Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 2: Ağ servisleri · Ders 2.8

Kablosuz: 802.11, kanallar, WPA2 / WPA3, 802.1X

Bir kablosuz bağlantının kuşağını, bandını, kanalını, sinyal kalitesini ve güvenlik türünü komut çıktısından okuyabilir, bir ağ için doğru güvenlik modunu seçebilir ve sahte erişim noktası ile deauthentication selinin günlükteki izini tanıyabilirsiniz.

  • 65 dk
  • 30 soru
  • 5 antrenman

Katman 1 dersinde havanın herkesle paylaşılan bir ortam olduğunu ve Wi-Fi'ın bu yüzden sırayla konuşmaya dayandığını söylemiştik. Bu ders o cümlenin açılımıdır. Önce 802.11 kuşaklarını, bantları ve kanalları, sonra bir istemcinin bir ağa nasıl bağlandığını ve bir erişim noktasından ötekine nasıl geçtiğini göreceksiniz. Ardından sinyalin sayılarla nasıl ölçüldüğünü, 'çubuklar tam ama internet yavaş' şikâyetinin nedenini, açık ağdan WPA3'e ve 802.1X'e kadar güvenlik modlarını öğreneceksiniz. Son bölüm SOC içindir: sahte erişim noktası, kötü ikiz ve deauthentication seli bir denetleyicinin ve bir WIDS'in raporunda nasıl görünür.

802.11 kuşakları ve üç bant

Wi-Fi'ın standardı IEEE 802.11'dir. Her yeni yetenek standarda harfli bir ek (amendment) olarak girer: 802.11b, 802.11g, 802.11n gibi. Harfler akılda kalmadığı için üreticilerin birliği olan Wi-Fi Alliance, 2018'den beri kuşaklara numara verir:

  • 802.11n = Wi-Fi 4 (2009): 2.4 ve 5 GHz, 40 MHz'e kadar kanal, birden çok anten ile aynı anda birden çok akış (MIMO).
  • 802.11ac = Wi-Fi 5 (2013): yalnızca 5 GHz, 160 MHz'e kadar kanal.
  • 802.11ax = Wi-Fi 6: 2.4 ve 5 GHz; aynı kanalı birçok istemci arasında daha verimli bölüştürür. 6 GHz bandını da kullanabilen 802.11ax cihazlarına Wi-Fi 6E denir.
  • 802.11be = Wi-Fi 7: 6 GHz'te 320 MHz kanal ve aynı anda birden çok bantta bağlantı (multi-link operation, MLO).

Daha eski üç ad sınavlarda hâlâ geçer: 802.11b (2.4 GHz, 11 Mbit/s), 802.11a (5 GHz, 54 Mbit/s), 802.11g (2.4 GHz, 54 Mbit/s). Kutudaki hız her zaman kuramsal en yüksek hızdır; gerçek hız bunun çok altındadır.

Üç bandın farkı fiziktir. 2.4 GHz duvarları en iyi geçer ve en uzağa gider, ama dardır ve kalabalıktır: Bluetooth, mikrodalga fırın ve komşunun ağı da oradadır. 5 GHz çok daha fazla kanal sunar, ama duvarda daha çok zayıflar. 6 GHz en geniş ve en temiz banttır, menzili en kısadır; yalnızca Wi-Fi 6E ve Wi-Fi 7 cihazları kullanabilir. Kural olarak frekans yükseldikçe menzil kısalır, kapasite artar.

Kanallar ve kanal genişliği

Bir bant, kanal (channel) denen dilimlere bölünür. 2.4 GHz'te kanal merkezleri yalnızca 5 MHz aralıklıdır, oysa bir Wi-Fi yayını yaklaşık 20 MHz genişliğindedir. Yani 1. kanaldaki bir ağ 2, 3, 4 ve 5. kanallara da taşar. Birbirine hiç taşmayan kanallar 1, 6 ve 11'dir; aynı yerde 2.4 GHz kullanan erişim noktalarına yalnızca bu üç kanal verilir. 3. kanalı seçmek iyi niyetli bir hatadır: hem 1'i hem 6'yı bozar.

Örtüşme ile paylaşım farklı şeylerdir. Aynı kanaldaki iki ağ birbirini duyar ve sırayla konuşur; bu yavaşlatır ama düzenlidir. Yarı örtüşen kanaldaki ağ ise ötekini çözülemeyen bir gürültü olarak duyar; çerçeveler bozulur ve yeniden gönderilir. Bu daha kötüdür.

Kanal genişliği (channel width), yan yana kanalları birleştirip tek bir geniş kanal yapmaktır: 20, 40, 80, 160 ve Wi-Fi 7'de 320 MHz. Genişlik iki katına çıkınca tepe hız da yaklaşık iki katına çıkar, ama aynı bantta yerleştirebileceğiniz kanal sayısı yarıya iner. 2.4 GHz'te 40 MHz kullanmak üç temiz kanaldan birini bırakmamak demektir; orada 20 MHz kalın. Çok erişim noktalı bir binada 5 GHz'te çoğunlukla 20 ya da 40 MHz seçilir; evde tek bir AP için 80 MHz uygundur.

5 GHz'in bir kısmı hava ve askeri radarlarla paylaşılır. Bu kanallarda erişim noktası DFS (dynamic frequency selection) kuralına uymak zorundadır: kanalı kullanmaya başlamadan önce radar var mı diye dinler, yayın sırasında radar duyarsa kanalı hemen bırakıp başka kanala geçer. İstemciler bu geçişte kısa bir kopma yaşar. Düzenli tekrarlayan 'Wi-Fi bir anlığına gitti' şikâyetinin arkasında bazen bu vardır.

Havayı paylaşmak, ağı bulmak, AP değiştirmek

Bir radyo gönderirken aynı kanalda başkasını güvenilir biçimde duyamaz. Bu yüzden Wi-Fi yarı çift yönlüdür (half duplex): bir kanalda bir anda tek bir cihaz konuşur, erişim noktası da istemciler de. Ethernet'teki gibi çarpışmayı algılamak mümkün olmadığı için Wi-Fi çarpışmadan kaçınır: CSMA/CA (carrier sense multiple access with collision avoidance). Gönderecek cihaz kanalı dinler, boşsa rastgele bir süre daha bekler, sonra gönderir; alıcı her tek hedefli çerçeve için bir ACK döner. ACK gelmezse çerçeve yeniden gönderilir.

Sonucu önemlidir: bir kanalın kapasitesi o kanaldaki herkesin toplamıdır. Yavaş bir istemci havayı uzun süre tutar ve herkesi yavaşlatır.

Bir erişim noktasının (access point, AP) yayınladığı ağın insanlar için adı SSID (service set identifier)'dir; en fazla 32 bayttır. Makineler için kimlik ise BSSID (basic service set identifier)'dir: AP'nin o radyosunun o ağ için kullandığı 48 bitlik, MAC adresi biçimindeki adres. Aynı SSID'yi yayınlayan on AP'li bir binada tek bir SSID, ama en az on BSSID vardır. Aynı ada sahip AP'lerin oluşturduğu bütüne ESS (extended service set) denir.

AP, kendini saniyede yaklaşık on kez yayınladığı beacon çerçeveleriyle duyurur. İstemci ağı ya beacon'ı dinleyerek ya da probe request göndererek bulur. Ardından kısa bir kimlik doğrulama (authentication) ve ilişkilendirme (association) adımı gelir; WPA2 ve WPA3'te asıl güvenlik bundan sonra, anahtarların kurulduğu el sıkışmada sağlanır.

İstemci yürüdükçe sinyal zayıflar ve aynı SSID'nin başka bir BSSID'sine geçer. Buna dolaşım (roaming) denir ve kararı istemci verir, AP değil. AP'ler istemciye yalnızca öneride bulunabilir. Bir dizüstü bilgisayarın uzaktaki AP'ye 'yapışıp kalması' (sticky client) bu yüzden sık görülen bir şikâyettir.

Bağımsız AP ve denetleyici

Evdeki modem içindeki Wi-Fi bir bağımsız AP (autonomous AP)'dir: SSID'si, parolası, kanalı kendi üstünde ayarlanır. Bir iki AP için yeterlidir; elli AP'de her değişikliği elli kez yapmak gerekir ve AP'ler birbirinden habersiz kanal seçer.

Kurumlarda AP'ler bir kablosuz denetleyiciye (wireless LAN controller, WLC) bağlanır. Böyle AP'lere hafif AP (lightweight AP) denir. Yapılandırma tek yerde tutulur: SSID'ler, güvenlik ayarları, VLAN eşlemeleri. Denetleyici kanal ve yayın gücünü bütün binayı görerek dağıtır, dolaşımı kolaylaştırır, sahte AP'leri arar ve olayları tek bir günlükte toplar.

AP ile denetleyici arasında CAPWAP (control and provisioning of wireless access points) konuşulur (RFC 5415). AP açılınca denetleyiciyi bulur, ona bir tünel kurar, yapılandırmasını oradan indirir. Denetim mesajları ve istenirse istemci verisi bu tünelden taşınır. Bulut yönetimli AP'ler de aynı fikrin bir çeşididir: denetleyici binada değil, üreticinin bulutundadır.

Sinyal: RSSI, SNR ve 'tam çubuk' yanılgısı

Alınan sinyalin gücü RSSI (received signal strength indicator) ile, dBm biriminde ve negatif bir sayı olarak verilir. Sıfıra yakın olan güçlüdür: -45 dBm çok iyi, -67 dBm iyi bir bağlantı, -80 dBm zayıftır. dBm logaritmiktir: 3 dB fark gücün iki katı, 10 dB fark on katı demektir.

Sinyal tek başına yetmez; onu çevredeki gürültüden (noise) ayırt etmek gerekir. SNR (signal-to-noise ratio) iki değerin farkıdır: sinyal -65 dBm, gürültü tabanı -95 dBm ise SNR 30 dB'dir. Ses ve görüntü taşıyan kurumsal ağlar için sık kullanılan tasarım hedefi en az -67 dBm sinyal ve en az 25 dB SNR'dir.

Bilgisayarın gösterdiği çubuklar yalnızca sinyal gücünü gösterir. Çubuklar tamken bağlantı şu nedenlerle yavaş olabilir:

  • Kanal kalabalığı: Aynı kanalda çok sayıda istemci ya da komşu ağ var; havayı sırayla paylaşırsınız.
  • Girişim (interference): Yarı örtüşen bir komşu ağ, bir mikrodalga fırın ya da bir kablosuz kamera gürültüyü yükseltir; SNR düşer, çerçeveler yeniden gönderilir.
  • Yavaş bir komşu istemci: Eski ya da uzaktaki bir cihaz düşük hızda konuşur ve kanalı uzun süre tutar.
  • Darboğaz başka yerde: Wi-Fi hızlıdır ama internet bağlantısı, AP'nin kablolu uplink'i ya da hedef sunucu yavaştır.

Arıza aramanın sırası buradan çıkar: önce RSSI ve kanal, sonra aynı kanaldaki ağlar, sonra kablolu tarafa bir hız denemesi.

Güvenlik: açık ağdan WPA3'e ve 802.1X'e

  • Açık ağ (open): Parola yok, şifreleme yok; havadaki her çerçeveyi herkes okuyabilir. Kafelerdeki ağların çoğu böyledir ve çoğunlukla önüne bir giriş sayfası (captive portal) konur. Giriş sayfası kimin bağlandığını denetler, trafiği şifrelemez. Wi-Fi Enhanced Open (OWE), parolasız ağda da her istemciye ayrı şifreleme getirir.
  • WEP: İlk şifreleme yöntemi. RC4 akış şifresini kısa bir başlangıç vektörü (IV) ile kullandığı için anahtarı dinlenen trafikten dakikalar içinde çıkarılabilir. Bugün yalnızca tarih olarak bilinir.
  • WPA2-Personal (PSK): Herkes aynı parolayı (pre-shared key, PSK) kullanır. Bağlanırken AP ile istemci dört yönlü el sıkışma (4-way handshake) yapar; parola havada gitmez, ikisi de ondan türetilen anahtarı bildiğini kanıtlar ve bu oturuma özel anahtarlar üretilir. Şifreleme AES tabanlı CCMP'dir.
  • WPA3-Personal (SAE): Parola yine ortaktır, ama el sıkışma SAE (simultaneous authentication of equals) ile yapılır. Dinlenen trafikten parolayı çevrimdışı tahmin etmek mümkün olmaz ve yönetim çerçevesi koruması (PMF) zorunludur.
  • Enterprise (802.1X): Ortak parola yoktur; her kullanıcı ya da cihaz kendi kimliğiyle doğrulanır. AP isteği EAP (extensible authentication protocol) ile bir RADIUS sunucusuna taşır. EAP-TLS'te istemci ve sunucu sertifika gösterir; PEAP'te sunucu sertifika gösterir, kullanıcı şifreli bir tünelin içinde parolasını verir. Bir çalışan ayrılınca yalnızca onun hesabı kapatılır; kimse parola değiştirmek zorunda kalmaz.

WPA2-Personal'ın asıl zayıflığı şudur: el sıkışmayı havadan kaydeden biri, parola tahminlerini AP'ye hiç dokunmadan kendi bilgisayarında dener. Hesap kilitleme de günlük de yoktur. Kısa ya da sözlükte bulunan bir parola bu yüzden düşer; uzun ve rastgele bir parola düşmez. WPA3'ün SAE'si bu kapıyı kapatır.

Misafir ağı (guest network) ayrı bir SSID, ayrı bir VLAN ve yalnızca internete çıkış demektir. Üstüne istemci yalıtımı (client isolation) açılır: aynı misafir ağındaki iki cihaz birbirine ulaşamaz. Kablolu portlarda 802.1X ve ağ erişim denetimi (NAC) 3. aşamanın konusudur.

SOC için kablosuz

Kablosuz ağın kenarı binanın duvarı değil, sinyalin bittiği yerdir. Otoparktaki biri ağınızı duyar. SOC'un izlediği üç tehdit:

  • Sahte erişim noktası (rogue AP): Kurumun bilgisi dışında kablolu ağa takılmış bir AP; çoğunlukla bir çalışanın iyi niyetle getirdiği ucuz bir cihaz. Güvenlik duvarının iç tarafında açık bir kapıdır.
  • Kötü ikiz (evil twin): Kurumun SSID'sini taklit eden, saldırganın denetimindeki AP. İstemci ona bağlanırsa trafiği saldırganın üstünden geçer ya da kimlik bilgilerini sahte bir sayfaya ya da sahte bir RADIUS'a verir.
  • Deauthentication seli: 802.11'in eski kurallarında 'bağlantıyı kes' anlamındaki yönetim çerçeveleri doğrulanmaz. Biri AP adına bu çerçeveleri yollayarak istemcileri tekrar tekrar düşürebilir; bu tek başına bir hizmet engellemedir ve çoğunlukla kötü ikize itmenin ilk adımıdır. Savunması 802.11w, yani PMF (protected management frames)'tir: ilişkilendirilmiş istemciye giden bu çerçeveler korunur, sahtesi reddedilir.

Bu tehditleri denetleyici ve WIDS/WIPS (wireless intrusion detection / prevention system) görür: AP'ler yayın yapmadığı anlarda öteki kanalları dinler, tanımadıkları BSSID'leri, kurumun SSID'sini yayınlayan yabancı cihazları ve olağandışı yönetim çerçevesi sayılarını raporlar. Bir analist bu raporu okurken üç soru sorar: bu BSSID bizim mi, nerede duyuluyor, güvenlik ayarı bizimkiyle aynı mı?

Akılda kalsın

  • 802.11n Wi-Fi 4, 802.11ac Wi-Fi 5 (yalnızca 5 GHz), 802.11ax Wi-Fi 6 ve 6 GHz'te Wi-Fi 6E, 802.11be Wi-Fi 7'dir; frekans yükseldikçe menzil kısalır, kanal sayısı artar.
  • 2.4 GHz'te örtüşmeyen kanallar 1, 6 ve 11'dir; kanal genişliği arttıkça hız artar, yerleştirilebilecek kanal sayısı azalır; 5 GHz'in DFS kanallarında radar duyulunca AP kanal değiştirir.
  • Wi-Fi yarı çift yönlüdür ve CSMA/CA ile havayı paylaşır; SSID ağın adı, BSSID AP radyosunun adresidir; dolaşım kararını istemci verir.
  • Sinyal RSSI (dBm) ile, kalite SNR (sinyal eksi gürültü, dB) ile ölçülür; tam çubuk kanal kalabalığını, girişimi ve kablolu darboğazı göstermez.
  • WEP kırıktır; WPA2-Personal'da zayıf parola kaydedilen el sıkışmadan çevrimdışı tahmin edilir; WPA3-Personal SAE ve zorunlu PMF getirir; Enterprise 802.1X, EAP ve RADIUS ile her kullanıcıyı ayrı doğrular; deauth seline karşı savunma 802.11w (PMF)'dir.

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
Erişim noktasıAccess point (AP)Kablosuz istemcileri kablolu ağa ikinci katmanda köprüleyen cihaz.
SSIDService set identifierKablosuz ağın insanlar için adı; en fazla 32 bayt.
BSSIDBasic service set identifierBir AP radyosunun bir ağ için kullandığı 48 bitlik, MAC biçimindeki kimlik.
Kanal genişliğiChannel widthBir yayının kapladığı frekans aralığı: 20, 40, 80, 160 ya da 320 MHz.
Dinamik frekans seçimiDFS (dynamic frequency selection)5 GHz'in radarla paylaşılan kanallarında radar duyulunca kanalı terk etme kuralı.
Çarpışmadan kaçınmaCSMA/CAKanalı dinleyip boşsa rastgele bekleyerek gönderme ve her çerçeveyi ACK ile onaylatma yöntemi.
Yarı çift yönlüHalf duplexAynı anda ya gönderilen ya alınan, iki yönün aynı anda kullanılamadığı iletişim.
İlişkilendirmeAssociationİstemcinin bir AP'ye katılıp hız ve güvenlik ayarlarını bildirdiği adım.
DolaşımRoamingİstemcinin aynı SSID'nin bir BSSID'sinden ötekine geçmesi; kararı istemci verir.
Kablosuz denetleyiciWireless LAN controller (WLC)Hafif AP'leri tek yerden yapılandıran, kanal ve gücü dağıtan, olayları toplayan cihaz ya da hizmet.
CAPWAPControl and provisioning of wireless access pointsAP ile denetleyici arasındaki tünel protokolü; UDP üzerinde denetim ve veri için ayrı portlar kullanır.
Alınan sinyal gücüRSSI (received signal strength indicator)Alınan sinyalin dBm cinsinden gücü; sıfıra yakın olan güçlüdür.
Sinyal gürültü oranıSNR (signal-to-noise ratio)Sinyal ile gürültü tabanı arasındaki fark, dB cinsinden; büyük olan iyidir.
GirişimInterferenceBaşka ağların ya da cihazların aynı frekansta ürettiği, çerçeveleri bozan sinyal.
Ön paylaşımlı anahtarPSK (pre-shared key)WPA2-Personal'da herkesin kullandığı ortak parola.
Dört yönlü el sıkışma4-way handshakeAP ile istemcinin dört EAPOL-Key mesajıyla oturum anahtarlarını kurduğu adım.
Eşlerin eşzamanlı kimlik doğrulamasıSAE (simultaneous authentication of equals)WPA3-Personal'ın, dinlenen trafikten çevrimdışı parola tahminini engelleyen el sıkışması.
Bağlantı noktası tabanlı ağ erişim denetimiIEEE 802.1XAğa erişimi istemci, doğrulayıcı ve doğrulama sunucusu rolleriyle kimlik doğrulamaya bağlayan standart.
Genişletilebilir kimlik doğrulama protokolüEAP (extensible authentication protocol)EAP-TLS, PEAP gibi yöntemleri taşıyan kimlik doğrulama çerçevesi.
Korumalı yönetim çerçeveleriPMF (protected management frames, 802.11w)Deauthentication ve disassociation gibi yönetim çerçevelerini sahteciliğe karşı koruyan özellik.
Sahte erişim noktası / kötü ikizRogue AP / evil twinKurumun bilgisi dışında ağa takılmış AP / kurumun SSID'sini taklit eden saldırgan AP.
İstemci yalıtımıClient isolationAynı kablosuz ağdaki istemcilerin birbirine doğrudan ulaşmasının engellenmesi.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • Cisco CCNA 200-301 1.11: Describe wireless principles (1.11.a Nonoverlapping Wi-Fi channels, 1.11.b SSID, 1.11.c RF, 1.11.d Encryption)
  • Cisco CCNA 200-301 2.6: Describe Cisco Wireless Architectures and AP modes (bu derste bağımsız AP, denetleyici ve CAPWAP düzeyinde)
  • Cisco CCNA 200-301 5.9: Describe wireless security protocols (WPA, WPA2, and WPA3)
  • CompTIA Network+ N10-009 2.3: Given a scenario, select and configure wireless devices and technologies (Channels, Frequency options, SSID, BSSID, Encryption, Guest networks, Authentication: PSK vs. Enterprise, Autonomous vs. lightweight AP)
  • CompTIA Security+ SY0-801 2.4: Explain types of vulnerabilities and attack surfaces (Rogue devices; Wireless and low-powered communications)
  • CompTIA Security+ SY0-801 4.1: Given a scenario, apply mitigating controls, techniques, and solutions to secure the environment (802.1X, captive portals, wireless intrusion prevention system)
  • CompTIA CySA+ CS0-004, Security Operations alanı: ağ cihazlarının ve kablosuz denetleyicilerin günlüklerinden kötü niyetli etkinlik belirtilerini yorumlama

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: