Aşama 5: SOC'un izlediği sistemler · Ders 5.5
Linux 2: kimlik doğrulama logları, journald, auditd
Bir Linux sunucusunda kimlik doğrulama kayıtlarını, journald günlüğünü ve auditd kayıtlarını bulup satır satır okuyabilir, SSH kaba kuvvetini, başarıya ulaşan girişi, yetki yükseltmeyi ve silinen bir logu kanıtıyla gösterebilirsiniz.
Bir Linux sunucusuna biri girdiğinde, giremediğinde ya da girdikten sonra root olduğunda iz birkaç yere düşer: metin halindeki kimlik doğrulama logu, systemd'nin ikili günlüğü journald, giriş kayıtlarını tutan wtmp ve btmp ve açılmışsa çekirdeğin denetim kaydı auditd. Konu bu kayıtları satır satır okumak ve dört tipik olayı (kaba kuvvet, başarıya ulaşan giriş, yeni kullanıcı ile root yetkisi, silinen log) onlarla izlemektir. Süreçler ve kullanıcılar önceki dersin, syslog biçimi 2. aşamadaki 'Ağı işletmek' dersinin, log biçimlerinin karşılaştırması bir sonraki dersin konusudur.
Linux loglarını nereye yazar?
Linux'ta bir program log yazmak istediğinde çoğu zaman dosyayı kendisi açmaz; mesajı sisteme verir. Bugünkü dağıtımlarda bu mesajı önce systemd-journald alır ve kendi ikili günlüğüne (journal) yazar. Sistemde rsyslog kuruluysa journald mesajları ona da iletir; rsyslog da kurallarına bakıp her mesajı /var/log altındaki bir metin dosyasına yazar. Yani aynı sshd satırı çoğu sunucuda iki yerde durur: journal'da ve bir metin dosyasında.
rsyslog dosyayı mesajın tesisine (facility) göre seçer. Tesis, mesajın hangi tür programdan geldiğini söyleyen etikettir: auth ve authpriv kimlik doğrulama, kern çekirdek, cron zamanlanmış görevler. sshd'nin varsayılan tesisi AUTH'tur (sshd_config, SyslogFacility). Tesis ve önem düzeyinin (severity) ayrıntısı 2. aşamadaki syslog konusundadır.
Dosya adları dağıtım ailesine göre değişir ve sınavda da işte de ilk karışan şey budur:
- Debian ve Ubuntu: kimlik doğrulama satırları (sshd, sudo, su, useradd, PAM)
/var/log/auth.logdosyasına, neredeyse her şey/var/log/syslogdosyasına, çekirdek mesajları/var/log/kern.logdosyasına gider. - RHEL, Rocky, AlmaLinux, Fedora: kimlik doğrulama satırları ayrı bir dosyaya, genel sistem mesajları
/var/log/messagesdosyasına gider. Bu ailedeauth.logvekern.logyoktur; çekirdek mesajları damessagesiçindedir. RHEL'in sshd_config dosyası sshd'yiSyslogFacility AUTHPRIVile çalıştırır. - Debian 12 ve sonrası: rsyslog artık varsayılan olarak kurulmuyor. Yeni kurulmuş bir Debian sunucusunda
/var/log/auth.loghiç olmayabilir; bütün kayıtlar yalnızca journal'dadır vejournalctlile okunur. Dosyayı bulamadığınızda ilk sorunuz 'rsyslog kurulu mu?' olmalıdır.
Bir de metin olmayan, ikili (binary) giriş kayıtları vardır: wtmp, btmp ve lastlog (aşağıda). Çekirdeğin denetim kayıtları ise auditd tarafından /var/log/audit/audit.log dosyasına yazılır.
| Ne | Debian / Ubuntu | RHEL ailesi | Nasıl okunur |
|---|---|---|---|
| Kimlik doğrulama (sshd, sudo, su, PAM) | /var/log/auth.log | /var/log/secure | less, grep, journalctl |
| Genel sistem mesajları | /var/log/syslog | /var/log/messages | less, grep, journalctl |
| Çekirdek | /var/log/kern.log | /var/log/messages içinde | journalctl -k, dmesg |
| Başarılı girişler, çıkışlar, yeniden başlatmalar | /var/log/wtmp | /var/log/wtmp | last |
| Başarısız girişler | /var/log/btmp | /var/log/btmp | lastb (root ile) |
| Her kullanıcının son girişi | /var/log/lastlog | /var/log/lastlog | lastlog |
| systemd günlüğü | /var/log/journal/ | /var/log/journal/ ya da /run/log/journal/ | journalctl |
| Çekirdek denetim kaydı | /var/log/audit/audit.log | /var/log/audit/audit.log | ausearch, aureport |
sshd satırlarını tek tek okumak
Bir SSH girişinin her adımı auth.log'a bir satır bırakır. Satırın başı rsyslog'undur: tarih, saat, makine adı, programın adı ve köşeli parantez içinde süreç numarası (PID). İki nokta üst üsteden sonrası programın kendi mesajıdır. Aynı bağlantının bütün satırları aynı PID'i taşır; bir bağlantının hikâyesini PID'e göre süzerek okursunuz.
OpenSSH'ın kaynak kodundaki biçim şudur: Accepted ya da Failed, yöntem, for, kullanıcı adı, from, kaynak adres, port, kaynak port ve ssh2. Kullanıcı sistemde yoksa addan önce invalid user gelir; açık anahtarla girişte sona anahtarın türü ve parmak izi eklenir.
Accepted password/Accepted publickey: başarılı giriş, parolayla ya da anahtarla.Failed password for root: kullanıcı var, parola yanlış.Invalid user admin: sistemdeadminyok. Ardından genellikleFailed password for invalid user admingelir: sshd, kullanıcının var olup olmadığını sızdırmamak için olmayan kullanıcıya da parola sorar.Connection closed by authenticating user root ... [preauth]: istemci kimlik doğrulama bitmeden çıktı.[preauth]satırın kimlik doğrulama öncesi aşamada yazıldığını gösterir; kaba kuvvet araçları her denemeden sonra bu izi bırakır.error: maximum authentication attempts exceeded: aynı bağlantıda deneme sınırı (MaxAuthTries) aşıldı; ardındanDisconnecting authenticating user ...: Too many authentication failures [preauth]gelir.Disconnected from user deploy: açık bir oturum kapandı; girişin bittiği an.
Asıl okunacak üçlü şudur: kim (kullanıcı adı), nereden (kaynak adres), sonuç (Accepted, Failed, Invalid).
Nov 15 03:05:12 app01 sshd[31420]: Accepted publickey for mert from 192.168.10.24 port 50112 ssh2: ED25519 SHA256:q3Vm8kR2tYb5LwXnC0dPe7HsJf4AaZ1uGiN6oT9yE2c Nov 15 03:05:12 app01 sshd[31420]: pam_unix(sshd:session): session opened for user mert(uid=1000) by (uid=0) Nov 15 03:12:40 app01 sshd[31502]: Invalid user admin from 198.51.100.77 port 52114 Nov 15 03:12:42 app01 sshd[31502]: Failed password for invalid user admin from 198.51.100.77 port 52114 ssh2 Nov 15 03:12:44 app01 sshd[31502]: Connection closed by invalid user admin 198.51.100.77 port 52114 [preauth] Nov 15 03:41:09 app01 sshd[31420]: Disconnected from user mert 192.168.10.24 port 50112 Nov 15 03:41:09 app01 sshd[31420]: pam_unix(sshd:session): session closed for user mert
Dikkat: OpenSSH 9.8'den (Temmuz 2024) bu yana oturum işini ayrı bir program yapar ve satırların bir kısmı sshd[...] yerine sshd-session[...] adıyla, 10.0'dan bu yana kimlik doğrulama satırlarının bir kısmı da sshd-auth[...] adıyla yazılır. grep 'sshd\[' gibi dar bir arama yeni sürümlerde satır kaçırır; grep sshd ya da mesajın kendisi üzerinden arayın.
sudo, su ve hesap değişiklikleri
Bir saldırgan içeri girdikten sonra ilk iş yetkisini büyütmek ister. Linux'ta bunun olağan yolu sudo'dur ve sudo çalıştırdığı her komutu loglar. sudoers belgesindeki biçim şudur: kullanıcı adı, iki nokta üst üste, sonra noktalı virgülle ayrılmış alanlar: TTY (komutun yazıldığı terminal), PWD (o anki dizin), USER (komutun hangi kullanıcı olarak çalıştırıldığı) ve COMMAND (bağımsız değişkenleriyle tam komut).
Reddedilen bir sudo denemesinde sebep kullanıcı adından hemen sonra gelir: user NOT in sudoers (kullanıcı sudoers dosyasında yok), command not allowed (kullanıcı var ama bu komuta izni yok), 3 incorrect password attempts (parola üç kez yanlış girildi; üç, passwd_tries ayarının varsayılanıdır). Sıradan bir kullanıcı hesabından gelen user NOT in sudoers satırı, o hesabı kullanan kişinin yetkisi olmayan bir şey denediğini söyler ve ele geçirilmiş hesabın tipik izlerinden biridir.
su başka bir kullanıcıya, çoğunlukla root'a geçer. util-linux'un su programı başarılı geçişi (to root) deploy on pts/1, başarısız geçişi FAILED SU (to root) deploy on pts/1 diye yazar; PAM de ayrıca bir oturum satırı ekler.
Hesap değişikliklerini shadow paketinin araçları loglar: useradd yeni kullanıcıyı new user: name=..., UID=..., GID=..., home=..., shell=..., from=... biçiminde, usermod bir gruba eklemeyi add 'ad' to group 'grup' biçiminde, passwd parola değişikliğini yazar. Bir saldırganın 'parola değişse de geri dönebileyim' diye açtığı hesap (kalıcılık, persistence) tam burada görünür.
Nov 15 03:14:20 app01 sudo: backup : TTY=pts/1 ; PWD=/home/backup ; USER=root ; COMMAND=/usr/sbin/useradd -m -s /bin/bash sysupdate Nov 15 03:14:20 app01 sudo: pam_unix(sudo:session): session opened for user root(uid=0) by backup(uid=1002) Nov 15 03:14:20 app01 useradd[31650]: new group: name=sysupdate, GID=1003 Nov 15 03:14:20 app01 useradd[31650]: new user: name=sysupdate, UID=1003, GID=1003, home=/home/sysupdate, shell=/bin/bash, from=/dev/pts/2 Nov 15 03:14:31 app01 usermod[31662]: add 'sysupdate' to group 'sudo' Nov 15 03:20:03 app01 sudo: ozan : user NOT in sudoers ; TTY=pts/3 ; PWD=/home/ozan ; USER=root ; COMMAND=/bin/bash Nov 15 03:22:47 app01 su[31801]: (to root) mert on pts/0 Nov 15 03:22:47 app01 su[31801]: pam_unix(su:session): session opened for user root(uid=0) by mert(uid=1000)
Dikkat: sudo satırında iki kullanıcı vardır ve sık karıştırılır: baştaki ad (burada backup) komutu yazan kişidir, USER= alanı ise komutun kimin yetkisiyle çalıştığıdır. 'Kim yaptı?' sorusunun cevabı baştaki addır.
Giriş kayıtları: last, lastb, lastlog
/var/log/wtmp, /var/log/btmp ve /var/log/lastlog sabit uzunlukta kayıtlardan oluşan ikili dosyalardır. Her birini okuyan komut ayrıdır:
last: wtmp'yi okur ve başarılı girişleri en yeniden eskiye listeler: kullanıcı, terminal, kaynak adres, giriş ve çıkış saati, süre.still logged inhâlâ açık oturumu,reboot system bootsatırı yeniden başlatmayı gösterir. En alttawtmp beginssatırı dosyanın hangi andan beri kayıt tuttuğunu söyler.lastb: btmp'yi okur, yani başarısız girişleri listeler. btmp parola denemelerini içerdiği için yalnızca root okuyabilir; komutusudoile çalıştırırsınız. SSH denemelerinde terminal sütunundassh:nottygörünür.lastlog: her hesabın yalnızca son girişini gösterir. Hiç girilmemiş hesaplarda**Never logged in**yazar. Bir servis hesabının karşısında bir dış adres görmek güçlü bir ipucudur.
Bu dosyalar zaman damgasını 32 bitle tuttukları için 2038'den sonra kullanılamayacaklar. Debian 13 bu yüzden last, lastb ve lastlog komutlarını kaldırdı: last yerine wtmpdb paketindeki wtmpdb, lastlog yerine lastlog2 geliyor; lastb'nin verdiği bilgiye en yakın komut lslogins --failed'dır. Eski bir RHEL ya da Ubuntu sunucusunda bu komutları bulursunuz; yeni bir Debian'da bulamazsanız sebebi budur.
$ last -n 4 backup pts/1 198.51.100.77 Sun Nov 15 03:13 still logged in mert pts/0 192.168.10.24 Sun Nov 15 03:05 - 03:41 (00:35) mert pts/0 192.168.10.24 Sat Nov 14 09:12 - 17:48 (08:36) reboot system boot 6.8.0-48-generic Sat Nov 14 08:58 still running wtmp begins Tue Nov 3 08:14:02 2026 $ sudo lastb -n 3 backup ssh:notty 198.51.100.77 Sun Nov 15 03:13 - 03:13 (00:00) backup ssh:notty 198.51.100.77 Sun Nov 15 03:13 - 03:13 (00:00) root ssh:notty 198.51.100.77 Sun Nov 15 03:12 - 03:12 (00:00) btmp begins Sun Nov 1 00:00:04 2026 $ lastlog -u backup Username Port From Latest backup pts/1 198.51.100.77 Sun Nov 15 03:13:51 +0300 2026
journald ve journalctl
journald her mesajı alanlarıyla birlikte saklar: mesajın metni (MESSAGE), önem düzeyi (PRIORITY), programın adı, PID'i, hangi systemd biriminden (unit) geldiği, açılış (boot) kimliği. Bu yüzden journal'ı metin dosyası gibi grep'lemek yerine alanlara göre sorgularsınız. En sık kullanılan seçenekler:
journalctl -u ssh: yalnızca bir birimin kayıtları. Birimin adı dağıtıma göre değişir: Debian ve Ubuntu'dassh.service, RHEL ailesindesshd.service. Yanlış adı yazarsanız hata değil, boş bir sonuç alırsınız.journalctl -f:tail -fgibi; yeni kayıtları geldikçe gösterir.journalctl --since "2026-11-15 03:00" --until "2026-11-15 04:00": zaman aralığı.today,yesterday,"1 hour ago"gibi ifadeler de kabul edilir.journalctl -p err: önem düzeyine göre süzer. Tek bir düzey yazılırsa o düzey ve ondan daha önemli olanlar gösterilir. Düzeyler syslog'un 0 (emerg) ile 7 (debug) arasındaki sekiz düzeyidir; err 3, warning 4, info 6'dır. Dikkat: sshd'ninFailed passwordveAcceptedsatırları info (6) düzeyindedir;-p warningile bakan biri kaba kuvvetin çoğunu göremez. Önem düzeyi saldırının ciddiyetini değil, programın mesajı nasıl etiketlediğini söyler.journalctl -t sudo: syslog tanıtıcısına (identifier) göre süzer; sudo gibi kendi birimi olmayan programlar için kullanışlıdır.journalctl -o jsonya da-o json-pretty: her kaydı bütün alanlarıyla (MESSAGE,PRIORITY,_SYSTEMD_UNIT,_PID, mikrosaniyelik__REALTIME_TIMESTAMP) JSON olarak verir. Bir SIEM'e ya da bir betiğe veri aktarırken bu biçim kullanılır.journalctl -b -1: bir önceki açılışın kayıtları;--list-bootsaçılışları listeler.
Önemli bir ayrıntı kalıcılıktır (persistence). journald kayıtları ya diskte /var/log/journal altında ya da bellekte /run/log/journal altında tutar. Storage= ayarı auto ise /var/log/journal dizini yoksa günlük yalnızca bellektedir ve yeniden başlatmada silinir. Güncel journald.conf belgesi varsayılanı persistent olarak verir, ama eski sürümlerde ve bazı dağıtımlarda varsayılan auto'dur. journalctl --list-boots yalnızca son açılışı gösteriyorsa günlük kalıcı değildir.
$ journalctl -u ssh --since "2026-11-15 03:12" --until "2026-11-15 03:14" --no-pager | head -4 Nov 15 03:12:40 app01 sshd[31502]: Invalid user admin from 198.51.100.77 port 52114 Nov 15 03:12:42 app01 sshd[31502]: Failed password for invalid user admin from 198.51.100.77 port 52114 ssh2 Nov 15 03:12:44 app01 sshd[31502]: Connection closed by invalid user admin 198.51.100.77 port 52114 [preauth] Nov 15 03:12:47 app01 sshd[31506]: Failed password for root from 198.51.100.77 port 52130 ssh2
auditd: çekirdeğin tuttuğu kayıt
auth.log, programların anlatmak istediğini içerir. Saldırgan sudo'yu hiç kullanmazsa ya da bir dosyayı sessizce okursa orada iz kalmaz. auditd bu boşluğu kapatır: çekirdek, kurallara uyan her sistem çağrısında (system call) bir kayıt üretir ve auditd bunu /var/log/audit/audit.log dosyasına yazar. Kurallar /etc/audit/rules.d/ altındaki dosyalardan yüklenir; auditctl -l yüklü kuralları listeler.
İki tür kural vardır:
- Dosya izleme (watch):
-w /etc/passwd -p wa -k identitykuralı/etc/passwddosyasına yazmayı (w) ve özniteliklerinin değişmesini (a) kaydeder.-piçin harfler r (okuma), w (yazma), x (çalıştırma) ve a (öznitelik) harfleridir. auditctl belgesi bu-wyazımını performans nedeniyle artık eskimiş (deprecated) sayar ve aynı kuralın sistem çağrısı biçimini önerir:-a always,exit -F arch=b64 -F path=/etc/passwd -F perm=wa -k identity. Her iki yazımı da sahada görürsünüz. - Sistem çağrısı kuralı:
-a always,exit -F arch=b64 -S execve -F euid=0 -F auid>=1000 -F auid!=unset -k rootcmd. Okunuşu: sistem çağrısından çıkarken her zaman kaydet (always,exit); 64 bitlik çağrılar için; çağrı execve, yani bir program çalıştırılıyor; etkin kullanıcı root; ama oturumu açan kişi sıradan bir kullanıcı (1000 ve üstü) ve bu değer tanımlı. Kısacası: 'gerçek bir kullanıcının root olarak çalıştırdığı her komut'.
-k ile verilen anahtar (key), kurala bir ad koyar (en fazla 31 bayt). Kayıtları aramak için kuralı değil anahtarı kullanırsınız: ausearch -k rootcmd -i o anahtara düşen bütün olayları, -i sayesinde sayıların karşılığını (kullanıcı adları, sistem çağrısı adları, okunur tarih) yazarak getirir. aureport özet verir: aureport -au kimlik doğrulama denemelerini, aureport -l --failed başarısız girişleri, aureport -k --summary anahtar başına olay sayısını listeler.
auditd'nin bir SOC analisti için en değerli alanı auid'dir (audit user ID, loginuid). auid, kullanıcı oturum açtığında atanır ve o oturumdan doğan bütün süreçlere aynen geçer: kullanıcı sudo ya da su ile root olsa bile uid=0 olur ama auid değişmez. Bir komutun root olarak çalıştığını uid ve euid, onu aslında kimin çalıştırdığını auid söyler. Hiç oturum açılmamış süreçlerde (servisler) auid tanımsızdır ve 4294967295 (yani -1) olarak görünür; kurallarda bunu unset diye yazabilirsiniz.
Loglar neden makinede kalmamalı?
Loglar sonsuza kadar büyüyemez. logrotate onları düzenli aralıklarla döndürür (rotation): auth.log dosyası auth.log.1 olur, eskiler sıkıştırılıp auth.log.2.gz, auth.log.3.gz diye adlandırılır, en eskileri silinir. Kurallar /etc/logrotate.d/ altındadır (weekly, rotate 4, compress gibi yönergeler). copytruncate yönergesi dosyayı taşımak yerine kopyalayıp aslını sıfıra keser; logrotate belgesi kopyalama ile kesme arasındaki kısa aralıkta yazılan satırların kaybolabileceğini açıkça söyler. Bir olayı incelerken eski dosyaları da zgrep ile okursunuz. auditd kendi dosyasını kendisi döndürür; dağıtımla gelen auditd.conf'ta dosya 8 MB'a ulaşınca döndürülür ve 5 dosya tutulur.
Asıl sorun güvendir: root olmuş bir saldırgan bu makinedeki her logu silebilir, boşaltabilir ya da içinden kendi satırlarını ayıklayabilir. Çözüm, logları yazıldıkları anda makineden dışarı göndermektir: rsyslog ya da bir ajan, satırları merkezi bir log sunucusuna veya bir SIEM'e (security information and event management) iletir. Saldırgan yerel dosyayı silse bile kopyası dışarıdadır; üstelik merkezde 'bu sunucudan beş dakikadır hiç log gelmiyor' diye ayrı bir alarm kurulabilir.
Merkezde toplamak farklı sunuculardaki olayları tek bir zaman çizelgesinde birleştirir (bunun için bütün saatler NTP ile eşit olmalıdır) ve saklama süresini disk boyutuna değil kurumun politikasına bağlar.
Bu logları okuyan bir savunma da fail2ban'dır. fail2ban auth.log'u ya da journal'ı izler, tanımlı bir desene (örneğin Failed password) uyan satırları kaynak adrese göre sayar, belirli bir süre içinde eşiği aşan adresi güvenlik duvarı kuralıyla bir süre yasaklar ve kendi loguna NOTICE [sshd] Ban 198.51.100.77 gibi bir satır yazar. Dağıtımla gelen jail.conf'taki varsayılanlar: maxretry = 5, findtime = 10m, bantime = 10m. fail2ban tek bir adresten gelen kaba kuvveti iyi durdurur; yüzlerce farklı adresten ikişer üçer gelen dağıtık denemeleri durduramaz. Kalıcı çözüm parolayla girişi kapatıp (PasswordAuthentication no) yalnızca anahtarla girişe izin vermektir.
Akılda kalsın
- Kimlik doğrulama satırları Debian ve Ubuntu'da /var/log/auth.log, RHEL ailesinde başka bir dosyada durur; Debian 12 ve sonrasında rsyslog kurulu değilse yalnızca journal'dadır ve journalctl ile okunur.
- sshd satırını kim, nereden, sonuç diye okuyun: Failed password (yanlış parola), Invalid user (olmayan kullanıcı), Accepted (başarılı giriş); aynı adresten çok sayıda Failed ardından gelen bir Accepted, ele geçirilmiş hesap demektir.
- sudo satırında baştaki ad komutu yazan kişidir, USER= alanı komutun kimin yetkisiyle çalıştığıdır; useradd ve usermod satırları yeni hesabı ve gruba eklenmesini gösterir.
- auditd çekirdeğin gördüğünü kaydeder: -w ya da -a always,exit kuralları, -k anahtarı, ausearch -k ile arama; auid oturumu açan kullanıcıdır ve sudo ile root olunsa bile değişmez.
- Root olmuş bir saldırgan yerel logları silebilir; bu yüzden loglar anında SIEM'e gönderilir, logrotate döndürmeleri bilinir ve boşluk, wtmp başlangıcı, auditd ve journal ile silme izlenir.
Terimler
| Türkçe | English | Anlamı |
|---|---|---|
| Kimlik doğrulama logu | Authentication log (auth.log, secure) | sshd, sudo, su, PAM ve hesap araçlarının satırlarını toplayan metin dosyası. |
| Journal | systemd journal (journald) | systemd'nin mesajları alanlarıyla birlikte sakladığı ikili günlük; journalctl ile okunur. |
| Kalıcı günlük | Persistent journal | /var/log/journal altında diskte tutulan, yeniden başlatmada silinmeyen journal. |
| Giriş kayıt dosyaları | wtmp, btmp, lastlog | Başarılı girişleri, başarısız girişleri ve her hesabın son girişini tutan ikili dosyalar. |
| Kimlik doğrulama öncesi | Pre-authentication ([preauth]) | sshd satırlarındaki etiket; satırın kullanıcı henüz doğrulanmadan yazıldığını gösterir. |
| Kaba kuvvet | Brute force | Doğru parolayı bulana kadar çok sayıda deneme yapma saldırısı; parola tahmini bunun bir biçimidir. |
| Kullanıcı adı tahmini | User enumeration | Sistemde hangi kullanıcı adlarının bulunduğunu bulmaya çalışma; auth.log'da Invalid user satırlarıyla görünür. |
| Yetki yükseltme | Privilege escalation | Sahip olunandan daha yüksek yetki elde etme; Linux'ta çoğunlukla sudo ya da su ile root olmak. |
| Kalıcılık | Persistence | Saldırganın erişimini parola değişse ya da makine yeniden başlasa bile koruma çabası; yeni hesap, eklenen SSH anahtarı. |
| Denetim servisi | auditd (Linux audit daemon) | Çekirdeğin denetim kayıtlarını /var/log/audit/audit.log dosyasına yazan servis. |
| Denetim anahtarı | Audit key (-k) | Bir audit kuralına verilen ad; kayıtlar bu adla aranır. |
| Oturum kullanıcı kimliği | auid (audit user ID, loginuid) | Oturumu açan kullanıcının numarası; sudo ya da su sonrasında da aynı kalır. |
| Log döndürme | Log rotation (logrotate) | Büyüyen log dosyasının düzenli aralıklarla yeniden adlandırılması, sıkıştırılması ve eskilerinin silinmesi. |
| Güvenlik bilgi ve olay yönetimi | SIEM (security information and event management) | Logları merkezde toplayan, ilişkilendiren ve uyarı üreten sistem. |
| Log oynama | Log tampering, log manipulation | Kayıtları silme, boşaltma ya da değiştirme yoluyla izleri yok etme. |
| fail2ban | fail2ban | Logları izleyip eşiği aşan kaynak adresleri güvenlik duvarıyla bir süre yasaklayan araç. |
Kaynaklar ve sınav konuları
- CompTIA Security+ SY0-801 4.8: Given a scenario, use data, artifacts and sources to support a security investigation (Log and trace data types: Authentication, Audit, Server; File/log integrity; Log-parsing techniques)
- CompTIA Security+ SY0-801 2.5: Given a scenario, analyze indicators of malicious activity (Brute force, User enumeration, Privilege escalation, Log manipulation)
- CompTIA Security+ SY0-801 4.4: Explain security alerting and monitoring concepts and tools (Log aggregation, SIEM, syslog)
- CompTIA CySA+ CS0-004 1.1: Explain concepts related to system and network architecture in security operations (Logging concepts: Ingestion, Configuration, Integrity and security, Time synchronization, Retention)
- CompTIA CySA+ CS0-004 1.2: Given a scenario, analyze indicators of potential malicious activity (Identity-based indicators: IAM account compromise, Unauthorized access; Host-related indicators: File system changes)
- CompTIA CySA+ CS0-004 1.3: Given a scenario, use tools to determine malicious activity (Pattern recognition: Regular expressions, Interpreting suspicious commands; Shell script)
- MITRE ATT&CK: Password Guessing (T1110.001), Local Account (T1136.001), Sudo and Sudo Caching (T1548.003), Clear Linux or Mac System Logs (T1685.006, formerly T1070.002)
Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi:
- sshd_config(5): OpenSSH daemon configuration file (MaxAuthTries, LoginGraceTime, SyslogFacility, LogLevel, PerSourcePenalties)
- OpenSSH Release Notes (9.8: sshd-session; 10.0: sshd-auth)
- sudoers(5): Sudo log format, accepted and denied command log entries, passwd_tries
- journalctl(1): Query the systemd journal
- journald.conf(5): Journal daemon configuration (Storage=, SystemMaxUse=)
- auditctl(8): a utility to assist controlling the kernel's audit system
- Debian 12 (bookworm) Release Notes, Chapter 5: Changes to system logging, rsyslog high precision timestamps
- Debian 13 (trixie) Release Notes, Chapter 5: The last, lastb and lastlog commands have been replaced
Bu bölüm sınavın ve işin istediği ayrıntıdır: alanlar, sayılar, uç durumlar. Bir başlığa dokunarak açıp kapatabilirsiniz.
sshd mesajları, ayarları ve sınırları
Aşağıdaki tablo bir SOC analistinin auth.log'da en sık gördüğü sshd mesajlarını, kaynak koddaki biçimleriyle verir.
Satırları belirleyen sshd_config ayarları ve varsayılanları (sshd_config(5)): MaxAuthTries bir bağlantıda izin verilen kimlik doğrulama denemesi sayısıdır, varsayılanı 6'dır; hata sayısı bunun yarısına ulaşınca ek hatalar da loglanır. LoginGraceTime kimlik doğrulama için tanınan süredir, varsayılanı 120 saniye. LogLevel varsayılanı INFO'dur. Var olan bir kullanıcının başarısız açık anahtar denemeleri ancak VERBOSE düzeyinde yazılır; DEBUG kullanıcıların gizliliğini ihlal ettiği için belgede önerilmez.
OpenSSH 9.8 ile gelen PerSourcePenalties varsayılan olarak açıktır: art arda başarısız kimlik doğrulama gibi davranışlar gösteren kaynak adresini bir süre bağlantı reddiyle cezalandırır. Güncel bir sunucuda kaba kuvvet bu yüzden daha kısa bir log izi bırakabilir.
| Mesaj (kısaltılmış) | Ne anlatır | SOC için anlamı |
|---|---|---|
| Accepted password for deploy from 198.51.100.77 port 52790 ssh2 | Parolayla başarılı giriş | Kaynak adres dışarıdaysa ve öncesinde Failed varsa en önemli satır |
| Accepted publickey for mert from ... ssh2: ED25519 SHA256:... | Anahtarla başarılı giriş | Parmak izi beklenmeyen bir anahtarsa authorized_keys'e anahtar eklenmiş olabilir |
| Failed password for root from ... port ... ssh2 | Var olan kullanıcıya yanlış parola | Aynı adresten çok sayıda: kaba kuvvet |
| Invalid user oracle from ... port ... | Sistemde olmayan kullanıcı adı | Kullanıcı adı tahmini (user enumeration), sözlük saldırısı |
| Connection closed by authenticating user root ... [preauth] | İstemci kimlik doğrulama bitmeden çıktı | Araçların her denemeden sonra bıraktığı iz |
| error: maximum authentication attempts exceeded for root from ... ssh2 [preauth] | Bağlantıdaki deneme sınırı aşıldı | Tek bağlantıda çok sayıda deneme |
| Disconnecting authenticating user root ...: Too many authentication failures [preauth] | sshd bağlantıyı kesti | Bir önceki satırın devamı |
| Disconnected from user deploy 198.51.100.77 port 52790 | Açık bir oturum kapandı | Oturumun bitiş saati; süreyi buradan hesaplarsınız |
Dikkat: Debian 12 ve sonrasında rsyslog yüksek hassasiyetli zaman damgasını varsayılan yapar: satırlar Nov 15 03:13:51 yerine 2026-11-15T03:13:51.482117+03:00 diye başlar. Mesajın kendisi aynıdır, yalnızca baştaki tarih biçimi değişir; tarihe göre yazılmış bir grep ya da ayrıştırma kuralı buna göre düzeltilmelidir.
SOC vakası 1: SSH kaba kuvvet
Gece 03:12'de app01 sunucusu için 'çok sayıda başarısız SSH girişi' uyarısı düşüyor. İlk soru: kaç deneme, kimden, hangi kullanıcılara? Bunu auth.log üzerinde birkaç komutla cevaplarsınız.
Adres başına sayan tek satırlığı önceki derste gördünüz. Burada adresi sondan sayarak ($(NF-3): ssh2, port, port sözcüğü, adres) alırız; böylece satırda invalid user olsa da sütun kaymaz. Aynı soruyu kullanıcı adına ve döndürülmüş dosyalara da sorarız.
Bir adres (198.51.100.77) öne çıkıyor; denenen adlar her sunucuda tahmin edilen adlar. Bu, parola tahmini (password guessing, ATT&CK T1110.001) biçimindeki kaba kuvvettir. Tek başına bir olay değil, bir uyarıdır: internete açık her SSH sunucusu her gün bu satırları görür. Önemli olan iki şeydir: denemelerden biri başarılı oldu mu, ve denenen adlar arasında gerçek hesaplar var mı?
Denenen adlardan Invalid user almayanlar (burada root ve backup) gerçekten var olan hesaplardır; önce onlara bakılır.
$ grep -c "Failed password" /var/log/auth.log
412
$ grep "Failed password" /var/log/auth.log | awk '{print $(NF-3)}' | sort | uniq -c | sort -rn | head -3
398 198.51.100.77
11 203.0.113.9
3 192.168.10.24
$ grep "Failed password" /var/log/auth.log | grep 198.51.100.77 \
| sed -E 's/.*for (invalid user )?([^ ]+) from.*/\2/' | sort | uniq -c | sort -rn | head -5
121 root
64 backup
40 admin
31 oracle
22 test
$ zgrep -h "Failed password" /var/log/auth.log.2.gz /var/log/auth.log.1 /var/log/auth.log | grep -c 198.51.100.77
455Dikkat: Aynı adresten dakikalar içinde yüzlerce Failed password gerçek bir kaba kuvvettir; 192.168.10.24'ten gelen üç deneme ise parolasını yanlış yazan bir iç kullanıcıya benzer. Sayıya ve kaynağa birlikte bakın.
SOC vakası 2: başarısızlıkların ardından başarı
Kaba kuvvette asıl aranan satır, aynı adresten gelen bir Accepted satırıdır. Onlarca Failed password satırının ardından Accepted password for backup from 198.51.100.77 görmek, saldırının başarıya ulaştığı ve backup hesabının ele geçirildiği anlamına gelir.
Aynı PID'in (sshd[31588]) devamında PAM'ın session opened satırı oturumun gerçekten açıldığını gösterir. last çıktısında backup kullanıcısı 198.51.100.77 adresinden still logged in görünüyorsa saldırgan şu anda bağlıdır. lastb aynı adresin hangi adlarla denediğini, lastlog -u backup bu hesabın son girişini verir. auditd açıksa aureport -au kimlik doğrulama sonuçlarını, ausearch -m USER_LOGIN -i giriş olaylarını getirir.
Sonra sorulacaklar: bu adresten başka hangi hesap girdi, backup içeride ne yaptı, aynı adres başka sunucuları da denedi mi? Müdahale: açık oturum sonlandırılır, hesap kilitlenir ya da parolası değiştirilir, ~backup/.ssh/authorized_keys dosyasına anahtar eklenip eklenmediğine bakılır ve adres engellenir.
Nov 15 03:13:44 app01 sshd[31582]: Failed password for backup from 198.51.100.77 port 52771 ssh2 Nov 15 03:13:46 app01 sshd[31582]: Connection closed by authenticating user backup 198.51.100.77 port 52771 [preauth] Nov 15 03:13:49 app01 sshd[31588]: Accepted password for backup from 198.51.100.77 port 52790 ssh2 Nov 15 03:13:49 app01 sshd[31588]: pam_unix(sshd:session): session opened for user backup(uid=1002) by (uid=0) $ grep "Accepted" /var/log/auth.log | grep -v "from 192.168." Nov 15 03:13:49 app01 sshd[31588]: Accepted password for backup from 198.51.100.77 port 52790 ssh2
SOC vakası 3: yeni kullanıcı ve sudo ile root
Saldırgan backup hesabıyla içeride ve bu hesap sudo grubunda. auth.log'daki sıra, sudo bölümündeki örnekteki gibidir: sudo ... COMMAND=/usr/sbin/useradd -m -s /bin/bash sysupdate ile yeni bir hesap açılıyor (yerel hesap oluşturma, ATT&CK T1136.001), useradd satırı UID'i (1003) ve hangi terminalden açıldığını yazıyor, usermod satırı hesabın sudo grubuna eklendiğini gösteriyor. Ardından sudo ... COMMAND=/usr/bin/cat /etc/shadow: bütün parola özetleri okundu. sudo'nun bu kullanımı ATT&CK'te Sudo and Sudo Caching (T1548.003) olarak geçer.
auth.log'un iki zayıflığı vardır: saldırgan sudo -i ya da sudo bash ile root kabuğu açarsa sonraki komutlar sudo'dan geçmediği için loglanmaz; root olduktan sonra da auth.log'u değiştirebilir. auditd iki boşluğu da kapatır. Aşağıdaki kayıtlar, auditd bölümündeki rootcmd kuralının ve /etc/shadow için yazılmış bir okuma kuralının ürettiği kayıtlardır.
Kaydı okuma sırası: aynı msg=audit(zaman:seri) değerini taşıyan satırlar tek bir olaydır. 1794701687.409 Unix zamanıdır (UTC); ausearch -i onu yerel saate (15 Kasım 2026 03:14:47, +03:00) çevirir. :5122 olayın seri numarasıdır.
type=SYSCALL:syscall=59x86_64'te execve'dir,success=yesçağrının başarılı olduğunu söyler.uid=0 euid=0komut root olarak çalıştı;auid=1002ise oturumu açan kullanıcıdır.ses=12oturum numarası,ppidüst süreç (burada sudo),commveexeçalışan program,keykaydı üreten kuralın anahtarıdır.type=EXECVE: komut satırı.argc=2 a0="cat" a1="/etc/shadow".type=CWDvetype=PATH: çalışılan dizin ve olaya karışan dosyalar;items=2olduğu için iki PATH kaydı vardır (program ve dinamik bağlayıcı).mode,ouidveogiddosyanın izinleri ve sahibidir.type=PROCTITLE: sürecin tam komut satırı, onaltılık (hex) olarak.636174002F6574632F736861646F77çözülüncecat, bir NUL baytı ve/etc/shadowçıkar. Değer boşluk ya da NUL içermiyorsa düz metin olarak yazılır.
type=SYSCALL msg=audit(1794701687.409:5122): arch=c000003e syscall=59 success=yes exit=0 a0=55d0c3a1b2c8 a1=55d0c3a1b2f0 a2=55d0c3a1b308 a3=0 items=2 ppid=31842 pid=31843 auid=1002 uid=0 gid=0 euid=0 suid=0 fsuid=0 egid=0 sgid=0 fsgid=0 tty=pts2 ses=12 comm="cat" exe="/usr/bin/cat" key="rootcmd" type=EXECVE msg=audit(1794701687.409:5122): argc=2 a0="cat" a1="/etc/shadow" type=CWD msg=audit(1794701687.409:5122): cwd="/home/backup" type=PATH msg=audit(1794701687.409:5122): item=0 name="/usr/bin/cat" inode=1835123 dev=fd:00 mode=0100755 ouid=0 ogid=0 rdev=00:00 nametype=NORMAL cap_fp=0 cap_fi=0 cap_fe=0 cap_fver=0 cap_frootid=0 type=PATH msg=audit(1794701687.409:5122): item=1 name="/lib64/ld-linux-x86-64.so.2" inode=1837740 dev=fd:00 mode=0100755 ouid=0 ogid=0 rdev=00:00 nametype=NORMAL cap_fp=0 cap_fi=0 cap_fe=0 cap_fver=0 cap_frootid=0 type=PROCTITLE msg=audit(1794701687.409:5122): proctitle=636174002F6574632F736861646F77 type=SYSCALL msg=audit(1794701687.412:5123): arch=c000003e syscall=257 success=yes exit=3 a0=ffffff9c a1=7ffc4a1e2f10 a2=0 a3=0 items=1 ppid=31842 pid=31843 auid=1002 uid=0 gid=0 euid=0 suid=0 fsuid=0 egid=0 sgid=0 fsgid=0 tty=pts2 ses=12 comm="cat" exe="/usr/bin/cat" key="shadow-read" type=CWD msg=audit(1794701687.412:5123): cwd="/home/backup" type=PATH msg=audit(1794701687.412:5123): item=0 name="/etc/shadow" inode=393311 dev=fd:00 mode=0100640 ouid=0 ogid=42 rdev=00:00 nametype=NORMAL cap_fp=0 cap_fi=0 cap_fe=0 cap_fver=0 cap_frootid=0 type=PROCTITLE msg=audit(1794701687.412:5123): proctitle=636174002F6574632F736861646F77
Dikkat: Bu kayıtlarda auid 1002, yani backup hesabıdır (getent passwd 1002 ya da ausearch -i bunu çözer): komut root olarak çalışmış ama onu backup oturumundan biri başlatmıştır. Değer başka bir hesabı gösterseydi sorunun cevabı da değişirdi. tty'nin sudo satırındaki pts/1 yerine pts2 olması çelişki değildir; sudo komutu yeni bir sözde terminalde (use_pty) çalıştırabilir. İkinci olayda syscall=257 openat'tır, a2=0 salt okunur açılış demektir.
auditd kurallarını yazmak ve sorgulamak
Aşağıdaki kural dosyası, SOC açısından en çok iş gören birkaç kuralı içerir. Kurallar /etc/audit/rules.d/ altına yazılır ve augenrules --load ile yüklenir. Sıra önemlidir: ilk satır eski kuralları siler, son satır yapılandırmayı kilitler.
-e 2 yapılandırmayı kilitler: bundan sonra kuralları değiştirme ya da auditd'yi kapatma girişimi reddedilir ve loglanır; yapılandırma ancak makine yeniden başlatılınca değişebilir. root olmuş bir saldırganın ilk işlerinden biri denetimi kapatmaktır ve -e 2 bunu yeniden başlatma gerektiren, dolayısıyla görünür bir işe çevirir.
Sistem çağrısı numaraları 32 ve 64 bitte farklıdır; bu yüzden kurallara -F arch=b64 yazılır ve 32 bitlik çağrılar için ayrı bir -F arch=b32 kuralı eklenir.
Bazı dağıtımlar auditd'yi her yeni sürecin kurallardan geçmesini engelleyen bir -a never,task kuralıyla getirir. Kurallarınız hiç kayıt üretmiyorsa auditctl -l çıktısında bu satırı arayın.
# eski kuralları sil -D # kimlik dosyalarına yazma ve öznitelik değişikliği -w /etc/passwd -p wa -k identity -w /etc/shadow -p wa -k identity -a always,exit -F arch=b64 -F path=/etc/sudoers -F perm=wa -k sudoers # /etc/shadow okumaları -a always,exit -F arch=b64 -F path=/etc/shadow -F perm=r -k shadow-read # gerçek bir kullanıcının root olarak çalıştırdığı komutlar -a always,exit -F arch=b64 -S execve -F euid=0 -F auid>=1000 -F auid!=unset -k rootcmd # loglara yazma ve silme -a always,exit -F arch=b64 -F dir=/var/log -F perm=wa -k logtamper # yapılandırmayı kilitle -e 2 $ sudo ausearch -k rootcmd -x /usr/bin/cat -ts today -i | tail -1 type=SYSCALL msg=audit(11/15/2026 03:14:47.409:5122) : arch=x86_64 syscall=execve success=yes exit=0 ... auid=backup uid=root ... comm=cat exe=/usr/bin/cat key=rootcmd $ sudo aureport -k --summary Key Summary Report =========================== total key =========================== 2 rootcmd 1 shadow-read 1 logtamper
Dikkat: Okunur çıktıdaki tarih biçimi sistemin yerel ayarına (locale) göre değişir. ausearch -i sayıları adlara çevirir ama ham kaydı değiştirmez; bir rapora kanıt koyarken ham satırı da saklayın.
SOC vakası 4: silinen ya da boşaltılan log
İçeri girip root olan saldırganın sıradaki işi izlerini silmektir: ATT&CK bunu Clear Linux or Mac System Logs (T1685.006, formerly T1070.002) olarak tanımlar. Sık görülen yollar: : > /var/log/auth.log ya da truncate -s 0 ile dosyayı boşaltmak, rm ile silmek, wtmp, btmp ve lastlog dosyalarını sıfırlamak, history -c ile kabuk geçmişini temizlemek. Hiçbiri iz bırakmadan yapılamaz.
- Boşluk: dosya boşaltıldıysa ilk satırı olağan dışı bir saatte başlar ya da kayıtlar arasında açıklanamayan bir zaman boşluğu vardır. Döndürülmüş eski dosya (
auth.log.1) dün geceyi, yeni dosya ise ancak 03:16'yı gösteriyorsa aradaki dakikalar kaybolmuştur. - wtmp başlangıcı:
lastçıktısının sonundakiwtmp beginstarihi aylardır çalışan bir sunucuda bugünün saati olamaz. Ya rotasyon yeni yapıldı ya da dosya sıfırlandı; logrotate kayıtlarıyla karşılaştırın. - rm'in tuzağı: rsyslog açtığı dosyaya açık bir dosya tanıtıcısıyla (file descriptor) yazar. Dosya
rmile silinirse rsyslog silinmiş dosyaya yazmayı sürdürür; yeni satırlar diskte vardır ama dizinde görünmez, ta ki rsyslog yeniden başlatılana ya da dosyalarını yeniden açana kadar.lsof +L1silinmiş ama hâlâ açık dosyaları listeler. - auditd:
logtamperkuralı/var/logaltındaki her yazma ve silme çağrısını kaydeder. Aşağıdaki olaydabashkabuğu,a2=241bayraklarıyla (O_WRONLY, O_CREAT ve O_TRUNC) auth.log'u açmış: bu tam olarak: >yönlendirmesidir. rsyslog'un kendi olağan yazmaları da bu kurala düşer; onları ayırmanın yoluexealanıdır (rsyslogd mi, bash mi?). - journal ve SIEM: aynı satırlar journal'da duruyorsa yalnızca metin dosyası boşaltılmıştır; Forward Secure Sealing (FSS) açıksa
journalctl --verifydeğiştirilmiş bir journal dosyasını yakalar. En güvenilir kanıt merkezdeki kopyadır; sunucudan log akışının birden durması da kendi başına bir alarmdır.
$ ls -l /var/log/auth.log /var/log/auth.log.1 -rw-r----- 1 syslog adm 412 Nov 15 03:16 /var/log/auth.log -rw-r----- 1 syslog adm 184533 Nov 15 00:00 /var/log/auth.log.1 $ head -1 /var/log/auth.log Nov 15 03:16:31 app01 sshd[31588]: pam_unix(sshd:session): session closed for user backup $ last | tail -2 wtmp begins Sun Nov 15 03:16:24 2026 $ sudo ausearch -k logtamper -x bash ... type=SYSCALL msg=audit(1794701780.208:5161): arch=c000003e syscall=257 success=yes exit=3 a0=ffffff9c a1=55e1c40a7a10 a2=241 a3=1b6 items=2 ppid=31840 pid=31841 auid=1002 uid=0 gid=0 euid=0 suid=0 fsuid=0 egid=0 sgid=0 fsgid=0 tty=pts2 ses=12 comm="bash" exe="/usr/bin/bash" key="logtamper" type=PATH msg=audit(1794701780.208:5161): item=1 name="/var/log/auth.log" inode=402115 dev=fd:00 mode=0100640 ouid=104 ogid=4 rdev=00:00 nametype=NORMAL cap_fp=0 cap_fi=0 cap_fe=0 cap_fver=0 cap_frootid=0
Dikkat: ausearch burada -i olmadan çağrıldı, bu yüzden kayıt ham biçimdedir ve 3. vakadaki kayıtlarla aynı gözle okunur. auditd'nin kendi logu da silinebilir; bu yüzden audit kayıtları da (audisp eklentisi ya da bir ajanla) merkeze gönderilmelidir.
Okumak bilmek değildir. Her antrenmanı önce kendiniz yapın, cevabı sonra açın.
Laboratuvarda
Laboratuvar: SSH kaba kuvvetini baştan sona okumak
SOC laboratuvarını açın, sayfanın altındaki 'Log izleme' bölümünde 'SSH kaba kuvvet saldırısı' setini seçin (web01 sunucusunun /var/log/auth.log kayıtları). Saldırının kaynağını, deneme sayısını, ele geçirilen hesabı ve saldırganın içeride yaptığı üç şeyi bulun; her birini dayandığınız satırla birlikte yazın.
- Arama kutusuna
Failedyazın. Kaç satır kaldı, hepsi aynı kaynak adresten mi? Satırlara dokunupsrc_ipalanına bakın. invalidyazın. Hangi adlar sistemde yok?Failed -invalidile var olan hesaplara yapılan denemeleri ayırın: hangi iki hesap denendi?Acceptedyazın. İki satır çıkar: hangisi olağan, hangisi saldırının başarısı? Kaynak adreslere ve yöntemlere (publickey, password) bakın.- Önce
sudo, sonrauseraddyazın (ikisi birlikte yazılırsa iki sözcüğü de içeren satır aranır ve sonuç boş kalır). Saldırgan root olarak ne yaptı? - Setin altındaki dört soruyu cevaplayın.
Cevap: Saldırı 203.0.113.45 adresinden: 03:12:35 ile 03:13:41 arasında 23Failed passwordsatırı, yaklaşık üç saniyede bir deneme. Bunların 10'uinvalid user(admin, test, oracle, ubuntu, postgres, git, ftpuser, jenkins, www, backup), 13'ü var olan iki hesaba: root (6) ve deploy (7). 03:13:48'de aynı adrestenAccepted password for deploy: hesap ele geçirildi. 192.168.1.30'danAccepted publickey for ayseolağan iç giriştir. İçeride:sudo ... COMMAND=/usr/bin/cat /etc/shadowile parola özetleri okundu,useraddile support (UID 1002) açıldı (kalıcılık),usermod -aG sudo supportile sudo grubuna eklendi. Müdahale: deploy oturumunu sonlandırmak, deploy ve support hesaplarını kilitlemek, bütün parolaları değiştirmek (shadow okundu), authorized_keys dosyalarını denetlemek, adresi engellemek. useradd satırının sonundakifrom=/dev/pts/1, hesabın deploy'un sudo satırlarındakiTTY=pts/1terminalinden açıldığını gösterir; ayse satırının sonundakiED25519 SHA256:...parmak izi isessh-keygen -lf ~ayse/.ssh/authorized_keysçıktısıyla karşılaştırılarak hangi anahtarın kullanıldığını doğrular.- Arama kutusuna
Kendi bilgisayarınızda
Kendi Linux'unuzda kimlik doğrulama kayıtları
Bir Linux makinede ya da Windows'ta WSL içindeki Ubuntu'da aşağıdaki komutları çalıştırın ve her birinin hangi kaynaktan okuduğunu, çıktının neyi kanıtladığını not edin.
ls -l /var/log/auth.log /var/log/secure /var/log/journal 2>/dev/nullile hangi dosyaların var olduğuna bakın. auth.log yoksa rsyslog kurulu değildir.sudo trueçalıştırın, ardındansudo grep 'sudo:' /var/log/auth.log | tail -3ya dajournalctl -t sudo -n 3ile az önceki komutunuzun satırını bulun. Baştaki adı veUSER=alanını okuyun.journalctl -p err -b --no-pager | tail -5ile bu açılıştaki hata düzeyindeki kayıtlara,journalctl --list-bootsile kaç açılışın kaydı olduğuna bakın.last -n 5vesudo lastb -n 5çalıştırın. Komut bulunamıyorsa dağıtımınız wtmpdb ve lastlog2'ye geçmiştir;wtmpdb lastdeneyin.- SSH sunucusu kuruluysa
journalctl -u ssh --since today(RHEL'de-u sshd) vesudo grep 'Failed password' /var/log/auth.log | awk '{print $(NF-3)}' | sort | uniq -c | sort -rn | headçalıştırın.
Cevap: auth.log Debian ve Ubuntu'da rsyslog kuruluysa vardır; WSL'deki Ubuntu'da çoğu zaman rsyslog kurulu değildir ve kayıtlar yalnızca journal'dadır (systemd kapalıysa journal da boştur). sudo satırında baştaki ad sizin kullanıcınız,USER=rootyetki,COMMAND=/usr/bin/truekomuttur.--list-bootstek satırsa makine yeni açılmıştır ya da journal kalıcı değildir.lastwtmp'den başarılıları,lastbbtmp'den başarısızları okur ve root ister. İnternete açık bir sunucudauniq -cçıktısında yüzlerce denemeli dış adresler olağandır.Oku ve yorumla
sshd ve sudo satırlarını sınıflandırın
Her satır için şunu yazın: ne oldu, kim, nereden, ve bir SOC analisti için önemi (olağan, izlenmeli, olay).
1) Nov 15 09:01:22 app01 sshd[40211]: Accepted publickey for mert from 192.168.10.24 port 50998 ssh2: ED25519 SHA256:q3Vm8kR2tYb5LwXnC0dPe7HsJf4AaZ1uGiN6oT9yE2c 2) Nov 15 09:03:10 app01 sshd[40230]: Invalid user postgres from 203.0.113.9 port 41822 3) Nov 15 09:03:15 app01 sshd[40230]: Connection closed by invalid user postgres 203.0.113.9 port 41822 [preauth] 4) Nov 15 09:05:41 app01 sshd[40244]: error: maximum authentication attempts exceeded for root from 203.0.113.9 port 41870 ssh2 [preauth] 5) Nov 15 09:12:08 app01 sudo: mert : TTY=pts/0 ; PWD=/home/mert ; USER=root ; COMMAND=/usr/bin/systemctl restart nginx 6) Nov 15 09:14:55 app01 sudo: www-data : user NOT in sudoers ; TTY=unknown ; PWD=/var/www/html ; USER=root ; COMMAND=/bin/sh 7) Nov 15 09:20:31 app01 sshd[40301]: Accepted password for root from 203.0.113.9 port 42011 ssh2
Cevap: 1) Olağan: mert iç ağdan anahtarla girdi; parmak izi bilinen anahtarsa sorun yok. 2) ve 3) İzlenmeli: 203.0.113.9 olmayan postgres adını denedi ve doğrulama bitmeden çıktı; tek başına internet gürültüsüdür. 4) İzlenmeli: aynı adres tek bağlantıda root için deneme sınırını aştı; kaba kuvvet. 5) Olağan: mert root yetkisiyle nginx'i yeniden başlattı. 6) Olay: web sunucusunun hesabı www-data, terminalsiz (TTY=unknown) root kabuğu istemiş ve reddedilmiş; servis hesabı sudo kullanmaz, web uygulamasından komut çalıştırılabildiğini gösterir. 7) Olay: deneme yapan aynı adresten root'a parolayla başarılı giriş; kaba kuvvet tutmuş ve root'a parolayla girişe izin veriliyor (PermitRootLogin). Sunucu ele geçirilmiş sayılır.Oku ve yorumla
Bir audit olayını çözün
Aşağıdaki audit olayında kimin, hangi yetkiyle, ne yaptığını, hangi kuralın bunu yakaladığını ve olayın yerel saatini (+03:00) yazın. 1001 numaralı kullanıcı deploy, 1002 backup'tır.
type=SYSCALL msg=audit(1794701751.006:5140): arch=c000003e syscall=59 success=yes exit=0 a0=5612a0c1e2a0 a1=5612a0c1e2d8 a2=5612a0c1e300 a3=0 items=2 ppid=31902 pid=31910 auid=1001 uid=0 gid=0 euid=0 suid=0 fsuid=0 egid=0 sgid=0 fsgid=0 tty=pts4 ses=15 comm="chattr" exe="/usr/bin/chattr" key="rootcmd" type=EXECVE msg=audit(1794701751.006:5140): argc=3 a0="chattr" a1="+i" a2="/root/.ssh/authorized_keys" type=CWD msg=audit(1794701751.006:5140): cwd="/root"
- uid, euid ve auid değerlerini ayrı ayrı okuyun.
- EXECVE kaydından komut satırını birleştirin.
- 1794701751 saniyesini UTC'ye, sonra +03:00'e çevirin: 1794701687 değerinin 2026-11-15 00:14:47 UTC olduğunu bilerek farkı ekleyin.
Cevap: Komut root olarak çalışmış (uid=0, euid=0) ama oturumu açan kullanıcı auid=1001, yani deploy; sudo ya da su ile root olmuş. Komutchattr +i /root/.ssh/authorized_keys: root'un authorized_keys dosyasını değiştirilemez (immutable) yapıyor. Bu, root'a bir SSH anahtarı eklendikten sonra yöneticinin onu silmesini zorlaştırmaya yönelik bir kalıcılık hamlesidir; olaydır. Kayıtrootcmdanahtarlı kuraldan (gerçek bir kullanıcının root olarak çalıştırdığı execve) gelmiştir. Saat: 1794701751 - 1794701687 = 64 saniye; 00:14:47 + 64 saniye = 00:15:51 UTC, yerel saatle 15 Kasım 2026 03:15:51. Sonraki adım: aynı ses=15 oturumunun diğer kayıtları (ausearch --session 15 -i) ve deploy'un bu oturumu nereden açtığı (auth.log, last).
Bu dersin 28 puanlanan sorusundan her seferinde karışık 20 tanesi gelir: çoktan seçmeli, senaryo, doğru-yanlış ve boşluk doldurma. Her soru bir kez cevaplanır ve açıklaması hemen gösterilir. Geçme ölçütü %80.
Yazarak cevaplanacak sorular
Bunlar puanlanmaz. Cevabınızı kâğıda ya da not defterinize yazın, sonra ölçütlerle karşılaştırın. Bir şeyi kendi cümlelerinizle anlatmak, bildiğinizi sandığınız yerdeki boşluğu gösterir.
İnternete açık bir Ubuntu sunucusu için 'çok sayıda başarısız SSH girişi' uyarısı aldınız. Saldırının boyutunu, başarıya ulaşıp ulaşmadığını ve saldırganın içeride ne yaptığını hangi kaynaklarla, hangi komutlarla ve hangi satırlara bakarak belirlersiniz? Başarılı olduğunu bulursanız ilk müdahale adımlarınız nelerdir?
Bir Linux sunucusunda root yetkisi elde eden saldırganın logları temizlemiş olabileceğinden şüpheleniyorsunuz. Bunu hangi izlerden anlarsınız? Böyle bir durumda kanıtın kaybolmaması için olaydan önce hangi önlemler alınmış olmalıdır?