Aşama 5: SOC'un izlediği sistemler · Ders 5.4
Linux 1: süreçler, kullanıcılar, izinler, analistin kabuk bilgisi
Bir Linux sunucusunda süreç ağacını, hesapları, izinleri, dinleyen portları ve kalıcılık yerlerini salt okunur komutlarla inceleyebilir, kabukta tek satırlık komutlarla bir günlüğe soru sorabilir ve beklenmedik bir UID 0 hesabının ya da setuid dosyanın ne anlama geldiğini söyleyebilirsiniz.
SOC'a gelen uyarıların önemli bir kısmı bir Linux makinesinden gelir: bir web sunucusu, bir veritabanı, bir güvenlik duvarı, bir bulut sanal makinesi. Uyarı 'bu sunucudan 203.0.113.80 adresine düzenli bağlantı var' dediğinde ilk iş makineye bakmaktır: o bağlantıyı hangi süreç açmış, süreci kim başlatmış, program diskte nerede, makine yeniden açıldığında yine çalışacak mı, sistemde olmaması gereken bir hesap var mı? Bu ders bu sorulara cevap veren bilgiyi verir: analistin gezdiği dizinler, süreçler, hizmetler ve zamanlanmış işler, kullanıcılar ve sudo, dosya izinleri, ağ durumu ve kabukta günlüğe soru sormanın tek satırlık yolları. Bütün komutlar salt okunurdur; WSL'de ya da herhangi bir Linux'ta deneyebilirsiniz. Günlüklerin kendisi (journald, auditd) bir sonraki dersin konusudur.
Analistin gezdiği dizinler
Linux'ta her şey tek bir kökten (/) dallanan bir ağaçtadır; Windows'taki gibi C: ve D: sürücüleri yoktur. Dizinlerin adı ve işi dağıtımdan dağıtıma neredeyse aynıdır. Bir olayda hangi kanıtın nerede durduğunu bilmek, makineye girdiğiniz ilk dakikayı kazandırır.
- /etc: Yapılandırma dosyaları. Hesaplar (
/etc/passwd,/etc/shadow,/etc/group), sudo kuralları (/etc/sudoers), zamanlanmış işler (/etc/crontab,/etc/cron.d/), hizmet tanımları (/etc/systemd/system/), SSH sunucusu ayarı (/etc/ssh/sshd_config). Saldırganın kalıcılık kurmak için en çok dokunduğu yer burasıdır. - /var/log: Günlükler (log). Hangi kaydın hangi dosyada durduğu ve journald sonraki dersin konusudur; bu derste günlük yalnızca kabuk araçlarına girdi olarak geçer.
- /home ve /root: Kullanıcıların ev dizinleri ve root'un ev dizini. Komut geçmişi (
.bash_history), kabuk başlangıç dosyaları (.bashrc,.profile) ve SSH anahtarları (.ssh/authorized_keys) buradadır. - /tmp ve /dev/shm: Herkesin yazabildiği geçici dizinler.
/dev/shmher zaman bellekte (tmpfs) durur; Debian 13 ile/tmpda varsayılan olarak bellektedir. İkisi de yeniden başlatmada silinir. Saldırganlar indirdikleri araçları çoğu zaman buraya, adı noktayla başlayan gizli dizinlere bırakır. - /proc: Diskte yer kaplamayan, çekirdeğin o anki durumunu dosya gibi gösteren sanal bir dosya sistemi. Her çalışan süreç için
/proc/<pid>/adında bir dizin vardır. - /usr/bin, /usr/sbin: Sistemin programları. /opt ve /usr/local: Paket yöneticisi dışında kurulan yazılımlar. Bir programın
/usr/binyerine/tmpya da/dev/shmaltından çalışması tek başına bir uyarı işaretidir.
ls -la gizli dosyaları (adı noktayla başlayanları) da gösterir; saldırgan dosyalarını ararken -a'yı unutmayın.
Süreçler: PID, PPID ve süreç ağacı
Çalışan her programa süreç (process) denir. Her sürecin bir PID'i (process ID, süreç kimliği) ve onu başlatan sürecin kimliği olan bir PPID'i (parent process ID, üst süreç kimliği) vardır. Bu iki sayı süreçleri bir ağaca dizer.
Ağacın kökü çekirdeğin açılışta başlattığı ilk kullanıcı sürecidir ve PID'si 1'dir. Bugünkü dağıtımların neredeyse hepsinde bu süreç systemd'dir; ps çıktısında çoğu zaman /sbin/init olarak görünür, çünkü o yol systemd'ye giden bir bağlantıdır. PID 2 ise çekirdek iş parçacıklarının (kernel thread) atası kthreadd'dir. Üst süreci ölen bir süreç PID 1'e (ya da bir alt süreç toplayıcıya, subreaper) bağlanır; bu yüzden arka planda çalışan hizmetlerin çoğunun PPID'si 1'dir ve bu kendi başına şüpheli değildir.
Süreçleri görmenin yolları:
ps -ef: Bütün süreçler, tam biçimde: UID, PID, PPID, başlama zamanı ve komut satırı. PPID sütunu burada görünür.ps auxf: Bütün süreçler, kullanıcı odaklı biçimde (CPU ve bellek yüzdesi, durum) ve sondakifsayesinde ağaç olarak. Çocuk süreçler üst sürecin altında\_işaretiyle girintili gösterilir.pstree -p: Yalnızca ağaç, PID'lerle. top: Canlı görünüm;PCPU'ya,Mbelleğe göre sıralar.
Analist için ağaç, tek bir süreçten daha çok şey söyler. Bir sh kabuğu tek başına sıradandır; ama üst süreci web sunucusu ya da PHP-FPM ise, yani kabuk web uygulamasının içinden doğmuşsa, bu bir web kabuğunun (web shell) ya da komut enjeksiyonunun (command injection) klasik izidir. Soru her zaman şudur: bu süreci kim doğurdu ve doğurması beklenir mi?
/proc/<pid>/ dizini süreç hakkında ps'in gösterdiğinden fazlasını verir: cmdline sürecin tam komut satırını, exe çalışan programın diskteki yolunu, cwd çalışma dizinini, environ ortam değişkenlerini tutar. Saldırgan bir programı çalıştırıp diskten silse bile exe bağlantısı programı göstermeyi sürdürür; Derinlemesine bölümünde bunu kullanacağız.
Hizmetler ve zamanlanmış işler: systemd ve cron
Sürekli çalışan programlara hizmet (service) ya da daemon denir: sshd, nginx, cron. systemd bunları birim dosyaları (unit file) ile yönetir. Bir hizmet birimi .service ile biter ve hangi programın, hangi kullanıcıyla, hangi koşulda başlatılacağını söyler.
systemctl status nginx: Hizmetin durumu, birim dosyasının yolu, açılışta etkin olup olmadığı, ana PID'i ve hizmete ait süreçlerin ağacı (CGroup).systemctl list-units --type=service: Yüklü ve çalışan hizmetler.systemctl list-unit-files --state=enabled: Açılışta kendiliğinden başlayacak birimler.systemctl list-timers: systemd zamanlayıcıları (timer), yani cron'un systemd'deki karşılığı: hangi iş en son ne zaman çalıştı, bir sonraki ne zaman.
Birim dosyaları birkaç dizinde durur ve önceliği yüksek olan diğerini ezer: yöneticinin /etc/systemd/system/ dizini, dağıtımın paketlerle kurduğu /usr/lib/systemd/system/ dizininden önce gelir. Kullanıcılar da root olmadan kendi birimlerini ~/.config/systemd/user/ altına koyabilir. Bir olayda bu dizinlerde son günlerde oluşmuş ve hiçbir pakete ait olmayan bir dosya en çok bakılacak şeydir.
cron, eski ve hâlâ her yerde bulunan zamanlayıcıdır. Bir crontab satırı beş zaman alanından ve bir komuttan oluşur: dakika, saat, ayın günü, ay, haftanın günü. */5 * * * * her beş dakikada bir demektir. Crontab'ların yerleri:
- Kullanıcı crontab'ları: Debian ve Ubuntu'da
/var/spool/cron/crontabs/<kullanıcı>, Red Hat ailesinde/var/spool/cron/<kullanıcı>. Doğrudan değil,crontab -l(kendi) ya dasudo crontab -l -u www-dataile okunur. - Sistem crontab'ları:
/etc/crontabve/etc/cron.d/altındaki dosyalar. Bunlarda zaman alanlarından sonra komutu çalıştıracak kullanıcının adı da yazar. /etc/cron.hourly/,cron.daily/,cron.weekly/,cron.monthly/: İçine konan betikler o sıklıkla çalışır.
Kullanıcılar, gruplar ve sudo
Linux bir kullanıcıyı adıyla değil UID (user ID) numarasıyla tanır. Hesaplar /etc/passwd dosyasındadır; her satır iki nokta üst üste ile ayrılmış yedi alandan oluşur: ad, parola alanı, UID, GID, açıklama (GECOS), ev dizini ve kabuk. Parola alanında x yazıyorsa parola hash'i ayrı ve yalnızca yetkililerin okuyabildiği /etc/shadow dosyasındadır. /etc/passwd herkes tarafından okunabilir, çünkü ls -l gibi programlar UID'yi ada çevirmek için ona bakar.
UID 0 root'tur ve çekirdek yetkiyi ada değil numaraya göre verir: UID'si 0 olan her hesap, adı ne olursa olsun, sınırsız yetkilidir. Sağlıklı bir sistemde UID 0 olan tek satır root'unkidir. Debian, Ubuntu ve Red Hat ailesinde gerçek kullanıcılar 1000'den başlar; altındaki UID'ler sistem hesaplarıdır (system account): www-data, sshd, postgres gibi. Bu hesaplar bir hizmeti kendi yetkisiyle çalıştırmak için vardır ve kabukları /usr/sbin/nologin ya da /bin/false olur, yani etkileşimli oturum açamazlar.
Gruplar /etc/group dosyasındadır: grup adı, parola alanı, GID ve üye listesi. Bir kullanıcının hangi gruplarda olduğunu id gösterir. Debian ve Ubuntu'da sudo grubunun, Red Hat ailesinde wheel grubunun üyeleri yönetici komutları çalıştırabilir.
Kim nerede, ne zaman:
who: Şu an oturum açmış kullanıcılar.w: Aynısı, ayrıca her kullanıcının nereden bağlandığı ve o an ne çalıştırdığı.last: Geçmiş oturumlar (/var/log/wtmp).lastlog: Her hesabın en son ne zaman oturum açtığı. Debian 13 bu iki aracı, 2038'den sonraki tarihleri saklayamadıkları için kaldırdı; yerlerine ayrıca kurulanwtmpdbvelastlog2önerilir.
sudo, bir kullanıcının başka bir kullanıcı (çoğunlukla root) olarak komut çalıştırmasını sağlar ve kurallarını /etc/sudoers ile /etc/sudoers.d/ altındaki dosyalardan okur. Kural biçimi 'kim nerede = (kimin adına) ne' şeklindedir: %sudo ALL=(ALL:ALL) ALL, sudo grubunun her makinede, her kullanıcı ve grup adına, her komutu çalıştırabileceğini söyler. NOPASSWD etiketi parola sorulmasını kaldırır. Bir kullanıcı kendi yetkisini sudo -l ile görür; bu, bir analistin ele geçirilmiş bir hesabın ne kadar tehlikeli olduğunu ölçmek için soracağı ilk sorudur.
İzinler: rwx, sekizli gösterim ve özel bitler
Her dosyanın bir sahibi (user), bir grubu (group) ve bu ikisinin dışında kalan herkes (other) için ayrı izinleri vardır. Üç izin vardır: r okuma (read), w yazma (write), x çalıştırma (execute). ls -l çıktısındaki -rwxr-x--- şöyle okunur: ilk karakter dosya türü (- dosya, d dizin, l bağlantı), sonra üçer harf sahip, grup ve diğerleri için.
Dizinlerde aynı harflerin anlamı farklıdır: r içeriği listelemek, w içinde dosya oluşturmak ve silmek, x dizine girmek ve içindeki dosyalara erişmektir. Bir dizine yazma izni olan kişi, içindeki dosyayı kendisine ait olmasa da silebilir.
Sekizli (octal) gösterimde her üçlü bir rakamdır: r = 4, w = 2, x = 1, ve izinler toplanır. rwx = 7, r-x = 5, r-- = 4. Yani chmod 750 betik.sh sahibine her şeyi, gruba okuma ve çalıştırmayı verir, diğerlerine hiçbir şey vermez. Aynı iş harflerle de yapılır: chmod u+x, chmod o-r. Sahibi ve grubu chown a.yilmaz:dev rapor.txt değiştirir.
Üç özel bit vardır ve dördüncü bir rakam olarak en başa yazılır:
- setuid (4000): Program, onu çalıştıranın değil dosya sahibinin yetkisiyle çalışır.
/usr/bin/passwdroot'a aittir ve setuid'dir; sıradan kullanıcı parolasını değiştirirken root'a ait/etc/shadowdosyasına bu sayede yazılır.ls -l'de sahibinx'inin yerindesgörünür:-rwsr-xr-x. - setgid (2000): Programda, grubun yetkisiyle çalışmak; dizinde ise içinde oluşturulan yeni dosyaların dizinin grubunu almasıdır. Grubun
x'inin yerindesgörünür. - Yapışkan bit (sticky bit, 1000): Dizinde, herkes yazabilse de bir dosyayı yalnızca sahibinin (ve root'un) silebilmesi ya da adını değiştirebilmesidir.
/tmpbu yüzdendrwxrwxrwt(1777) izinlidir; diğerlerininx'inin yerindetgörünür.
SOC için setuid'in anlamı şudur: root'a ait setuid bir program, onu çalıştıran herkese bir an için root yetkisi verir. Sistemde paketlerden gelen, sayısı az ve adları bilinen setuid programlar vardır. /tmp altında, bir ev dizininde ya da hiçbir pakete ait olmayan root'a ait setuid bir dosya, birinin root olduğunu ve geri dönmek için bir kapı bıraktığını düşündürür.
Analistin kabuğu: borular, yönlendirme ve tek satırlıklar
Kabuğun (shell) gücü küçük araçları birbirine bağlamaktır. Boru (pipe), |, bir komutun çıktısını sonrakinin girdisi yapar. Yönlendirme (redirection): > çıktıyı dosyaya yazar (dosya varsa ezer), >> sonuna ekler, 2>/dev/null hata çıktısını atar, 2>&1 hataları da normal çıktıya katar.
Sık kullanılan araçlar: grep satır süzer (-E genişletilmiş düzenli ifade, -i büyük küçük harf ayrımsız, -v eşleşmeyenleri, -o yalnızca eşleşen parçayı, -c sayıyı verir); awk '{print $1}' boşlukla ayrılmış alanlardan birini, awk -F: başka bir ayırıcıyla böler; cut -d: -f1 bir ayırıcıya göre sütun keser; sort, uniq -c, wc -l sıralar, sayar; head ve tail başı ve sonu, tail -f büyüyen bir dosyayı canlı gösterir; less büyük dosyada gezinir.
Çalışılmış örnek. Soru: SSH'ye en çok başarısız parola denemesi hangi adreslerden geliyor? auth.log'daki ilgili satır şöyledir: Failed password for root from 203.0.113.45 port 51234 ssh2. Cevap adım adım kurulur:
grep 'Failed password' /var/log/auth.log: Yalnızca başarısız deneme satırları.| grep -oE 'from [0-9.]+': Her satırdan yalnızca 'from' ve ardından gelen IPv4 adresi.| awk '{print $2}': İkinci sözcük, yani adres.| sort | uniq -c | sort -nr | head: Adresleri sırala, art arda gelen aynıları say, sayıya göre büyükten küçüğe diz, ilk onu göster.
Neden uniq'ten önce sort? Çünkü uniq yalnızca art arda gelen aynı satırları birleştirir; sırasız listede aynı adres on yerde ayrı ayrı sayılır. sort -nr sayısal (-n) ve ters (-r) sıralar.
İkinci soru: son bir günde /etc altında hangi dosyalar değişti? find /etc -type f -mtime -1 son 24 saatte içeriği değişen dosyaları verir; find / -newer /tmp/referans -type f 2>/dev/null ise belirli bir dosyadan daha yeni olanları. Şüpheli bir dosyayı bulunca türünü file, kimliğini sha256sum (hash'i tehdit istihbaratında aramak için), içindeki okunabilir metni strings ile öğrenirsiniz; üçü de dosyayı çalıştırmaz.
SOC gözüyle: Linux'ta kalıcılık nereye kurulur?
Bir saldırgan makineye bir kez girdiğinde, yeniden başlatmadan ve parola değişikliğinden sağ çıkmak ister. Buna kalıcılık (persistence) denir ve Linux'ta yerleri sınırlıdır. Bir olayda bunların hepsine bakılır:
- cron ve systemd zamanlayıcıları: Belirli aralıkla bir programı yeniden başlatan bir satır ya da birim.
- systemd hizmeti:
/etc/systemd/system/altına konmuş,Restart=alwaysile ölse de yeniden başlayan bir birim. - Kabuk başlangıç dosyaları:
~/.bashrc,~/.profile,/etc/profile.d/altındaki betikler; kullanıcı her oturum açtığında çalışır. - SSH yetkili anahtarları:
~/.ssh/authorized_keysdosyasına eklenen bir açık anahtar; parola değişse de saldırgan anahtarıyla girer. - /etc/rc.local: Eski açılış betiği. systemd'de uyumluluk için duran
systemd-rc-local-generator, dosya varsa ve çalıştırılabilirse onu açılıştarc-local.serviceile çalıştırır; dağıtımın bu desteği derleyip derlemediğine bağlıdır. - LD_PRELOAD ve /etc/ld.so.preload: Dinamik bağlayıcıya her programdan önce bir kitaplık yükletmek.
/etc/ld.so.preloaddosyası normalde ya yoktur ya boştur; içinde bir satır görmek ciddi bir bulgudur. - Hesaplar: Yeni bir yerel hesap, mevcut bir hesabın UID'sinin 0 yapılması, sudoers'a eklenen bir satır, root'a ait bir setuid kabuk.
Bu yerlerin her birinin ATT&CK karşılığı ve nasıl denetleneceği Derinlemesine bölümündeki tablodadır. Kural şudur: önce bak, sonra dokun. Bir dosyayı silmeden önce yolunu, sahibini, zaman damgalarını ve hash'ini not edin; silinen kanıt geri gelmez.
Akılda kalsın
- UID'si 0 olan her hesap root yetkisindedir; /etc/passwd'de UID 0 olan tek satır root'unki olmalıdır. Sistem hesaplarının (UID 1000'in altı) kabuğu nologin ya da false olmalıdır.
- /etc/passwd yedi alandır (ad, x, UID, GID, GECOS, ev, kabuk) ve herkes okur; hash'ler yalnızca root'un okuyabildiği /etc/shadow'dadır, öneki yöntemi söyler: $y$ yescrypt, $6$ SHA-512 crypt.
- Süreç ağacında soru 'bunu kim doğurdu' sorusudur: web sunucusundan doğan bir kabuk, /tmp ya da /dev/shm'den çalışan bir program, sonunda (deleted) yazan bir /proc/<pid>/exe bağlantısı güçlü işaretlerdir.
- rwx = 4 + 2 + 1; özel bitler setuid 4000, setgid 2000, sticky 1000. find / -perm -4000 setuid dosyaları listeler; paketsiz, root'a ait bir setuid dosya root yetkisinin zaten ele geçirildiğini gösterir.
- Linux'ta kalıcılık yerleri sınırlıdır ve hepsine bakılır: cron, systemd hizmeti ve timer, .bashrc ve profile, authorized_keys, rc.local, /etc/ld.so.preload, yeni ya da değiştirilmiş hesaplar.
Terimler
| Türkçe | English | Anlamı |
|---|---|---|
| Süreç | Process | Çalışan bir programın, kendi PID'i, sahibi ve belleği olan örneği. |
| Süreç kimliği | PID (process ID) | Çekirdeğin her sürece verdiği numara; PID 1 açılışta başlayan ilk kullanıcı sürecidir (systemd). |
| Üst süreç kimliği | PPID (parent process ID) | Bir süreci başlatan sürecin PID'i; süreç ağacını kurar. |
| Hizmet | Service (daemon) | Arka planda sürekli çalışan program; systemd'de .service birimiyle yönetilir. |
| Birim dosyası | Unit file | systemd'nin bir hizmeti, zamanlayıcıyı ya da başka bir kaynağı nasıl yöneteceğini anlatan dosya. |
| Zamanlayıcı | Timer (systemd timer), cron job | Bir işi belirli zamanlarda ya da aralıklarla çalıştıran tanım. |
| Kullanıcı kimliği | UID (user ID) | Çekirdeğin kullanıcıyı tanıdığı numara; 0 root'tur. |
| Sistem hesabı | System account (service account) | Bir hizmeti kendi yetkisiyle çalıştırmak için var olan, oturum açmayan hesap (www-data, sshd). |
| Gölge parola dosyası | Shadow password file (/etc/shadow) | Parola hash'lerini ve parola yaşlandırma bilgilerini tutan, yalnızca yetkililerin okuyabildiği dosya. |
| Sekizli gösterim | Octal notation | İzinlerin r = 4, w = 2, x = 1 toplanarak rakamla yazılması: 755, 640. |
| Setuid biti | Set user ID (setuid) bit | Programın onu çalıştıranın değil dosya sahibinin yetkisiyle çalışmasını sağlayan izin biti (4000). |
| Setgid biti | Set group ID (setgid) bit | Programda grubun yetkisiyle çalışmayı, dizinde yeni dosyaların dizinin grubunu almasını sağlayan bit (2000). |
| Yapışkan bit | Sticky bit | Herkesin yazabildiği bir dizinde dosyayı yalnızca sahibinin silebilmesini sağlayan bit (1000); /tmp'de açıktır. |
| Varsayılan izin maskesi | umask | Yeni dosya ve dizinlerin izinlerinden çıkarılan bitler; 022 ile dosyalar 644, dizinler 755 olur. |
| Boru | Pipe | Bir komutun çıktısını bir sonrakinin girdisi yapan | işareti. |
| Yönlendirme | Redirection | Bir komutun çıktısını ya da hatalarını dosyaya gönderme: >, >>, 2>/dev/null. |
| Düzenli ifade | Regular expression (regex) | Metinde desen arama dili; grep -E genişletilmiş biçimini kullanır. |
| Kalıcılık | Persistence | Saldırganın yeniden başlatma ve parola değişikliğinden sonra da erişimini sürdürmesi (ATT&CK TA0003). |
| Dinamik bağlayıcı ele geçirme | Dynamic linker hijacking (LD_PRELOAD) | Bağlayıcıya her programdan önce yabancı bir kitaplık yükletmek; ATT&CK T1574.006. |
| Kılık değiştirme | Masquerading | Kötü amaçlı bir programın meşru bir süreç ya da dosya adı taşıması (kworker, dbus-helper); ATT&CK T1036, ad ve yer taklidi T1036.005. |
| Zaman damgası oynama | Timestomping | Bir dosyanın mtime ve atime değerini eski bir tarihe çekerek gizlemek; ctime çekilemez. |
Kaynaklar ve sınav konuları
- CompTIA CySA+ CS0-004 1.1: Explain concepts related to system and network architecture in security operations (Operating system concepts: file structure, critical files, system processes, system hardening)
- CompTIA CySA+ CS0-004 1.2: Given a scenario, analyze indicators of potential malicious activity (Host-related indicators: resource consumption, unauthorized software, suspicious or rogue processes, file system changes, unauthorized configuration)
- CompTIA CySA+ CS0-004 1.3: Given a scenario, use tools to determine malicious activity (Strings, regular expressions, interpreting suspicious commands, shell script)
- CompTIA Security+ SY0-801 2.5: Given a scenario, analyze indicators of malicious activity (malicious processes, file system artifacts, timestamp, privilege escalation)
- CompTIA Security+ SY0-801 4.5: Given a scenario, apply concepts related to identity and access management (permissions assignments and implications, account types: user, privileged, service)
Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi:
- passwd(5): the password file
- shadow(5): shadowed password file
- crypt(5): storage format for hashed passphrases and available hashing methods (libcrypt)
- Debian 11 (bullseye) Release Notes, 5.1.4: Password hashing uses yescrypt by default
- ps(1): report a snapshot of the current processes (procps)
- ld.so(8): dynamic linker/loader (LD_PRELOAD, /etc/ld.so.preload, secure-execution mode)
- Debian 13 (trixie) Release Notes, 5.1: /tmp on tmpfs; last, lastb and lastlog replaced (wtmpdb, lastlog2)
- MITRE ATT&CK: Persistence (TA0003)
Bu bölüm sınavın ve işin istediği ayrıntıdır: alanlar, sayılar, uç durumlar. Bir başlığa dokunarak açıp kapatabilirsiniz.
/etc/passwd ve /etc/shadow alan alan
/etc/passwd'nin yedi alanı ile /etc/shadow'un dokuz alanı aşağıdadır. Shadow dosyasını yalnızca root okuyabilir (Debian ailesinde ayrıca shadow grubu); izinleri Debian'da 640, Red Hat ailesinde 000'dır.
Shadow'daki tarihler takvim tarihi değil, 1970-01-01'den bu yana geçen gün sayısıdır. 20774, 2026-11-17 demektir. Parola alanı ! ile başlıyorsa parola kilitlidir (geri kalanı eski hash'tir); * ya da ! tek başına parolayla oturum açılamayacağını söyler. Ama dikkat: parolası kilitli bir hesap SSH anahtarıyla hâlâ girebilir.
Parola alanı boşsa hesap parolasızdır; bu hiçbir zaman kabul edilebilir değildir. sudo awk -F: '$2=="" {print $1}' /etc/shadow böyle hesapları listeler.
| Dosya | Alan | Örnek değer | Analist neye bakar |
|---|---|---|---|
| passwd | 1 ad | a.yilmaz | Tanınmayan, sisteme benzeyen adlar (sysupd, backup2) |
| passwd | 2 parola | x | x değilse hash passwd'de duruyordur ya da alan boştur |
| passwd | 3 UID | 1001 | 0 olan ikinci bir satır |
| passwd | 4 GID | 1001 | 0 (root grubu) olan sıradan hesap |
| passwd | 5 GECOS | Ayse Yilmaz | Serbest metin, çoğunlukla ad soyad |
| passwd | 6 ev dizini | /home/a.yilmaz | /tmp, /var/tmp, /dev/shm gibi garip yerler |
| passwd | 7 kabuk | /bin/bash | Sistem hesabında nologin yerine gerçek kabuk |
| shadow | 1 ad | a.yilmaz | passwd ile aynı ad |
| shadow | 2 hash | $y$j9T$... | Önek: yöntem; boş: parolasız; ! ile başlıyor: kilitli |
| shadow | 3 son değişiklik | 20774 | Gün sayısı; olay saatine yakın bir değişiklik |
| shadow | 4, 5, 6 | 0, 99999, 7 | En az yaş, en çok yaş, uyarı süresi (gün) |
| shadow | 7, 8, 9 | boş | Hareketsizlik süresi, hesabın sona erme tarihi, ayrılmış alan |
$y$ yescrypt yeni hash'ler için önerilen; Debian 11 ve sonrasında varsayılan $6$ sha512crypt yeni hash'ler için kabul edilebilir; eski varsayılan $5$ sha256crypt kabul edilebilir $2b$ bcrypt ($2y$ ile eşdeğer) $1$ md5crypt yeni hash'lerde kullanılmamalı a.yilmaz:$y$j9T$...$...:20774:0:99999:7:::
Dikkat: Bir saldırgan yeni hesap açmak yerine sessizce mevcut bir sistem hesabını değiştirebilir: kabuğunu nologin'den bash'e çevirir, parola alanına bir hash koyar. Sistem hesaplarının yedinci alanına da bakın: awk -F: '$3 < 1000 && $7 !~ /nologin|false/' /etc/passwd.
ps auxf ve /proc ile bir süreci sorgulamak
ps aux çıktısının sütunları: USER, PID, %CPU, %MEM, VSZ (sanal bellek, KiB), RSS (fiziksel bellek, KiB), TTY (? terminalsiz demektir), STAT, START, TIME (toplam CPU süresi) ve COMMAND. ps -ef'in sütunları ise UID, PID, PPID, C, STIME, TTY, TIME, CMD'dir.
STAT sütunundaki harfler: R çalışıyor ya da sırada, S kesilebilir uyku (bir olay bekliyor), D kesilemez uyku (çoğunlukla disk), T durdurulmuş, I boşta duran çekirdek iş parçacığı (idle kernel thread), Z zombi (bitmiş ama üst süreci tarafından toplanmamış). Ek işaretler: s oturum lideri, l çok iş parçacıklı, + ön plan, < yüksek, N düşük öncelik.
Çekirdek iş parçacıkları köşeli parantez içinde görünür ([kthreadd], [kworker/0:1]), sahibi root'tur ve VSZ ile RSS değerleri 0'dır. Köşeli parantezsiz, sıradan bir kullanıcıya ait ve belleği olan bir kworker, kendini çekirdek iş parçacığı gibi gösteren bir programdır; bu kılık değiştirmenin (masquerading, ATT&CK T1036) en sık görülen biçimidir. Köşeli parantez de taklit edilebilir; asıl ölçüt sahip, bellek ve exe bağlantısıdır.
Şüpheli bir PID bulduğunuzda /proc üzerinden sorgularsınız. cmdline dosyasında argümanlar NUL karakteriyle ayrılır, bu yüzden tr ile boşluğa çevrilir. exe bağlantısının sonunda (deleted) yazıyorsa program çalıştırıldıktan sonra diskten silinmiştir; ama /proc/<pid>/exe üzerinden hâlâ okunabilir ve kopyalanıp hash'i alınabilir. Süreç sonlandırılırsa bu imkân da kaybolur: önce kanıt, sonra müdahale.
environ dosyası süreç başlarken verilen ortam değişkenlerini tutar ve yalnızca sürecin sahibi ya da root okuyabilir. Burada LD_PRELOAD= görmek, sürece bir kitaplık sokulduğunu gösterir. /proc/<pid>/maps ise süreçte yüklü kitaplıkları listeler.
$ ps -o user,pid,ppid,stat,cmd -p 4420 USER PID PPID STAT CMD www-data 4420 1 Sl kworker $ sudo ls -l /proc/4420/exe /proc/4420/cwd lrwxrwxrwx 1 www-data www-data 0 Nov 17 03:15 /proc/4420/cwd -> /dev/shm/.k lrwxrwxrwx 1 www-data www-data 0 Nov 17 03:15 /proc/4420/exe -> /dev/shm/.k/kworker (deleted) $ sudo tr '\0' ' ' < /proc/4420/cmdline; echo kworker -c /dev/shm/.k/c.json $ sudo sha256sum /proc/4420/exe 3f1c...e9a0 /proc/4420/exe
Dikkat: Kötü amaçlı bir program ps'de görünen adını değiştirebilir; cmdline da süreç tarafından yazılabilir. exe bağlantısı ise çekirdekten gelir ve programın gerçek yolunu gösterir. Ad ile exe uyuşmuyorsa exe'ye inanın.
İzinleri sekizli okumak ve setuid denetimi
Dört rakamlı bir izinde ilk rakam özel bitlerin toplamıdır (setuid 4, setgid 2, sticky 1), sonraki üçü sahip, grup ve diğerleridir. ls -l özel biti çalıştırma harfinin yerine yazar: çalıştırma izni de varsa küçük harf (s, t), yoksa büyük harf (S, T). Büyük S çoğu zaman bir yapılandırma hatasıdır: setuid açık ama dosya çalıştırılamıyor.
Yeni dosyaların izinlerini umask belirler: dosyalar 666'dan, dizinler 777'den umask'taki bitler silinerek oluşur. Yaygın umask 022'dir; dosyalar 644, dizinler 755 olur. umask 027 ile dosyalar 640, dizinler 750 olur. Bu bir çıkarma değil, bit silmedir: umask 033 ile dosya 633 değil 644 olur, çünkü 6'da (rw-) silinecek x biti zaten yoktur.
Setuid denetimi find ile yapılır. -perm -4000, 'en az bu bitler açık' demektir; tireli biçim diğer bitlere bakmaz. Tiresiz -perm 4000 ise izni tam olarak 4000 olan dosyaları arar ve neredeyse hiçbir şey bulmaz. -perm /6000 setuid ya da setgid bitlerinden herhangi biri açık olanları bulur. 2>/dev/null izin verilmeyen dizinlerin hata satırlarını atar.
Denetimin değeri bir temel çizgi (baseline) ile karşılaştırmaktadır: temiz bir kurulumda listeyi bir kez alıp saklarsınız, sonra fark ararsınız. Debian ailesinde bir dosyanın hangi pakete ait olduğunu dpkg -S /yol, Red Hat ailesinde rpm -qf /yol söyler; hiçbir pakete ait olmayan setuid bir dosya araştırılmalıdır.
| ls -l gösterimi | Sekizli | Anlamı | Tipik örnek |
|---|---|---|---|
| -rw-r--r-- | 644 | Sahip okur ve yazar, herkes okur | /etc/passwd |
| -rw-r----- | 640 | Sahip okur ve yazar, grup okur | /etc/shadow (Debian) |
| -rwxr-xr-x | 755 | Herkes çalıştırır, yalnızca sahip yazar | /usr/bin/ls |
| -rwsr-xr-x | 4755 | Setuid: sahibinin yetkisiyle çalışır | /usr/bin/passwd, /usr/bin/sudo |
| -rwxr-sr-x | 2755 | Setgid: grubun yetkisiyle çalışır | Bazı sistem araçları |
| drwxrwsr-x | 2775 | Setgid dizin: yeni dosyalar dizinin grubunu alır | Ortak proje dizini |
| drwxrwxrwt | 1777 | Yapışkan bit: dosyayı yalnızca sahibi siler | /tmp |
| -rw------- | 600 | Yalnızca sahip okur ve yazar | ~/.ssh/authorized_keys, özel anahtarlar |
$ find / -perm -4000 -type f 2>/dev/null /usr/bin/passwd /usr/bin/su /usr/bin/sudo /usr/bin/mount /usr/bin/umount /usr/bin/chsh /usr/bin/newgrp /var/tmp/.cache/dbus-helper $ ls -l /var/tmp/.cache/dbus-helper -rwsr-xr-x 1 root root 1265648 Nov 17 03:22 /var/tmp/.cache/dbus-helper $ dpkg -S /var/tmp/.cache/dbus-helper dpkg-query: no path found matching pattern /var/tmp/.cache/dbus-helper
Dikkat: Boyut ilginç bir ipucudur: bu dosya /usr/bin/bash ile aynı boyuttaysa büyük olasılıkla root'a ait setuid bir kabuk kopyasıdır. sha256sum ile ikisini karşılaştırın. Böyle bir dosyayı yaratmak için root olmak gerekir; yani bulgu, makinede zaten root yetkisi elde edildiğini gösterir.
Ağ durumu: ss ve ip
netstat'ın yerini alan araç ss'dir. ss -tulpn analistin en çok yazdığı komutlardan biridir: -t TCP, -u UDP, -l yalnızca dinleyen soketler, -p soketi açan süreç, -n adları çözmeden sayısal göster. Başka kullanıcıların süreçlerini görmek için sudo gerekir; yoksa Process sütunu boş kalır. Kurulu bağlantıları görmek için ss -tnp (dinleyenler hariç) ya da ss -tanp (hepsi) yazılır.
Local Address sütununda 0.0.0.0 ya da * bütün arayüzlerde, 127.0.0.1 yalnızca makinenin kendisinden dinlemek demektir. Dışarıdan erişilebilen ve tanımadığınız bir dinleyen port, Process sütunundaki PID ile doğrudan /proc'a ve süreç ağacına götürür.
ip -br a arayüzleri ve adreslerini kısa biçimde, ip route yönlendirme tablosunu ve varsayılan ağ geçidini gösterir. Beklenmedik bir arayüz (tünel) ya da değişmiş bir varsayılan yol, trafiğin başka yere çekildiğini gösterebilir.
$ sudo ss -tulpn
Netid State Recv-Q Send-Q Local Address:Port Peer Address:Port Process
udp UNCONN 0 0 127.0.0.53%lo:53 0.0.0.0:* users:(("systemd-resolve",pid=601,fd=13))
tcp LISTEN 0 128 0.0.0.0:22 0.0.0.0:* users:(("sshd",pid=812,fd=3))
tcp LISTEN 0 511 0.0.0.0:80 0.0.0.0:* users:(("nginx",pid=902,fd=6),("nginx",pid=901,fd=6))
tcp LISTEN 0 244 127.0.0.1:5432 0.0.0.0:* users:(("postgres",pid=733,fd=5))
$ ip -br a
lo UNKNOWN 127.0.0.1/8 ::1/128
eth0 UP 192.0.2.10/24 2001:db8::10/64
$ ip route
default via 192.0.2.1 dev eth0 proto static
192.0.2.0/24 dev eth0 proto kernel scope link src 192.0.2.10Dikkat: Bu çıktıda postgres yalnızca 127.0.0.1'de dinliyor; dışarıdan erişilemez ve bu doğru bir yapılandırmadır. Aynı satırda 0.0.0.0:5432 görseydiniz veritabanı ağa açık olurdu.
Tek satırlıklar: soruyu komuta çevirmek
Her tek satırlık bir soruya cevaptır. Aşağıdakiler bir olayda en sık sorulanlardır. Hepsi salt okunurdur; /var/log/auth.log yerine Red Hat ailesinde /var/log/secure kullanın.
Alan numarasına dayanan awk kırılgandır. Failed password for root from ... satırında adres 11. alandadır; ama var olmayan bir kullanıcı denendiğinde satır Failed password for invalid user admin from ... olur, iki sözcük eklenir ve adres 13. alana kayar. Bazı yeni dağıtımlar ayrıca satırın başına klasik Nov 17 03:12:45 yerine ISO 8601 zaman damgası yazar ve bu da alanları kaydırır. Bu yüzden adresi konumuna göre değil, desenine göre (grep -oE) çekmek daha sağlamdır.
find'ın zaman seçenekleri 24 saatlik dilimler sayar: -mtime -1 son 24 saat, -mtime +7 yedi günden eski, -mmin -60 son bir saat. Üç zaman damgası vardır: mtime içerik değişikliği, atime son okuma, ctime inode değişikliği (izin, sahip, ad ya da içerik). touch -d ile mtime ve atime istenen tarihe çekilebilir, ctime çekilemez: o, değişikliğin yapıldığı anın saatini alır. Zaman damgası oynanmış (timestomping) bir dosyada eski bir mtime ile yeni bir ctime yan yana durur; stat üçünü birden gösterir.
# En çok başarısız SSH denemesi yapan 10 adres
grep 'Failed password' /var/log/auth.log | grep -oE 'from [0-9.]+' | awk '{print $2}' | sort | uniq -c | sort -nr | head
# UID'si 0 olan hesaplar (yalnızca root çıkmalı)
awk -F: '$3 == 0 {print $1}' /etc/passwd
# Etkileşimli kabuğu olan hesaplar
grep -vE 'nologin|false#x27; /etc/passwd | cut -d: -f1,7
# Son 24 saatte /etc altında değişen dosyalar
sudo find /etc -type f -mtime -1 -ls
# Geçici dizinlerdeki çalıştırılabilir dosyalar
sudo find /tmp /var/tmp /dev/shm -type f -perm /111 2>/dev/null
# Bir dosyanın türü, hash'i, içindeki adres ve URL izleri
file /var/tmp/.cache/x; sha256sum /var/tmp/.cache/x
strings -n 8 /var/tmp/.cache/x | grep -E 'https?://|([0-9]{1,3}\.){3}[0-9]{1,3}'Dikkat: wc -l satır sayar, kayıt saymaz: grep -c 'Failed password' ile grep 'Failed password' | wc -l aynı sayıyı verir. Rapora yazdığınız sayının neyi saydığını bilin.
Kalıcılık yerleri ve ATT&CK eşlemesi
Tablodaki teknik kimlikleri attack.mitre.org üzerinde açılarak denetlenmiştir. Bir olayda tablo yukarıdan aşağı bir kontrol listesi gibi yürünür.
LD_PRELOAD satırı ATT&CK'ta Persistence altında değil, Hijack Execution Flow tekniğinin alt tekniği olarak Stealth ve Execution taktikleri altında yer alır; kalıcılık, bu tekniğin /etc/ld.so.preload ile sistem geneline yayıldığında kazandığı bir sonuçtur. Dinamik bağlayıcı, setuid programlarda (güvenli çalıştırma kipi, secure-execution mode) LD_PRELOAD'daki eğik çizgi içeren yolları yok sayar ve yalnızca standart dizinlerdeki, kendisi de setuid olan kitaplıkları yükler; bu yüzden saldırganlar sistem genelindeki dosyayı tercih eder.
| Yer | Neye bakılır | Komut | ATT&CK |
|---|---|---|---|
| cron | Bilinmeyen satırlar, /tmp ya da /dev/shm'den çalışan komutlar | sudo crontab -l -u <kullanıcı>, ls -la /etc/cron.d /var/spool/cron | T1053.003 Cron |
| systemd timer | Yeni ya da paketsiz zamanlayıcılar | systemctl list-timers --all | T1053.006 Systemd Timers |
| systemd hizmeti | /etc/systemd/system ve ~/.config/systemd/user altındaki yeni birimler | systemctl list-unit-files --state=enabled, find /etc/systemd -mtime -7 | T1543.002 Systemd Service |
| Kabuk başlangıç dosyaları | ~/.bashrc, ~/.profile, /etc/profile.d altında eklenmiş satırlar | tail ~/.bashrc, ls -la /etc/profile.d | T1546.004 Unix Shell Configuration Modification |
| SSH anahtarları | authorized_keys içinde tanınmayan anahtar | cat /home/*/.ssh/authorized_keys /root/.ssh/authorized_keys | T1098.004 SSH Authorized Keys |
| rc.local | Dosyanın varlığı ve içeriği | ls -l /etc/rc.local | T1037.004 RC Scripts |
| Dinamik bağlayıcı | /etc/ld.so.preload dosyası, süreç ortamında LD_PRELOAD | cat /etc/ld.so.preload | T1574.006 Dynamic Linker Hijacking |
| Hesaplar | Yeni hesap, ikinci UID 0, sudoers'a eklenen satır | awk -F: '$3==0' /etc/passwd, sudo ls -la /etc/sudoers.d | T1136.001 Local Account |
| Setuid dosyalar | Paketsiz, root'a ait setuid dosya | find / -perm -4000 -type f 2>/dev/null | T1548.001 Setuid and Setgid |
Dikkat: Kullanıcı başına bakılan yerleri (.bashrc, authorized_keys, kullanıcı crontab'ı, ~/.config/systemd/user) yalnızca gerçek kullanıcılar için değil, www-data gibi sistem hesapları için de denetleyin. Web uygulamasından giren saldırgan önce o hesabın yetkisine sahiptir ve kalıcılığı çoğu zaman oraya kurar.
Beklenmedik bir UID 0 hesabı ya da setuid dosya: ne anlama gelir, ne yapılır?
İkisinin ortak noktası, yaratılmaları için root yetkisi gerekmesidir. /etc/passwd'ye yazmak da root'a ait bir dosyaya setuid biti koymak da yalnızca root'un yapabileceği işlerdir. Bu yüzden bulgu 'birisi root olmaya çalışıyor' değil, 'birisi root oldu ve geri dönmek için kapı bıraktı' demektir. Makinenin tamamının ele geçirildiği varsayılır.
İlk adımlar, kanıtı bozmadan:
- Bulguyu kaydedin: dosyanın yolu, sahibi, izinleri,
statçıktısındaki üç zaman damgası,sha256sumdeğeri. Hesap içinse passwd ve shadow satırları, shadow'daki son değişiklik günü. - Zamanı bağlayın: ctime ya da shadow'daki gün,
lastve auth.log'daki oturumlarla, sudo kayıtlarıyla ve web sunucusu günlükleriyle karşılaştırılır. O dakikada kim içerideydi? - Kardeşlerini arayın: aynı saatlerde değişen dosyalar (
find / -newer), diğer kalıcılık yerleri, dinleyen portlar, süreçler. Saldırgan nadiren tek kapı bırakır. - Kapsamı genişletin: aynı hash, hesap adı ya da SSH anahtarı başka makinelerde var mı?
Dosyayı silmek, hesabı kapatmak ya da makineyi yeniden başlatmak müdahale kararıdır ve olay müdahale planına göre verilir. Yeniden başlatma, /dev/shm ve tmpfs olan /tmp içindeki kanıtı ve bellekteki süreçleri yok eder. Bu kararların nasıl ve hangi sırayla verileceği olay müdahalesi derslerinin, sistemde olanı kaydeden journald ve auditd ise bir sonraki dersin konusudur.
Okumak bilmek değildir. Her antrenmanı önce kendiniz yapın, cevabı sonra açın.
Kendi bilgisayarınızda
Kendi makinenizin hesaplarını ve izinlerini okuyun
WSL'de ya da herhangi bir Linux'ta aşağıdaki salt okunur komutları çalıştırın. Her birinin çıktısında sorulan şeyi bulun ve not edin.
idyazın. UID'nizi, ana grubunuzu ve hangi gruplarda olduğunuzu okuyun. sudo ya da wheel grubunda mısınız?ls -l /etc/passwd /etc/shadowyazın. İki dosyanın izinlerini sekizli olarak söyleyin. Hangisini okuyabiliyorsunuz?awk -F: '$3 == 0 {print $1}' /etc/passwdyazın. Kaç satır çıkıyor?grep -vE 'nologin|false#x27; /etc/passwd | cut -d: -f1,7yazın. Etkileşimli kabuğu olan hesaplar hangileri?ls -ld /tmp /dev/shmyazın. İzin dizisinin son harfi nedir ve ne anlama gelir?sudo -lyazın (parolanızı sorabilir). Hangi komutları hangi kullanıcı adına çalıştırabildiğinizi okuyun.
Cevap: Sıradan bir WSL ya da Ubuntu kurulumundaidçıktısıuid=1000(...) gid=1000(...) groups=1000(...),27(sudo),...biçimindedir; ilk oluşturulan kullanıcı sudo grubundadır. /etc/passwd 644 (-rw-r--r--), /etc/shadow Debian ailesinde 640 (-rw-r-----, sahibi root, grubu shadow) izinlidir; passwd'yi okursunuz, shadow'u sudo olmadan okuyamazsınız. UID 0 sorgusu yalnızcarootsatırını vermelidir; ikinci bir satır bir olaydır. Etkileşimli kabuğu olan hesaplar çoğunlukla root, sizin hesabınız ve kabuğu /bin/sync olan sync hesabıdır. /tmp ve /dev/shmdrwxrwxrwtgösterir: son harft, yapışkan bittir ve herkes yazabilse de herkes yalnızca kendi dosyasını silebilir demektir.sudo -lsudo grubundaki bir kullanıcı için(ALL : ALL) ALLgösterir: her kullanıcı adına her komut, parolayla.Kendi bilgisayarınızda
Süreç ağacında kendi kabuğunuzu bulun
Kendi kabuğunuzun süreç ağacındaki yerini ve /proc'taki izini bulun.
$kabuğun kendi PID'idir.echo $ile kabuğunuzun PID'ini öğrenin.ps -o pid,ppid,user,cmd -p $yazın; PPID'yi not edin veps -o pid,ppid,cmd -p <PPID>ile bir üst süreci bulun. PID 1'e varana kadar sürdürün.ps auxf | lessile aynı zinciri ağaç olarak görün. Köşeli parantez içindeki süreçler nedir?ls -l /proc/$/exe /proc/$/cwdvetr '\0' ' ' < /proc/$/cmdline; echoyazın.cat /proc/1/commyazın. PID 1 hangi program?
Cevap: Zincir tipik olarak bash, onu başlatan oturum süreci (bir SSH oturumundasshd: kullanıcı@pts/0, WSL'de bir init ya da login süreci), oradan systemd'ye (PID 1) uzanır.ps auxfaynı zinciri\_girintileriyle gösterir; köşeli parantez içindekiler çekirdek iş parçacıklarıdır, sahibi root'tur ve VSZ ile RSS değerleri 0'dır./proc/$/exebash'in gerçek yolunu (/usr/bin/bash),cwdo an bulunduğunuz dizini gösterir;cmdlineçoğu zaman-bashya dabashtır (başındaki tire, oturum kabuğu olduğunu söyler). Systemd kullanan bir sistemde/proc/1/commsystemdyazar. WSL'de systemd kapalıysa PID 1initolabilir; bu WSL'ye özgüdür.Kendi bilgisayarınızda
Bir sunucu denetimi: setuid, dinleyen portlar, zamanlanmış işler
Bir Linux'ta aşağıdaki denetimi yapın ve her adımın çıktısını 'beklenen' ya da 'araştırılmalı' diye işaretleyin. Hiçbir şeyi değiştirmeyin.
find / -perm -4000 -type f 2>/dev/nullile setuid dosyaları listeleyin. Her birinin bir pakete ait olup olmadığınıdpkg -S(ya darpm -qf) ile sınayın.sudo ss -tulpnile dinleyen portları listeleyin. Hangileri yalnızca 127.0.0.1'de, hangileri bütün arayüzlerde dinliyor?systemctl list-timers --allvels -la /etc/cron.d /etc/cron.dailyile zamanlanmış işlere bakın.sudo find /etc -type f -mtime -1 -lsile son 24 saatte değişen yapılandırma dosyalarını bulun.cat /etc/ld.so.preload 2>/dev/null; echo $?yazın. Çıkış kodu ne?
Cevap: Setuid listesi temiz bir sistemde passwd, su, sudo, mount, umount, chsh, chfn, gpasswd, newgrp gibi bir avuç programdan oluşur ve hepsi bir pakete aittir;dpkg -S'no path found' diyorsa dosya araştırılmalıdır. ss çıktısında sshd'nin 22'de bütün arayüzlerde, systemd-resolved'ın 127.0.0.53:53'te dinlemesi olağandır; tanımadığınız bir programın 0.0.0.0 üzerindeki bir portu araştırılmalıdır. Zamanlayıcılarda apt, logrotate, man-db gibi paket işleri, /etc altında da bir güncellemeyle açıklanabilen değişiklikler olağandır. /etc/ld.so.preload çoğu sistemde yoktur:cathata verir (2>/dev/null ile gizlenir) veecho $?1 yazar. Dosya varsa ve içinde bir kitaplık yolu yazıyorsa bu ciddi bir bulgudur.Oku ve yorumla
Bir ps auxf ağacını okuyun
Bir web sunucusundan alınan
ps auxfkesiti aşağıdadır. Olağan olanları ve şüpheli olanları ayırın; şüpheli zinciri baştan sona anlatın ve sonraki üç salt okunur adımınızı yazın.USER PID %CPU %MEM VSZ RSS TTY STAT START TIME COMMAND root 2 0.0 0.0 0 0 ? S Nov16 0:00 [kthreadd] root 38 0.0 0.0 0 0 ? I Nov16 0:01 \_ [kworker/1:1-events] root 1 0.0 0.3 167900 12800 ? Ss Nov16 0:04 /sbin/init root 812 0.0 0.2 15420 9100 ? Ss Nov16 0:00 sshd: /usr/sbin/sshd -D [listener] 0 of 10-100 startups root 901 0.0 0.1 10300 6100 ? Ss Nov16 0:00 nginx: master process /usr/sbin/nginx www-data 902 0.0 0.1 10900 5200 ? S Nov16 0:02 \_ nginx: worker process root 950 0.0 0.8 201300 33100 ? Ss Nov16 0:03 php-fpm: master process (/etc/php/8.2/fpm/php-fpm.conf) www-data 1288 0.1 1.1 203900 45200 ? S Nov16 0:09 \_ php-fpm: pool www www-data 4410 0.0 0.0 2580 900 ? S 03:14 0:00 | \_ sh -c id; uname -a www-data 4405 0.0 0.0 2580 880 ? S 03:12 0:00 \_ php-fpm: pool www www-data 4420 97.3 4.8 412000 196000 ? Sl 03:15 41:12 kworker
Cevap: Olağanlar: kthreadd ve köşeli parantez içindeki gerçek kworker (root, VSZ 0), PID 1 init, dinleyen sshd, nginx ana ve işçi süreci, php-fpm ana süreci ve havuzu. Şüpheli zincir: www-data olarak çalışan bir php-fpm havuz sürecinin (1288) altındash -c id; uname -açalışıyor; PHP uygulamasının bir kabuk açıp sistemi tanıyan komutlar çalıştırması, bir web kabuğunun ya da komut enjeksiyonunun klasik izidir. 4420 numaralıkworkerköşeli parantez içinde değil, sahibi www-data, 412000 KiB sanal ve yaklaşık 190 MiB fiziksel belleği var, CPU'nun %97'sini kullanıyor ve 03:15'te, kabuktan bir dakika sonra başlamış; ağaçta üst süreci görünmüyor, yani PPID'si 1'e bağlanmış. Bu, kendini çekirdek iş parçacığı gibi gösteren bir programdır; yüksek CPU bir kripto para madencisini düşündürür. Sonraki adımlar:ls -l /proc/4420/exe /proc/4420/cwdvetr '\0' ' ' < /proc/4420/cmdlineile programın gerçek yolunu ve argümanlarını bulmak (sha256sum /proc/4420/exeile hash'ini almak);sudo ss -tnp | grep 4420ile bağlandığı adresi görmek; nginx erişim günlüğünde 03:12 ile 03:15 arasındaki istekleri inceleyip hangi PHP dosyasının çağrıldığını bulmak.Oku ve yorumla
Bir passwd ve shadow kesitini değerlendirin
Bir sunucudan alınan /etc/passwd ve /etc/shadow kesitleri aşağıdadır. Her satırı olağan ya da şüpheli diye işaretleyin, şüphelilerin nedenini söyleyin.
/etc/passwd root:x:0:0:root:/root:/bin/bash daemon:x:1:1:daemon:/usr/sbin:/usr/sbin/nologin www-data:x:33:33:www-data:/var/www:/bin/bash sshd:x:110:65534::/run/sshd:/usr/sbin/nologin a.yilmaz:x:1000:1000:Ayse Yilmaz,,,:/home/a.yilmaz:/bin/bash sysupd:x:0:0::/var/tmp/.sysupd:/bin/bash b.kaya:x:1001:1001:Burak Kaya,,,:/home/b.kaya:/bin/bash /etc/shadow root:$y$j9T$...$...:20485:0:99999:7::: www-data:$6$...$...:20774:0:99999:7::: a.yilmaz:$y$j9T$...$...:20666:0:99999:7::: sysupd:$6$...$...:20774:0:99999:7::: b.kaya:!$y$j9T$...$...:20753:0:99999:7:::
Cevap: root, daemon, sshd ve a.yilmaz olağandır. www-data şüphelidir: bir sistem hesabı olduğu halde kabuğu nologin değil /bin/bash'tir ve shadow'da bir parola hash'i vardır (olağanda*ya da!olur); parolası 20774. günde, yani 2026-11-17'de konmuştur. Sistemin geri kalanı yescrypt ($y$) kullanırken bu hash'in $6$ olması, elle başka bir araçla üretildiğini düşündürür. sysupd en ağır bulgudur: UID'si ve GID'si 0, yani root yetkisinde ikinci bir hesap; ev dizini /var/tmp altında gizli bir dizin ve parolası da aynı gün, aynı biçimde konmuştur. Bu iki satırın yazılabilmesi için saldırganın zaten root olması gerekir. b.kaya'nın parola alanı ! ile başlar, yani parolası kilitlidir; bu bir yöneticinin hesabı kapattığını gösterir ve olağan olabilir, ama hesap hâlâ SSH anahtarıyla girebilir, bu yüzden /home/b.kaya/.ssh/authorized_keys de denetlenmelidir. Sonra o günün oturum ve sudo kayıtlarına bakılır.Hesapla
İzinleri sekizliye ve sekizliden çevirin
Verilen her durumu öteki gösterime çevirin ya da sonucu hesaplayın.
a) -rwsr-xr-x b) drwxrwxrwt c) chmod 640 dosyasından sonra ls -l ne gösterir? d) chmod 2770 proje/ dizininden sonra ls -ld ne gösterir? e) umask 027 iken yeni bir dosyanın ve yeni bir dizinin izinleri nedir? f) -rwSr--r--: büyük S ne anlatır, sekizlisi nedir?
- Her üçlüyü ayrı hesaplayın: r = 4, w = 2, x = 1.
- Özel bitleri ayrıca toplayın: setuid 4, setgid 2, sticky 1; bu toplam en başa yazılır.
- umask için dosyada 666'dan, dizinde 777'den maskedeki bitleri silin (her rakamda bit bit).
Cevap: a) Sahip rws = 7 ve setuid, grup r-x = 5, diğerleri r-x = 5: 4755. b) Dizin, rwx rwx rwt: 777 ve sticky: 1777. c) -rw-r-----. d) drwxrws---: sahip ve grup rwx, grubun x'inin yerinde s (setgid), diğerleri hiçbir şey. e) Dosya 666 - 027 = 640 (-rw-r-----), dizin 777 - 027 = 750 (drwxr-x---). (Çıkarma her rakamda bit bit yapılır; 6'dan 7 çıkarılmaz, sonuç 0 olur.) f) Büyük S, setuid bitinin açık ama sahibin çalıştırma izninin kapalı olduğunu söyler: rw- = 6, r-- = 4, r-- = 4 ve setuid: 4644. Çalıştırılamayan bir dosyada setuid anlamsızdır; bu çoğu zaman bir yapılandırma hatasıdır.
Bu dersin 28 puanlanan sorusundan her seferinde karışık 20 tanesi gelir: çoktan seçmeli, senaryo, doğru-yanlış ve boşluk doldurma. Her soru bir kez cevaplanır ve açıklaması hemen gösterilir. Geçme ölçütü %80.
Yazarak cevaplanacak sorular
Bunlar puanlanmaz. Cevabınızı kâğıda ya da not defterinize yazın, sonra ölçütlerle karşılaştırın. Bir şeyi kendi cümlelerinizle anlatmak, bildiğinizi sandığınız yerdeki boşluğu gösterir.
SIEM, 192.0.2.10 adresli bir Linux web sunucusunun gece boyunca 203.0.113.80 adresine düzenli bağlantı açtığını bildiriyor. Sunucuya bağlanıyorsunuz. Hiçbir şeyi değiştirmeden ilk on beş dakikada neye, hangi komutla, hangi sırayla bakarsınız ve her adımda neyi ararsınız?
Bir sunucuda iki bulgu var: /etc/passwd'de
sysupd:x:0:0::/var/tmp/.sysupd:/bin/bashsatırı ve /var/tmp/.cache altında root'a ait, -rwsr-xr-x izinli bir dosya. İki bulgunun teknik olarak ne anlama geldiğini, bunları hangi komutlarla bulduğunuzu ya da bulacağınızı, olayın ağırlığını nasıl değiştirdiklerini ve sonraki adımlarınızı anlatın.