Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 4: Paket okuma · Ders 4.5

Kötü trafik neye benzer: işaret verme (beaconing), veri sızdırma, yanal hareket

Akış kayıtlarında, Zeek loglarında ve güvenlik duvarı günlüğünde işaret vermeyi, veri sızdırmayı ve yanal hareketi tanıyabilir, düzenliliği ve hacmi sayıyla ölçebilir ve her birini masum benzerinden ayırıp MITRE ATT&CK'e eşleyebilirsiniz.

  • 65 dk
  • 30 soru
  • 5 antrenman

Bir saldırgan içeri girdikten sonra üç şeyi yapmak zorundadır: dışarıdaki komuta sunucusuyla konuşmak, ağın içinde başka makinelere geçmek ve sonunda aradığı veriyi dışarı taşımak. Bu üç iş, ne kadar gizlenirse gizlensin, ağda iz bırakır. Önceki derste akış kayıtlarını ve Zeek loglarını okumayı öğrendiniz; bu derste o kayıtlarda kötü trafiğin nasıl göründüğünü öğreneceksiniz. Her davranışı tek tek ele alacağız: kabloda neye benzer, hangi kayıtta görünür, onu şüpheli yapan nedir, aynı görünen masum trafik hangisidir. Düzenliliği ve hacmi sayıyla ölçmeyi bir hesap örneğiyle göstereceğiz. Saldırının nasıl yapıldığı bu dersin konusu değildir; yalnızca savunanın gördüğü taraf anlatılır.

Kötü trafiği tanımanın yolu: davranış, temel çizgi, bağlam

Kötü trafiği tek bir pakete bakarak tanımak çoğu zaman mümkün değildir. Komuta sunucusuna giden bir HTTPS bağlantısı, bir haber sitesine giden HTTPS bağlantısıyla aynı porttan, aynı protokolle gider ve içeriği şifrelidir. Farkı paketin içi değil, davranış (behaviour) gösterir: ne sıklıkla, ne kadar, ne zaman, kime.

Davranışı yargılamak için bir karşılaştırma noktası gerekir. Buna temel çizgi (baseline) denir: bir makinenin, bir kullanıcının ya da bir ağ bölümünün olağan halde ne yaptığının ölçülmüş özeti. 'Bu iş istasyonu günde ortalama 40 MB veri gönderir' bir temel çizgidir. Aynı makinenin bir gecede 2 GB göndermesi ancak bu bilgiyle anlam kazanır.

Üçüncü bileşen bağlamdır (context): hedef kimin, kaç makine aynı hedefe gidiyor, alan adı ne zamandan beri var, bu makinenin rolü ne. Bir yedekleme sunucusunun gece çok veri göndermesi işidir; bir muhasebe bilgisayarının göndermesi değildir.

Bu derste üç davranışı inceleyeceğiz. Her biri MITRE ATT&CK'te bir taktiğe karşılık gelir:

  • İşaret verme (beaconing): Ele geçirilmiş makinenin komuta ve kontrol (command and control, C2) sunucusuna düzenli aralıklarla 'buradayım, iş var mı' diye sorması. Taktik: Command and Control (TA0011).
  • Veri sızdırma (data exfiltration): Toplanan verinin ağ dışına taşınması. Taktik: Exfiltration (TA0010).
  • Yanal hareket (lateral movement): Saldırganın içerideki bir makineden başka makinelere geçmesi. Taktik: Lateral Movement (TA0008).

Hiçbir gösterge tek başına kanıt değildir. Her birinin masum bir benzeri vardır ve bir analistin işinin büyük kısmı bu ikisini ayırmaktır.

İşaret verme: düzenli, küçük, uzun soluklu

Bir zararlı yazılım bir makineye yerleştiğinde saldırgan ona komut vermek ister. Gelen bağlantıları güvenlik duvarı keser, bu yüzden bağlantıyı içerideki makine dışarıya doğru açar. Komut olup olmadığını öğrenmek için de belirli aralıklarla sorar. Bu yoklamaya işaret verme denir ve ağda şu izleri bırakır:

  • Düzenli aralıklar: Bağlantılar örneğin her 60 saniyede bir yinelenir. İnsan böyle davranmaz; bir kullanıcının web gezintisi patlamalar ve uzun sessizliklerden oluşur.
  • Sapma payı (jitter): Düzenliliği gizlemek için aralığa rastgele bir sapma eklenir. 60 saniye ve yüzde 20 sapma payı, aralıkların 48 ile 72 saniye arasında dağılması demektir. Dağılır ama bir merkezin çevresinde kalır.
  • Küçük ve birbirine benzer boyutlar: Komut yokken istek de cevap da birkaç yüz bayttır ve her seferinde hemen hemen aynıdır.
  • Uzun soluk: Aynı makine aynı hedefe saatlerce, günlerce, gece gündüz bağlanır. Bazı türleri tek bir bağlantıyı uzun süre açık tutar; o zaman akış kaydında süresi saatlerle ölçülen bir bağlantı görürsünüz.
  • Olağan dışı istemci kimliği: HTTP isteğindeki kullanıcı aracısı (user agent) makinedeki tarayıcıya uymaz, ya da TLS el sıkışmasının parmak izi (JA3, JA4) kurumdaki hiçbir bilinen yazılıma benzemez.
  • Nadir hedef: Kurumda o hedefle yalnızca bir iki makine konuşur. Binlerce makinenin gittiği bir adres, ne kadar düzenli olursa olsun, büyük olasılıkla bir güncelleme ya da telemetri hizmetidir.
  • Yeni kayıtlı alan adı (newly registered domain): Alan adı birkaç gün önce kaydedilmiştir. Saldırganlar altyapılarını sık değiştirdiği için yaşı günlerle ölçülen alan adları daha şüphelidir.

Bu işaretlerin hiçbiri şifreyi açmayı gerektirmez. Zaman, boyut, süre ve hedef, akış kaydında ve Zeek'in conn.log dosyasında zaten vardır.

Düzenliliği ölçmek: bir hesap örneği

'Düzenli görünüyor' bir analist cümlesi değildir; sayıyla söylemek gerekir. Yöntem basittir: bağlantıların başlangıç zamanlarını sıralar, ardışık iki zaman arasındaki aralıkları (interval) hesaplar, sonra bu aralıkların ortalamasına ve dağılımına bakarsınız.

Örnek: 192.168.10.37 adresli makine 203.0.113.45 adresine şu saatlerde bağlanmış: 10:00:00, 10:01:02, 10:01:59, 10:03:00, 10:03:59, 10:05:02, 10:06:00.

  • Aralıklar: 62, 57, 61, 59, 63, 58 saniye. Toplam 360, sayı 6, ortalama 60 saniye.
  • Ortalamadan sapmalar: +2, -3, +1, -1, +3, -2. Karelerinin toplamı 4 + 9 + 1 + 1 + 9 + 4 = 28.
  • Varyans 28 / 6 = 4,67; standart sapma bunun karekökü, yaklaşık 2,16 saniye.
  • Değişim katsayısı (coefficient of variation, CV) = standart sapma / ortalama = 2,16 / 60 = 0,036, yani yüzde 3,6.

Değişim katsayısı birimsizdir; bu yüzden 60 saniyelik bir işaretle 3600 saniyelik bir işareti aynı ölçekte karşılaştırmanızı sağlar. Standart sapmanın kendisi bunu yapamaz: 3600 saniyelik bir işarette 2 saniyelik sapma da 60 saniyelik sapma da çok düzenlidir.

Karşılaştırma için aynı kullanıcının bir haber sitesine gezinti aralıkları: 4, 210, 15, 1300, 45, 26 saniye. Ortalama 266,7 saniye, standart sapma yaklaşık 467 saniye, değişim katsayısı yaklaşık 1,75. İnsan trafiğinde sapma ortalamadan bile büyüktür.

Kesin bir eşik yoktur; araçlar ve ekipler kendi eşiklerini koyar. Kaba bir kural olarak değişim katsayısı sıfıra ne kadar yakınsa düzen o kadar makinedir. Ama makine düzeni kötü niyet demek değildir: bir sonraki adım, hedefin kime ait olduğunu ve kaç makinenin oraya gittiğini sormaktır.

Dikkat: Hesapta standart sapmayı n'ye bölerek (popülasyon) aldık. n - 1'e bölerseniz (örneklem) sonuç 2,37 saniye çıkar ve değişim katsayısı 0,039 olur. Altı aralıkta fark küçüktür; hangisini kullandığınızı yazmanız yeterlidir.

Veri sızdırma: dışarı giden hacim ve yön

Bir iş istasyonunun trafiği normalde asimetriktir: az gönderir, çok alır. Web sayfaları, güncellemeler, videolar içeri akar; dışarı giden çoğunlukla isteklerdir. Veri sızdırmada bu oran tersine döner. En güçlü işaret budur: dışarı giden baytların gelen baytlara göre olağan dışı büyüklüğü.

Bakılacak öteki işaretler:

  • Olağan dışı saat: Kullanıcının olmadığı gece saatlerinde büyük yüklemeler.
  • Hedefin türü: Bulut depolama hizmetlerine, metin paylaşım (paste) sitelerine ya da kod depolarına yükleme. Bunlar meşru hizmetlerdir ve çoğu kurumda izinlidir; saldırganın tercih etmesinin nedeni de budur.
  • Sıkıştırma ve şifreleme: Saldırgan veriyi göndermeden önce çoğunlukla arşivler ve şifreler. Ağda bunun izi, içeriği okunamayan, rastgele görünen yüksek hacimli bir yüklemedir. Yükleme şifreli bir kanalda zaten şifreliyse fark yalnızca hacimde ve hedefte görülür.
  • Alışılmadık kanal: DNS sorgularına ya da ICMP paketlerine gömülmüş veri. DNS tünelini 3. aşamanın 'Ağ saldırıları savunmacı gözüyle' dersinde gördünüz: uzun ve anlamsız alt alan adları, tek bir alan adına yığılan sorgular. ICMP'de iz, olağan ping boyutundan büyük ve her pakette değişen yüklerdir.
  • Yavaş ve sinsi (low and slow): Her gece birkaç megabayt, haftalarca. Tek bir bağlantı hiçbir eşiği aşmaz; ancak bir makinenin bir hedefe gönderdiği toplam hacmi günler boyunca toplarsanız görünür.

Bu yüzden veri sızdırmayı yakalamanın anahtarı temel çizgidir. Makine başına, hedef başına, saat başına dışarı giden hacmi bilmeden 'çok' diyemezsiniz.

Yanal hareket: içeride, makineden makineye

Saldırganın ilk girdiği makine nadiren hedefidir. Asıl istediği bir dosya sunucusu, bir veritabanı ya da etki alanı denetleyicisidir; oraya ulaşmak için içeride makineden makineye geçer. Bu geçişin büyük kısmı, yöneticilerin her gün kullandığı Windows protokolleriyle yapılır. Bu yüzden yanal hareketi protokolün kendisi değil, kimin kime bağlandığı ele verir.

Ağda görülen tipik izler:

  • Çok sayıda makineye SMB: Bir iş istasyonu kısa sürede onlarca makinenin 445 numaralı portuna bağlanır. İş istasyonları normalde birbirleriyle değil, sunucularla konuşur.
  • Yönetimsel paylaşımlar (admin shares): Windows'un kendiliğinden açtığı C$, ADMIN$ ve IPC$ paylaşımlarına bağlantı. ADMIN$ Windows klasörünü gösterir; oraya dosya yazılması, ardından uzaktan çalıştırma demektir.
  • RPC ile uzaktan hizmet oluşturma: IPC$ üzerinden hizmet denetim yöneticisinin (service control manager) svcctl arabirimine çağrılar: yeni bir hizmet oluşturulur ve başlatılır. Yöneticilerin uzaktan komut araçları da aynı izi bırakır.
  • WinRM: Uzaktan PowerShell'in taşıyıcısı. Varsayılan olarak HTTP için 5985, HTTPS için 5986 numaralı TCP portunu kullanır.
  • İş istasyonundan iş istasyonuna RDP: Uzak Masaüstü varsayılan olarak 3389 numaralı portu dinler. Yönetim sunucusundan sunuculara RDP olağandır; bir kullanıcı bilgisayarından başka kullanıcı bilgisayarlarına RDP değildir.
  • İçeride yeni bir tarayıcı: Daha önce hiç tarama yapmamış bir makineden, iç ağdaki çok sayıda adrese cevapsız ya da reddedilen bağlantı denemeleri. Saldırgan nereye geçeceğini önce keşfeder.

Bu trafiğin önemli bir kısmı aynı alt ağ içinde kalır ve sınır güvenlik duvarından hiç geçmez. Yanal hareketi görmek için iç ağa bakan bir sensör (bir switch'in yansıtma portunu dinleyen Zeek gibi), iç bölümler arasında bir güvenlik duvarı ya da uç noktaların kendi günlükleri gerekir. Uç nokta tarafını ve etki alanı saldırılarını 5. ve 6. aşamada göreceksiniz.

Masum benzerler ve karar

Ağdaki en düzenli trafik zararlı yazılımın değil, sizin kendi yazılımlarınızındır. Masum işaretçiler (benign beacons) her ağda vardır:

  • Güncellemeler: İşletim sistemi ve uygulamalar belirli aralıklarla yeni sürüm sorar.
  • Telemetri: Uygulamalar ve işletim sistemi üreticiye düzenli kullanım ve durum bilgisi yollar.
  • NTP: Saat eşitleme, UDP 123 üzerinden yapılır ve tanımı gereği düzenlidir. RFC 5905'e göre yoklama aralığı 2'nin kuvveti olan saniyelerdir; en kısası 16 saniyedir.
  • İzleme: İzleme sunucusunun cihazları yoklaması, uç nokta ajanlarının yönetim sunucusuna 'yaşıyorum' (heartbeat) mesajları.

Bunları kötüden ayıran şey düzen değil bağlamdır: binlerce makine aynı hedefe gidiyor, hedef bilinen bir üreticinin yıllardır var olan alan adı, istemci makinede kurulu bilinen bir yazılım. Kötü işaretçi ise genellikle bir iki makineden, yeni ya da itibarı bilinmeyen bir hedefe, makinede açıklaması olmayan bir istemciyle gider.

Aynı şey öteki iki davranış için de geçerlidir. Gece büyük yükleme yapan makine bir yedekleme ajanı olabilir; birçok makineye SMB ile bağlanan makine bir yazılım dağıtım sunucusu ya da güvenlik tarayıcısı olabilir. Bilinen bu kaynakları bir listeye yazmak ve kuralları onlara göre ayarlamak, yanlış alarm yükünü en çok azaltan iştir.

Karar için şu sırayı izleyin: davranışı sayıyla ölçün, temel çizgiyle karşılaştırın, hedefi ve kaynağı bağlama oturtun, masum açıklamayı arayın ve ancak o bulunamazsa olayı yükseltin.

Akılda kalsın

  • Kötü trafik paketin içinden değil davranıştan tanınır: ne sıklıkla, ne kadar, ne zaman, kime; ve davranış ancak bir temel çizgiyle ve bağlamla (kaç makine, hedefin yaşı, kaynağın rolü) yargılanabilir.
  • İşaret verme düzenli aralıklı, küçük ve benzer boyutlu, uzun soluklu bağlantılardır; düzenliliği aralıkların değişim katsayısıyla (standart sapma / ortalama) ölçün: örnekteki 62, 57, 61, 59, 63, 58 saniyelik aralıklarda ortalama 60, standart sapma 2,16, katsayı 0,036.
  • Veri sızdırmanın en güçlü ağ işareti yön ve hacimdir: istemcinin gönderdiği alınandan çok büyükse PCR pozitife döner; yavaş sızdırma ancak hedef başına ve günler boyunca toplanan hacimde görünür.
  • Yanal hareketi protokol değil kimin kime bağlandığı ele verir: iş istasyonundan çok makineye SMB 445, ADMIN$ ve IPC$, svcctl üzerinden hizmet oluşturma, WinRM 5985 ve 5986, iş istasyonları arasında RDP 3389, yeni bir iç tarayıcı.
  • Her davranışın masum bir benzeri vardır (güncelleme, telemetri, NTP, izleme, yedekleme, yazılım dağıtımı); muafiyeti dar tutun ve ATT&CK kimliğini her zaman v20 sitesinden doğrulayarak yazın.

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
İşaret vermeBeaconingEle geçirilmiş makinenin komuta sunucusuna düzenli aralıklarla bağlanıp komut sorması.
Komuta ve kontrolCommand and control (C2)Saldırganın ele geçirdiği makinelerle konuştuğu kanal ve altyapı; ATT&CK taktiği TA0011.
Sapma payıJitterDüzenliliği gizlemek için işaret aralığına eklenen rastgele, genellikle yüzde olarak verilen sapma.
Değişim katsayısıCoefficient of variation (CV)Standart sapmanın ortalamaya oranı; birimsiz bir düzenlilik ölçüsü, sıfıra yakınsa düzen makinedir.
Temel çizgiBaselineBir makinenin, kullanıcının ya da ağ bölümünün olağan davranışının ölçülmüş özeti.
Veri sızdırmaData exfiltrationToplanan verinin yetkisiz olarak ağ dışına taşınması; ATT&CK taktiği TA0010.
Üretici-tüketici oranıProducer-consumer ratio (PCR)(gönderilen - alınan) / (gönderilen + alınan); -1 tüketici, +1 üretici davranışı.
Yavaş ve sinsiLow and slowEşiklere takılmamak için az miktarda ama uzun süre yapılan etkinlik.
Yanal hareketLateral movementSaldırganın iç ağda bir makineden başka makinelere geçmesi; ATT&CK taktiği TA0008.
Yönetimsel paylaşımAdministrative share (admin share)Windows'un kendiliğinden açtığı gizli paylaşımlar: C$, ADMIN$, IPC$.
Hizmet denetim yöneticisiService control manager (SCM)Windows hizmetlerini yöneten bileşen; uzaktan protokolü MS-SCMR, adlandırılmış kanalı \PIPE\svcctl.
Adlandırılmış kanalNamed pipeSMB üzerinden, IPC$ paylaşımında açılan ve RPC çağrılarını taşıyan iletişim kanalı.
Uzaktan Windows yönetimiWindows Remote Management (WinRM)WS-Management tabanlı uzaktan yönetim; varsayılan TCP 5985 (HTTP) ve 5986 (HTTPS).
Doğu-batı trafiğiEast-west trafficAğın içinde, makineler arasında kalan ve sınır güvenlik duvarından geçmeyen trafik.
Masum işaretçiBenign beaconDüzenli bağlanan meşru yazılım: güncelleme, telemetri, NTP, izleme ajanı.
Yeni kayıtlı alan adıNewly registered domainKaydı birkaç gün ya da hafta önce yapılmış alan adı; itibar bilgisi olmadığı için daha şüphelidir.
TLS istemci parmak iziJA3 / JA4 fingerprintTLS ClientHello'daki sürüm, şifre takımı ve uzantıların özeti; istemci yazılımını tanımaya yarar.
Kullanıcı aracısıUser agentHTTP isteğinde istemcinin kendini tanıttığı başlık; Zeek http.log'da user_agent alanı.
Bağlantı durumuconn_stateZeek conn.log'da bağlantının nasıl açılıp bittiğini özetleyen alan: SF, S0, REJ, S1 gibi.
Atlama sunucusuJump server (jump host)Yöneticilerin sunuculara yalnızca onun üzerinden bağlandığı, iyi korunan yönetim makinesi.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • CompTIA CySA+ CS0-004, Security Operations alanı: ağla ilgili kötü niyetli etkinlik göstergelerini analiz etme (işaret verme, olağan dışı eşler arası iletişim, veri sızdırma, beklenmeyen trafik artışları, tarama)
  • CompTIA CySA+ CS0-004, Security Operations alanı: akış verisi, Zeek ve güvenlik duvarı günlükleri gibi kaynakları kullanarak trafiği temel çizgiyle karşılaştırma
  • CompTIA Security+ SY0-801, Threats, Vulnerabilities, and Attacks alanı: kötü niyetli etkinliğin göstergelerini (indicators of malicious activity) tanıma
  • CompTIA Security+ SY0-801, Security Operations alanı: ağ trafiği verisini izleme ve uyarıları değerlendirme

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: