Aşama 1: Ağ katman katman · Ders 1.14
Katman 5-7 gerçek hayatta: oturum, TLS ve her birinin asıl yeri
Oturum, sunum ve uygulama katmanlarının işini, o işi bugün gerçekte neyin yaptığını ve sınavın onu nereye yazdığını söyleyebilir, bir web isteğini addan sayfaya kadar katman katman izleyebilir, günlükteki kodlanmış veriyi tanıyıp çözebilir ve uygulama arızasını ağ arızasından ayırabilirsiniz.
Bu aşamada ağı aşağıdan yukarı çıktınız: kablo, çerçeve, paket, segment. Geriye OSI modelinin en üstteki üç katmanı kaldı: oturum (5), sunum (6) ve uygulama (7). 'İki harita: OSI ve TCP/IP' dersi bu üçünün gerçek yazılımda ayrı parçalar olmadığını söylemişti. Bu ders o cümlenin arkasını doldurur: her birinin tanımlanan işi nedir, o işi bugün gerçekte ne yapar, sınav onu nereye yazar ve TLS neden hiçbir kutuya tam oturmaz. Sonunda tek bir web isteğini addan sayfaya kadar izleyerek bütün aşamayı birbirine bağlayacak, bir analist olarak günlükte Base64 gördüğünüzde ne yapacağınızı ve 'ping çalışıyor ama sayfa açılmıyor' dendiğinde nereye bakacağınızı öğreneceksiniz.
Üç katman kâğıtta, tek katman gerçekte
OSI modeli taşıma katmanının üstüne üç ayrı katman koyar. TCP/IP modeli aynı yere tek bir katman koyar: uygulama. RFC 1122 bunu açıkça yazar ve internetin uygulama katmanını OSI'nin en üst iki katmanının, sunum ve uygulamanın birleşimi olarak tanımlar; oturum katmanını ayrıca anmaz. İşletim sisteminizde de durum budur: TCP ve IP çekirdeğin içindedir, onların üstündeki her şey programın ve kullandığı kitaplıkların içindedir.
Bu yüzden 'HTTP'nin oturum katmanı hangi dosyada' diye sorulmaz; öyle bir dosya yoktur. Ama üç katmanın işleri gerçektir ve her gün yapılır: bir konuşma açılır ve kapanır, veri bir biçime sokulur, bir protokol konuşulur. Yalnızca bu işler üç ayrı katman tarafından değil, tek bir programın farklı parçaları tarafından yapılır.
Sınavlar ise yedi katmanı ayrı ayrı sorar. Bu derste her katman için üç soruya cevap vereceğiz:
- Modelde tanımlanan işi nedir?
- O işi bugün gerçekte ne yapar?
- Sınav sorusu hangi sözcükle gelirse hangi katman işaretlenir?
Üçüncü soru için bir ilke işinizi görür: sınav protokolün adına değil, soruda anlatılan işe bakar. 'Konuşmayı kurma ve kapatma' 5'tir, 'biçim, sıkıştırma, şifreleme' 6'dır, 'kullanıcının ağ hizmetine eriştiği protokol' 7'dir.
Oturum katmanı (5): konuşmayı açmak, sürdürmek, kapatmak
Oturum katmanı (session layer), iki uygulama arasındaki konuşmayı yönetir. OSI'nin tanımında üç işi vardır: konuşmayı kurmak ve düzenli biçimde kapatmak, sıranın kimde olduğunu belirlemek (diyalog denetimi, dialogue control) ve uzun bir aktarımın içine eşitleme noktaları (synchronization points) koymak. Eşitleme noktası bir denetim noktasıdır: bağlantı koparsa aktarım baştan değil, son noktadan sürer.
Taşıma katmanıyla farkı şudur: TCP baytları sırayla ve eksiksiz ulaştırır, ama bu baytların 'kimin, hangi konuşmasına' ait olduğunu bilmez. Oturum, konuşmanın kendisidir ve taşıma bağlantısından uzun yaşayabilir.
Bugün bu işi kim yapar? İki şey. Birincisi işletim sisteminin soket (socket) arayüzüdür: program 'şu adrese, şu porta bağlan' der, işletim sistemi TCP bağlantısını kurar ve programa okuyup yazabileceği bir uç verir. İkincisi uygulama protokolünün kendisidir: oturumu açan, kimlik soran, tanıtıcı veren ve kapatan odur.
En önemli örnek web'dir. HTTP durumsuz (stateless) bir protokoldür: sunucu her isteği öncekilerden bağımsız ele alır. Oturum açtığınızı 'hatırlaması' için sunucu size bir tanıtıcı verir ve tarayıcınız onu her istekte geri gönderir. Bu tanıtıcı bir çerez (cookie) ya da bir belirteç (token) olur. Oturum, o tanıtıcıdır.
Buradan iki sonuç çıkar. Bir TCP bağlantısı bir oturum değildir: aynı oturum onlarca TCP bağlantısı boyunca sürer, bağlantı kapanıp yenisi açıldığında yeniden parola sorulmaz. Ve oturumu çalmak isteyen biri TCP bağlantısıyla uğraşmaz, tanıtıcıyı çalar. Bunu Derinlemesine bölümünde açacağız.
Sınav kaynaklarının 5. katmana yazdığı geleneksel örnekler NetBIOS ve RPC'dir. Soru 'oturum kurma, sürdürme, sonlandırma' ya da 'denetim noktası' diyorsa cevap 5'tir.
Sunum katmanı (6): verinin biçimi
Sunum katmanı (presentation layer), iki tarafın veriyi aynı biçimde anlamasını sağlar. Gönderen programın bellekteki verisi ile kabloda giden baytlar aynı şey değildir; arada bir çeviri vardır. Sınavların bu katmana yazdığı üç iş şunlardır: kodlama (encoding), sıkıştırma (compression) ve şifreleme (encryption).
Bugün bu işleri kitaplıklar yapar ve hangisinin yapıldığını çoğu zaman uygulama protokolünün başlıkları söyler:
- Karakter kodlaması (character encoding): Harflerin hangi baytlarla yazılacağı. ASCII 7 bitlik, 128 karakterlik bir tablodur ve Türkçe harfleri içermez. UTF-8 her karakteri 1 ile 4 bayt arasında yazar; ASCII karakterleri tek baytla ve aynı değerle, 'ç' harfini iki baytla (C3 A7) kodlar. Bir HTTP cevabında
Content-Type: text/html; charset=utf-8satırı tam olarak bunu bildirir. - Serileştirme (serialization): Bir veri yapısını baytlara dizme biçimi. Bugünün en yaygın örneği JSON'dur:
{"kullanici":"a.yilmaz"}. - Sıkıştırma: Aynı veriyi daha az baytla taşımak. Web'de en sık gzip görülür ve
Content-Encoding: gzipbaşlığıyla bildirilir. - Şifreleme: Veriyi anahtarı olmayanın okuyamayacağı hale getirmek. Web'de bunu TLS yapar.
Sunum katmanının bozulduğu en tanıdık durum, Türkçe harflerin yerinde anlamsız işaretler görmektir. Bir sayfada 'ç' yerine 'ç' görüyorsanız veri eksiksiz ulaşmıştır; UTF-8 ile yazılmış iki bayt, başka bir kod sayfasıyla iki ayrı harf olarak okunmuştur. Bu bir ağ arızası değildir.
Bir ayrımı şimdiden yerleştirin: kodlama şifreleme değildir. Kodlamanın kuralı herkese açıktır ve anahtarı yoktur; şifreleme anahtarsız çözülemez. Bir analistin günlüklerde en çok gördüğü kodlamaları (Base64, URL kodlaması, hex) Derinlemesine bölümünde örnekleriyle işleyeceğiz.
Uygulama katmanı (7): programın konuştuğu protokol
Uygulama katmanı (application layer) programın kendisi değildir; programın ağda konuştuğu protokoldür. Tarayıcı bir programdır, konuştuğu HTTP ise 7. katmandır. Outlook bir programdır, posta gönderirken konuştuğu SMTP 7. katmandır.
Bir uygulama protokolü üç şeyi tanımlar: mesajların biçimini, sırasını (kim önce konuşur, neye ne cevap verilir) ve anlamını. Taşıma katmanında bir port üzerinden konuşulur. Bu aşamanın sonunda ezbere bilmeniz gerekenler şunlardır:
- HTTP: web. TCP 80; TLS ile sarıldığında HTTPS, TCP 443.
- DNS: adı adrese çevirir. UDP ve TCP 53.
- SMTP: sunucular arasında e-posta taşır. TCP 25.
- SSH: şifreli uzak komut satırı. TCP 22.
- SMB: Windows dosya ve yazıcı paylaşımı. TCP 445.
- RDP: uzak masaüstü. TCP 3389.
Bu protokollerin her biri 5. ve 6. katmanın işlerini kendi içinde çözer. SSH şifrelemeyi kendisi yapar. SMB kendi oturumunu kurar. HTTP biçimi başlıklarıyla bildirir, şifrelemeyi TLS'e bırakır. Gerçek dünyada 'üst üç katman' bir protokol ailesinin içindeki iş bölümüdür.
DNS, HTTP, TLS ve e-postanın ayrıntısı bir sonraki aşamanın, 'Ağ servisleri'nin konusudur. Burada yalnızca yerlerini bilmeniz yeterlidir.
TLS: hiçbir kutuya tam oturmayan protokol
TLS (Transport Layer Security), iki uygulama arasında şifreli ve doğrulanmış bir kanal kurar. Yeri bellidir: TCP'nin üstünde, uygulama protokolünün altında çalışır. Tarayıcı önce TCP bağlantısını kurar, sonra o bağlantının içinde TLS kanalını açar, sonra HTTP isteğini bu kanalın içinden yollar. HTTPS ayrı bir protokol değildir; TLS'in içinden geçen HTTP'dir.
TLS'i OSI'ye yerleştirmek zordur, çünkü aynı anda üç katmanın işine dokunur:
- Veriyi şifreler. Bu, sunum katmanının (6) işidir.
- Bir el sıkışmayla (handshake) kanalı kurar ve sonunda kapatır. Bu, oturum katmanının (5) işine benzer.
- Adında 'transport' geçer ve uygulamaya bir taşıma hizmeti gibi görünür, ama TCP gibi bir taşıma protokolü değildir; portu ve segmenti yoktur, TCP'nin içinde taşınır.
Dürüst cevap şudur: TLS, OSI'den sonra ve OSI düşünülmeden tasarlanmıştır; tek bir katmana ait değildir. TCP/IP modelinde hiçbir tartışma yoktur: taşımanın üstündeki her şey gibi uygulama katmanındadır.
Sınavda ne işaretlenir? Çalışma kaynaklarının çoğu şifrelemeyi 6. katmana yazdığı için en sık beklenen cevap 6'dır. Bazı kaynaklar el sıkışmaya bakıp 5 der. Mülakatta ya da açık uçlu soruda en doğru cümle '4 ile 7 arasında, TCP'nin üstünde ve uygulamanın altında' cümlesidir. Hangi kaynağın ne dediğini Derinlemesine bölümündeki tabloda bulacaksınız.
TLS'in el sıkışması, sertifikalar ve güven zinciri 2. aşamadaki TLS dersinin konusudur.
Tek bir istek, baştan sona
Tarayıcının adres çubuğuna https://www.example.com/ yazıp Enter'a bastınız. Sayfa görünene kadar olanlar, bu aşamada öğrendiğiniz her şeyin sırayla çalışmasıdır. Tablo adımları ve her adımın katmanını verir.
Sırayı belirleyen bağımlılıktır. Ad çözülmeden adres bilinmez; adres bilinmeden TCP bağlantısı kurulamaz; TCP olmadan TLS, TLS olmadan da HTTPS isteği gönderilemez. Bu yüzden bir yakalamada paketler her zaman bu sırayla görünür: DNS, TCP, TLS, uygulama verisi.
Tablodaki her adım, daha önceki derslerin katmanlarının üstünde durur. DNS sorgusu da TCP segmenti de bir IP paketinin içinde (3. katman), o paket bir Ethernet ya da Wi-Fi çerçevesinin içinde (2. katman) gider. İlk paketten önce ağ geçidinin MAC adresi ARP ile öğrenilir. Paket her yönlendiricide yeni bir çerçeveye konur. Tarayıcı bunların hiçbirini bilmez; katmanlara bölmenin anlamı budur.
Dönüş yolunda sunucunun cevabı aynı katmanlardan ters sırayla çıkar: çerçeve sökülür, paket sökülür, TCP baytları sıraya dizer, TLS şifreyi çözer, HTTP başlıkları okunur. Sonra sunum katmanının işleri yapılır: gövde gzip ile sıkıştırıldıysa açılır, baytlar UTF-8'e göre karakterlere çevrilir. En son tarayıcı sayfayı çizer; bu artık ağın değil programın işidir.
Cevapta bir Set-Cookie başlığı varsa tarayıcı onu saklar ve aynı siteye sonraki her istekte geri gönderir. Oturum katmanının işi de böylece, bir HTTP başlığıyla yapılmış olur.
| Adım | Ne olur | OSI'de yeri | TCP/IP katmanı |
|---|---|---|---|
| 1 | Tarayıcı adresi ayrıştırır: şema https, ad www.example.com, yol / | Programın kendisi | - |
| 2 | Ad çözme: DNS sorgusu ve cevabı, UDP 53 | 7 (DNS) | Uygulama |
| 3 | TCP bağlantısı: 443 numaralı porta üçlü el sıkışma | 4 | Taşıma |
| 4 | TLS el sıkışması: sunucu kendini kanıtlar, anahtarlar üretilir | 6 (kimi kaynakta 5) | Uygulama |
| 5 | HTTP isteği: GET / ve Host başlığı, TLS'in içinde | 7 | Uygulama |
| 6 | HTTP cevabı: durum kodu, Content-Type, Content-Encoding, Set-Cookie | 7; başlıkların bildirdiği işler 6 ve 5 | Uygulama |
| 7 | Gövde açılır (gzip), karakterlere çevrilir (UTF-8), sayfa çizilir | 6'nın işi, sonra program | Uygulama |
| 8 | Kapanış: TLS kapanış uyarısı, ardından TCP FIN | 5'in işi, sonra 4 | Uygulama, taşıma |
Dikkat: Bu örnek HTTP'nin TCP üzerinde çalışan sürümleri içindir. Tarayıcı HTTP/3 kullanırsa TCP'nin yerini UDP 443 üzerinde çalışan QUIC alır (RFC 9000) ve TLS el sıkışması QUIC'in içinde yapılır. Sıra yine aynıdır: önce ad, sonra taşıma, sonra şifreli kanal, sonra istek.
Ping çalışıyor, sayfa açılmıyor
Bu cümle bir uygulama katmanı arızasının tanımıdır. ping ICMP kullanır ve yalnızca 3. katmana kadar olan yolu kanıtlar. Sayfanın açılması için bunun üstünde dört şeyin daha çalışması gerekir: ad çözme, TCP portu, TLS ve uygulamanın kendisi. Arıza bu dördünden birindedir ve her birinin ayrı bir sınaması vardır.
- Ad:
nslookup www.example.comdoğru adresi veriyor mu? Vermiyorsa ya da yanlış adres veriyorsa sorun DNS'tedir. - Port:
Test-NetConnection www.example.com -Port 443başarılı mı? Değilse hizmet dinlemiyordur ya da bir güvenlik duvarı portu kesiyordur. - TLS: Tarayıcı sertifika uyarısı mı veriyor? Sertifikanın süresi dolmuş, adı uymuyor ya da iki taraf ortak bir sürümde anlaşamıyor olabilir. TCP kurulmuştur, kanal kurulamamıştır.
- Uygulama: Sunucu cevap veriyor ama cevap bir hata mı?
curl.exe -I https://www.example.com/durum kodunu gösterir. 4 ile başlayan kodlar isteğin, 5 ile başlayanlar sunucunun sorununu bildirir.
Ağ arızası ile uygulama arızasının en kullanışlı farkı şudur: ağ arızasında cevap gelmez, uygulama arızasında yanlış ya da olumsuz bir cevap gelir. Bir hata sayfası, bir sertifika uyarısı, bir 'erişim reddedildi' mesajı, ağın o noktaya kadar çalıştığının kanıtıdır.
İkinci fark kapsamdır. Ağ arızası aynı yoldaki her uygulamayı etkiler; uygulama arızası tek bir hizmeti etkiler ve çoğu zaman her yerden aynı görünür. 'Yalnızca bu site mi açılmıyor, yalnızca sizde mi açılmıyor' soruları bu yüzden ilk sorulardır.
Akılda kalsın
- OSI'de oturum (5) konuşmayı kurar, sürdürür ve kapatır; sunum (6) veriyi kodlar, sıkıştırır ve şifreler; uygulama (7) programın konuştuğu protokoldür. Gerçek yazılımda üçü de TCP/IP'nin tek uygulama katmanının içindedir.
- TLS, TCP'nin üstünde ve uygulama protokolünün altında çalışır. TCP/IP modelinde uygulama katmanındadır; OSI sorusunda 'şifreleme' denirse 6, 'oturum kurma' denirse 5 işaretlenir ve en yaygın cevap 6'dır.
- Bir TCP bağlantısı bir oturum değildir. HTTP durumsuzdur; oturum bir çerez ya da belirteçtir ve oturum çalma o değerin çalınmasıdır. Çok etkenli doğrulama çalınmış çerezi durdurmaz; oturumların iptal edilmesi gerekir.
- Kodlama şifreleme değildir. Base64 (3 bayt 4 karakter, sonda =), URL kodlaması (% ve iki hex basamak) ve hex anahtarsız geri çevrilir; beklenmeyen yerde çıkan Base64 çözülüp okunur.
- Bir web isteğinin sırası hep aynıdır: DNS, TCP, TLS, HTTP. 'Ping çalışıyor, sayfa açılmıyor' arızası bu dördünden birindedir; cevap gelmiyorsa ağa, olumsuz bir cevap geliyorsa uygulamaya bakılır.
Terimler
| Türkçe | English | Anlamı |
|---|---|---|
| Oturum katmanı | Session layer | OSI'nin 5. katmanı; iki uygulama arasındaki konuşmayı kurar, sürdürür ve kapatır. |
| Sunum katmanı | Presentation layer | OSI'nin 6. katmanı; verinin biçimiyle ilgilenir: kodlama, sıkıştırma, şifreleme. |
| Uygulama katmanı | Application layer | OSI'nin 7. katmanı; programın ağda konuştuğu protokol (HTTP, DNS, SMTP), programın kendisi değil. |
| Eşitleme noktası | Synchronization point (checkpoint) | Oturum katmanının uzun bir aktarıma koyduğu, kopmadan sonra kalınan yerden sürmeyi sağlayan işaret. |
| Soket | Socket | İşletim sisteminin programa verdiği bağlantı ucu; protokol, IP adresi ve port ile tanımlanır. |
| Oturum | Session | İki taraf arasında başı ve sonu olan, bir tanıtıcıyla izlenen konuşma; taşıma bağlantısından uzun yaşayabilir. |
| Durumsuz protokol | Stateless protocol | Sunucunun her isteği öncekilerden bağımsız ele aldığı protokol; HTTP böyledir. |
| Çerez | Cookie | Sunucunun Set-Cookie ile verdiği, tarayıcının her istekte Cookie başlığıyla geri yolladığı değer. |
| Belirteç | Token | Oturumu ya da yetkiyi taşıyan değer; çoğunlukla Authorization başlığında gönderilir. |
| Oturum çalma | Session hijacking | Başkasının geçerli oturum tanıtıcısını ele geçirip onun adına istek göndermek. |
| Kodlama | Encoding | Baytları başka bir alfabeyle yazmak; anahtarı yoktur, herkes geri çevirebilir. |
| Şifreleme | Encryption | Veriyi anahtarı olmayanın okuyamayacağı hale getirmek. |
| Sıkıştırma | Compression | Aynı veriyi daha az baytla taşımak; web'de en yaygını gzip'tir. |
| Serileştirme | Serialization | Bir veri yapısını aktarılabilir bir bayt dizisine çevirmek; JSON en yaygın biçimdir. |
| Karakter kodlaması | Character encoding | Harflerin hangi baytlarla yazılacağını belirleyen kural; ASCII 7 bit, UTF-8 karakter başına 1 ile 4 bayt. |
| Base64 | Base64 | Her 3 baytı 64 karakterlik alfabeden 4 karakterle yazan kodlama; sonu = ile tamamlanır. |
| URL kodlaması | Percent-encoding (URL encoding) | Adresteki özel baytları yüzde işareti ve iki hex basamakla yazmak; boşluk %20 olur. |
| TLS | Transport Layer Security | TCP'nin üstünde, uygulama protokolünün altında şifreli ve doğrulanmış kanal kuran protokol. |
| TLS kaydı | TLS record | TLS'in veri birimi; 5 baytlık başlığında içerik türü (22 el sıkışma, 23 uygulama verisi) yazar. |
| Vekil sunucu | Proxy | İsteği istemci adına kendisi yapan 7. katman cihazı; arada iki ayrı TCP bağlantısı vardır. |
| Ters vekil | Reverse proxy | Sunucuların önünde duran, dışarıdan gelen istekleri karşılayıp arkaya dağıtan vekil. |
| Web uygulama güvenlik duvarı | WAF (web application firewall) | HTTP isteklerinin içeriğini inceleyip uygulama saldırılarını engelleyen 7. katman cihazı. |
Kaynaklar ve sınav konuları
- CompTIA Network+ N10-009 1.1: Explain concepts related to the Open Systems Interconnection (OSI) reference model (bu derste Layer 5 - Session, Layer 6 - Presentation, Layer 7 - Application)
- CompTIA Network+ N10-009, Networking Concepts alanı: yaygın uygulama protokolleri ve portları (HTTP, HTTPS, DNS, SMTP, SSH, SMB, RDP) ile proxy, güvenlik duvarı ve yük dengeleyicinin işlevleri
- CompTIA Network+ N10-009, Network Troubleshooting alanı: ağ hizmeti arızalarını ayırma (ad çözme, port, sertifika, uygulama) ve nslookup gibi araçların kullanımı
- Cisco CCNA 200-301 (v1.1) 1.1: Explain the role and function of network components (bu derste 1.1.c Next-generation firewalls and IPS); konu listesi OSI katmanlarını ve TLS'in yerini ayrıca anmaz
- CompTIA Security+ SY0-801, Threats, Vulnerabilities, and Attacks ile Security Architecture alanları: oturum çalma gibi uygulama saldırılarının göstergeleri, WAF ve proxy gibi denetimlerin yeri, kodlama ile şifrelemenin ayrımı
- CompTIA CySA+ CS0-004, Security Operations alanı: günlüklerde kodlanmış veriyi (Base64, URL kodlaması, hex) tanıma ve çözme, oturum belirtecinin kötüye kullanımının izleri
Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi:
- ITU-T X.200 (ISO/IEC 7498-1 ile aynı metin): Open Systems Interconnection - Basic Reference Model
- RFC 1122: Requirements for Internet Hosts - Communication Layers
- RFC 8446: The Transport Layer Security (TLS) Protocol Version 1.3
- RFC 9110: HTTP Semantics
- RFC 6265: HTTP State Management Mechanism
- RFC 4648: The Base16, Base32, and Base64 Data Encodings
- MITRE ATT&CK T1539: Steal Web Session Cookie
- Microsoft Learn: about_PowerShell_exe (-EncodedCommand)
Bu bölüm sınavın ve işin istediği ayrıntıdır: alanlar, sayılar, uç durumlar. Bir başlığa dokunarak açıp kapatabilirsiniz.
Üç katman tek tabloda: iş, gerçek, sınav
Tablonun ilk sütunu OSI'nin tanımıdır, ikincisi bugünkü yazılımda o işi yapan şeydir, üçüncüsü sınav sorusunda o katmanı işaret eden sözcüklerdir.
RFC 1122 internetin uygulama katmanını OSI'nin en üst iki katmanının, sunum ve uygulamanın birleşimi olarak tanımlar ve oturum katmanını anmaz. Sınavların ve ders kitaplarının eşlemesi ise 5, 6 ve 7'dir. İkisi de aynı gerçeği anlatır: taşımanın üstünde tek bir katman vardır.
Soket konusunda bir ayrıntı: soket bir protokol değil, işletim sisteminin programa sunduğu arayüzdür. Bir TCP bağlantısını beş değer tanımlar: protokol, kaynak IP, kaynak port, hedef IP, hedef port. netstat -ano çıktısının her satırı bir sokettir ve son sütunu o soketin sahibi olan programın işlem numarasıdır (PID). Bir analist için bu sütun, 'bu bağlantıyı hangi program açtı' sorusunun cevabıdır.
| Katman | Modelde tanımlanan iş | Bugün gerçekte yapan | Sınavda işaret eden sözcükler |
|---|---|---|---|
| 7 Uygulama | Uygulamaya ağ hizmeti sunan protokol | HTTP, DNS, SMTP, SSH, SMB, RDP | Kullanıcıya en yakın katman, ağ hizmeti, protokol adı |
| 6 Sunum | Ortak veri biçimi: kodlama, sıkıştırma, şifreleme | UTF-8, JSON, gzip, TLS; kitaplıklar ve HTTP başlıkları | Biçim, çeviri, karakter kodu, sıkıştırma, şifreleme |
| 5 Oturum | Konuşmayı kurma, sürdürme, kapatma; diyalog denetimi; eşitleme noktaları | Soket arayüzü, çerez ve belirteç, SMB ve RDP oturumu, TLS el sıkışması | Oturum kurma ve sonlandırma, diyalog, denetim noktası; NetBIOS, RPC |
Dikkat: Sık yapılan hata: 7. katmanı 'kullanıcının gördüğü program' sanmak. Sınav 'tarayıcı hangi katmandadır' diye sormaz; 'tarayıcının kullandığı HTTP hangi katmandadır' diye sorar. Program katmanların üstündedir.
TLS'in yeri: hangi kaynak ne diyor
Tablo, TLS'in katmanı hakkında gerçekten söylenenleri kaynağıyla verir. Dikkat edin: hiçbir sınavın yayımlanmış hedef listesi 'TLS şu katmandadır' diye bir hüküm içermez. Katman cevabı çalışma kaynaklarından ve sorunun kendi sözcüklerinden gelir.
Pratik kural şudur. Soru TCP/IP modelini soruyorsa cevap uygulama katmanıdır. Soru OSI'yi soruyor ve 'şifreleme' ya da 'veri biçimi' diyorsa 6'yı, 'oturum kurma' diyorsa 5'i seçin. Seçenekler arasında hem 5 hem 6 varsa ve soru yalnızca 'TLS hangi katmandadır' diyorsa 6 daha yaygın cevaptır.
Bir yakalamada TLS'i tanımak kolaydır, çünkü her TLS kaydı (record) 5 baytlık açık bir başlıkla başlar. Kutuda alanları görüyorsunuz. İçerik türü 22 ise el sıkışma, 23 ise uygulama verisi taşınıyordur. Paket çözümleyiciler 23'ü 'Application Data' diye gösterir; HTTP isteği ve cevabı bunların içindedir ve anahtar olmadan okunamaz.
Analistin şifreli trafikte yine de gördükleri vardır: IP adresleri, portlar, zamanlama, bayt miktarı ve çoğu bağlantıda el sıkışmanın açık giden ilk mesajındaki sunucu adı. Bunların nasıl okunacağı 2. aşamanın TLS dersinde ve 'Paket okuma' aşamasındadır.
| Kaynak | TLS için söylediği |
|---|---|
| RFC 8446 (TLS 1.3) | Katman numarası vermez. Altında güvenilir ve sıralı bir veri akışı ister; uygulama protokolleri üstünde değişmeden çalışır |
| RFC 1122 (TCP/IP modeli) | Taşımanın üstündeki her şey uygulama katmanıdır; TLS de oradadır |
| CompTIA Network+ N10-009 hedef listesi | Madde 1.1 yedi katmanı adıyla sayar, katmanlara protokol yazmaz. Çalışma kaynaklarının çoğu şifrelemeyi 6'ya yazar, bir kısmı TLS için 5 der |
| Cisco CCNA 200-301 konu listesi | TLS'i bir OSI katmanına yerleştiren madde yoktur |
| Security+ SY0-801 ve CySA+ CS0-004 | OSI yerleşimini ayrı bir hedef olarak sormaz; TLS'i güvenli bir protokol ve bir günlük kaynağı olarak ele alır |
Alan Boyut Değer
-------------- ------ ------------------------------------------
İçerik türü 1 bayt 20 change_cipher_spec
21 alert
22 handshake
23 application_data
Sürüm 2 bayt 0x0303 (eski sürümlerle uyum için;
ilk ClientHello'da 0x0301 de olabilir)
Uzunluk 2 bayt kaydın yükü; açık veri en çok 2^14 = 16384 bayt
-------------- ------
Başlık toplamı 5 bayt, ardından yükDikkat: TLS 1.3'te el sıkışmanın şifrelenen bölümü de 23 türüyle gönderilir. Yakalamada erken görünen bir 'Application Data' kaydı bu yüzden her zaman HTTP verisi demek değildir.
Oturumlar pratikte: çerez, belirteç, SMB, RDP
Her uygulama protokolü oturumu kendi yöntemiyle tutar. Analist için soru hep aynıdır: bu oturumu ne tanımlıyor ve hangi günlükte görünüyor?
Web'de sunucu oturum açan kullanıcıya Set-Cookie başlığıyla rastgele bir değer verir, tarayıcı bu değeri sonraki isteklerde Cookie başlığıyla geri yollar (RFC 6265). Kutudaki alışveriş bunun tamamıdır. Programların konuştuğu arayüzlerde çerez yerine çoğunlukla Authorization: Bearer başlığıyla taşınan bir belirteç kullanılır. İkisinin de özü aynıdır: değeri elinde tutan, o kullanıcıdır.
SMB'de istemci TCP 445'e bağlandıktan sonra sırasıyla sürüm pazarlığı yapar, kimliğini doğrular ve bir paylaşıma bağlanır. Kimlik doğrulama adımından sonra sunucu 8 baytlık bir oturum tanıtıcısı verir ve bu değer sonraki her SMB mesajının başlığında taşınır. Windows bu girişi güvenlik günlüğüne 4624 numaralı olayla ve Logon Type 3 (Network) olarak yazar.
RDP'de oturum bir masaüstüdür ve bağlantı kopsa da sunucuda açık kalabilir; kullanıcı yeniden bağlandığında kaldığı yerden sürer. Bu, oturumun taşıma bağlantısından uzun yaşamasının en açık örneğidir. Günlükte 4624 olayı Logon Type 10 (RemoteInteractive) ile görünür.
SSH'de tek bir TCP bağlantısının içinde birden çok kanal açılabilir: bir komut satırı, bir dosya aktarımı, bir port yönlendirme. Yani ilişki her yönde bozulur: bir oturum çok bağlantıya yayılabilir, bir bağlantı da çok konuşma taşıyabilir.
| Protokol | Port | Oturumu tanımlayan | Günlükte nerede |
|---|---|---|---|
| HTTP (tarayıcı) | TCP 80, 443 | Cookie başlığındaki oturum çerezi | Web sunucusu, proxy ve uygulama günlüğü |
| HTTP (arayüz) | TCP 443 | Authorization başlığındaki belirteç | Uygulama ve kimlik sağlayıcı günlüğü |
| SMB | TCP 445 | SMB başlığındaki 8 baytlık oturum tanıtıcısı | Windows 4624, Logon Type 3 |
| RDP | TCP 3389 | Sunucudaki masaüstü oturumu | Windows 4624, Logon Type 10 |
| SSH | TCP 22 | Şifreli bağlantı ve içindeki kanallar | Sunucunun kimlik doğrulama günlüğü |
POST /giris HTTP/1.1 Host: portal.example.com Content-Type: application/x-www-form-urlencoded kullanici=a.yilmaz&parola=... HTTP/1.1 302 Found Location: /panel Set-Cookie: SID=7f3c9a1e5b2d4c68; Path=/; Secure; HttpOnly GET /panel HTTP/1.1 Host: portal.example.com Cookie: SID=7f3c9a1e5b2d4c68
Dikkat: Çerezin iki özniteliğini karıştırmayın. Secure, çerezin yalnızca şifreli (HTTPS) bağlantıda gönderilmesini sağlar. HttpOnly, sayfadaki betiklerin çerezi okumasını engeller. Biri yolda dinlenmeye, öteki sayfaya sızdırılmış bir betiğe karşıdır.
Oturum çalma: çalınan şey bağlantı değil, belirteçtir
Oturum çalma (session hijacking), başkasının geçerli oturum tanıtıcısını ele geçirip onun yerine istek göndermektir. Saldırganın parolaya ihtiyacı yoktur. Sunucunun gözünde doğru çerezi sunan kişi, o kullanıcıdır. MITRE ATT&CK çerezin çalınmasını T1539 (Steal Web Session Cookie), çalınan çerezle erişilmesini T1550.004 (Use Alternate Authentication Material: Web Session Cookie) olarak kaydeder.
Çok etkenli doğrulama bu yüzden tek başına koruma sağlamaz: çerez, bütün doğrulama adımları tamamlandıktan sonra verilir. Çerezi sunan kişiye parola da ikinci etken de yeniden sorulmaz.
Tanıtıcı üç yerden sızar: kullanıcının bilgisayarındaki zararlı yazılım tarayıcının çerez deposunu okur; şifresiz ya da araya girilmiş bir bağlantıda çerez yolda görülür; sayfaya sızdırılmış bir betik çerezi okuyup dışarı yollar.
Ders kitaplarında bir de 'TCP oturumu çalma' geçer: saldırganın sıra numaralarını tutturarak kurulu bir TCP bağlantısına segment sokması. Uygulama verisi TLS ile korunduğunda sokulan segment bir işe yaramaz. Bugün sınavda ve işte 'session hijacking' dendiğinde kastedilen neredeyse her zaman belirtecin çalınmasıdır.
Günlükte nasıl görünür? Başarısız giriş yoktur, çünkü giriş denenmemiştir. İz, aynı oturum tanıtıcısının iki farklı yerden kullanılmasıdır:
- Aynı çerez değeri kısa süre içinde iki ayrı IP adresinden, çoğu zaman iki ayrı ülkeden gelir.
- İkinci kaynakta
User-Agentdeğeri, yani tarayıcı ve işletim sistemi bilgisi farklıdır. - İkinci kaynak için bir giriş kaydı yoktur; oturum 'ortasından' başlar.
Savunma tarafında bilinmesi gerekenler: çereze Secure ve HttpOnly özniteliklerini vermek, oturum süresini kısa tutmak, çıkışta tanıtıcıyı sunucuda geçersiz kılmak, hassas işlemlerde yeniden kimlik sormak. Olay anında ilk iş kullanıcının bütün etkin oturumlarını sonlandırmaktır. Yalnızca parolayı değiştirmek, çalınmış oturumu her uygulamada kapatmaz.
Dikkat: Sık yapılan hata: olayı 'parola ele geçirilmiş' diye kapatmak. Parola sıfırlanır, saldırganın elindeki çerez geçerli kalır ve erişim sürer. Önce oturumlar iptal edilir, sonra parola değiştirilir, sonra çerezin nereden sızdığı aranır.
Kodlama şifreleme değildir: Base64, URL kodlaması, hex
Kodlama, baytları başka bir alfabeyle yazmaktır. Amacı gizlemek değil, veriyi yalnızca belirli karakterleri kabul eden bir yerden geçirebilmektir. Anahtarı yoktur; kuralı bilen herkes geri çevirir. Analist olarak bu üçünü gözle tanımanız ve çözebilmeniz gerekir.
Base64 (RFC 4648) her 3 baytı 4 karaktere çevirir; çıktı girdiden üçte bir oranında uzundur. Alfabesi 64 karakterdir: A-Z, a-z, 0-9, artı ve eğik çizgi. Girdi 3'ün katı değilse çıktı = ile 4'ün katına tamamlanır. Örnek: 'SOC' sözcüğünün baytları 53 4F 43'tür. 24 bit altışar bitlik dört gruba bölünür (20, 52, 61, 3) ve alfabedeki karşılıkları yazılır: U09D. Tek bayt olan 'A' QQ==, iki bayt olan 'Ag' QWc= olur.
URL kodlaması (percent-encoding) (RFC 3986), adreste özel anlamı olan ya da ASCII dışındaki her baytı yüzde işareti ve iki hex basamakla yazar. Boşluk %20, tek tırnak %27, eğik çizgi %2F, eşittir %3D olur. 'ş' harfi UTF-8'de iki bayt olduğu için %C5%9F diye yazılır.
Hex (onaltılık) her baytı iki basamakla gösterir: 'SOC' için 53 4f 43. Paket dökümleri, dosya özetleri (hash) ve MAC adresleri bu gösterimi kullanır.
Günlükte Base64 görmek tek başına kötü bir şey değildir: e-posta ekleri, HTTP'nin Authorization: Basic başlığı ve belirteçler hep Base64'tür. Kutudaki örnekte Basic başlığının içinden kullanıcı adı ve parolanın açıkça çıktığına bakın: bu başlık şifresiz HTTP'de giderse parola herkese açıktır.
Kuşku uyandıran, Base64'ün beklenmeyen yerde çıkmasıdır: bir komut satırında, bir DNS sorgusunun adında, bir adres yolunun ortasında uzun bir dizgi. Bu çoğu zaman biri içeriği bir süzgeçten ya da bir gözden kaçırmaya çalışıyor demektir. Windows PowerShell'in -EncodedCommand parametresi, UTF-16LE ile yazılmış bir komutun Base64'ünü alır. UTF-16LE'de her ASCII harfin ikinci baytı sıfır olduğu için çıktıda düzenli aralıklarla 'A' harfleri görünür: whoami komutu dwBoAG8AYQBtAGkA olur. Bu deseni görünce çözün ve komutu okuyun.
| Base64 başlangıcı | Çözülünce ilk baytlar | Ne olduğu |
|---|---|---|
| TVqQ | 4D 5A 90 (MZ) | Windows çalıştırılabilir dosyası |
| H4sI | 1F 8B 08 | gzip ile sıkıştırılmış veri |
| eyJ | 7B 22 (süslü ayraç ve çift tırnak) | JSON; nokta ile ayrılmış üç parçaysa büyük olasılıkla bir JWT belirteci |
| Sık ve düzenli A harfleri, örneğin dwBoAG8A | 77 00 68 00 6F 00 | UTF-16LE metin; çoğunlukla PowerShell komutu |
PS> [Text.Encoding]::UTF8.GetString([Convert]::FromBase64String('YS55aWxtYXo6QmFoYXIyMDI2'))
a.yilmaz:Bahar2026
PS> [Text.Encoding]::Unicode.GetString([Convert]::FromBase64String('dwBoAG8AYQBtAGkA'))
whoami
PS> [uri]::UnescapeDataString('1%27%20OR%20%271%27%3D%271')
1' OR '1'='1
PS> [Convert]::ToBase64String([Text.Encoding]::UTF8.GetBytes('SOC'))
U09DDikkat: Belirteçlerde ve adreslerde Base64'ün URL'ye uygun türü kullanılır: artı yerine tire, eğik çizgi yerine alt çizgi yazılır ve sondaki = çoğu zaman atılır. Çözme aracınız hata verirse önce bu iki karakteri geri çevirin ve eksik dolguyu ekleyin.
Katman 7 cihazı ne demektir?
'İki harita' dersinin kuralını hatırlayın: bir cihazın katmanı, karar verirken okuduğu en üst başlıktır. Burada o kuralın 7. katmandaki sonuçlarına bakıyoruz. 3. ve 4. katman cihazı paketin zarfına bakar: adresler, protokol, portlar. 7. katman cihazı zarfı açıp mektubu okur: alan adı, adres yolu, başlıklar, gövde.
Bunu yapabilmesi için cihazın çoğu zaman bağlantıyı sonlandırması gerekir. Bir vekil sunucu (proxy) paketi iletmez; istemcinin TCP bağlantısını kendisi karşılar, isteği okur ve sunucuya kendi adına yeni bir bağlantı açar. Arada iki ayrı TCP bağlantısı vardır.
- İleri vekil (forward proxy): Kullanıcıların önünde durur; içeriden dışarı giden web isteklerini denetler ve kaydeder.
- Ters vekil (reverse proxy): Sunucuların önünde durur; dışarıdan gelen istekleri karşılar ve arkadaki sunuculara dağıtır.
- Web uygulama güvenlik duvarı (WAF): Bir web uygulamasının önünde HTTP isteklerinin içeriğini inceler; SQL enjeksiyonu gibi uygulama saldırılarını engeller.
- Uygulama farkındalıklı güvenlik duvarı (next-generation firewall): Trafiği porta göre değil, tanıdığı uygulamaya göre sınıflar; 443 numaralı porttan geçen şeyin gerçekten web trafiği olup olmadığına bakar.
Sınır şifrelemedir. Trafik TLS ile şifreliyse 7. katman cihazı içeriği ancak şifreyi kendisi açıyorsa görür. Ters vekil ve WAF bunu doğal olarak yapar, çünkü sunucunun sertifikası onlardadır. Kullanıcı tarafındaki ileri vekil ise ancak TLS denetimi (TLS inspection) kurulmuşsa yapar; kurulmamışsa yalnızca bağlanılan sunucunun adını görür. Bu cihazların ayrıntısı 3. aşamanın, 'Ağ güvenliği'nin konusudur.
| Cihaz | Katman | Okuduğu | Yapabildiği | Göremediği |
|---|---|---|---|---|
| Paket süzen güvenlik duvarı, erişim listesi | 3 ve 4 | IP adresi, protokol, port | Adrese ve porta göre izin ya da engel | Portun içinden geçen içerik |
| Durum izleyen güvenlik duvarı (stateful) | 3 ve 4 | Yukarıdakiler ve bağlantının durumu | Kurulmuş bağlantının dönüş trafiğine izin | İsteğin içeriği |
| Katman 4 yük dengeleyici | 4 | IP adresi ve port | Bağlantıları sunuculara dağıtmak | Hangi sayfanın istendiği |
| Vekil sunucu, katman 7 yük dengeleyici | 7 | Alan adı, adres yolu, başlıklar | İçeriğe göre izin, yönlendirme, kayıt | Açmadığı TLS'in içi |
| WAF | 7 | HTTP isteğinin tamamı | Uygulama saldırılarını engellemek | HTTP olmayan trafik |
| Uygulama farkındalıklı güvenlik duvarı | 3 ile 7 arası | Başlıklar ve uygulama imzası | Porttan bağımsız uygulama kuralı | Açmadığı TLS'in içi |
Dikkat: Sık yapılan hata: 'güvenlik duvarında 443 açık, demek ki denetleniyor' diye düşünmek. Yalnızca porta bakan cihaz, 443'ün içinden geçen bir saldırıyı da olağan bir isteği de aynı görür.
Uygulama arızası mı, ağ arızası mı?
Tablo, 'sayfa açılmıyor' şikâyetinde belirtinin sizi hangi katmana götürdüğünü verir. Sıra, tek bir isteğin izlediği sıradır: ad, port, TLS, uygulama.
curl bu ayrımı tek komutla yapar, çünkü hangi adımda takıldığını bir hata numarasıyla söyler. Kutudaki ilk üç satır gerçek çıktılardır: 6 adın çözülemediğini, 7 TCP bağlantısının kurulamadığını, 28 süre dolana kadar cevap gelmediğini bildirir. TLS aşamasındaki hatalar 35 (el sıkışma kurulamadı) ve 60 (sertifika doğrulanamadı) numaralarıyla gelir. Bir HTTP durum kodu görüyorsanız bunların hepsi geçilmiştir ve konuşan artık uygulamadır.
7 ile 28 arasındaki fark taşıma dersinden tanıdıktır: hedef bağlantıyı reddediyorsa cevap hemen gelir ve port kapalıdır; hiç cevap gelmiyorsa paket yolda ya da bir güvenlik duvarında sessizce düşürülüyordur.
Uygulama arızalarının kanıtı uygulamanın kendi günlüğündedir. Ağ araçları size 'sunucu 500 döndü' der; nedenini yalnızca sunucudaki uygulama günlüğü söyler. Ağ ekibi ile uygulama ekibi arasındaki bilet çekişmesini bitiren şey de budur: hangi adımın geçildiğini gösteren tek bir curl -v çıktısı.
| Belirti | Geçilen adımlar | Arızanın yeri | Bakılacak yer |
|---|---|---|---|
| Ad çözülmüyor ya da yanlış adrese çözülüyor | Hiçbiri | DNS (7) | nslookup, istemcinin DNS ayarı, kayıt |
| Ad çözülüyor, bağlantı hemen reddediliyor | Ad | Port kapalı (4): hizmet çalışmıyor | Sunucuda hizmetin durumu ve dinlediği port |
| Ad çözülüyor, bağlantı zaman aşımına uğruyor | Ad | Yol ya da güvenlik duvarı (3, 4) | Güvenlik duvarı kuralı ve günlüğü, yönlendirme |
| Sertifika uyarısı, el sıkışma hatası | Ad, TCP | TLS | Sertifikanın süresi ve adı, desteklenen sürümler, saat ayarı |
| 401 ya da 403 durum kodu | Ad, TCP, TLS | Uygulama: kimlik ya da yetki | Uygulama günlüğü, kullanıcının yetkisi |
| 500, 502 ya da 503 durum kodu | Ad, TCP, TLS | Uygulama ya da arkasındaki sunucu | Uygulama ve ters vekil günlüğü |
| Sayfa açılıyor, harfler bozuk | Hepsi | Karakter kodlaması (6'nın işi) | Content-Type başlığındaki charset |
C:\> curl.exe -sS -o NUL https://yok.example.com/ curl: (6) Could not resolve host: yok.example.com C:\> curl.exe -sS -o NUL http://192.168.50.10:8080/ curl: (7) Failed to connect to 192.168.50.10 port 8080 after 2045 ms: Could not connect to server C:\> curl.exe -sS -o NUL --connect-timeout 3 https://192.0.2.1/ curl: (28) Connection timed out after 3005 milliseconds C:\> curl.exe -sI https://www.example.com/ HTTP/1.1 200 OK Content-Type: text/html; charset=utf-8
Dikkat: Tarayıcının verdiği genel hata sayfasına güvenmeyin; 'bu siteye ulaşılamıyor' cümlesi dört ayrı arızanın ortak yüzüdür. Adımı ayıran araçla, yani nslookup, Test-NetConnection ve curl ile konuşun.
Okumak bilmek değildir. Her antrenmanı önce kendiniz yapın, cevabı sonra açın.
Laboratuvarda
Laboratuvar: tek bir isteği baştan sona izleyin
Laboratuvarda 'DNS ve web: adla erişmek' çalışmasını açın. Sayfayı adıyla açın ve paket çözümleyicide tek bir isteğin bütün paketlerini sırasıyla bulun. Her paket grubunun hangi katmana ait olduğunu ve dersteki https örneğinin hangi adımının burada eksik olduğunu söyleyin.
- SRV-01'de
dns add intranet.example.local 192.168.50.10yazarak kaydı oluşturun. PC-01'dedns 192.168.50.10ile DNS sunucusunu tanıtın. - PC-01'de
curl http://intranet.example.localyazın. CevaptaHTTP/1.1 200 OKsatırını görün. - Paket çözümleyicide görüntüleme süzgecine
dnsyazın: sorguyu ve cevabı bulun. Hangi taşıma protokolü ve hangi port kullanılmış? - Süzgeci
tcp.port == 80yapın: el sıkışmanın üç paketini, sonra isteği ve cevabı taşıyan segmentleri sırasıyla görün. - Süzgeci
httpyapın: yalnızca GET isteği ve 200 OK cevabı kalır. Cevabın başlıklarında Content-Type satırını bulun.
Cevap: Sıra şöyledir: DNS sorgusu ve cevabı (UDP 53; 7. katman protokolü, 4. katmanda UDP ile taşınır), ardından TCP el sıkışması SYN, SYN-ACK, ACK (80 numaralı port; 4. katman), ardından HTTP GET ve 200 OK (7. katman).tcp.port == 80süzgeci el sıkışmayı da HTTP'yi de gösterir, çünkü HTTP mesajları TCP segmentlerinin yüküdür;httpsüzgeci yalnızca uygulama mesajlarını bırakır. Eksik olan adım TLS'tir: laboratuvar şifresiz HTTP kullandığı için TCP el sıkışmasından hemen sonra istek açık metin olarak gider ve içeriğini okuyabilirsiniz. HTTPS olsaydı TCP ile HTTP arasına TLS el sıkışması girer, istek ve cevap 'Application Data' olarak görünür ve okunamazdı. Content-Type satırı sunum katmanının işini, yani gövdenin biçimini bildirir.- SRV-01'de
Laboratuvarda
Laboratuvar: ping çalışıyor, sayfa açılmıyor
Aynı laboratuvarda, sayfa adıyla açılır haldeyken iki ayrı uygulama arızası üretin ve her birini ağ arızasından nasıl ayırdığınızı gösterin.
- SRV-01'de
http offyazarak web hizmetini durdurun. - PC-01'de sırasıyla
ping 192.168.50.10,nslookup intranet.example.localvecurl http://intranet.example.localyazın. Hangisi başarılı, hangisi değil? - Paket çözümleyicide
tcp.port == 80süzgeciyle PC-01'in SYN segmentine sunucunun ne cevap verdiğine bakın. - PC-01'de
nslookup yok.example.localyazın ve cevabı, DNS sunucusuna hiç ulaşamama durumuyla karşılaştırın.
Cevap: Hizmet durdurulduğunda ping başarılıdır (3. katmana kadar yol sağlam) ve nslookup doğru adresi verir (DNS çalışıyor), ama curl 'Connection refused' der. Yakalamada SYN segmentine SYN-ACK yerine RST gelir: sunucu ayaktadır, 80 numaralı portta dinleyen bir hizmet yoktur. Arıza ağda değil, sunucudaki uygulamadadır; cevabın hemen ve olumsuz gelmesi bunun işaretidir. Olmayan ad sorulduğunda sunucu cevap verir ve 'No such name' der: DNS hizmeti çalışıyordur, eksik olan kayıttır. Sunucuya hiç ulaşılamasaydı cevap gelmez, sorgu zaman aşımına uğrardı. İki durumda da kural aynıdır: olumsuz bir cevap, o noktaya kadar her şeyin çalıştığını gösterir.- SRV-01'de
Kendi bilgisayarınızda
Kendi bilgisayarınızda: bir https isteğinin dört adımı
Windows bilgisayarınızda bir https adresine giden isteğin dört adımını ayrı ayrı sınayın ve her komutun hangi katmanı akladığını not edin.
nslookup www.example.comyazın. Bir ya da birkaç adres dönüyorsa ad çözme çalışıyor.- PowerShell'de
Test-NetConnection www.example.com -Port 443yazın. TcpTestSucceeded satırına bakın. curl.exe -sv -o NUL https://www.example.com/yazın. Yıldızla başlayan satırlarda adın çözülmesini, bağlantının kurulmasını ve ALPN satırlarını; büyüktür işaretiyle başlayan satırlarda gönderilen isteği; küçüktür işaretiyle başlayan satırlarda cevabın başlıklarını bulun.- Cevabın başlıklarında Content-Type satırındaki charset değerini okuyun.
netstat -ano | findstr :443yazın ve tarayıcınız açıkken 443 numaralı porta giden bağlantıları ve son sütundaki işlem numaralarını görün.
Cevap: nslookup adı adrese çevirir: DNS, 7. katman. Test-NetConnection 443 numaralı porta TCP bağlantısı kurar: 4. katman; True ise yol ve port sağlamdır. curl çıktısında 'Connected to ... port 443' satırı TCP'nin kurulduğunu, ALPN satırları TLS el sıkışmasının içinde uygulama protokolünün seçildiğini gösterir; bunlar TLS'in işidir (sınavda 6, kimi kaynakta 5). 'GET / HTTP/1.1' ve 'Host:' satırları HTTP isteğidir (7), 'HTTP/1.1 200 OK' cevabın durum satırıdır (7). 'Content-Type: text/html; charset=utf-8' gövdenin biçimini ve karakter kodlamasını bildirir: sunum katmanının işi. netstat çıktısındaki her satır bir sokettir; tek bir siteye birden çok TCP bağlantısı açıldığını, ama sitede tek bir oturumunuz olduğunu görürsünüz: bağlantı oturum değildir.Hesapla
Kodlamayı tanıyın ve çözün
Aşağıdaki altı dizginin her biri için kodlamanın türünü söyleyin ve çözün. İlk üçünü elle, son üçünü derste verilen PowerShell komutlarıyla çözebilirsiniz.
1) U09D 2) 53 4f 43 3) %2Fpanel%3Fid%3D7 4) QWc= 5) dwBoAG8AYQBtAGkA 6) Authorization: Basic YS55aWxtYXo6QmFoYXIyMDI2
- Alfabeye bakın: yalnızca 0-9 ve a-f ise hex; yüzde işaretleri varsa URL kodlaması; harf, rakam, artı, eğik çizgi ve sonda eşittir varsa Base64.
- Hex ve URL kodlamasında her iki basamağı bir bayta çevirin: 2F eğik çizgi, 3F soru işareti, 3D eşittir.
- Base64'te düzenli aralıklarla A harfi görüyorsanız UTF-16LE olarak, görmüyorsanız UTF-8 olarak çözün.
Cevap: 1) Base64: SOC. 2) Hex: SOC (53 S, 4F O, 43 C). 3) URL kodlaması: /panel?id=7. 4) Base64, tek dolgu karakteri iki baytlık girdi demektir: Ag. 5) Base64, içinde UTF-16LE metin (düzenli aralıklarla A, örneğin AG8A ve AGkA grupları): whoami; bir komut satırında -EncodedCommand ile görülürse çalıştırılan PowerShell komutudur. 6) HTTP Basic kimlik doğrulaması, Base64: a.yilmaz:Bahar2026. Kullanıcı adı ve parola yalnızca kodlanmıştır, şifrelenmemiştir; bu başlık TLS'siz bir bağlantıda giderse yolu dinleyen herkes parolayı okur.Oku ve yorumla
İşi katmanına ve gerçek sahibine yerleştirin
Aşağıdaki sekiz işin her biri için sınavda işaretlenecek OSI katmanını ve o işi gerçekte yapan şeyi yazın.
1) Bir web sayfasının gövdesini gzip ile küçültmek 2) Kullanıcının oturum açtığını sonraki isteklerde hatırlamak 3) Bir alan adını IP adresine çevirmek 4) Türkçe harfleri baytlara çevirmek 5) Tarayıcı ile sunucu arasındaki veriyi şifrelemek 6) Kopan bir dosya aktarımını kaldığı yerden sürdürmek 7) Bir e-postayı başka bir sunucuya teslim etmek 8) Veriyi doğru porta, sırası bozulmadan ulaştırmak
Cevap: 1) 6; gzip, Content-Encoding başlığıyla bildirilir. 2) 5; oturum çerezi ya da belirteç, uygulamanın kendisi tutar. 3) 7; DNS. 4) 6; karakter kodlaması, bugün çoğunlukla UTF-8. 5) 6 (kimi kaynakta 5); TLS, gerçekte TCP ile uygulama arasında. 6) 5; eşitleme noktası oturum katmanının tanımındadır, gerçekte uygulama protokolü yapar. 7) 7; SMTP, TCP 25. 8) 4; TCP. Bu sonuncusu üst üç katmana ait değildir: sıra ve port taşımanın işidir, konuşmanın anlamı üst katmanların.
Bu dersin 28 puanlanan sorusundan her seferinde karışık 20 tanesi gelir: çoktan seçmeli, senaryo, doğru-yanlış ve boşluk doldurma. Her soru bir kez cevaplanır ve açıklaması hemen gösterilir. Geçme ölçütü %80.
Yazarak cevaplanacak sorular
Bunlar puanlanmaz. Cevabınızı kâğıda ya da not defterinize yazın, sonra ölçütlerle karşılaştırın. Bir şeyi kendi cümlelerinizle anlatmak, bildiğinizi sandığınız yerdeki boşluğu gösterir.
Bir kullanıcı tarayıcısına https://www.example.com/ yazıyor. Sayfa görünene kadar ağda olanları sırasıyla anlatın. Her adımın hangi katmana ait olduğunu, sıranın neden böyle olduğunu ve TLS'in OSI'de neden tek bir katmana oturmadığını, sınavda hangi cevabın beklendiğiyle birlikte belirtin.
Çok etkenli doğrulama kullanan bir çalışan, web tabanlı posta hesabından kendisinin göndermediği iletiler gittiğini bildiriyor. Günlüklerde bu hesap için başarısız giriş denemesi yok. Oturum çalma olasılığını değerlendirin: ne ele geçirilmiş olabilir, bunun TCP bağlantısıyla neden ilgisi yoktur, hangi günlükte hangi izi ararsınız ve hangi sırayla müdahale edersiniz?