Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 5: SOC'un izlediği sistemler · Ders 5.7

Bulut ve kimlik logları: oturumlar, belirteçler, paylaşılan sorumluluk

Bir bulut hizmetinde hangi logun kimin elinde olduğunu söyleyebilir, Entra ID oturum açma kayıtlarını ve CloudTrail olaylarını alan alan okuyabilir, imkânsız seyahat, MFA yorgunluğu, belirteç çalınması ve log kapatma gibi izleri tanıyıp saklama süresinin sınırını hesaba katabilirsiniz.

  • 70 dk
  • 30 soru
  • 5 antrenman

Bir kurumun e-postası Microsoft 365'te, dosyaları bir bulut depolamada, sunucuları AWS'de duruyorsa güvenlik duvarının önünden geçmeyen bir trafik vardır: kullanıcı evden, telefondan, havalimanından doğrudan buluta bağlanır. Böyle bir dünyada saldırgan çoğu zaman kapıyı kırmaz, geçerli bir hesapla oturum açar. Bu ders üç soruya cevap verir: bulutta hangi işin ve hangi logun kimde olduğu (paylaşılan sorumluluk), modern oturum açmanın ve belirteçlerin nasıl çalıştığı, ve bir SOC analistinin Entra ID oturum açma kayıtlarında, Microsoft 365 denetim günlüğünde ve AWS CloudTrail'de neye baktığı. Active Directory'yi bu aşamanın önceki dersinde gördünüz; buradaki bulut kimliği onun internete açılan yüzüdür.

Paylaşılan sorumluluk: bulutta kim neyi korur?

Kendi veri merkezinizde her şey sizindir: bina, kablo, sunucu, işletim sistemi, uygulama, veri. Buluta geçtiğinizde bu yığının bir kısmı sağlayıcıya geçer. Hangi kısmın geçtiğini hizmet modeli belirler. Bu bölüşüme paylaşılan sorumluluk modeli (shared responsibility model) denir.

  • IaaS (infrastructure as a service, hizmet olarak altyapı): Sağlayıcı fiziksel sunucuyu, ağı ve sanallaştırmayı verir. Sanal makinenin işletim sistemi, yamaları, uygulaması ve güvenlik duvarı kuralları sizindir. Örnek: bir bulutta kiralanan sanal makine.
  • PaaS (platform as a service, hizmet olarak platform): İşletim sistemini de sağlayıcı yönetir. Siz uygulamanızı ve onun ayarlarını getirirsiniz. Örnek: yönetilen bir veritabanı ya da web uygulama hizmeti.
  • SaaS (software as a service, hizmet olarak yazılım): Uygulamanın kendisi de sağlayıcınındır. Siz yalnızca kullanırsınız. Örnek: Microsoft 365, Google Workspace.

Modelin en önemli cümlesi şudur: hangi model olursa olsun veri, kimlikler, hesaplar ve erişim yönetimi müşteride kalır. Microsoft'un belgesi bunu açıkça sayar: veriniz, uç cihazlarınız, kullanıcı hesaplarınız ve MFA ile koşullu erişim dahil erişim denetimleri her zaman sizin işinizdir. SaaS'ta bir kullanıcının parolası çalınıp e-postası okunursa bu, sağlayıcının değil müşterinin sorumluluğundaki bir olaydır.

Analist için bunun doğrudan bir sonucu vardır: log da sorumlulukla birlikte el değiştirir. IaaS'ta sanal makinenin olay günlüklerini siz toplarsınız. SaaS'ta işletim sistemi logu diye bir şey göremezsiniz; yalnızca sağlayıcının size açtığı kayıtları görürsünüz: oturum açma kayıtları, yönetim değişiklikleri, kullanıcı etkinlikleri. Bu kayıtların ne kadar süre tutulacağına da çoğu zaman lisansınız karar verir.

Kimlik, yeni çevre

Eskiden kurum ağının bir sınırı vardı: içerisi güvenilir sayılırdı, dışarıdan gelen her şey güvenlik duvarından geçerdi. SaaS ile bu sınır dağıldı. Kullanıcı Microsoft 365'e evinden bağlandığında trafik kurumun güvenlik duvarına hiç uğramaz. Uygulamanın önündeki tek kapı oturum açma (sign-in) anıdır.

Bu yüzden bulut güvenliğinde sık duyulan cümle kimlik yeni çevredir (identity is the new perimeter). Bir saldırganın amacı artık çoğu zaman bir sunucuya sızmak değil, geçerli bir kullanıcı adı, parola ve oturumu ele geçirmektir. ATT&CK bunu T1078.004 Valid Accounts: Cloud Accounts olarak kaydeder: saldırgan, çaldığı gerçek bir bulut hesabıyla, kurallara uygun görünen bir girişle içeri girer.

Bunun üç pratik sonucu vardır:

  • Kanıt kimlik sağlayıcısındadır. Kim, ne zaman, nereden, hangi uygulamaya, hangi yöntemle girdi sorularının cevabı ağ cihazında değil, kimlik sağlayıcının oturum açma logundadır.
  • Saldırı yasal işlem gibi görünür. Saldırganın açtığı gelen kutusu kuralı da, verdiği uygulama izni de, oluşturduğu erişim anahtarı da logda sıradan bir yönetim işlemi olarak durur. Analist işlemin kendisine değil, bağlamına bakar: kim, nereden, hangi sırayla.
  • Engel de kimlikte kurulur. MFA, koşullu erişim ve oturum sürelerinin sınırlanması bu çevrenin güvenlik duvarıdır.

Modern oturum açma ana hatlarıyla: SAML, OAuth 2.0, OpenID Connect

Modern oturum açmada parolayı uygulama değil, merkezi bir kimlik sağlayıcı (identity provider, IdP) görür. Microsoft Entra ID, Google ve Okta birer kimlik sağlayıcıdır. Kullanıcı bir kez doğrulanır, kimlik sağlayıcı ona imzalı bir belge verir, uygulama da bu belgeye güvenir. Buna çoklu oturum açma (single sign-on, SSO), kurumlar arası güvenin kurulmasına federasyon (federation) denir.

  • SAML (Security Assertion Markup Language): XML tabanlıdır. Kimlik sağlayıcı, kullanıcının kim olduğunu ve özniteliklerini söyleyen imzalı bir onay belgesi (assertion) üretir; tarayıcı bunu uygulamaya, yani hizmet sağlayıcıya (service provider, SP) taşır. Kurumsal web uygulamalarında SSO için yaygındır. Entra ID'de bir SAML belgesinin varsayılan ömrü bir saattir.
  • OAuth 2.0 (RFC 6749): Bir kimlik doğrulama protokolü değil, bir yetkilendirme (authorization) çerçevesidir. Bir uygulamanın, kullanıcının parolasını hiç görmeden, kullanıcı adına sınırlı bir işi yapmasına izin verir. İzin verilen işlerin listesine kapsam (scope), kullanıcının bu izni onaylamasına onay (consent) denir. Sonuçta uygulama bir erişim belirteci (access token) alır.
  • OpenID Connect (OIDC): OAuth 2.0'ın üstüne kimlik doğrulamayı ekler. Kullanıcının kim olduğunu söyleyen bir ID belirteci (ID token) tanımlar; bu bir JWT'dir (JSON Web Token).

Belirteçler bu dersin anahtarıdır. Erişim belirteci kısa ömürlüdür: Entra ID'de varsayılan ömrü 60 ile 90 dakika arasında rastgele bir değerdir (ortalama 75 dakika). Süresi dolunca uygulama, kullanıcıya bir şey sormadan bir yenileme belirteci (refresh token) ile yenisini alır. Entra ID'de yenileme belirtecinin varsayılan değerleri değiştirilemez: 90 gün kullanılmazsa geçersizleşir, kullanıldığı sürece iptal edilene kadar geçerlidir.

Şimdi işin güvenlik tarafı: MFA oturum açma anında yapılır. Kullanıcı bir kez parola ve MFA ile girer; sonrasında saatlerce, günlerce belirteç ve oturum çerezi konuşur. Bu belirteçler bir saldırganın eline geçerse, saldırgan parolayı da MFA'yı da bilmeden aynı oturumu kullanabilir. Bu derste 'belirteç çalınması ve yeniden oynatılması' dediğimiz şey budur.

MFA ve koşullu erişim

Çok faktörlü kimlik doğrulama (multifactor authentication, MFA), bilinen bir şeyin (parola) yanına sahip olunan bir şeyi (telefon, donanım anahtarı) ya da bir biyometrik özelliği ekler. Parola çalınsa da ikinci faktör olmadan giriş tamamlanmaz. Ancak her MFA aynı güçte değildir: bir telefona giden 'Onayla' bildirimi, kullanıcı dikkatsizse saldırganın isteğini de onaylayabilir.

Koşullu erişim (conditional access), Entra ID'nin karar motorudur. Her oturum açmada sinyallere bakar: kullanıcı ya da grup, hedef uygulama, IP adresi ve konum, cihazın yönetilip yönetilmediği ve uyumlu olup olmadığı, oturum açma riski. Sonra karar verir: izin ver, MFA iste, uyumlu cihaz iste ya da engelle. 'Yönetici rolündekilerden her zaman MFA iste', 'yönetilmeyen cihazdan e-postaya izin verme' tipik politikalardır.

Analist bu kararları oturum açma kaydında görür. Kaydın koşullu erişim sekmesinde her politika için sonuç yazar: Success (politika uygulandı ya da değerlendirildi ve şartı sağlandı), Failure (politika uygulandı ama şartı sağlanmadı ya da engelledi), Not Applied (giriş politikanın koşullarına uymadı). Engellenen bir giriş, kendine özgü bir hata koduyla görünür; MFA gerektiği için kesilen bir giriş de başka bir kodla. Bu kodları Derinlemesine bölümünde tablo halinde göreceğiz.

Önemli bir ayrıntı: koşullu erişim oturum açma anında ve belirteç yenilenirken çalışır. Bir oturumun ortasında kullanıcı devre dışı bırakılsa bile, elde kalan erişim belirteci süresi dolana kadar geçerli kalabilir. Bunu kapatan mekanizma sürekli erişim değerlendirmesi (continuous access evaluation, CAE)'dir: istemci ve kaynak destekliyorsa hesap kapatma ya da parola değişikliği gibi kritik olaylarda belirteç neredeyse anında iptal edilir.

Analistin karşılaştığı log kaynakları

Microsoft Entra ID oturum açma kayıtları (sign-in logs): Her giriş denemesinin kaydıdır. Dört türü vardır: etkileşimli kullanıcı (interactiveUser), yani kullanıcının bir şey yazdığı ya da onayladığı giriş; etkileşimsiz kullanıcı (nonInteractiveUser), yani bir uygulamanın kullanıcı adına, çoğunlukla yenileme belirteciyle arka planda yaptığı giriş; hizmet sorumlusu (servicePrincipal), yani bir uygulamanın kendi kimliğiyle girişi; ve yönetilen kimlik (managedIdentity). Belirteç çalınmasını en çok etkileşimsiz sekmede ararsınız.

Entra ID denetim günlükleri (audit logs): Dizinde kimin neyi değiştirdiğinin kaydıdır: kullanıcı oluşturma, role ekleme (Add member to role), bir uygulamaya izin verme (Consent to application), bir uygulamaya yeni gizli anahtar ekleme (Add service principal credentials), yeni MFA yöntemi kaydetme (User registered security info), hesabı kapatma (Disable account).

Microsoft 365 birleşik denetim günlüğü (unified audit log): Exchange, SharePoint, OneDrive, Teams ve Entra etkinliklerini tek yerde toplar. Bir gelen kutusu kuralının oluşturulması (New-InboxRule, Set-InboxRule, Outlook istemcisinden UpdateInboxRules) ve posta öğelerine erişim (MailItemsAccessed) buradan görülür. Microsoft Purview Audit içinden aranır.

AWS CloudTrail: Bir AWS hesabındaki API çağrılarının kaydıdır. Konsoldan, komut satırından ya da SDK'dan yapılan her yönetim işlemi bir olay olur. İki ana türü vardır: yönetim olayları (management events), yani kaynakların yapılandırılması (kullanıcı oluşturma, güvenlik grubu değiştirme, trail kapatma); ve veri olayları (data events), yani kaynağın içindeki işlemler (S3'te bir nesnenin okunması GetObject, bir Lambda işlevinin çağrılması). Trail'ler varsayılan olarak yalnızca yönetim olaylarını kaydeder.

Google Workspace denetim günlükleri: Yönetici günlüğü (admin log events), kullanıcı günlüğü (user log events), Gmail günlüğü ve OAuth belirteç günlüğü (OAuth Token log events) en çok bakılanlardır; mantık Microsoft'takiyle aynıdır.

İşlenmiş örnek: bir hesabın ele geçirilmesi loglarda nasıl görünür?

Örnek kiracı example.com. Muhasebede çalışan s.kaya@example.com bir sabah, kimlik avı (phishing) dersinde ayrıntısını göreceğiniz türden bir e-postayla parolasını sahte bir sayfaya yazıyor. Loglarda olaylar şu sırayla görünür:

  • 06:10 ile 06:18 UTC arası, oturum açma kayıtları: 203.0.113.45 adresinden kiracıdaki on iki farklı kullanıcıya 50126 (geçersiz kullanıcı adı ya da parola) hatası. Aynı adres, aynı dakikalar, çok kullanıcı, az deneme: parola püskürtme (password spraying, T1110.003).
  • 06:21 UTC: Aynı adresten s.kaya için parola doğru, ama giriş 50074 ile kesiliyor: MFA isteniyor ve geçilmiyor. Bu, art arda yedi kez yineleniyor. Kullanıcının telefonuna yedi bildirim gidiyor: MFA isteği üretme (T1621), gündelik adıyla MFA yorgunluğu (MFA fatigue).
  • 06:29 UTC: Kullanıcı bıkıp bildirimi onaylıyor. Giriş başarılı, errorCode: 0, konum Hollanda. Kullanıcının bütün geçmiş girişleri Türkiye'den.
  • 06:34 UTC, birleşik denetim günlüğü: s.kaya adına, aynı IP'den New-InboxRule: konusunda 'fatura' ya da 'ödeme' geçen iletileri dışarıdaki bir adrese ilet ve gelen kutusundan sil. E-posta iletme kuralı (T1114.003) ve e-posta gizleme kuralı (T1564.008).
  • 06:41 UTC, Entra denetim günlüğü: Consent to application: kullanıcı, adı masum görünen bir uygulamaya posta okuma ve çevrimdışı erişim izni veriyor. Parola değişse bile bu uygulama kendi belirteciyle postaya erişmeye devam edebilir: uygulama erişim belirteci çalma (T1528).

Tek tek bakıldığında her satır bir kullanıcının sıradan işlemidir. Birlikte bakıldığında bir ele geçirme zinciridir. Bu satırları birbirine bağlayan şey aynı IP adresi, aynı kullanıcı ve zaman sırasıdır. Bu bağlamayı otomatik yapan kuralları SIEM dersinde yazacaksınız.

Akılda kalsın

  • Paylaşılan sorumlulukta fiziksel katman her zaman sağlayıcıda, veri, kimlikler, hesaplar ve erişim yönetimi her zaman müşteridedir; log da sorumlulukla el değiştirir: SaaS'ta yalnızca sağlayıcının açtığı oturum açma ve denetim kayıtlarını görürsünüz.
  • OAuth 2.0 yetkilendirmedir, OpenID Connect onun üstüne kimlik doğrulamayı ekler, SAML XML onay belgesiyle SSO yapar; Entra ID'de erişim belirteci varsayılan olarak 60 ile 90 dakika yaşar, yenileme belirteci 90 gün kullanılmazsa düşer, kullanıldıkça iptal edilene kadar geçerlidir.
  • MFA oturum açma anında yapılır; çalınan bir belirteç ya da oturum çereziyle saldırgan MFA'yı yeniden yapmaz. İmzası: yeni bir IP ve cihazdan, o adresten etkileşimli giriş olmadan gelen etkileşimsiz girişlerdir; müdahale parola sıfırlamakla bitmez, oturumlar iptal edilir.
  • Entra kodları: 50126 yanlış parola, 50053 kilitlenme, 50074 ve 50076 MFA gereksinimi, 53003 koşullu erişim engeli; CloudTrail'de eventTime, eventName, userIdentity, sourceIPAddress, userAgent ve errorCode okunur; StopLogging, DeleteTrail ve CreateAccessKey her zaman incelenir.
  • Saklama süresi lisansa bağlıdır: Entra Free 7, P1 ve P2 30 gün; Microsoft 365 Audit (Standard) 180 gün; CloudTrail olay geçmişi 90 gün ve yalnızca yönetim olayları; Google Workspace 6 ay. Sonradan alınan lisans ya da sonradan açılan veri olayları geçmişi geri getirmez.

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
Paylaşılan sorumluluk modeliShared responsibility modelBulutta güvenlik işlerinin sağlayıcı ile müşteri arasında hizmet modeline göre bölüşülmesi.
Hizmet olarak altyapıIaaS (infrastructure as a service)Sağlayıcının sunucu, ağ ve sanallaştırmayı verdiği, işletim sisteminden yukarısının müşteride kaldığı model.
Hizmet olarak platformPaaS (platform as a service)İşletim sistemini de sağlayıcının yönettiği, müşterinin uygulamasını ve ayarlarını getirdiği model.
Hizmet olarak yazılımSaaS (software as a service)Uygulamanın kendisinin de sağlayıcıda olduğu model; müşteri veriyi, kimlikleri ve ayarları yönetir.
Kimlik sağlayıcıIdentity provider (IdP)Kullanıcıyı doğrulayıp uygulamalara imzalı belge ya da belirteç veren merkezi hizmet (Entra ID, Google).
Çoklu oturum açmaSingle sign-on (SSO)Bir kez doğrulanan kullanıcının birçok uygulamaya yeniden parola girmeden erişmesi.
FederasyonFederationBir kuruluşun ya da uygulamanın başka bir kimlik sağlayıcının doğrulamasına güvenmesi.
SAML onay belgesiSAML assertionKimlik sağlayıcının kullanıcı hakkında ürettiği imzalı XML belge.
OAuth 2.0OAuth 2.0 (RFC 6749)Bir uygulamaya, kullanıcının parolasını vermeden sınırlı yetki tanıyan yetkilendirme çerçevesi.
OpenID ConnectOpenID Connect (OIDC)OAuth 2.0'ın üstüne kimlik doğrulama ve ID belirteci ekleyen protokol.
Erişim belirteciAccess tokenBir kaynağa erişim için gösterilen kısa ömürlü belirteç; Entra ID'de varsayılan 60 ile 90 dakika.
Yenileme belirteciRefresh tokenKullanıcıya sormadan yeni erişim belirteci almak için kullanılan uzun ömürlü belirteç.
Kapsam ve onayScope and consentBir uygulamanın istediği izinlerin listesi ve kullanıcının ya da yöneticinin bu izinleri kabul etmesi.
Koşullu erişimConditional accessKullanıcı, uygulama, konum, cihaz ve risk sinyallerine göre izin veren, MFA isteyen ya da engelleyen politika motoru.
Sürekli erişim değerlendirmesiContinuous access evaluation (CAE)Hesap kapatma gibi kritik olaylarda verilmiş belirteci neredeyse anında iptal eden Entra mekanizması.
Etkileşimsiz oturum açmaNon-interactive sign-inBir uygulamanın kullanıcı adına, çoğunlukla yenileme belirteciyle arka planda yaptığı giriş.
Birleşik denetim günlüğüUnified audit logMicrosoft 365 hizmetlerinin kullanıcı ve yönetici etkinliklerini toplayan denetim kaydı.
Yönetim olayı ve veri olayıManagement event, data eventCloudTrail'de kaynak yapılandırma işlemleri ve kaynağın içindeki işlemler; ikincisi varsayılan olarak kaydedilmez.
İmkânsız seyahatImpossible travelAynı hesabın iki etkinliği arasındaki mesafenin, aradaki sürede kat edilemeyecek kadar büyük olması.
MFA yorgunluğuMFA fatigue (MFA request generation)Kullanıcıya art arda MFA bildirimi gönderip sonunda onaylatmaya dayanan saldırı.
Belirteç yeniden oynatmaToken replayÇalınan belirtecin ya da oturum çerezinin başka bir yerden, yeni oturum açmadan kullanılması.
Saklama süresiRetentionBir logun silinmeden önce aranabilir kaldığı süre; bulutta çoğu zaman lisansa bağlıdır.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • CompTIA Security+ SY0-801 3.1: Compare and contrast security implications of different architecture models (bulut, dağıtım modelleri ve sorumluluk payı)
  • CompTIA Security+ SY0-801 4.5: Given a scenario, apply concepts related to identity and access management (federation, SSO, SAML, OAuth, MFA)
  • CompTIA Security+ SY0-801 2.5: Given a scenario, analyze indicators of malicious activity (impossible travel, concurrent sessions, replay, MFA bypass, password spraying)
  • CompTIA CySA+ CS0-004 1.1: Explain concepts related to system and network architecture in security operations (logging: retention; identity and access management; hybrid cloud)
  • CompTIA CySA+ CS0-004 1.2: Given a scenario, analyze indicators of potential malicious activity (identity-based indicators: IAM account compromise, impossible travel; cloud-related indicators; business email compromise)
  • CompTIA Network+ N10-009, Networking Concepts alanı: bulut kavramları (IaaS, PaaS, SaaS ve paylaşılan sorumluluk modeli)

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: