetkilendirme, Linux'ta authpriv), önem 6.
RFC 3164'te ileti TAG denen program adıyla başlar (sshd[2211]:); TAG en çok 32 karakter, paket en çok 1024 bayttır. Geçerli zaman damgası bulamayan bir aktarıcı (relay) iletiye kendi yerel saatini ekler: 3164 satırındaki saat bazen olayın değil, aktarıcının saatidir.
RFC 5424'te alanların üst sınırları vardır: ana bilgisayar adı 255, APP-NAME 48, PROCID 128, MSGID 32 karakter. Saat alınamıyorsa zaman damgasının yerine NILVALUE (-) yazılır. Artık saniye (leap second) kullanılmaz.
Yapılandırılmış verinin değerlerinde üç karakter kaçırılır: çift tırnak (\"), ters eğik çizgi (\\) ve kapanan köşeli parantez (\]); üçü de önüne ters eğik çizgi alır. Kuruma özgü kimlikler ad@kurum-numarası biçimindedir; RFC 5424 örneklerinde belgeler için ayrılmış 32473 kullanılır. İleti UTF-8 ise başına bayt sıra işareti (BOM, EF BB BF) konur; alıcı Türkçe karakterli metnin UTF-8 olduğunu buradan anlar.
| Özellik | RFC 3164 (BSD) | RFC 5424 |
|---|---|---|
| Durumu | Bilgi amaçlı (Informational), sahadaki uygulamayı anlatır | Standart; RFC 3164'ün yerini alır |
| Zaman damgası | Mmm dd hh:mm:ss, yerel saat | RFC 3339: 2026-11-12T07:43:02.418Z |
| Yıl | Yok | Var |
| Saat dilimi | Yok | Zorunlu: Z ya da +hh:mm |
| Saniye kesri | Yok | Bir ile altı hane arası |
| Program bilgisi | TAG, en çok 32 karakter | APP-NAME (48), PROCID (128), MSGID (32) |
| Yapılandırılmış alanlar | Yok, her şey serbest metin | STRUCTURED-DATA: [kimlik ad="değer" ...] |
| Boş alan | Kurala bağlı değil | NILVALUE: - |
Dikkat: Sık yapılan hata: önem sayısını büyük olan ağırdır diye okumak. Syslog'da 0 en ağır, 7 en hafiftir. CEF'te ise tersidir: 0 ile 3 Low, 9 ile 10 Very-High. Farklı kaynakları tek bir önem alanına dönüştürürken bu yön farkı unutulursa bir Emergency olayı en hafif olaylar arasına düşer.
CEF ayrıntısı: başlık, uzantı sözlüğü, kaçış ve tarihler
Başlık alanlarının uzunluk sınırları vardır: üretici ve ürün 63, ürün sürümü 31, olay sınıfı kimliği 1023, ad 512 karakter. Önem bir sayı (0 ile 10) ya da bir sözcük (Unknown, Low, Medium, High, Very-High) olabilir. Standart olay adına ayrıntı yazılmamasını ister: adresler zaten uzantıdadır, ad yalnızca 'Port scan' olmalıdır.
CEF:0 belirtimin 0.1 sürümünü, CEF:1 1.x sürümlerini gösterir.
Uzantıda boşluk içeren değerler tırnaksız yazılabilir: filePath=/user/username/dir/my file name.txt geçerlidir. Ayrıştırıcı bir değerin nerede bittiğini bir sonraki anahtar= kalıbından anlar. Bu yüzden değerin içindeki eşittir işareti kaçırılmazsa ayrıştırıcı onu yeni bir anahtarın başlangıcı sanar ve alanları kaydırır.
Zaman alanlarını (rt, start, end) sözlük 1970'ten beri milisaniye ya da MMM dd yyyy HH:mm:ss olarak tanımlar; standardın kabul ettiği öteki tarih biçimlerinde dilim (zzz) isteğe bağlıdır, bazılarında yıl da yoktur. Cihaz kendi dilimini ayrıca dtz (deviceTimeZone) alanında bildirebilir. Pratik sonuç: CEF'te en güvenilir zaman, epoch milisaniyesiyle yazılmış rt'dir.
| Anahtar | Tam adı | Anlamı |
|---|---|---|
| src / dst | sourceAddress / destinationAddress | Kaynak ve hedef IP adresi |
| spt / dpt | sourcePort / destinationPort | Kaynak ve hedef port (0 ile 65535) |
| proto | transportProtocol | 4. katman protokolü: TCP, UDP |
| act | deviceAction | Cihazın yaptığı eylem: allow, deny, blocked |
| suser / duser | sourceUserName / destinationUserName | Kaynak ve hedef kullanıcı adı |
| outcome | eventOutcome | Sonuç, genellikle success ya da failure |
| rt | deviceReceiptTime | Olayın cihazca alındığı zaman |
| dvchost | deviceHostName | Olayı üreten cihazın adı |
| dtz | deviceTimeZone | Olayı üreten cihazın saat dilimi |
| cs1 ile cs6, cs1Label | deviceCustomString1 ... | Sözlükte karşılığı olmayan veri için özel alan ve onun etiketi |
Başlıkta dikey çizgi kaçırılır, uzantıda kaçırılmaz: Sep 19 08:26:10 host CEF:0|security|threatmanager|1.0|100|detected a \| in message|10|src=10.0.0.1 act=blocked a | dst=192.0.2.1 Eşittir işareti yalnızca uzantıda kaçırılır: Sep 19 08:26:10 host CEF:0|security|threatmanager|1.0|100|detected a = in message|10|src=10.0.0.1 act=blocked a \= dst=192.0.2.1
Dikkat: Satırlar standardın örnekleridir; hedef adres belgeleme aralığından bir adresle değiştirildi. Özel alanları (cs1 ile cs6) her cihaz başka anlamda kullanır: bir güvenlik duvarında kural adı, bir antivirüste virüs adı olabilir. Her zaman yanındaki cs1Label değerine bakın.
JSON'un tuzakları: düzleştirme, nesne dizileri, türler
Düzleştirme çoğu zaman zararsızdır: {"user":{"name":"a.yilmaz"}} ile {"user.name":"a.yilmaz"} aynı alana dönüşür. Sorun nesne dizilerinde çıkar. Bir e-posta güvenlik ürününün olayında iki ek olsun: "attachments":[{"name":"fatura.pdf","verdict":"clean"},{"name":"odeme.js","verdict":"malicious"}]. Düzleştirildiğinde attachments.name alanı [fatura.pdf, odeme.js], attachments.verdict alanı [clean, malicious] olur ve hangi adın hangi sonuca ait olduğu bilgisi kaybolur. 'Adı fatura.pdf ve sonucu malicious olan ek' diye aranırsa bu olay, hiçbir ek bu ikisini birden taşımadığı halde eşleşir.
Türler de önemlidir. Bir kaynak portu sayı (50412), öteki metin ("50412") olarak yazarsa aynı alan iki türde gelir; bazı SIEM'ler ikinci türü reddeder ya da alanı aralık sorgusunda kullanılamaz hale getirir. Göndericinin JSON'unda Windows'un EventData değerleri genellikle metin olarak gelir ("LogonType":"10"), çünkü XML'de her değer metindir.
Windows olay XML'inden göndericinin JSON'una
Bir 4624 olayının XML'i ile bir göndericinin ondan ürettiği JSON arasındaki eşleme aşağıdadır (orta sütun Elastic Winlogbeat'in alan adlarıdır; başka göndericilerde adlar farklı olabilir, düzen aynıdır).
Computer alanı varsayılan olarak tam alan adını (FQDN) taşır. Bir kaynak SRV-FS01, öteki SRV-FS01.ornek.example.com, üçüncüsü srv-fs01 yazarsa aynı makine SIEM'de üç ayrı ana bilgisayar görünür; normalizasyon bu adları tek biçime getirir. Göndericinin host.name alanı ise göndericinin çalıştığı makinedir; olaylar bir toplayıcıdan iletiliyorsa winlog.computer_name ile aynı değildir.
| XML öğe yolu | Göndericinin alanı | Örnek değer |
|---|---|---|
| Event/System/EventID | event.code (ve winlog.event_id) | 4624 |
| Event/System/Provider/@Name | event.provider | Microsoft-Windows-Security-Auditing |
| Event/System/TimeCreated/@SystemTime | @timestamp | 2026-11-12T07:42:15.123Z |
| Event/System/Channel | winlog.channel | Security |
| Event/System/Computer | winlog.computer_name | SRV-FS01.ornek.example.com |
| Event/System/EventRecordID | winlog.record_id | 8812046 |
| Event/EventData/Data[@Name='TargetUserName'] | winlog.event_data.TargetUserName | a.yilmaz |
| Event/EventData/Data[@Name='LogonType'] | winlog.event_data.LogonType | 10 |
| Event/EventData/Data[@Name='IpAddress'] | winlog.event_data.IpAddress | 192.168.10.25 |
Dikkat: Gönderici XML'i JSON'a çevirirken @timestamp alanına olayın zamanını değil, okuma zamanını yazarsa (yanlış ayarlanmış bir ayrıştırıcıda olur) olaylar SIEM'de geldikleri sırayla dizilir. Bir bilgisayar iki gün ağdan kopuk kalıp sonra loglarını toplu gönderdiğinde, iki günlük olay tek bir dakikaya yığılır.
Sütunlu loglar: DHCP denetim logu ve W3C (IIS)
Bazı kaynaklar her olayı sabit sırada sütunlarla yazar; alan adları dosyanın başında bir kez geçer.
Windows DHCP denetim logu, varsayılan olarak %windir%\System32\Dhcp klasöründe tutulan, virgülle ayrılmış (CSV) bir metin dosyasıdır. Klasik sütunlar sırasıyla şunlardır: ID, Date, Time, Description, IP Address, Host Name, MAC Address. Yeni sürümler sağa başka sütunlar ekler. ID kodlarından bazıları: 10 yeni kira, 11 kira yenileme, 12 kira bırakma, 13 adresin ağda kullanımda bulunması, 14 havuzun tükenmesi, 15 kira reddi. Tarih ABD sırasıyla ay/gün/yıl ve iki haneli yılla yazılır (11/12/26 12 Kasım 2026'dır, 11 Aralık değil) ve satırda saat dilimi yoktur.
SOC için önemi büyüktür: bir IP adresinin belirli bir anda hangi MAC adresine ve bilgisayar adına ait olduğunu bu log söyler. Ama dilimsiz yerel saat yazdığı için UTC'ye çevrilmeden başka bir kaynağın UTC kaydıyla eşleştirilirse adres, o sırada başka bir cihaza verilmiş bir kirayla eşleşebilir.
W3C genişletilmiş log biçimi (W3C extended log format) IIS'in ve Windows HTTP Server API'nin biçimidir. Teknik olarak CSV değildir: alanlar boşlukla ayrılır, boşluk içeren değerlerde boşluk + ile değiştirilir, boş alan - olur. Dosyanın başında # ile başlayan yönergeler vardır; #Fields: satırı sütunların adını ve sırasını verir. Ayrıştırıcı sütunları bu satırdan okumalıdır, çünkü yönetici alan seçimini değiştirirse sıra da değişir.
W3C logunda date ve time alanları UTC'dir. Türkiye'deki bir IIS sunucusunun logunda 07:42 görmek, olayın Türkiye saatiyle 10:42'de olduğu anlamına gelir. Aynı sunucudaki DHCP logu ise yerel saatle yazar: aynı makinede iki log, iki farklı dilim.
DHCP denetim logu (DhcpSrvLog-Thu.log, yerel saat): ID,Date,Time,Description,IP Address,Host Name,MAC Address 10,11/12/26,10:40:31,Assign,192.168.10.25,LT-031.ornek.example.com,02005E10AA25 11,11/12/26,10:52:07,Renew,192.168.10.41,LT-044.ornek.example.com,02005E10AA41 W3C genişletilmiş log (IIS, UTC): #Software: Microsoft Internet Information Services 10.0 #Version: 1.0 #Date: 2026-11-12 07:00:01 #Fields: date time s-ip cs-method cs-uri-stem cs-uri-query s-port cs-username c-ip cs(User-Agent) sc-status time-taken 2026-11-12 07:44:00 10.0.5.40 GET /rapor/indir id=118 443 ORNEK\a.yilmaz 10.0.5.20 Mozilla/5.0+(Windows+NT+10.0;+Win64;+x64) 200 187
Normalizasyon: ortak şemaya çevirmek
Ayrıştırma bir satırı alanlarına böler; normalizasyon (normalization) o alanları bütün kaynaklar için ortak adlara ve değerlere çevirir. Amaç tek bir sorgunun bütün kaynaklarda çalışmasıdır: 'şu adresin bütün başarılı oturumları' sorusu, Windows'un IpAddress, CEF'in src, Linux'un from 10.0.5.20 cümlesi için ayrı ayrı değil, bir kez yazılır.
En yaygın iki ortak şema şunlardır. Elastic Common Schema (ECS), Elastic'in alan adları sözlüğüdür: @timestamp, source.ip, user.name, event.code, event.category, event.outcome. Bazı alanların izin verilen değerleri sabittir: event.outcome yalnızca success, failure ya da unknown olabilir; authentication kategorisi kimlik bilgisi sunma ve doğrulama olaylarını kapsar. OCSF (Open Cybersecurity Schema Framework) ise olayları sınıflara ayırır: oturum açma olayları Authentication sınıfındadır (class_uid 3002, Identity & Access Management kategorisi). OCSF'de activity_id 1 Logon, status_id 1 Success demektir ve time alanı 1970'ten beri milisaniye olarak tutulur.
ECS'nin zamanla ilgili alanları bir incelemede çok işe yarar: @timestamp olayın kaynağında oluştuğu an, event.created olayın bir ajan ya da ardışık düzen (pipeline) tarafından ilk okunduğu an, event.ingested merkezi depoya vardığı andır. event.timezone ise zaman damgası dilim taşımayan kaynaklar, örneğin varsayılan syslog damgaları için kaynağın dilimini kaydetmek amacıyla vardır. event.original ham satırı saklar: ayrıştırma yanlışsa ham satırdan yeniden ayrıştırılabilir.
Normalizasyon bilgi de götürebilir: 4624'ün onlarca alanından yalnızca bir kısmı ortak şemaya eşlenir. Bir eşleme hatası, örneğin TargetUserName yerine SubjectUserName alanının user.name'e konması, bütün oturum kurallarını yanlış hesabın üzerinde çalıştırır.
| Anlam | Ham (Windows 4624) | Ham (CEF) | ECS | OCSF (Authentication) |
|---|---|---|---|---|
| Olay zamanı | SystemTime=2026-11-12T07:42:15.1234567Z | rt=1794469335123 | @timestamp: 2026-11-12T07:42:15.123Z | time: 1794469335123 |
| Olay türü | EventID 4624 | Signature ID 4624 | event.code: 4624; event.category: authentication | class_uid: 3002; activity_id: 1 (Logon) |
| Sonuç | 4624 (başarılı) | outcome=success | event.outcome: success | status_id: 1 (Success) |
| Hesap | TargetUserName=a.yilmaz | duser=a.yilmaz | user.name: a.yilmaz | user.name: a.yilmaz |
| Kaynak adres | IpAddress=192.168.10.25 | src=192.168.10.25 | source.ip: 192.168.10.25 | src_endpoint.ip: 192.168.10.25 |
| Oturum türü | LogonType=10 | cs1Label=LogonType cs1=10 | winlog.event_data.LogonType: 10 (ürüne özgü) | logon_type_id: 10 (Remote Interactive) |
Zamanın tuzakları: yaz saati, kayıp yıl, saat kayması
Türkiye'nin geçmişi. 2016 öncesine ait bir Türkiye logunu çevirirken o günün farkını bilmek gerekir. IANA veritabanının Europe/Istanbul kaydına göre 2007'den 2016'ya kadar, birkaç istisnayla, AB kuralları uygulandı: Mart'ın son pazarı UTC 01:00'de ileri, Ekim'in son pazarı UTC 01:00'de geri. İstisnalardan biri 2015'tir: geri dönüş 25 Ekim'den 8 Kasım'a ertelendi. 7 Eylül 2016'dan beri fark sabit +03'tür. Yazılımlar bu geçmişi IANA veritabanından (tzdata) bilir; tzdata'sı güncellenmemiş eski bir sistem 2016 sonrasında saati yanlış gösterebilir.
Geri alma gecesi. Yaz saati uygulanan bir dilimde saatler geri alındığında bir saat iki kez yaşanır; 2016 öncesi Türkiye'de Ekim'in son pazarı yerel 03:00 ile 03:59 arası iki kez geçerdi. Dilimsiz yazılmış 03:30 o gece iki farklı UTC anına karşılık gelebilir; sıra ancak kayıt numarasıyla (Windows'ta EventRecordID) ya da dilimli başka bir kaynakla kurtarılır.
Kayıp yıl. RFC 3164'te yıl yoktur ve ayrıştırıcılar çoğunlukla 'şimdiki yılı' varsayar. 31 Aralık 2026 23:58'de yazılmış bir satır gecikmeyle 1 Ocak 2027'de okunursa 31 Aralık 2027'ye, yani bir yıl ileriye yerleştirilir. İyi ayrıştırıcılar gelecekte kalan tarihlerden bir yıl çıkarır; bunu yapmayanlarda yılbaşı gecesi olayları bir yıl sonra 'geleceğe' düşer.
Saat kayması (clock skew). Saati NTP ile eşlenmeyen bir cihazın damgası doğru biçimde ama yanlış değerle yazılır. Eşitlemeyi ikinci aşamada gördünüz; burada analistin işi düzeltmedir. Bir switch'in saati referansa göre 7 dakika 20 saniye geride ise, onun 2026-11-12T10:35:11+03:00 damgalı satırı önce UTC'ye çevrilir (07:35:11Z), sonra kayma eklenir: 07:42:31Z. Kayma, cihazın kendi show clock çıktısının referans bir saatle karşılaştırılmasından ya da aynı olayın iki kaynaktaki damgalarının farkından bulunur ve raporda düzeltmeyle birlikte yazılır.
Bilinmeyen fark. RFC 3339'a göre -00:00, UTC zamanının bilindiğini ama yerel farkın bilinmediğini anlatır; Z ya da +00:00'dan anlamca farklıdır.
| Dönem (Europe/Istanbul) | Kış | Yaz | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 2007 ile 2016 arası (AB kuralları, istisnalarla) | UTC+2 (EET) | UTC+3 (EEST) | IANA tzdb, europe |
| 2015 sonbaharı | Geri dönüş 8 Kasım 2015'e ertelendi | UTC+3, 8 Kasım'a kadar | IANA tzdb, europe |
| 7 Eylül 2016'dan beri | UTC+3 | UTC+3 | IANA tzdb; 8 Eylül 2016 tarihli Resmî Gazete |
Dikkat: Sık yapılan hata: farkın işaretini ters uygulamak. +03:00 'UTC'ye 3 ekle' değil, 'yerel saat UTC'den 3 ileride' demektir; UTC'ye ulaşmak için 3 çıkarılır. Hesaptan sonra sağlama yapın: Türkiye saatinden UTC'ye giderken saat geriye gitmelidir; gece 03:00'ten önceki bir yerel saatte tarih de bir gün geriye gider (01:30+03:00 bir önceki günün 22:30Z'sidir).
Ayrıştırma hataları ve bedeli
Ayrıştırma hatası sessizdir. Olay SIEM'e girer, ham metniyle aranabilir, panoda sayılır; ama alanları boştur ya da yanlış alanlara dolmuştur. Logstash gibi ardışık düzenler başarısız olaylara etiket ekler: kalıp eşleşmezse _grokparsefailure, tarih çözülemezse _dateparsefailure. Bu etiketleri izlemeyen ekip sorunu ancak bir olayı kaçırdıktan sonra fark eder.
Tipik nedenler ve görünüşleri şunlardır:
- Cihaz güncellemesi: Güvenlik duvarının yeni yazılımı satıra bir alan ekler ya da sırayı değiştirir. Ertesi gün o cihazdan gelen bütün olaylar hata etiketi taşır,
act=denykuralları susar. - Kaçırılmamış ayırıcı: Kullanıcının girdiği bir değerde eşittir işareti ya da dikey çizgi vardır. Alanlar bir sıra kayar; kaynak port hedef port alanına, kullanıcı adı eylem alanına düşer.
- Yanlış dilim varsayımı: Ayrıştırıcı dilimsiz satırı UTC sanar. Türkiye'deki cihazların olayları 3 saat ileri kayar; 'mesai dışı oturum' kuralı gündüz oturumlarında alarm üretir, gece oturumlarında susar.
- Birim karışıklığı: Epoch milisaniyesi saniye diye okunur ya da tersi. Olaylar 1970'e ya da çok uzak bir geleceğe düşer ve zaman aralığıyla yapılan aramalarda hiç görünmez.
- Kodlama: UTF-8 olmayan bir kaynak Türkçe karakterleri bozar;
a.yılmazhesabıa.yılmazdiye kaydedilir ve hesap adıyla yapılan aramalar eşleşmez.
Bedeli üç kalemdir: kaçırılan tespit (kural boş alana bakar), yanlış alarm (kaymış alan yanlış değere bakar) ve bozulan zaman çizgisi. Önlem de üç adımdır: her kaynak için örnek satırla ayrıştırmayı test etmek, hata etiketli olayların oranını izleyip uyarıya bağlamak ve ham satırı (event.original) saklayıp düzeltilmiş ayrıştırıcıyla geçmişi yeniden işleyebilmek. Ayrıştırıcı yazmanın ayrıntısı altıncı aşamanın konusudur.
Okumak bilmek değildir. Her antrenmanı önce kendiniz yapın, cevabı sonra açın.
Oku ve yorumla
Laboratuvarın log ekranında üç biçim, üç dilim
Sitenin laboratuvar sayfasını (/tr/blog/egitim/ag-ve-soc/laboratuvar) açın ve Log izleme bölümüne inin. Üç log setinin her biri başka bir biçimde yazılmıştır. Her setten aşağıdaki satırı bulun, satırın biçimini adlandırın, yıl ve saat dilimi bilgisinin satırda olup olmadığını söyleyin ve satırın UTC karşılığını yazın.
SSH seti (auth.log): Nov 15 03:13:48 web01 sshd[21894]: Accepted password for deploy from 203.0.113.45 port 41003 ssh2 Web seti (nginx access.log): 198.51.100.23 - - [15/Nov/2026:14:02:27 +0300] "GET /backup.zip HTTP/1.1" 200 48211937 "-" "Mozilla/5.0 (compatible; scanner/2.1)" Windows seti (kısaltılmış key=value): 2026-11-15T09:42:26+03:00 DC01 Security EventID=4624 An account was successfully logged on. Account=muhasebe LogonType=3 Source=203.0.113.88
- SSH setinde arama kutusuna
Acceptedyazın; dış adresten gelen satırı seçin ve alanlarına bakın. - Web setinde
backup.zip, Windows setindemuhasebeyazarak satırları bulun. - Her satır için sorun: yıl var mı? Dilim var mı? Yoksa nereden öğrenebilirim?
- İpucu: SSH ve web setleri aynı sunucudan, web01'den gelir. nginx satırındaki fark sunucunun dilimini ele verir.
Cevap: SSH satırı RFC 3164 biçimindedir (PRI'siz, dosyaya yazılmış hali): yıl ve dilim yok. Aynı sunucunun nginx logu +0300 yazdığına göre web01 UTC+3'tedir ve yıl 2026'dır: 03:13:48 eksi 3 saat = 2026-11-15T00:13:48Z. Web satırı nginx'in combined biçimidir; yıl ve fark köşeli parantezin içindedir (+0300, iki nokta üst üstesiz): 2026-11-15T11:02:27Z. Windows satırı laboratuvarın kısaltılmış key=value biçimidir, zamanı ISO 8601 ve +03:00 ile taşır: 2026-11-15T06:42:26Z. Ders: aynı sunucu iki logda iki biçim kullanıyor; dilimsiz olanın dilimi, aynı makinenin dilimli logundan öğrenildi.- SSH setinde arama kutusuna
Hesapla
Dört kaynaktan bir zaman çizgisi
Bir oltalama (phishing) olayında dört kaynaktan birer kayıt toplandı. Her kaydı UTC'ye çevirin, gerçek sıralarını yazın ve olayın Türkiye saatiyle kaç dakika kaç saniye sürdüğünü bulun.
A) E-posta ağ geçidi, RFC 5424: 2026-11-12T13:58:41.200+03:00 ileti teslim edildi B) Proxy logu, JSON: "time": 1794481157 (kullanıcı bağlantıya tıkladı) C) Bulut kimlik hizmeti, JSON: "2026-11-12T06:00:05-05:00" oturum açma, yeni bir ülkeden D) Uç nokta ajanı (sunucu dilimi UTC), RFC 3164: Nov 12 11:01:30 şüpheli işlem başladı
- Her değerin birimini ve dilimini belirleyin.
- Epoch saniyesini UTC'ye çevirin (1794469440 = 2026-11-12T07:44:00Z bilgisinden yola çıkabilirsiniz).
- UTC = yerel eksi fark kuralını uygulayın, sıralayın, süreyi bulun.
Cevap: A) 13:58:41.200 eksi 3 saat = 2026-11-12T10:58:41.200Z. B) 10 hane, saniye. 1794481157 eksi 1794469440 = 11717 saniye = 3 saat 15 dakika 17 saniye; 07:44:00 + 3:15:17 = 2026-11-12T10:59:17Z. C) 06:00:05 artı 5 saat = 2026-11-12T11:00:05Z. D) Sunucu UTC'de, yıl bağlamdan 2026: 2026-11-12T11:01:30Z. Gerçek sıra: A (10:58:41.2Z), B (10:59:17Z), C (11:00:05Z), D (11:01:30Z): ileti teslim edildi, yaklaşık 36 saniye (35,8) sonra tıklandı, 48 saniye sonra yeni bir ülkeden oturum açıldı, 85 saniye sonra uç noktada şüpheli işlem başladı. Ham saatlere bakılsaydı C (06:00) en başa, A (13:58) en sona düşerdi. Süre: 11:01:30 eksi 10:58:41.2 = 2 dakika 48,8 saniye; Türkiye saatiyle 13:58:41.2'den 14:01:30'a.Oku ve yorumla
Bir CEF satırını elle ayrıştırmak
Aşağıdaki CEF satırını başlık ve uzantı olarak ayırın. Başlığın yedi alanını, uzantının bütün anahtar=değer çiftlerini yazın. Kaçırılmış karakterleri bulun ve değerlerin gerçek halini söyleyin. Sonra satırın zamanını UTC ve Türkiye saati olarak yazın.
Nov 12 11:05:09 waf01 CEF:0|Ornek|WebShield|3.4|941100|XSS attempt in parameter \| blocked|7|rt=1794470709000 src=198.51.100.23 spt=52211 dst=10.0.5.40 dpt=443 request=https://portal.example.com/ara?q\=test act=blocked suser=- msg=Parametre q icinde script etiketi
- Syslog önekini (tarih ve ana bilgisayar) ayırın; CEF:0 ile başlayan kısma geçin.
- Başlığı kaçırılmamış dikey çizgilerden bölün; \| bir ayırıcı değildir.
- Uzantıyı anahtar= kalıplarından bölün; \= bir anahtar başlangıcı değildir.
- rt değerinin birimini hane sayısından belirleyin.
Cevap: Önek: Nov 12 11:05:09 waf01 (yerel saat, yılsız, dilimsiz). Başlık: CEF:0; Ornek; WebShield; 3.4; olay sınıfı kimliği 941100; ad 'XSS attempt in parameter | blocked' (| kaçırılmış dikey çizgidir, ayırıcı değildir); önem 7 (High). Uzantı: rt=1794470709000, src=198.51.100.23, spt=52211, dst=10.0.5.40, dpt=443, request=https://portal.example.com/ara?q=test (= kaçırılmış eşittir; kaçırılmasaydı ayrıştırıcı q adında yeni bir anahtar sanardı), act=blocked, suser=- (kullanıcı yok), msg=Parametre q icinde script etiketi (boşluklar değerin parçasıdır). Zaman: 13 hane, milisaniye. 1794470709 eksi 1794469440 = 1269 saniye = 21 dakika 9 saniye: 2026-11-12T08:05:09Z, Türkiye saatiyle 11:05:09. Önekteki yerel saat de 11:05:09; cihaz UTC+3'te ve saati tutarlı.Kendi bilgisayarınızda
Kendi bilgisayarınızda zamanın üç yüzü
Windows bilgisayarınızda PowerShell'i açın ve aşağıdaki komutlarla bilgisayarınızın saat dilimini, aynı anın yerel ve UTC yazılışını ve bir olay kaydının XML'deki UTC zamanını görün. Her adımda gördüğünüz değerin dilim taşıyıp taşımadığını not edin.
tzutil /gyazın. Türkiye'de ayarlı bir bilgisayarTurkey Standard Timeyazar (adında Standard geçse de bu dilim 2016'dan beri yıl boyu UTC+3'tür).Get-Date -Format ove(Get-Date).ToUniversalTime().ToString('o')yazın. İlki+03:00ile, ikincisiZile biter; saat farkı 3 olmalıdır.[DateTimeOffset]::FromUnixTimeSeconds(1794469440)ve[DateTimeOffset]::FromUnixTimeMilliseconds(1794469335123).ToString('o')yazın. Dersteki çözümlü örneğin 5. ve 3. satırını doğrulayın.$e = Get-WinEvent -LogName System -MaxEvents 1yazın. Sonra$e.TimeCreatedve([xml]$e.ToXml()).Event.System.TimeCreated.SystemTimedeğerlerini karşılaştırın.- Son olarak
[DateTimeOffset]::Parse('2026-11-12T02:45:10-05:00').UtcDateTime.ToString('o')yazın ve sonucu elle yaptığınız hesapla karşılaştırın.
Cevap: tzutil Turkey Standard Time verir. Get-Date -Format o örneğin 2026-11-17T11:26:31.9111148+03:00, UTC çevirisi 2026-11-17T08:26:31.9111148Z yazar: aynı an, iki yazılış. FromUnixTimeSeconds(1794469440) UtcDateTime olarak 12.11.2026 07:44:00, LocalDateTime olarak 10:44:00 gösterir; milisaniye çevirisi 2026-11-12T07:42:15.1230000+00:00 verir. $e.TimeCreated yerel saati dilimsiz gösterir (örneğin 17 Kasım 2026 Salı 11:17:45), XML'deki SystemTime aynı anı UTC olarak verir (2026-11-17T08:17:45.9008842Z). Son komut 2026-11-12T07:45:10.0000000Z verir. Ders: ekranda gördüğünüz saat çoğu zaman yerel ve dilimsizdir; rapora kaynaktaki UTC değerini yazın.Hesapla
Kayan saat ve yanlış birim
Bir incelemede üç sorunlu zaman damgası var. Her birini doğru UTC değerine çevirin ve sorunun adını koyun.
1) SW-03 switch'inin logu: 2026-11-12T10:35:11+03:00 Interface Gi1/0/14 up. NTP denetimi switch saatinin referanstan 7 dakika 20 saniye geride olduğunu gösterdi. 2) SIEM'de @timestamp 1970-01-21T18:27:49.305Z görünen bir uygulama olayı; ham alan "ts": 1794469305. 3) Bir RFC 3164 satırı: Dec 31 23:58:10 web01 sshd[3120]: Accepted password for deploy from 203.0.113.45 port 41003 ssh2. web01 UTC+3'te. Ajan bu satırı 2027-01-01 00:20'de gönderdi; SIEM @timestamp olarak 2027-12-31T23:58:10Z yazdı.
- 1. satırda önce farkı kaldırın, sonra kaymayı düzeltin; saat geride ise gerçek zaman damgadan sonradır.
- 2. satırda ham değerin hane sayısına ve SIEM'in onu nasıl okuduğuna bakın.
- 3. satırda iki ayrı hata arayın: yıl ve dilim.
Cevap: 1) Saat kayması (clock skew): 10:35:11 eksi 3 saat = 07:35:11Z; saat 7:20 geride olduğu için gerçek an 2026-11-12T07:42:31Z. Raporda ham değer ve düzeltme birlikte yazılır. 2) Birim karışıklığı: 1794469305 on hanelidir, yani saniye; SIEM onu milisaniye sanıp 1970'e yerleştirmiş. Doğrusu 2026-11-12T07:41:45Z. 3) Kayıp yıl ve yanlış dilim: ayrıştırıcı okuma anının yılını (2027) varsaymış ve dilimsiz saati UTC saymış. Gerçek: 2026-12-31 23:58:10 yerel, eksi 3 saat = 2026-12-31T20:58:10Z; SIEM'deki değer 1 yıl 3 saat ileride.
Bu dersin 28 puanlanan sorusundan her seferinde karışık 20 tanesi gelir: çoktan seçmeli, senaryo, doğru-yanlış ve boşluk doldurma. Her soru bir kez cevaplanır ve açıklaması hemen gösterilir. Geçme ölçütü %80.
Yazarak cevaplanacak sorular
Bunlar puanlanmaz. Cevabınızı kâğıda ya da not defterinize yazın, sonra ölçütlerle karşılaştırın. Bir şeyi kendi cümlelerinizle anlatmak, bildiğinizi sandığınız yerdeki boşluğu gösterir.
Bir olay incelemesinde elinizde şunlar var: Türkiye'deki bir Windows DHCP sunucusunun denetim logu, UTC'ye ayarlı bir Linux sunucunun auth.log dosyası (RFC 3164), bir güvenlik duvarının CEF satırları ve ABD'de bir bulut hizmetinin ISO 8601 farklı JSON denetim kayıtları. Bunlardan güvenilir bir zaman çizgisini nasıl kurarsınız? Her kaynağın zamanını nasıl çevireceğinizi, hangi tuzaklara dikkat edeceğinizi ve sonucu nasıl doğrulayacağınızı anlatın.
Bir Windows oturum açma olayı (4624) SIEM'inize bazı sunuculardan göndericinin JSON'u olarak, bazılarından bir toplayıcının CEF satırı olarak, bazılarından da RFC 5424 syslog olarak geliyor. 'Bir hesabın son 24 saatteki bütün oturumları' sorgusunun bütün kaynaklarda doğru çalışması için ne yapılmalıdır? Biçimler arasındaki farkları, normalizasyonu ve ayrıştırma hatalarının nasıl fark edileceğini anlatın.