Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 2: Ağ servisleri · Ders 2.9

Ağı işletmek: NTP, SNMP, syslog, NetFlow, SSH

Bir ağ cihazında saat eşlemesini, SNMP'yi, syslog'u, akış dışa aktarımını ve SSH ile yönetimi doğru ve güvenli kurabilir, bu beş kaynağın ürettiği kayıtları bir SOC analisti gibi okuyup birbirine bağlayabilirsiniz.

  • 70 dk
  • 30 soru
  • 6 antrenman

Şimdiye kadar ağın kullanıcı trafiğini nasıl taşıdığını gördük: çerçeveler, paketler, yönlendirme, VLAN'lar. Bu derste ağın kendisini işleten hizmetlere bakıyoruz. Bir yönlendirici saatini kimden alır, arızasını kime söyler, kimin kiminle ne kadar konuştuğunu nereye yazar, yöneticisi ona nasıl bağlanır? Beş protokol bu soruların cevabıdır: NTP, SNMP, syslog, NetFlow ve SSH. Ağ yöneticisi için bunlar günlük işin aletleridir, SOC analisti için kanıtın kaynağı. Kötü kurulduklarında ise saldırganın ilk baktığı yerdir.

Ağı taşımak ve ağı işletmek

Bir ağ cihazının işini iki kısma ayırmak alışkanlıktır. Veri düzlemi (data plane) kullanıcıların trafiğini iletir. Yönetim düzlemi (management plane) ise cihazın kendisiyle ilgili trafiği taşır: yöneticinin bağlantısı, saat, izleme sorguları, cihazın gönderdiği günlükler. Bu dersin beş protokolü yönetim düzlemindedir.

  • NTP: Cihazın saatini ağdaki bir zaman sunucusuna eşler. UDP 123.
  • SNMP: İzleme sunucusunun cihazdan sayaç ve durum okumasını, cihazın da olayları bildirmesini sağlar. UDP 161 ve 162.
  • Syslog: Cihazın ürettiği olay iletilerini merkezdeki bir günlük sunucusuna taşır. UDP 514; TLS ile TCP 6514.
  • NetFlow ve IPFIX: Cihazdan geçen trafiğin özetini, yani kim kiminle, hangi portta, ne kadar konuştu bilgisini bir toplayıcıya yollar.
  • SSH: Yöneticinin cihazın komut satırına şifreli bağlanmasını sağlar. TCP 22.

Yönetim düzlemine erişen cihazın kendisine erişir. Bu yüzden yönetim trafiği ayrı bir VLAN'da akar, yönetim arayüzleri yalnızca belirli adresleri kabul eder ve protokollerin şifreli sürümleri kullanılır.

NTP: her günlük aynı saati göstermeli

NTP (Network Time Protocol), RFC 5905'te tanımlanan zaman eşleme protokolüdür ve UDP 123 kullanır. İstemci sunucuya bir istek yollar, sunucu cevap verir; istemci dört zaman damgasından iki şey hesaplar: saat sapması (clock offset), yani kendi saatinin sunucudan ne kadar ileri ya da geri olduğu, ve gidiş dönüş gecikmesi (round-trip delay). Sonra saatini, bir anda atlatmak yerine çoğunlukla yavaş yavaş düzeltir.

Zaman sunucuları bir hiyerarşi kurar ve bir sunucunun bu hiyerarşideki yerine stratum denir. GPS alıcısı ya da atom saati gibi bir başvuru saatine doğrudan bağlı sunucu stratum 1'dir. Saatini bir stratum 1 sunucudan alan stratum 2'dir, ondan alan stratum 3'tür ve bu 15'e kadar sürer. 16 değeri 'eşlenmemiş' demektir. Stratum bir doğruluk ölçüsü değil, kaynağa olan uzaklıktır.

Neden önemli? Bir olayı incelerken güvenlik duvarının, switch'in ve sunucunun kayıtlarını aynı zaman çizgisine dizersiniz. Cihazlardan birinin saati yedi dakika geri ise o cihazdaki olay, gerçekte sonra olduğu halde önce olmuş gibi görünür ve neden ile sonuç yer değiştirir. Saat eşlemesi korelasyonun ön koşuludur.

Windows'ta saat ayrıca kimlik doğrulamanın koşuludur: Kerberos zaman damgası kullanır ve etki alanının varsayılan politikası istemci ile etki alanı denetleyicisi arasında en fazla 5 dakika fark kabul eder. Windows'un zaman hizmeti W32Time, aracı w32tm'dir. Cisco'da istemci tarafı tek satırdır: ntp server 192.0.2.123; durum show ntp status ile görülür.

SNMP: yönetici, ajan ve MIB

SNMP (Simple Network Management Protocol), izleme sistemlerinin ağ cihazlarından bilgi okuduğu protokoldür. İki rol vardır: yönetici (manager), yani izleme sunucusu (NMS), ve her cihazda çalışan ajan (agent). Yönetici ajana UDP 161'den sorar; ajan, kendiliğinden bir olay bildirmek istediğinde yöneticinin UDP 162 numaralı portuna yazar.

Ajanın sunduğu her bilgi bir ağaçta durur. Bu ağacın tanımına MIB (Management Information Base) denir; ağaçtaki her yaprağın adresi de noktalarla ayrılmış sayılardan oluşan bir OID (object identifier)'dir. Örneğin 1.3.6.1.2.1.1.5.0 cihazın adını (sysName), 1.3.6.1.2.1.1.3.0 açık kalma süresini (sysUpTime) verir. Bir arayüzden geçen bayt sayısı da, işlemci kullanımı da birer OID'dir.

Üç temel işlem vardır. Get bir değeri okur; set bir değeri yazar, yani cihazın ayarını değiştirir; trap ise ajanın yöneticiye istenmeden gönderdiği bildirimdir: bir arayüz düştü, cihaz yeniden başladı, yanlış topluluk adıyla sorgu geldi.

Sürümler güvenlik açısından keskin biçimde ayrılır. SNMPv1 ve SNMPv2c, kimlik doğrulama olarak yalnızca bir topluluk dizesi (community string) kullanır ve bu dize her pakette açık metin olarak gider. Ağı dinleyen herkes onu okur. Üstelik birçok cihaz yıllarca public (okuma) ve private (yazma) varsayılanlarıyla gelmiştir. SNMPv3 ise kullanıcı adı, mesaj kimlik doğrulaması ve isteğe bağlı şifreleme getirir.

Kural basittir: public gibi tahmin edilebilir bir topluluk hiçbir cihazda kalmaz, yazma yetkisi (RW) verilmez, mümkünse yalnızca SNMPv3 kullanılır ve SNMP'ye yalnızca izleme sunucusunun adresinden izin verilir.

Syslog: cihazın günlüğünü merkeze taşımak

Syslog, cihazların olay iletilerini bir günlük sunucusuna gönderdiği protokoldür; bugünkü biçimi RFC 5424'tedir. Her iletinin iki sınıflandırması vardır. Tesis (facility), iletiyi üreten alt sistemi söyler: çekirdek, kimlik doğrulama, posta, ya da yerel kullanıma ayrılmış local0 ile local7 arası. Önem düzeyi (severity) ise iletinin ne kadar acil olduğunu 0 ile 7 arasında bir sayıyla verir.

Önem düzeyleri ezberlenir: 0 Emergency, 1 Alert, 2 Critical, 3 Error, 4 Warning, 5 Notice, 6 Informational, 7 Debug. Dikkat: sayı küçüldükçe ileti daha acildir. 0 'sistem kullanılamaz', 7 'hata ayıklama ayrıntısı' demektir.

Klasik taşıma UDP 514'tür. UDP'nin bilinen iki zayıflığı burada da geçerlidir: ileti kaybolursa kimse fark etmez ve içerik açık metindir. Kaybın ve dinlenmenin önemli olduğu yerde syslog TCP üzerinden, en doğrusu TLS ile TCP 6514 üzerinden taşınır.

Cisco cihazlarında iletinin kendine özgü bir görünüşü vardır: %LINK-3-UPDOWN: Interface GigabitEthernet0/1, changed state to down. Yüzde işaretinden sonra iletiyi üreten bileşen (Cisco buna facility der: burada LINK), önem düzeyi (3, Error) ve iletiyi tek başına tanımlayan anımsatıcı (mnemonic) gelir (UPDOWN). İletiyi sunucuya yollamak için logging host 192.0.2.50, hangi önem düzeyine kadar yollanacağını seçmek için logging trap yazılır. logging trap warnings, 0'dan 4'e kadar olan iletileri gönderir; 5, 6 ve 7 cihazda kalır.

NetFlow ve IPFIX: kim, kiminle, ne kadar

Bir paket yakalaması her şeyi gösterir ama her şeyi saklamak pahalıdır. NetFlow Cisco'nun, IPFIX (IP Flow Information Export) ise ondan doğan IETF standardının (RFC 7011) adıdır ve ikisi de trafiğin özetini çıkarır. Ortak özellikleri taşıyan paketlerin oluşturduğu kümeye akış (flow) denir. Klasik tanımda akışı 5'li (5-tuple) belirler: kaynak IP, hedef IP, kaynak port, hedef port ve protokol. Cisco'nun geleneksel NetFlow'u buna hizmet türünü (ToS) ve giriş arayüzünü ekleyip yedi anahtar alan kullanır.

Bir akış kaydı (flow record), bu anahtarlara ek olarak akışın paket ve bayt sayısını, başlangıç ve bitiş zamanını, TCP bayraklarını ve çıkış arayüzünü taşır. Kaydı üreten cihaza dışa aktarıcı (exporter), kayıtları toplayıp saklayan sunucuya toplayıcı (collector) denir. IPFIX toplayıcısı varsayılan olarak 4739 numaralı portu dinler.

Akış kayıtları SOC için çok değerlidir: hangi iç bilgisayarın gece yarısı dışarıya 4 GB gönderdiğini, düzenli aralıklarla aynı adrese bağlanan cihazı, tek kaynaktan yüzlerce hedefe giden bir taramayı bunlarla görürsünüz. Telefon faturasındaki arama dökümüne benzer: kim, kimi, ne zaman, ne kadar aradı yazar, konuşmayı yazmaz. Akış kaydı yükü, yani dosya adını, URL'yi, şifreli içeriği taşımaz.

SSH ile yönetim, Telnet'in kapatılması

Bir yöneticinin cihazın komut satırına ağ üzerinden bağlanmasının iki yolu vardır. Telnet TCP 23 kullanır ve her şeyi, kullanıcı adını, parolayı ve yazılan her komutu açık metin taşır. Aynı ağda paket yakalayan biri parolayı okur. SSH (Secure Shell) TCP 22 kullanır, oturumu şifreler ve sunucunun kimliğini anahtarıyla kanıtlar.

SSH'de kullanıcı parolayla ya da açık anahtarla (public key) doğrulanır. Anahtarla doğrulamada ağdan parola geçmez; parola denemesine karşı en sağlam yol budur. Cisco'da yaygın olan, yerel kullanıcı veritabanı ya da merkezi bir AAA sunucusuyla parolalı doğrulamadır.

Cisco'da SSH için cihazın bir adı ve etki alanı adı olmalı, bir RSA anahtar çifti üretilmeli (crypto key generate rsa, Cisco 2048 bit ya da üstünü önerir), ip ssh version 2 ile eski ve zayıf sürüm 1 kapatılmalı ve uzak bağlantı hatlarında (vty) login local ile transport input ssh yazılmalıdır. Son komut, hatların Telnet'i reddetmesini sağlar. SSH'yi açmak Telnet'i kendiliğinden kapatmaz; ikisi aynı anda açık kalabilir.

SOC için: beş kaynak bir olayda

Syslog iletileri ve akış kayıtları SIEM'e akar; SNMP trap'leri ve acil syslog iletileri birer uyarıdır; NTP bunların aynı zaman çizgisine dizilmesini sağlar.

Bir örnek: SIEM'de bir yönlendiriciden aynı dış adresten art arda başarısız SSH oturum denemeleri, ardından aynı adresten başarılı bir oturum, ardından bir yapılandırma değişikliği görüyorsunuz. Akış kayıtları o adresin dakikalar boyunca TCP 22'ye yüzlerce kısa bağlantı açtığını doğrular. Yönlendiricinin saati NTP ile eşli olduğu için bu zinciri güvenlik duvarının ve VPN sunucusunun kayıtlarıyla saniyesi saniyesine karşılaştırabilirsiniz.

Saldırgan için de yönetim düzlemi bir hazinedir: açık metin bir SNMP topluluğu ağın haritasını verir, açık bir Telnet ya da SSH portu parola denemesini çeker, izini silmek isteyen biri syslog'u kapatır ya da saati değiştirir. Doğru kurulmuş bir ağda bunların hepsi bu beş kaynağın birinde iz bırakır.

Akılda kalsın

  • Portlar: NTP UDP 123, SNMP UDP 161 (ajan) ve 162 (trap), syslog UDP 514 ve TLS ile TCP 6514, IPFIX 4739, SSH TCP 22, Telnet TCP 23.
  • NTP offset ve gecikmeyi dört zaman damgasından hesaplar; stratum kaynağa uzaklıktır (1 birincil, 16 eşlenmemiş); eşli saat olmadan günlükler aynı zaman çizgisine dizilemez ve Kerberos 5 dakikalık farkı aşınca oturum açılmaz.
  • SNMP'de yönetici sorar (get, set), ajan bildirir (trap); bilgi MIB ağacında OID'lerle adreslenir; v1 ve v2c topluluk dizesini açık metin taşır, v3 kullanıcı, doğrulama ve şifreleme getirir; public ve RW topluluk kalmaz.
  • Syslog önem düzeyleri 0 Emergency, 1 Alert, 2 Critical, 3 Error, 4 Warning, 5 Notice, 6 Informational, 7 Debug; PRI = tesis × 8 + önem; Cisco iletisi %BİLEŞEN-ÖNEM-ANIMSATICI biçimindedir ve logging trap seçilen düzeyi ve daha acil olanları gönderir.
  • Akış kaydı 5'li (Cisco'da yedi anahtar alan), bayt, paket ve zamanları taşır, yükü taşımaz; SSH sürüm 2 ve transport input ssh ile yönetim şifrelenir, Telnet kapatılır.

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
Yönetim düzlemiManagement planeCihazın kendisiyle ilgili trafik: yönetici bağlantısı, saat, izleme sorguları, günlükler.
Veri düzlemiData planeKullanıcı trafiğinin iletildiği kısım.
Ağ zaman protokolüNTP (Network Time Protocol)Cihaz saatlerini bir zaman sunucusuna eşleyen protokol; UDP 123, RFC 5905.
StratumStratumBir zaman sunucusunun başvuru saatine kaç adım uzak olduğu; 1 birincil sunucu, 16 eşlenmemiş.
Saat sapmasıClock offsetİstemci saatinin sunucunun saatinden ne kadar ileri ya da geri olduğu.
Gidiş dönüş gecikmesiRound-trip delayİsteğin gidip cevabın dönmesi için geçen süreden sunucudaki işlem süresinin çıkarılmışı.
Basit ağ yönetim protokolüSNMP (Simple Network Management Protocol)İzleme sunucusunun cihazlardan bilgi okuduğu ve cihazların olay bildirdiği protokol; UDP 161 ve 162.
Yönetici ve ajanManager and agentSNMP'de soran izleme sunucusu ile her cihazda cevap veren yazılım.
Yönetim bilgi tabanıMIB (Management Information Base)Ajanın sunduğu nesnelerin ağaç biçimindeki tanımı.
Nesne tanımlayıcısıOID (object identifier)MIB ağacındaki bir nesnenin noktalı sayılardan oluşan adresi, örneğin 1.3.6.1.2.1.1.5.0.
Topluluk dizesiCommunity stringSNMPv1 ve v2c'nin açık metin giden ortak parolası.
TuzakTrapAjanın yöneticiye istenmeden gönderdiği, onay beklemeyen olay bildirimi.
Kullanıcı tabanlı güvenlik modeliUSM (User-based Security Model)SNMPv3'ün kullanıcı, mesaj doğrulama ve şifreleme sağlayan güvenlik modeli; RFC 3414.
SyslogSyslogOlay iletilerini bir günlük sunucusuna taşıyan protokol; RFC 5424, UDP 514, TLS ile TCP 6514.
TesisFacilitySyslog'da iletiyi üreten alt sistemin numarası (0 ile 23 arası; local0 ile local7 16 ile 23).
Önem düzeyiSeverityİletinin aciliyeti; 0 Emergency ile 7 Debug arası, küçük sayı daha acil.
Öncelik değeriPRI (priority value)Syslog iletisinin başındaki sayı: tesis × 8 + önem düzeyi.
AnımsatıcıMnemonicCisco iletisinde olayı tek başına tanımlayan kısa ad, örneğin UPDOWN.
Akış kaydıFlow recordAynı anahtar alanları taşıyan paketlerin özeti: adresler, portlar, protokol, bayt, paket, zamanlar.
Dışa aktarıcı ve toplayıcıExporter and collectorAkış kaydını üreten cihaz ile kayıtları alıp saklayan sunucu.
IP akış bilgisi dışa aktarımıIPFIX (IP Flow Information Export)NetFlow sürüm 9'dan doğan IETF standardı; RFC 7011, varsayılan port 4739.
Güvenli kabukSSH (Secure Shell)Komut satırına şifreli uzak erişim; TCP 22. Telnet (TCP 23) aynı işi açık metinle yapar.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • Cisco CCNA 200-301 v1.1 4.2: Configure and verify NTP operating in a client and server mode
  • Cisco CCNA 200-301 v1.1 4.4: Explain the function of SNMP in network operations
  • Cisco CCNA 200-301 v1.1 4.5: Describe the use of syslog features, including facilities and severity levels
  • Cisco CCNA 200-301 v1.1 4.8: Configure network devices for remote access using SSH
  • CompTIA Network+ N10-009, Network Operations alanı: ağ izleme teknolojileri (SNMP traps, versions, community strings, authentication; flow data; syslog collector; SIEM), ağ hizmetleri arasında NTP ve yönetim erişim yöntemleri arasında SSH
  • CompTIA Security+ SY0-801 4.4: Explain security alerting and monitoring concepts and tools (log aggregation, SIEM; protocols: NetFlow, SNMP, syslog)
  • CompTIA CySA+ CS0-004 1.1: Explain concepts related to system and network architecture in security operations (logging concepts: ingestion, integrity and security, time synchronization, retention)

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: