Aşama 5: SOC'un izlediği sistemler · Ders 5.7
Bulut ve kimlik logları: oturumlar, belirteçler, paylaşılan sorumluluk
Bir bulut hizmetinde hangi logun kimin elinde olduğunu söyleyebilir, Entra ID oturum açma kayıtlarını ve CloudTrail olaylarını alan alan okuyabilir, imkânsız seyahat, MFA yorgunluğu, belirteç çalınması ve log kapatma gibi izleri tanıyıp saklama süresinin sınırını hesaba katabilirsiniz.
Bir kurumun e-postası Microsoft 365'te, dosyaları bir bulut depolamada, sunucuları AWS'de duruyorsa güvenlik duvarının önünden geçmeyen bir trafik vardır: kullanıcı evden, telefondan, havalimanından doğrudan buluta bağlanır. Böyle bir dünyada saldırgan çoğu zaman kapıyı kırmaz, geçerli bir hesapla oturum açar. Bu ders üç soruya cevap verir: bulutta hangi işin ve hangi logun kimde olduğu (paylaşılan sorumluluk), modern oturum açmanın ve belirteçlerin nasıl çalıştığı, ve bir SOC analistinin Entra ID oturum açma kayıtlarında, Microsoft 365 denetim günlüğünde ve AWS CloudTrail'de neye baktığı. Active Directory'yi bu aşamanın önceki dersinde gördünüz; buradaki bulut kimliği onun internete açılan yüzüdür.
Paylaşılan sorumluluk: bulutta kim neyi korur?
Kendi veri merkezinizde her şey sizindir: bina, kablo, sunucu, işletim sistemi, uygulama, veri. Buluta geçtiğinizde bu yığının bir kısmı sağlayıcıya geçer. Hangi kısmın geçtiğini hizmet modeli belirler. Bu bölüşüme paylaşılan sorumluluk modeli (shared responsibility model) denir.
- IaaS (infrastructure as a service, hizmet olarak altyapı): Sağlayıcı fiziksel sunucuyu, ağı ve sanallaştırmayı verir. Sanal makinenin işletim sistemi, yamaları, uygulaması ve güvenlik duvarı kuralları sizindir. Örnek: bir bulutta kiralanan sanal makine.
- PaaS (platform as a service, hizmet olarak platform): İşletim sistemini de sağlayıcı yönetir. Siz uygulamanızı ve onun ayarlarını getirirsiniz. Örnek: yönetilen bir veritabanı ya da web uygulama hizmeti.
- SaaS (software as a service, hizmet olarak yazılım): Uygulamanın kendisi de sağlayıcınındır. Siz yalnızca kullanırsınız. Örnek: Microsoft 365, Google Workspace.
Modelin en önemli cümlesi şudur: hangi model olursa olsun veri, kimlikler, hesaplar ve erişim yönetimi müşteride kalır. Microsoft'un belgesi bunu açıkça sayar: veriniz, uç cihazlarınız, kullanıcı hesaplarınız ve MFA ile koşullu erişim dahil erişim denetimleri her zaman sizin işinizdir. SaaS'ta bir kullanıcının parolası çalınıp e-postası okunursa bu, sağlayıcının değil müşterinin sorumluluğundaki bir olaydır.
Analist için bunun doğrudan bir sonucu vardır: log da sorumlulukla birlikte el değiştirir. IaaS'ta sanal makinenin olay günlüklerini siz toplarsınız. SaaS'ta işletim sistemi logu diye bir şey göremezsiniz; yalnızca sağlayıcının size açtığı kayıtları görürsünüz: oturum açma kayıtları, yönetim değişiklikleri, kullanıcı etkinlikleri. Bu kayıtların ne kadar süre tutulacağına da çoğu zaman lisansınız karar verir.
Kimlik, yeni çevre
Eskiden kurum ağının bir sınırı vardı: içerisi güvenilir sayılırdı, dışarıdan gelen her şey güvenlik duvarından geçerdi. SaaS ile bu sınır dağıldı. Kullanıcı Microsoft 365'e evinden bağlandığında trafik kurumun güvenlik duvarına hiç uğramaz. Uygulamanın önündeki tek kapı oturum açma (sign-in) anıdır.
Bu yüzden bulut güvenliğinde sık duyulan cümle kimlik yeni çevredir (identity is the new perimeter). Bir saldırganın amacı artık çoğu zaman bir sunucuya sızmak değil, geçerli bir kullanıcı adı, parola ve oturumu ele geçirmektir. ATT&CK bunu T1078.004 Valid Accounts: Cloud Accounts olarak kaydeder: saldırgan, çaldığı gerçek bir bulut hesabıyla, kurallara uygun görünen bir girişle içeri girer.
Bunun üç pratik sonucu vardır:
- Kanıt kimlik sağlayıcısındadır. Kim, ne zaman, nereden, hangi uygulamaya, hangi yöntemle girdi sorularının cevabı ağ cihazında değil, kimlik sağlayıcının oturum açma logundadır.
- Saldırı yasal işlem gibi görünür. Saldırganın açtığı gelen kutusu kuralı da, verdiği uygulama izni de, oluşturduğu erişim anahtarı da logda sıradan bir yönetim işlemi olarak durur. Analist işlemin kendisine değil, bağlamına bakar: kim, nereden, hangi sırayla.
- Engel de kimlikte kurulur. MFA, koşullu erişim ve oturum sürelerinin sınırlanması bu çevrenin güvenlik duvarıdır.
Modern oturum açma ana hatlarıyla: SAML, OAuth 2.0, OpenID Connect
Modern oturum açmada parolayı uygulama değil, merkezi bir kimlik sağlayıcı (identity provider, IdP) görür. Microsoft Entra ID, Google ve Okta birer kimlik sağlayıcıdır. Kullanıcı bir kez doğrulanır, kimlik sağlayıcı ona imzalı bir belge verir, uygulama da bu belgeye güvenir. Buna çoklu oturum açma (single sign-on, SSO), kurumlar arası güvenin kurulmasına federasyon (federation) denir.
- SAML (Security Assertion Markup Language): XML tabanlıdır. Kimlik sağlayıcı, kullanıcının kim olduğunu ve özniteliklerini söyleyen imzalı bir onay belgesi (assertion) üretir; tarayıcı bunu uygulamaya, yani hizmet sağlayıcıya (service provider, SP) taşır. Kurumsal web uygulamalarında SSO için yaygındır. Entra ID'de bir SAML belgesinin varsayılan ömrü bir saattir.
- OAuth 2.0 (RFC 6749): Bir kimlik doğrulama protokolü değil, bir yetkilendirme (authorization) çerçevesidir. Bir uygulamanın, kullanıcının parolasını hiç görmeden, kullanıcı adına sınırlı bir işi yapmasına izin verir. İzin verilen işlerin listesine kapsam (scope), kullanıcının bu izni onaylamasına onay (consent) denir. Sonuçta uygulama bir erişim belirteci (access token) alır.
- OpenID Connect (OIDC): OAuth 2.0'ın üstüne kimlik doğrulamayı ekler. Kullanıcının kim olduğunu söyleyen bir ID belirteci (ID token) tanımlar; bu bir JWT'dir (JSON Web Token).
Belirteçler bu dersin anahtarıdır. Erişim belirteci kısa ömürlüdür: Entra ID'de varsayılan ömrü 60 ile 90 dakika arasında rastgele bir değerdir (ortalama 75 dakika). Süresi dolunca uygulama, kullanıcıya bir şey sormadan bir yenileme belirteci (refresh token) ile yenisini alır. Entra ID'de yenileme belirtecinin varsayılan değerleri değiştirilemez: 90 gün kullanılmazsa geçersizleşir, kullanıldığı sürece iptal edilene kadar geçerlidir.
Şimdi işin güvenlik tarafı: MFA oturum açma anında yapılır. Kullanıcı bir kez parola ve MFA ile girer; sonrasında saatlerce, günlerce belirteç ve oturum çerezi konuşur. Bu belirteçler bir saldırganın eline geçerse, saldırgan parolayı da MFA'yı da bilmeden aynı oturumu kullanabilir. Bu derste 'belirteç çalınması ve yeniden oynatılması' dediğimiz şey budur.
MFA ve koşullu erişim
Çok faktörlü kimlik doğrulama (multifactor authentication, MFA), bilinen bir şeyin (parola) yanına sahip olunan bir şeyi (telefon, donanım anahtarı) ya da bir biyometrik özelliği ekler. Parola çalınsa da ikinci faktör olmadan giriş tamamlanmaz. Ancak her MFA aynı güçte değildir: bir telefona giden 'Onayla' bildirimi, kullanıcı dikkatsizse saldırganın isteğini de onaylayabilir.
Koşullu erişim (conditional access), Entra ID'nin karar motorudur. Her oturum açmada sinyallere bakar: kullanıcı ya da grup, hedef uygulama, IP adresi ve konum, cihazın yönetilip yönetilmediği ve uyumlu olup olmadığı, oturum açma riski. Sonra karar verir: izin ver, MFA iste, uyumlu cihaz iste ya da engelle. 'Yönetici rolündekilerden her zaman MFA iste', 'yönetilmeyen cihazdan e-postaya izin verme' tipik politikalardır.
Analist bu kararları oturum açma kaydında görür. Kaydın koşullu erişim sekmesinde her politika için sonuç yazar: Success (politika uygulandı ya da değerlendirildi ve şartı sağlandı), Failure (politika uygulandı ama şartı sağlanmadı ya da engelledi), Not Applied (giriş politikanın koşullarına uymadı). Engellenen bir giriş, kendine özgü bir hata koduyla görünür; MFA gerektiği için kesilen bir giriş de başka bir kodla. Bu kodları Derinlemesine bölümünde tablo halinde göreceğiz.
Önemli bir ayrıntı: koşullu erişim oturum açma anında ve belirteç yenilenirken çalışır. Bir oturumun ortasında kullanıcı devre dışı bırakılsa bile, elde kalan erişim belirteci süresi dolana kadar geçerli kalabilir. Bunu kapatan mekanizma sürekli erişim değerlendirmesi (continuous access evaluation, CAE)'dir: istemci ve kaynak destekliyorsa hesap kapatma ya da parola değişikliği gibi kritik olaylarda belirteç neredeyse anında iptal edilir.
Analistin karşılaştığı log kaynakları
Microsoft Entra ID oturum açma kayıtları (sign-in logs): Her giriş denemesinin kaydıdır. Dört türü vardır: etkileşimli kullanıcı (interactiveUser), yani kullanıcının bir şey yazdığı ya da onayladığı giriş; etkileşimsiz kullanıcı (nonInteractiveUser), yani bir uygulamanın kullanıcı adına, çoğunlukla yenileme belirteciyle arka planda yaptığı giriş; hizmet sorumlusu (servicePrincipal), yani bir uygulamanın kendi kimliğiyle girişi; ve yönetilen kimlik (managedIdentity). Belirteç çalınmasını en çok etkileşimsiz sekmede ararsınız.
Entra ID denetim günlükleri (audit logs): Dizinde kimin neyi değiştirdiğinin kaydıdır: kullanıcı oluşturma, role ekleme (Add member to role), bir uygulamaya izin verme (Consent to application), bir uygulamaya yeni gizli anahtar ekleme (Add service principal credentials), yeni MFA yöntemi kaydetme (User registered security info), hesabı kapatma (Disable account).
Microsoft 365 birleşik denetim günlüğü (unified audit log): Exchange, SharePoint, OneDrive, Teams ve Entra etkinliklerini tek yerde toplar. Bir gelen kutusu kuralının oluşturulması (New-InboxRule, Set-InboxRule, Outlook istemcisinden UpdateInboxRules) ve posta öğelerine erişim (MailItemsAccessed) buradan görülür. Microsoft Purview Audit içinden aranır.
AWS CloudTrail: Bir AWS hesabındaki API çağrılarının kaydıdır. Konsoldan, komut satırından ya da SDK'dan yapılan her yönetim işlemi bir olay olur. İki ana türü vardır: yönetim olayları (management events), yani kaynakların yapılandırılması (kullanıcı oluşturma, güvenlik grubu değiştirme, trail kapatma); ve veri olayları (data events), yani kaynağın içindeki işlemler (S3'te bir nesnenin okunması GetObject, bir Lambda işlevinin çağrılması). Trail'ler varsayılan olarak yalnızca yönetim olaylarını kaydeder.
Google Workspace denetim günlükleri: Yönetici günlüğü (admin log events), kullanıcı günlüğü (user log events), Gmail günlüğü ve OAuth belirteç günlüğü (OAuth Token log events) en çok bakılanlardır; mantık Microsoft'takiyle aynıdır.
İşlenmiş örnek: bir hesabın ele geçirilmesi loglarda nasıl görünür?
Örnek kiracı example.com. Muhasebede çalışan s.kaya@example.com bir sabah, kimlik avı (phishing) dersinde ayrıntısını göreceğiniz türden bir e-postayla parolasını sahte bir sayfaya yazıyor. Loglarda olaylar şu sırayla görünür:
- 06:10 ile 06:18 UTC arası, oturum açma kayıtları: 203.0.113.45 adresinden kiracıdaki on iki farklı kullanıcıya
50126(geçersiz kullanıcı adı ya da parola) hatası. Aynı adres, aynı dakikalar, çok kullanıcı, az deneme: parola püskürtme (password spraying, T1110.003). - 06:21 UTC: Aynı adresten
s.kayaiçin parola doğru, ama giriş50074ile kesiliyor: MFA isteniyor ve geçilmiyor. Bu, art arda yedi kez yineleniyor. Kullanıcının telefonuna yedi bildirim gidiyor: MFA isteği üretme (T1621), gündelik adıyla MFA yorgunluğu (MFA fatigue). - 06:29 UTC: Kullanıcı bıkıp bildirimi onaylıyor. Giriş başarılı,
errorCode: 0, konum Hollanda. Kullanıcının bütün geçmiş girişleri Türkiye'den. - 06:34 UTC, birleşik denetim günlüğü:
s.kayaadına, aynı IP'denNew-InboxRule: konusunda 'fatura' ya da 'ödeme' geçen iletileri dışarıdaki bir adrese ilet ve gelen kutusundan sil. E-posta iletme kuralı (T1114.003) ve e-posta gizleme kuralı (T1564.008). - 06:41 UTC, Entra denetim günlüğü:
Consent to application: kullanıcı, adı masum görünen bir uygulamaya posta okuma ve çevrimdışı erişim izni veriyor. Parola değişse bile bu uygulama kendi belirteciyle postaya erişmeye devam edebilir: uygulama erişim belirteci çalma (T1528).
Tek tek bakıldığında her satır bir kullanıcının sıradan işlemidir. Birlikte bakıldığında bir ele geçirme zinciridir. Bu satırları birbirine bağlayan şey aynı IP adresi, aynı kullanıcı ve zaman sırasıdır. Bu bağlamayı otomatik yapan kuralları SIEM dersinde yazacaksınız.
Akılda kalsın
- Paylaşılan sorumlulukta fiziksel katman her zaman sağlayıcıda, veri, kimlikler, hesaplar ve erişim yönetimi her zaman müşteridedir; log da sorumlulukla el değiştirir: SaaS'ta yalnızca sağlayıcının açtığı oturum açma ve denetim kayıtlarını görürsünüz.
- OAuth 2.0 yetkilendirmedir, OpenID Connect onun üstüne kimlik doğrulamayı ekler, SAML XML onay belgesiyle SSO yapar; Entra ID'de erişim belirteci varsayılan olarak 60 ile 90 dakika yaşar, yenileme belirteci 90 gün kullanılmazsa düşer, kullanıldıkça iptal edilene kadar geçerlidir.
- MFA oturum açma anında yapılır; çalınan bir belirteç ya da oturum çereziyle saldırgan MFA'yı yeniden yapmaz. İmzası: yeni bir IP ve cihazdan, o adresten etkileşimli giriş olmadan gelen etkileşimsiz girişlerdir; müdahale parola sıfırlamakla bitmez, oturumlar iptal edilir.
- Entra kodları: 50126 yanlış parola, 50053 kilitlenme, 50074 ve 50076 MFA gereksinimi, 53003 koşullu erişim engeli; CloudTrail'de eventTime, eventName, userIdentity, sourceIPAddress, userAgent ve errorCode okunur; StopLogging, DeleteTrail ve CreateAccessKey her zaman incelenir.
- Saklama süresi lisansa bağlıdır: Entra Free 7, P1 ve P2 30 gün; Microsoft 365 Audit (Standard) 180 gün; CloudTrail olay geçmişi 90 gün ve yalnızca yönetim olayları; Google Workspace 6 ay. Sonradan alınan lisans ya da sonradan açılan veri olayları geçmişi geri getirmez.
Terimler
| Türkçe | English | Anlamı |
|---|---|---|
| Paylaşılan sorumluluk modeli | Shared responsibility model | Bulutta güvenlik işlerinin sağlayıcı ile müşteri arasında hizmet modeline göre bölüşülmesi. |
| Hizmet olarak altyapı | IaaS (infrastructure as a service) | Sağlayıcının sunucu, ağ ve sanallaştırmayı verdiği, işletim sisteminden yukarısının müşteride kaldığı model. |
| Hizmet olarak platform | PaaS (platform as a service) | İşletim sistemini de sağlayıcının yönettiği, müşterinin uygulamasını ve ayarlarını getirdiği model. |
| Hizmet olarak yazılım | SaaS (software as a service) | Uygulamanın kendisinin de sağlayıcıda olduğu model; müşteri veriyi, kimlikleri ve ayarları yönetir. |
| Kimlik sağlayıcı | Identity provider (IdP) | Kullanıcıyı doğrulayıp uygulamalara imzalı belge ya da belirteç veren merkezi hizmet (Entra ID, Google). |
| Çoklu oturum açma | Single sign-on (SSO) | Bir kez doğrulanan kullanıcının birçok uygulamaya yeniden parola girmeden erişmesi. |
| Federasyon | Federation | Bir kuruluşun ya da uygulamanın başka bir kimlik sağlayıcının doğrulamasına güvenmesi. |
| SAML onay belgesi | SAML assertion | Kimlik sağlayıcının kullanıcı hakkında ürettiği imzalı XML belge. |
| OAuth 2.0 | OAuth 2.0 (RFC 6749) | Bir uygulamaya, kullanıcının parolasını vermeden sınırlı yetki tanıyan yetkilendirme çerçevesi. |
| OpenID Connect | OpenID Connect (OIDC) | OAuth 2.0'ın üstüne kimlik doğrulama ve ID belirteci ekleyen protokol. |
| Erişim belirteci | Access token | Bir kaynağa erişim için gösterilen kısa ömürlü belirteç; Entra ID'de varsayılan 60 ile 90 dakika. |
| Yenileme belirteci | Refresh token | Kullanıcıya sormadan yeni erişim belirteci almak için kullanılan uzun ömürlü belirteç. |
| Kapsam ve onay | Scope and consent | Bir uygulamanın istediği izinlerin listesi ve kullanıcının ya da yöneticinin bu izinleri kabul etmesi. |
| Koşullu erişim | Conditional access | Kullanıcı, uygulama, konum, cihaz ve risk sinyallerine göre izin veren, MFA isteyen ya da engelleyen politika motoru. |
| Sürekli erişim değerlendirmesi | Continuous access evaluation (CAE) | Hesap kapatma gibi kritik olaylarda verilmiş belirteci neredeyse anında iptal eden Entra mekanizması. |
| Etkileşimsiz oturum açma | Non-interactive sign-in | Bir uygulamanın kullanıcı adına, çoğunlukla yenileme belirteciyle arka planda yaptığı giriş. |
| Birleşik denetim günlüğü | Unified audit log | Microsoft 365 hizmetlerinin kullanıcı ve yönetici etkinliklerini toplayan denetim kaydı. |
| Yönetim olayı ve veri olayı | Management event, data event | CloudTrail'de kaynak yapılandırma işlemleri ve kaynağın içindeki işlemler; ikincisi varsayılan olarak kaydedilmez. |
| İmkânsız seyahat | Impossible travel | Aynı hesabın iki etkinliği arasındaki mesafenin, aradaki sürede kat edilemeyecek kadar büyük olması. |
| MFA yorgunluğu | MFA fatigue (MFA request generation) | Kullanıcıya art arda MFA bildirimi gönderip sonunda onaylatmaya dayanan saldırı. |
| Belirteç yeniden oynatma | Token replay | Çalınan belirtecin ya da oturum çerezinin başka bir yerden, yeni oturum açmadan kullanılması. |
| Saklama süresi | Retention | Bir logun silinmeden önce aranabilir kaldığı süre; bulutta çoğu zaman lisansa bağlıdır. |
Kaynaklar ve sınav konuları
- CompTIA Security+ SY0-801 3.1: Compare and contrast security implications of different architecture models (bulut, dağıtım modelleri ve sorumluluk payı)
- CompTIA Security+ SY0-801 4.5: Given a scenario, apply concepts related to identity and access management (federation, SSO, SAML, OAuth, MFA)
- CompTIA Security+ SY0-801 2.5: Given a scenario, analyze indicators of malicious activity (impossible travel, concurrent sessions, replay, MFA bypass, password spraying)
- CompTIA CySA+ CS0-004 1.1: Explain concepts related to system and network architecture in security operations (logging: retention; identity and access management; hybrid cloud)
- CompTIA CySA+ CS0-004 1.2: Given a scenario, analyze indicators of potential malicious activity (identity-based indicators: IAM account compromise, impossible travel; cloud-related indicators; business email compromise)
- CompTIA Network+ N10-009, Networking Concepts alanı: bulut kavramları (IaaS, PaaS, SaaS ve paylaşılan sorumluluk modeli)
Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi:
- Microsoft Learn: Shared responsibility in the cloud
- Microsoft Learn: Learn about the sign-in log activity details (Microsoft Entra ID)
- Microsoft Learn: Microsoft Entra authentication and authorization error codes
- Microsoft Learn: Microsoft Entra data retention
- Microsoft Learn: Configurable token lifetimes in the Microsoft identity platform
- AWS CloudTrail User Guide: CloudTrail record contents
- Microsoft Learn: Manage audit log retention policies (Microsoft Purview)
- Google Workspace Admin Help: Data retention and lag times
Bu bölüm sınavın ve işin istediği ayrıntıdır: alanlar, sayılar, uç durumlar. Bir başlığa dokunarak açıp kapatabilirsiniz.
Sorumluluk matrisi ve logların sahibi
Aşağıdaki tablo Microsoft'un sorumluluk matrisidir. AWS ve Google'ın modelleri ayrıntıda farklı sözcükler kullanır ama aynı mantığı izler: fiziksel katman her zaman sağlayıcıda, veri ve kimlik her zaman müşteride.
Sağdaki satır analistin sorusunu cevaplar: bu modelde hangi kanıt elimde olabilir? Bir katmanı kim işletiyorsa o katmanın logu da ondadır.
| Sorumluluk alanı | IaaS | PaaS | SaaS |
|---|---|---|---|
| Müşteri verisi | Müşteri | Müşteri | Müşteri |
| Yapılandırma ve ayarlar | Müşteri | Müşteri | Müşteri |
| Kimlikler ve kullanıcılar | Müşteri | Müşteri | Müşteri |
| İstemci cihazlar | Müşteri | Müşteri | Paylaşılan |
| Uygulamalar | Müşteri | Paylaşılan | Paylaşılan |
| Ağ denetimleri | Müşteri | Paylaşılan | Sağlayıcı |
| İşletim sistemi | Müşteri | Sağlayıcı | Sağlayıcı |
| Fiziksel sunucu, ağ, veri merkezi | Sağlayıcı | Sağlayıcı | Sağlayıcı |
| Analistin elindeki tipik loglar | Denetim düzlemi (ör. CloudTrail), işletim sistemi ve uygulama logları, açılırsa ağ akış kayıtları | Denetim düzlemi ve hizmetin açılırsa tanılama logları; işletim sistemi logu yok | Yalnızca sağlayıcının açtığı oturum açma ve denetim kayıtları; süresi lisansa bağlı |
Entra ID oturum açma kaydının alanları
Microsoft her girişi üç soruya ayırmayı önerir: kim (kullanıcı), nasıl (istemci uygulama, kimlik doğrulama gereksinimi), ne (hedef kaynak). Portalda bu bilgiler Basic info, Location, Device info, Authentication Details ve Conditional Access sekmelerine dağılır. Microsoft Graph ile ya da bir SIEM'e aktarılarak okunduğunda alan adları aşağıdaki gibidir.
Kimlik doğrulama gereksinimi (authenticationRequirement) singleFactorAuthentication ya da multiFactorAuthentication değerini alır. Authentication Details sekmesi her adımı sırasıyla gösterir: hangi yöntem kullanıldı, başarılı mı oldu, MFA gereksinimi etkileşimle mi yoksa belirteçteki bir talep (claim) ile mi karşılandı. Son durum belirteç çalınmasında önemlidir: saldırgan MFA yapmaz, MFA'yı belirteç 'zaten yapıldı' diye taşır.
| Alan | Ne söyler | Analistin sorusu |
|---|---|---|
createdDateTime | Girişin zamanı (UTC) | Olay sırasına göre nereye oturuyor? |
userPrincipalName | Giriş yapan kullanıcı | Hangi hesap? Ayrıcalıklı mı? |
appDisplayName, resourceDisplayName | İstemci uygulama ve erişilen kaynak | Bu kullanıcı bu uygulamayı normalde kullanır mı? |
ipAddress, location | İstemcinin IP adresi ve ondan tahmin edilen şehir, ülke | Kullanıcının bilinen konumlarından biri mi? |
status.errorCode, status.failureReason | Başarıda 0; başarısızlıkta hata kodu ve nedeni | Parola mı yanlış, MFA mı geçilmedi, politika mı engelledi? |
conditionalAccessStatus | success, failure, notApplied | Bir politika devreye girdi mi? |
isInteractive | Kullanıcı bir şey yaptı mı, yoksa arka planda mı oldu | Yeni bir yerden etkileşimsiz giriş var mı? |
clientAppUsed | Browser, modern istemciler ya da IMAP, POP, SMTP gibi eski protokoller | MFA'yı desteklemeyen eski bir protokol mü kullanılıyor? |
deviceDetail | İşletim sistemi, tarayıcı, isCompliant, isManaged, trustType | Kurumun cihazı mı, tanınmayan bir cihaz mı? |
riskLevelDuringSignIn | ID Protection'ın verdiği risk düzeyi (P2 yoksa hidden) | Microsoft bu girişi riskli buldu mu? |
Dikkat: İki tuzak: portalda gösterilen saat, kaydı okuyan yöneticinin saat dilimine çevrilmiştir, kullanıcının değil; ve IP adresinden konum çıkarmak bir tahmindir. Microsoft'un kendi belgesi, mobil operatörlerin ve VPN'lerin adresleri kullanıcıdan çok uzaktaki merkezi havuzlardan verdiğini söyler.
Entra hata kodları: sık görülenler
Başarısız bir girişin nedeni status.errorCode alanındadır. Microsoft bunları AADSTS önekiyle yayımlar; logda yalnızca sayı görünür. Aşağıdaki kodlar Microsoft'un hata kodu listesinden alınmıştır. Bir SOC analisti bunların ilk beşini ezbere bilmelidir.
Kodları tek tek değil, desen olarak okuyun. Bir adresten çok kullanıcıya 50126 parola püskürtmedir. Tek kullanıcıya ardı ardına 50126 ve sonra 50053 kaba kuvvet ve hesap kilitlenmesidir. Doğru parolanın ardından art arda 50074 ya da 50076, saldırganın parolayı bildiğini ve MFA'ya takıldığını gösterir. Saldırgan için parola artık sır değildir; parola hemen değiştirilmelidir.
50140 ve 50158 gibi kodlar normal akışın parçasıdır: biri 'oturumu açık tut' sorusu, öbürü kullanıcının ek bir sayfaya yönlendirilmesidir. Bunları saldırı sanmayın.
| Kod | Microsoft'un adı | Anlamı | Analist için |
|---|---|---|---|
| 50126 | InvalidUserNameOrPassword | Kullanıcı adı ya da parola geçersiz | Tek başına normal; bir adresten çok kullanıcıya ise parola püskürtme |
| 50053 | IdsLocked | Hesap çok sayıda hatalı deneme yüzünden kilitlendi ya da kötü bilinen bir IP'den gelen giriş engellendi | Kaba kuvvet ya da tekrarlanan denemeler |
| 50057 | UserDisabled | Hesap devre dışı | Kapatılmış bir hesapla deneme: eski çalışan ya da çalıntı liste |
| 50055 | InvalidPasswordExpiredPassword | Parolanın süresi dolmuş | Genellikle iyi huylu |
| 50074 | UserStrongAuthClientAuthNRequiredInterrupt | Güçlü kimlik doğrulama gerekli ve kullanıcı MFA sınamasını geçemedi | Parola doğru, MFA geçilmedi; art arda geliyorsa MFA yorgunluğu |
| 50076 | UserStrongAuthClientAuthNRequired | Bir politika, kullanıcı başına zorlama ya da yeni konum yüzünden MFA gerekiyor | Parola doğru; yeni bir konumdan geliyorsa dikkat |
| 53003 | BlockedByConditionalAccess | Koşullu erişim politikası belirteç verilmesine izin vermedi | Politika çalıştı; kimin, nereden denediğine bakın |
| 50140 | KmsiInterrupt | 'Oturumu açık tut' sorusu yüzünden kesinti | Normal akış |
| 65001 | DelegationDoesNotExist | Kullanıcı ya da yönetici uygulamaya henüz onay vermedi | Onay ekranının açıldığını gösterir; ardından gelen onayı arayın |
| 70043 | BadTokenDueToSignInFrequency | Yenileme belirtecinin süresi koşullu erişimin oturum açma sıklığı denetimiyle doldu | Politika yeniden giriş istedi |
Dikkat: Tuzak: başarılı bir giriş de risklidir. Saldırganın ilk başarılı girişi errorCode: 0 ile görünür. Bir analist yalnızca başarısızlıklara bakarsa, en önemli satırı, yani başarısızlık dizisinden hemen sonra gelen başarıyı kaçırır.
AWS CloudTrail olay kaydı
CloudTrail her API çağrısını bir JSON kaydı olarak yazar. Aşağıdaki iki kayıt AWS'nin belgelediği biçimdedir; hesap numarası, adresler ve adlar uydurmadır. Birincisi başarılı bir konsol girişidir, ikincisi aynı kullanıcının hemen ardından yeni bir erişim anahtarı oluşturmasıdır.
userIdentity.type kimin çağırdığının türünü söyler: Root (hesabın kök kullanıcısı; normal günlük işte görülmemelidir), IAMUser, AssumedRole (bir rolün geçici kimlik bilgileriyle), FederatedUser, AWSService gibi. Erişim anahtarı kimliğinin öneki de konuşur: AKIA ile başlayan uzun ömürlü bir erişim anahtarıdır, ASIA ile başlayan STS'nin verdiği geçici bir anahtardır.
sourceIPAddress çağrının geldiği adrestir. Çağrıyı bir AWS hizmeti kendi adına yapmışsa burada bir IP yerine hizmetin adı ya da AWS Internal görünür. errorCode yalnızca hata olduğunda bulunur; bir yetkisiz deneme IAM ve S3 çağrılarında AccessDenied, EC2 çağrılarında Client.UnauthorizedOperation gibi hizmete göre değişen bir kodla görünür. Yeni bir IP'den, kısa sürede çok sayıda List ve Describe çağrısı ve bunların arasında AccessDenied hataları, çalınmış bir anahtarla yetkilerin yoklandığını düşündürür.
readOnly okuma işlemlerini (DescribeTrails) değiştirme işlemlerinden (DeleteTrail) ayırır; araştırmada önce readOnly: false olaylara bakılır. eventCategory olayın Management mı Data mı olduğunu söyler.
{
"eventVersion": "1.08",
"userIdentity": {
"type": "IAMUser",
"arn": "arn:aws:iam::111122223333:user/e.celik",
"accountId": "111122223333",
"userName": "e.celik"
},
"eventTime": "2026-11-12T02:14:07Z",
"eventSource": "signin.amazonaws.com",
"eventName": "ConsoleLogin",
"awsRegion": "us-east-1",
"sourceIPAddress": "203.0.113.88",
"userAgent": "Mozilla/5.0 (X11; Linux x86_64) Firefox/131.0",
"responseElements": { "ConsoleLogin": "Success" },
"additionalEventData": { "MobileVersion": "No", "MFAUsed": "No" },
"eventType": "AwsConsoleSignIn",
"eventCategory": "Management"
}
{
"userIdentity": {
"type": "IAMUser",
"arn": "arn:aws:iam::111122223333:user/e.celik",
"userName": "e.celik",
"sessionContext": { "attributes": { "mfaAuthenticated": "false" } }
},
"eventTime": "2026-11-12T02:16:51Z",
"eventSource": "iam.amazonaws.com",
"eventName": "CreateAccessKey",
"sourceIPAddress": "203.0.113.88",
"userAgent": "Mozilla/5.0 (X11; Linux x86_64) Firefox/131.0",
"requestParameters": { "userName": "ci-deploy" },
"responseElements": {
"accessKey": { "userName": "ci-deploy", "accessKeyId": "AKIAIOSFODNN7EXAMPLE", "status": "Active" }
},
"readOnly": false,
"eventType": "AwsApiCall",
"eventCategory": "Management"
}Dikkat: Bu iki kayıtta üç uyarı işareti var: gece saatinde MFA'sız bir konsol girişi, girişten iki dakika sonra başka bir kullanıcı (ci-deploy) için uzun ömürlü erişim anahtarı oluşturulması ve ikisinin aynı yabancı adresten gelmesi. Saldırgan konsol oturumu kapansa bile kullanabileceği kalıcı bir anahtar bırakmıştır: ATT&CK'te T1098.001 Account Manipulation: Additional Cloud Credentials.
Yönetim olayları, veri olayları ve kapanan trail
Olay geçmişi (event history): CloudTrail, her bölgede son 90 günün yönetim olaylarını hiçbir şey ayarlamadan aranabilir halde tutar. Bu, bir trail kurulmamış hesapta bile ilk bakılacak yerdir; ama yalnızca yönetim olaylarını ve yalnızca 90 günü kapsar.
Trail: Olayları bir S3 kovasına sürekli yazan yapılandırmadır. Saklama süresi kovanın ne kadar tutulduğuna bağlıdır, yani sizin kararınızdır. Varsayılan olarak yönetim olaylarını kaydeder, veri olaylarını kaydetmez. S3'teki bir nesnenin kimin tarafından indirildiğini (GetObject) bilmek istiyorsanız veri olaylarının o kova için önceden açılmış olması gerekir. Olaydan sonra açmak geçmişi geri getirmez.
Kapanan log: Saldırganın sık yaptığı ilk işlerden biri gözü kapatmaktır. CloudTrail'de bunun izleri StopLogging (kaydı ve log dosyası teslimini durdurur), DeleteTrail, UpdateTrail (örneğin hedef kovayı değiştirmek ya da bölgeleri daraltmak) ve PutEventSelectors (hangi olayların kaydedileceğini değiştirmek) çağrılarıdır. Bu çağrıların kendisi de bir yönetim olayı olarak kaydedilir, bu yüzden her biri doğrudan alarm üretmelidir.
ATT&CK v20'de bu davranışın numarası değişti: eski T1562.008, artık T1685.002 Disable or Modify Tools: Disable or Modify Cloud Log olarak geçer ve taktiği Defense Impairment'tır. Eski numarayı içeren bir kural ya da rapor görürseniz aynı tekniktir.
| Tür | Örnek | Varsayılan olarak kaydedilir mi? |
|---|---|---|
| Yönetim olayı (management event) | ConsoleLogin, CreateUser, CreateAccessKey, AttachRolePolicy, StopLogging | Evet: olay geçmişinde 90 gün, trail'de kova tutulduğu sürece |
| Veri olayı (data event) | S3 GetObject, PutObject, DeleteObject; Lambda Invoke | Hayır: trail'de ya da olay deposunda açıkça seçilmeli |
Dikkat: Sık yapılan hata: 'CloudTrail açık, demek ki her şey kayıtta' demek. Bir S3 kovasından veri çalındığını soran bir olay müdahalesinde, veri olayları kapalıysa elinizde kimin hangi nesneyi okuduğuna dair tek satır olmaz; yalnızca kova politikasının ne zaman değiştirildiğini görürsünüz.
Neye bakılır: izler, yerleri, ATT&CK karşılıkları
Aşağıdaki tablo bu dersin avlanma listesidir. Her ATT&CK numarası attack.mitre.org'da denetlenmiştir; işlem adları logda tam bu yazımla aranır.
Gelen kutusu kuralları iki iş görür: iletme kuralı veriyi dışarı taşır, silme ya da taşıma kuralı kurbanın cevapları görmesini engeller. İş e-postası dolandırıcılığında (business email compromise) saldırgan genellikle 'fatura', 'ödeme', 'IBAN' gibi sözcükleri içeren iletileri hem dışarı iletir hem de RSS Abonelikleri gibi kimsenin bakmadığı bir klasöre taşır. Kuralın parametrelerinde ForwardTo, RedirectTo, DeleteMessage, MoveToFolder görünür.
OAuth onayı sinsi bir kalıcılıktır. Kullanıcı 'bu uygulama postanızı okumak ve çevrimdışı erişim istiyor' ekranına onay verdiğinde uygulama kendi belirteçlerini alır. Kullanıcının parolası değişse bile uygulamanın izni sürer; izin ayrıca kaldırılmalıdır. Entra denetim günlüğünde Consent to application ve Add delegated permission grant olarak görünür; Google Workspace'te OAuth belirteç günlüğündedir.
| İz | Nerede görünür | Aranan alan ya da işlem | ATT&CK |
|---|---|---|---|
| Parola püskürtme | Entra oturum açma | Bir IP'den çok kullanıcıya 50126 | T1110.003 Brute Force: Password Spraying |
| Çalınmış hesapla giriş | Entra oturum açma, CloudTrail ConsoleLogin | Yeni ülke, yeni cihaz, imkânsız seyahat | T1078.004 Valid Accounts: Cloud Accounts |
| MFA yorgunluğu | Entra oturum açma, Authentication Details | Art arda 50074, ardından başarılı giriş | T1621 Multi-Factor Authentication Request Generation |
| Dışarı ileten gelen kutusu kuralı | Birleşik denetim günlüğü (Exchange) | New-InboxRule, Set-InboxRule, UpdateInboxRules ve ForwardTo | T1114.003 Email Collection: Email Forwarding Rule |
| Silen ya da gizleyen kural | Birleşik denetim günlüğü | DeleteMessage, MoveToFolder | T1564.008 Hide Artifacts: Email Hiding Rules |
| Şüpheli uygulamaya OAuth onayı | Entra denetim günlüğü | Consent to application, Add delegated permission grant | T1528 Steal Application Access Token |
| Belirteç ya da çerezle yeniden oynatma | Entra etkileşimsiz oturum açma | Yeni IP ve cihazdan, yeni etkileşimli giriş olmadan erişim | T1550.004 Use Alternate Authentication Material: Web Session Cookie; T1550.001 Application Access Token |
| Oturum çerezinin çalınması | Kimlik avı sonrası oturum kayıtları | Sahte bir ara sunucu üzerinden yapılmış giriş | T1539 Steal Web Session Cookie |
| Log kaydını kapatma | CloudTrail | StopLogging, DeleteTrail, UpdateTrail, PutEventSelectors | T1685.002 Disable or Modify Cloud Log (eski T1562.008) |
| Yeni erişim anahtarı ya da uygulama gizli anahtarı | CloudTrail; Entra denetim günlüğü | CreateAccessKey; Add service principal credentials | T1098.001 Account Manipulation: Additional Cloud Credentials |
Dikkat: Bir iz tek başına suç değildir. Yöneticiler de anahtar oluşturur, kullanıcılar da iletme kuralı kurar, uygulamalara da her gün onay verilir. Karar bağlamdan çıkar: aynı oturumda, aynı yabancı adresten, şüpheli bir girişin hemen ardından mı?
İmkânsız seyahat ve yanlış pozitifleri
İmkânsız seyahat (impossible travel), aynı hesabın iki etkinliği arasındaki mesafenin, aradaki süreye göre bir insanın kat edemeyeceği kadar büyük olmasıdır. Hesap basittir: iki konum arasındaki büyük daire mesafesi (great-circle distance, küre üzerindeki en kısa yol) bölü iki etkinlik arasındaki süre. Çıkan hız, gerçek yolculuğun hızının alt sınırıdır; çünkü gerçek yol hiçbir zaman büyük daireden kısa değildir ve havalimanında geçen süre de eklenir.
Örnek: 09:12 UTC'de İstanbul, 09:47 UTC'de Amsterdam. Mesafe yaklaşık 2 212 km, süre 35 dakika (0,583 saat). Hız 2 212 / 0,583 = yaklaşık 3 790 km/sa. Bir yolcu uçağının seyir hızı bunun çok altındadır; kişi bu yolu 35 dakikada gidemez.
Microsoft bunu iki algılamayla yapar: Entra ID Protection'ın Atypical travel algılaması (gerçek zamanlı, P2 ister) ve Defender for Cloud Apps'ten gelen Impossible travel algılaması (sonradan hesaplanır, ek lisans ister). Lisans yoksa hesabı kendi SIEM kuralınızla ya da elle yaparsınız.
Yanlış pozitifin kaynakları bellidir ve her imkânsız seyahat uyarısında sırayla elenir:
- VPN: Kullanıcı kurumsal ya da ticari bir VPN'e bağlandığında çıkış adresi başka bir ülkede olabilir. Uyarıdaki uzak IP kurumun VPN çıkış adresi listesindeyse olay büyük ihtimalle masumdur.
- Mobil ağlar: Operatörler adresleri merkezi havuzlardan verir; İzmir'deki bir telefon İstanbul'da ya da yurt dışında görünebilir.
- Coğrafi IP veritabanı hataları: Adresin kaydı eski ya da yanlış olabilir.
- Saat dilimi: İki kaydı farklı saat dilimlerinden okuyup karşılaştırmak, olası bir yolculuğu imkânsız, imkânsız birini olası gösterebilir. Her şeyi UTC'ye çevirmeden hesap yapılmaz.
Gerçek bir ele geçirmeyi yanlış pozitiften ayıran şey, ikinci etkinliğin öbür özellikleridir: cihaz tanınıyor mu (deviceDetail), tarayıcı ve işletim sistemi aynı mı, MFA etkileşimle mi yapıldı, giriş başka bir şüpheli işlemle (kural, onay, anahtar) devam ediyor mu?
Dikkat: Sık yapılan hata: VPN'i görüp uyarıyı hemen kapatmak. Saldırganlar da VPN ve anonim ara sunucu kullanır. Doğru soru 'bu adres bir VPN mi?' değil, 'bu adres bizim VPN'imiz mi ve bu kullanıcı onu kullanıyor mu?' sorusudur.
Belirteç çalınması ve yeniden oynatma
Belirteç çalınmasının imzası şudur: bir oturum, yeni bir oturum açma olmadan yeni bir yerden kullanılır. Kullanıcı sabah evinden, kendi bilgisayarından, MFA ile etkileşimli olarak girmiştir. Bir saat sonra aynı kullanıcı adına, bambaşka bir IP'den, tanınmayan bir cihaz ve tarayıcıyla etkileşimsiz girişler başlar. Arada o yeni adresten tek bir etkileşimli giriş yoktur; MFA gereksinimi 'belirteçteki talep ile karşılandı' olarak görünür.
Belirteç iki yoldan çalınır: cihazdaki bir zararlı yazılım tarayıcının çerezlerini kopyalar, ya da kimlik avı sırasında kullanıcı ile gerçek oturum açma sayfası arasına giren sahte bir ara sunucu (adversary in the middle) parolayı, MFA'yı ve sonuçta verilen oturum çerezini birlikte yakalar. İkincisinde MFA gerçekten yapılmıştır, ama saldırganın ara sunucusu üzerinden.
Microsoft'un algılamaları bu deseni arar: Anomalous token (alışılmadık ömür ya da tanınmayan bir yerden oynatılan belirteç), etkileşimsiz girişte görüldüğünde belirteç yeniden oynatma açısından ayrıca incelenmesi önerilen Unfamiliar sign-in properties ve Attacker in the Middle. Hepsi P2 ya da daha üst lisans ister.
Müdahalede en çok yapılan hata parolayı değiştirip işi bitmiş saymaktır. Parola değişikliği yeni girişleri durdurur, ama elde kalan erişim belirteci süresi dolana kadar çalışabilir; CAE destekleyen istemci ve kaynaklarda bu süre kısalır, desteklemeyenlerde kısalmaz. Doğru sıra: oturumları ve yenileme belirteçlerini iptal et (Entra'da kullanıcının oturumlarını iptal etme işlemi), parolayı sıfırla, kayıtlı MFA yöntemlerini denetle, kalıcılık izlerini (kural, onay, anahtar) temizle, sonra o kullanıcının son günlerdeki bütün etkileşimsiz girişlerini gözden geçir.
createdDateTime isInteractive ipAddress location appDisplayName status.errorCode deviceDetail 2026-11-14T07:58:10Z true 198.51.100.23 Istanbul,TR OfficeHome 0 Windows 11, Edge, isCompliant=true 2026-11-14T08:31:44Z false 198.51.100.23 Istanbul,TR Outlook 0 Windows 11, Edge, isCompliant=true 2026-11-14T08:52:03Z false 203.0.113.77 Amsterdam,NL Outlook 0 Linux, Chrome, isCompliant=false 2026-11-14T09:05:19Z false 203.0.113.77 Amsterdam,NL OfficeHome 0 Linux, Chrome, isCompliant=false 203.0.113.77 adresinden isInteractive=true olan kayıt: yok Authentication Details (08:52:03): MFA requirement satisfied by claim in the token
Dikkat: Bu tabloda imkânsız seyahat de var (İstanbul'dan Amsterdam'a yaklaşık 20 dakika), ama asıl ipucu başka: yeni adresten hiç etkileşimli giriş yok, cihaz yönetilmiyor, tarayıcı ve işletim sistemi değişmiş. VPN, cihazı ve tarayıcıyı değiştirmez.
Saklama ve lisans: logun var olduğu süre
Bulut loglarının en sinsi sınırı süredir. Bir olay çoğu zaman haftalar sonra fark edilir. O gün geriye baktığınızda logun hâlâ orada olup olmadığına lisansınız karar verir.
Microsoft açıkça yazar: Entra ID Free'den P1'e geçmek geçmişi geri getirmez; yükseltme anında yalnızca son yedi günün kaydı görünür, süresi dolmuş veri, önceden dışarı aktarılmadıysa kurtarılamaz. Birleşik denetim günlüğünde de Audit (Standard) süresi 17 Ekim 2023'te 90 günden 180 güne çıktı; bu tarihten önceki kayıtlar 90 gün tutuldu.
Bu yüzden olgun bir SOC, bulut loglarını kendi SIEM'ine ya da bir depolama hesabına sürekli aktarır ve saklama süresini sağlayıcının varsayılanına değil, kendi olay müdahale ihtiyacına göre belirler. CySA+ hedeflerindeki 'retention' maddesi tam olarak budur. Aktarımın nasıl yapılacağını SIEM dersinde göreceksiniz.
| Kaynak | Varsayılan saklama | Not |
|---|---|---|
| Entra ID oturum açma ve denetim kayıtları | Free: 7 gün; P1 ve P2: 30 gün | Daha uzunu için Azure Monitor ile depolama hesabına ya da SIEM'e aktarım |
| Entra ID riskli oturum açma raporu | Free: 7 gün; P1: 30 gün; P2: 90 gün | Algılama ayrıntılarının çoğu P2 ister |
| Microsoft 365 birleşik denetim günlüğü | Audit (Standard): 180 gün | Audit (Premium): E5 kullanıcılarının Exchange, SharePoint, OneDrive ve Entra kayıtları 1 yıl; ek lisansla 10 yıla kadar |
| AWS CloudTrail olay geçmişi | Son 90 günün yönetim olayları, bölge başına | Trail ile S3'e yazılan kayıt, kova tutulduğu sürece |
| Google Workspace denetim günlükleri | 6 ay | Yönetici günlüğü, kullanıcı günlüğü, Gmail ve OAuth belirteç günlüğü; süreyi yöneticiler değiştiremez |
Dikkat: Hesap örneği: olay 40 gün sonra fark edildi, kiracı P1 lisanslı ve loglar hiçbir yere aktarılmamış. Entra oturum açma kayıtlarında ilk girişin izi yoktur, çünkü 30 gün dolmuştur. Birleşik denetim günlüğünde (180 gün) gelen kutusu kuralı hâlâ görünür. Bir kaynağın susması olayın olmadığını göstermez; logun süresinin dolduğunu gösterebilir.
Okumak bilmek değildir. Her antrenmanı önce kendiniz yapın, cevabı sonra açın.
Oku ve yorumla
Hangi model, kimin logu?
Aşağıdaki dört durumun her biri için hizmet modelini (IaaS, PaaS, SaaS) yazın ve sorulan işin ya da logun müşteride mi sağlayıcıda mı olduğunu bir cümleyle açıklayın.
1) Kiralanan bir Linux sanal makinesinde SSH kaba kuvvet denemelerini gösteren auth.log kim tarafından toplanır? 2) Microsoft 365'te bir kullanıcının parolası çalındı ve e-postası okundu. Olayı araştırmak kimin işi? 3) Yönetilen bir veritabanı hizmetinin altındaki işletim sistemine yama geçmek kimin işi? 4) Google Workspace'te bir çalışanın geçen ayki oturum açma kayıtlarını kim üretir, siz nereden okursunuz?
Cevap: 1) IaaS: işletim sistemi müşterinin olduğu için logu da müşteri toplar; sağlayıcı sanal makinenin içini görmez. 2) SaaS: hesaplar ve erişim yönetimi her modelde müşteridedir; araştırma müşterinin işidir, kanıtı sağlayıcının açtığı oturum açma ve denetim kayıtlarından okur. 3) PaaS: işletim sistemi sağlayıcınındır, yamayı sağlayıcı geçer. 4) SaaS: kayıtları sağlayıcı üretir, müşteri yönetici konsolundaki denetim günlüklerinden okur; Google bunları 6 ay tutar, bir ay önceki kayıt bu yüzden hâlâ oradadır.Oku ve yorumla
Oturum açma kayıtlarını okuyun
Aşağıdaki Entra ID oturum açma kayıtları
b.arslan@example.comhesabına aittir. Kayıtları sırayla yorumlayın: ne oldu, hangi teknikler görülüyor, hangi satır bir yanlış pozitif olabilir, ilk üç müdahale adımı nedir?createdDateTime isInteractive ipAddress location status.errorCode conditionalAccessStatus deviceDetail 2026-11-10T06:40:02Z true 203.0.113.150 Frankfurt,DE 50074 notApplied Windows 10, Chrome 2026-11-10T06:41:15Z true 203.0.113.150 Frankfurt,DE 50074 notApplied Windows 10, Chrome 2026-11-10T06:42:31Z true 203.0.113.150 Frankfurt,DE 50074 notApplied Windows 10, Chrome 2026-11-10T06:43:48Z true 203.0.113.150 Frankfurt,DE 50074 notApplied Windows 10, Chrome 2026-11-10T06:45:09Z true 203.0.113.150 Frankfurt,DE 0 notApplied Windows 10, Chrome 2026-11-10T07:30:55Z true 198.51.100.40 Ankara,TR 0 success Windows 11, Edge, isCompliant=true 2026-11-10T09:12:20Z false 203.0.113.150 Frankfurt,DE 0 notApplied Windows 10, Chrome Birleşik denetim günlüğü, 2026-11-10T06:49:37Z, ClientIP 203.0.113.150: Operation: New-InboxRule Parameters: ForwardTo=fin-arsiv@example.net; SubjectContainsWords=fatura; MoveToFolder=RSS Feeds
- Hata kodu 50074'ün ne dediğini hatırlayın: parola doğru mu, yanlış mı?
- Başarılı satırları ayırın; hangisi kullanıcının bilinen cihazından?
- Gelen kutusu kuralının IP adresini oturum açma kayıtlarıyla eşleştirin.
Cevap: 203.0.113.150 parolayı biliyor: 50074 'güçlü kimlik doğrulama gerekli ve MFA sınaması geçilmedi' demektir, yanlış parola olsaydı 50126 görülürdü. Dört kesilen denemenin ardından 06:45'te başarı gelmiş: kullanıcı bildirimleri sonunda onaylamış, yani MFA yorgunluğu (T1621). Koşullu erişimin notApplied olması, yönetilmeyen cihazdan girişi engelleyen bir politika bulunmadığını gösterir. 07:30'daki Ankara girişi kullanıcının kendisidir: uyumlu kurumsal cihaz, politika başarılı; 'Ankara ile Frankfurt arasında imkânsız seyahat' uyarısı çıkarsa yanlış yorumlanmamalı, iki ayrı kişi aynı anda hesabı kullanıyor. 06:49'daki kural fatura konulu postaları dışarı iletiyor ve kimsenin bakmadığı bir klasöre taşıyor (T1114.003 ve T1564.008). 09:12'deki etkileşimsiz giriş, saldırganın oturumunun belirteçle sürdüğünü gösterir. İlk üç adım: kullanıcının oturumlarını ve yenileme belirteçlerini iptal etmek, parolayı sıfırlayıp MFA yöntemlerini denetlemek, kuralı kaldırıp dışarı iletilmiş iletileri belirlemek.Hesapla
İmkânsız seyahat hesabı
Her durum için iki etkinlik arasındaki ortalama hızı km/sa olarak hesaplayın ve 'olası', 'imkânsız' ya da 'sınırda, başka sinyal gerekli' diye karar verin. Eşik olarak saatte 1 000 km kullanın: ticari uçaklar seyir hızında bunun altında kalır, kapıdan kapıya ortalama hız çok daha düşüktür.
Mesafeler büyük daire mesafesidir (yuvarlanmış). a) 09:12 UTC İstanbul, 09:47 UTC Amsterdam; mesafe 2 212 km. b) 08:05 UTC Ankara, 11:50 UTC Frankfurt; mesafe 2 197 km. c) 22:40 UTC İstanbul, ertesi gün 07:10 UTC Singapur; mesafe 8 642 km. d) Birinci kayıt Entra portalından, Türkiye saatiyle (UTC+3) okunmuş: 14:20 İstanbul. İkinci kayıt CloudTrail'den: eventTime 15:00Z, Frankfurt. Mesafe 1 867 km.
- Bütün saatleri UTC'ye çevirin.
- Aradaki süreyi saat cinsinden yazın (35 dakika = 0,583 saat).
- Hız = mesafe / süre. Sonucu eşikle karşılaştırın.
Cevap: a) 35 dakika = 0,583 saat; 2 212 / 0,583 = yaklaşık 3 790 km/sa: imkânsız. Yine de Amsterdam adresinin kurumun VPN ya da bulut ara sunucusu çıkışı olup olmadığına bakılır. b) 3 saat 45 dakika = 3,75 saat; 2 197 / 3,75 = yaklaşık 586 km/sa: olası, doğrudan bir uçuş bu sürede yapılabilir. c) 8 saat 30 dakika = 8,5 saat; 8 642 / 8,5 = yaklaşık 1 017 km/sa: eşiğin hemen üstünde, sınırda. Büyük daire en kısa yol olduğu ve havalimanı süresi eklenmediği için kapıdan kapıya gerçekten imkânsıza yakındır, ama karar cihaz, tarayıcı ve sonraki işlemler gibi başka sinyallerle verilir. d) 14:20 Türkiye saati 11:20 UTC'dir; 15:00 UTC ile arası 3 saat 40 dakika = 3,667 saat; 1 867 / 3,667 = yaklaşık 509 km/sa: olası. Saatleri çevirmeden 14:20 ile 15:00 karşılaştırılsaydı 40 dakika bulunur ve 2 800 km/sa gibi sahte bir 'imkânsız' çıkardı.Oku ve yorumla
CloudTrail olaylarını sıraya koyun
Aşağıdaki CloudTrail olaylarını zaman sırasına koyun, saldırganın ne yaptığını adım adım anlatın, her adımı ATT&CK'e eşleyin ve bu hesapta olay müdahalesini zorlaştıracak bir eksikliği belirtin.
Olay eventTime eventName userIdentity.type / ad sourceIPAddress errorCode readOnly A 2026-11-12T03:02:40Z StopLogging IAMUser / ci-deploy 203.0.113.88 - false B 2026-11-12T02:21:05Z ListBuckets IAMUser / ci-deploy 203.0.113.88 - true C 2026-11-12T02:19:12Z ListUsers IAMUser / ci-deploy 203.0.113.88 AccessDenied true D 2026-11-12T02:16:51Z CreateAccessKey IAMUser / e.celik 203.0.113.88 - false E 2026-11-12T02:14:07Z ConsoleLogin IAMUser / e.celik 203.0.113.88 - false F 2026-11-12T02:20:30Z ListRoles IAMUser / ci-deploy 203.0.113.88 AccessDenied true E için additionalEventData: MFAUsed = No D için requestParameters.userName = ci-deploy Trail yapılandırması: yalnızca yönetim olayları; S3 veri olayları kapalı.
Cevap: Sıra: E, D, C, F, B, A. E: e.celik MFA'sız konsola giriyor; geçerli hesapla giriş (T1078.004). D: iki dakika sonra ci-deploy kullanıcısı için uzun ömürlü bir erişim anahtarı oluşturuluyor; kalıcılık (T1098.001). C ve F: yeni anahtarla kullanıcılar ve roller listelenmeye çalışılıyor, AccessDenied alınıyor; saldırgan anahtarın yetkilerini yokluyor. B: kovalar listeleniyor ve bu başarılı; ci-deploy S3'e erişebiliyor. A: kayıt durduruluyor; log kapatma (T1685.002, eski T1562.008). Hepsi aynı adresten. Eksiklik: S3 veri olayları kapalı olduğu için saldırganın kovalardan hangi nesneleri okuduğu (GetObject) hiç kaydedilmemiştir; üstelik StopLogging'den sonraki yönetim olayları da trail'e yazılmaz (olay geçmişinde ise 90 gün görünmeye devam eder). Müdahale: ci-deploy anahtarını kapatmak, e.celik'in parolasını ve oturumlarını sıfırlamak, trail'i yeniden başlatmak ve StopLogging için alarm kurmak.Oku ve yorumla
Denetim günlüğünde kalıcılık avı
Aşağıdaki Entra denetim günlüğü ve birleşik denetim günlüğü satırlarından hangilerinin bir ele geçirmeden sonra kalıcılık için kullanılmış olabileceğini seçin, nedenini yazın ve her biri için temizleme adımını söyleyin.
activityDateTime activityDisplayName initiatedBy target 2026-11-03T10:02:11Z Add member to role admin.ops@example.com y.ozturk (Helpdesk Administrator) 2026-11-08T23:41:09Z User registered security info k.sahin@example.com k.sahin 2026-11-08T23:44:30Z Consent to application k.sahin@example.com MailBackupPro 2026-11-08T23:44:31Z Add delegated permission grant k.sahin@example.com MailBackupPro (Mail.Read, offline_access) 2026-11-09T09:15:00Z Disable account admin.ops@example.com eski.stajyer Birleşik denetim günlüğü: 2026-11-08T23:50:12Z UpdateInboxRules UserId k.sahin@example.com ClientIP 203.0.113.200
Cevap: Şüpheli olanlar k.sahin'in gece 23:41 ile 23:50 arasındaki dört işlemidir. 'User registered security info': yeni bir MFA yöntemi kaydedilmiş; saldırgan kendi telefonunu eklemiş olabilir, kullanıcıyla doğrulanıp tanınmayan yöntem silinmelidir. 'Consent to application' ve 'Add delegated permission grant': kullanıcı adına bir uygulamaya posta okuma ve çevrimdışı erişim izni verilmiş (T1528); parola değişse bile uygulama erişebilir, izin ve gerekiyorsa uygulama kiracıdan kaldırılmalıdır. 'UpdateInboxRules': Outlook istemcisinden kural değişikliği, yabancı bir adresten; kuralın içeriğine bakılmalı, iletme ya da silme varsa kaldırılmalıdır (T1114.003, T1564.008). Rol ataması ve hesap kapatma mesai saatinde yöneticiden gelmiş ve beklenen işlemlerdir; yine de değişiklik kaydıyla doğrulanır. Ek adım: k.sahin'in oturumları iptal edilir, parolası sıfırlanır ve 23:41 öncesindeki oturum açma kayıtlarında ilk girişin nereden yapıldığı aranır.
Bu dersin 28 puanlanan sorusundan her seferinde karışık 20 tanesi gelir: çoktan seçmeli, senaryo, doğru-yanlış ve boşluk doldurma. Her soru bir kez cevaplanır ve açıklaması hemen gösterilir. Geçme ölçütü %80.
Yazarak cevaplanacak sorular
Bunlar puanlanmaz. Cevabınızı kâğıda ya da not defterinize yazın, sonra ölçütlerle karşılaştırın. Bir şeyi kendi cümlelerinizle anlatmak, bildiğinizi sandığınız yerdeki boşluğu gösterir.
Bir şirketin e-postası Microsoft 365'te (SaaS), müşteri portalı ise AWS'de kiralanan sanal makinelerde (IaaS) çalışıyor. Bu iki ortam için güvenlik sorumluluğunun nasıl bölüştüğünü, bir olayda hangi logların elinizde olacağını ve olaydan önce açılması ya da ayarlanması gereken üç şeyi anlatın.
Bir kullanıcı kimlik avı e-postasındaki bağlantıya tıkladığını ve oturum açma sayfasında MFA'yı onayladığını bildiriyor. Saldırganın oturum çerezini ya da belirteçlerini çalmış olabileceğinden şüpheleniyorsunuz. Hangi loglarda neye bakarsınız, bunu VPN gibi masum bir açıklamadan nasıl ayırırsınız ve müdahaleyi hangi sırayla yaparsınız?