Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 2: Ağ servisleri · Ders 2.7

E-posta: SMTP, IMAP; SPF, DKIM, DMARC; başlık okumak

Bir e-postanın sunucudan sunucuya nasıl taşındığını anlatabilir, SPF, DKIM ve DMARC kayıtlarını okuyup sonuçlarını yorumlayabilir ve bir e-posta başlığından gerçek gönderen sunucuyu ve sahtecilik izlerini çıkarabilirsiniz.

  • 70 dk
  • 30 soru
  • 5 antrenman

E-posta, internetin en eski hizmetlerinden biridir ve tasarlandığı gün gönderenin kimliğini hiç doğrulamıyordu: herkes her adresten mektup yollayabiliyordu. Bugün saldırıların büyük kısmı hâlâ bir e-postayla başlar. Bu derste bir iletinin yazıldığı bilgisayardan okunduğu telefona kadar hangi sunuculardan, hangi portlardan, hangi komutlarla geçtiğini, sonra da sonradan eklenen üç doğrulama katmanını (SPF, DKIM, DMARC) göreceksiniz. Son bölümde bir SOC analistinin her gün yaptığı işi yapacağız: bir e-postanın başlığını aşağıdan yukarı okuyup gerçek mi sahte mi olduğuna karar vermek. Bağlantıların ve eklerin incelenmesi 6. aşamadaki oltalama analizi dersinin konusudur; burada yalnızca başlıkla ilgileniyoruz.

Postanın yolu: MUA, MSA, MTA, MDA

Bir e-posta tek bir sunucudan geçmez; her biri tek bir iş yapan bir dizi yazılımdan geçer. Adlarını bilmek, bir günlükte ya da başlıkta hangi adımda olduğunuzu anlamanın yoludur (adlar RFC 5598'deki internet posta mimarisinden gelir):

  • MUA (mail user agent, kullanıcı posta aracısı): Kullanıcının elindeki program: Outlook, Thunderbird, telefonun posta uygulaması, web postası.
  • MSA (mail submission agent, gönderim aracısı): Kullanıcının iletisini kabul eden kurum sunucusu. Kullanıcı adı ve parolayla kimlik doğrulaması ister; bu yüzden yalnızca kendi kullanıcılarından posta alır.
  • MTA (mail transfer agent, aktarım aracısı): İletiyi sunucudan sunucuya taşıyan yazılım (Postfix, Exchange'in taşıma hizmeti gibi). Gönderen kurumun çıkış sunucusu da alıcı kurumun giriş sunucusu da birer MTA'dır.
  • MDA (mail delivery agent, teslim aracısı): İletiyi alıcının posta kutusuna yazan yazılım.

Sonra alıcının MUA'sı posta kutusundaki iletiyi IMAP ya da POP3 ile okur. Burada önemli bir ayrım vardır: SMTP yalnızca göndermek ve taşımak içindir, okumak için kullanılmaz; okuma IMAP'in ya da POP3'ün işidir.

Gönderen MTA, alıcının sunucusunu nereden bilir? DNS'ten. a.yilmaz@example.net adresine yazılan bir iletinin @ işaretinden sonraki kısmı alınır ve bu alan adının MX kaydı (mail exchanger) sorulur. MX kaydı bir sunucu adı ve bir öncelik (preference) değeri taşır; değeri küçük olan önce denenir, ulaşılamazsa sıradaki denenir. Alan adının hiç MX kaydı yoksa RFC 5321'e göre alan adının kendi A ya da AAAA kaydı sunucu yerine geçer. Hiç posta almayan bir alan adı bunu 0 . biçiminde bir boş MX kaydıyla (null MX, RFC 7505) ilan edebilir.

Portlar ve şifreleme

E-postanın her adımı ayrı bir portta konuşulur. Bu tablo sınavların ve arıza kayıtlarının en çok sorduğu bilgidir:

  • 25 (SMTP): MTA'dan MTA'ya aktarım. İnternetteki posta sunucuları birbirine bu porttan bağlanır. Birçok servis sağlayıcı ev hatlarından dışarıya 25'i engeller, çünkü virüslü bilgisayarlar istenmeyen postayı doğrudan bu porttan yollar.
  • 587 (submission): MUA'dan MSA'ya gönderim. Kimlik doğrulaması zorunludur; bağlantı düz başlar, STARTTLS komutuyla şifreliye yükseltilir.
  • 465 (submissions): Aynı gönderim işi, ama bağlantı ilk bayttan itibaren TLS ile şifrelidir (implicit TLS). RFC 8314 bu portu gönderim için yeniden tanımlamıştır.
  • 143 (IMAP) ve 993 (IMAP, baştan TLS): Posta kutusunu okuma.
  • 110 (POP3) ve 995 (POP3, baştan TLS): Posta kutusunu indirme.

İki şifreleme biçimi vardır. STARTTLS'te istemci düz bağlantı açar, sunucu yeteneklerini sayarken STARTTLS'i de söyler, istemci bu komutu yollar ve iki taraf TLS el sıkışmasını aynı bağlantının içinde yapar. Baştan TLS (implicit TLS)'te ise bağlantı açılır açılmaz TLS başlar. RFC 8314, kullanıcıların sunucuya bağlandığı gönderim ve okuma adımlarında baştan TLS'in (465, 993, 995) tercih edilmesini önerir, çünkü STARTTLS'te araya giren biri sunucunun STARTTLS desteğini listeden silerek bağlantıyı düz metinde bırakabilir.

Unutmayın: sunucudan sunucuya giden 25 numaralı porttaki STARTTLS çoğu zaman fırsatçıdır (opportunistic): karşı taraf desteklemiyorsa ileti düz metin gider. TLS yalnızca yolu korur; iletinin kimden geldiğini kanıtlamaz.

Bir SMTP oturumu satır satır

SMTP metin tabanlı bir protokoldür: istemci bir komut yazar, sunucu üç haneli bir kodla cevap verir. Aşağıdaki oturumda mail.example.com, example.net alanının MX sunucusuna bir ileti teslim ediyor. Satırları sırayla okuyun:

  • 220: Sunucu bağlantıyı kabul eder ve kendini tanıtır.
  • EHLO: İstemci kendi adını söyler ve genişletilmiş SMTP (ESMTP) yeteneklerini ister. Sunucu her yeteneği 250- ile başlayan bir satırda sayar; son satır 250 (tire yerine boşluk) ile başlar.
  • STARTTLS: İstemci şifrelemeyi başlatır, sunucu 220 ile hazır olduğunu söyler. TLS kurulduktan sonra istemci EHLO'yu yeniden gönderir, çünkü önceki yetenek listesi şifresiz konuşmaya aitti.
  • MAIL FROM: Zarfın gönderen adresi (envelope sender). Geri dönen hata bildirimleri bu adrese gider.
  • RCPT TO: Zarfın alıcı adresi; birden çok alıcı için birden çok kez yazılır.
  • DATA: Sunucu 354 ile içeriği istemeye başlar. İstemci önce başlık alanlarını, bir boş satırı, sonra gövdeyi gönderir ve yalnızca bir nokta içeren bir satırla bitirir. Sunucu 250 ile iletiyi kuyruğa aldığını söyler.
  • QUIT: Sunucu 221 ile bağlantıyı kapatır.

Cevap kodunun ilk hanesi sonucu söyler: 2 başarılı, 3 devam et (ara cevap), 4 geçici hata, 5 kalıcı hata. Bu ayrım işletim açısından çok önemlidir: 4 ile başlayan bir kod alan gönderen sunucu iletiyi kuyrukta tutup sonra yeniden dener; 5 ile başlayan bir kodda yeniden denemez ve gönderene hata bildirimi (bounce) yollar.

mail.example.com, mx1.example.net ile konuşuyor (C: istemci, S: sunucu)
S: 220 mx1.example.net ESMTP
C: EHLO mail.example.com
S: 250-mx1.example.net
S: 250-SIZE 52428800
S: 250-8BITMIME
S: 250-STARTTLS
S: 250 ENHANCEDSTATUSCODES
C: STARTTLS
S: 220 2.0.0 Ready to start TLS
   (TLS el sıkışması; bundan sonrası şifreli)
C: EHLO mail.example.com
S: 250-mx1.example.net
S: 250-SIZE 52428800
S: 250 8BITMIME
C: MAIL FROM:bounce-4821@mail.example.com
S: 250 2.1.0 Ok
C: RCPT TO:a.yilmaz@example.net
S: 250 2.1.5 Ok
C: DATA
S: 354 End data with <CR><LF>.<CR><LF>
C: From: muhasebe@example.com
C: To: a.yilmaz@example.net
C: Subject: Fatura 2026-11
C: (boş satır, sonra gövde)
C: .
S: 250 2.0.0 Ok: queued as 7Hq3Lm
C: QUIT
S: 221 2.0.0 Bye

Dikkat: Gerçek SMTP'de adresler köşeli parantez içinde yazılır: MAIL FROM:<adres>, RCPT TO:<adres>. Başlıklarda da görünen ad varsa adres köşeli parantez içindedir. Bu derste sitenin metin biçimi nedeniyle adresleri parantezsiz gösteriyoruz; gerçek bir başlıkta onları parantez içinde göreceksiniz.

Zarf ve başlık: iki ayrı 'gönderen'

E-postayı kâğıt mektuba benzetin. Postacı zarfın üstüne bakar; zarfın içindeki mektubun başında da 'Kimden' yazar. İkisi aynı olmak zorunda değildir. SMTP'de de tam olarak böyledir:

  • Zarf (envelope): MAIL FROM ve RCPT TO komutlarıyla verilen adresler. Sunucular iletiyi bunlara göre taşır. RFC'lerde zarf göndereni RFC5321.MailFrom diye anılır.
  • Başlık (header): DATA komutundan sonra gelen From:, To:, Subject: gibi alanlar. Kullanıcının ekranda gördüğü 'Kimden' budur. RFC'lerde RFC5322.From diye anılır.

SMTP, başlıktaki From ile zarftaki MAIL FROM'un aynı olup olmadığını hiç denetlemez. Bunun meşru nedenleri vardır: bir bülten hizmeti sizin adınıza gönderir ama hata bildirimlerinin kendisine dönmesi için zarfa kendi adresini yazar; bir e-posta listesi iletiyi dağıtırken zarfı kendi adresiyle değiştirir. Aynı esneklik sahtecinin de işine yarar: zarfa kendi alan adını yazar, başlığa sizin bankanızın adresini.

Alıcının posta kutusuna teslim eden sunucu, zarfın gönderen adresini başlığın en üstüne Return-Path: alanı olarak yazar. Böylece teslimden sonra da zarfı görebilirsiniz: Return-Path zarfın, From başlığın göndericisidir.

Bu ayrım dersin geri kalanının anahtarıdır, çünkü üç doğrulama yönteminden her biri farklı bir 'gönderene' bakar: SPF zarfa, DKIM imzalayan alan adına, DMARC ise kullanıcının gördüğü From'a.

SPF, DKIM ve DMARC: üç soru, üç cevap

SPF (Sender Policy Framework, RFC 7208) şu soruyu cevaplar: 'Bu IP adresi, zarftaki alan adı adına posta göndermeye yetkili mi?' Alan adının sahibi DNS'e v=spf1 ile başlayan bir TXT kaydı yazar ve yetkili sunucuları sayar: v=spf1 ip4:198.51.100.25 include:_spf.example.org -all. Alıcı sunucu bağlanan IP'yi bu listeyle karşılaştırır. Kaydın sonundaki -all 'listede yoksa reddet' (fail), ~all 'listede yoksa şüpheli say' (softfail) demektir. SPF, kullanıcının gördüğü From'a bakmaz; MAIL FROM'daki alan adına (o boşsa HELO adına) bakar.

DKIM (DomainKeys Identified Mail, RFC 6376) şu soruyu cevaplar: 'Bu iletiyi hangi alan adı imzaladı ve imzadan sonra değiştirildi mi?' Gönderen sunucu iletinin seçilmiş başlık alanlarını ve gövdesini özel anahtarıyla imzalar ve sonucu bir DKIM-Signature: başlığına yazar. Başlıktaki d= imzalayan alan adı, s= seçici (selector)dir. Alıcı açık anahtarı seçici._domainkey.alanadı adındaki TXT kaydından alır ve imzayı doğrular. İmza, ileti başka sunuculardan geçse de bozulmaz; içerik değişirse bozulur.

DMARC (RFC 7489; Mayıs 2026'dan beri RFC 9989) üçüncü ve belirleyici soruyu sorar: 'Geçen SPF ya da DKIM sonucu, kullanıcının gördüğü From alan adıyla hizalı mı (alignment)?' İleti DMARC'tan, SPF ya da DKIM'den en az birinin geçmesi ve geçenin alan adının From'daki alan adıyla uyuşmasıyla geçer. Alan adı sahibi _dmarc.alanadı TXT kaydında başarısız iletilerle ne yapılmasını istediğini söyler: p=none (yalnızca izle), p=quarantine (şüpheli say, çoğunlukla gereksiz posta klasörüne koy), p=reject (reddet). rua= etiketi, alıcıların günlük toplu raporlarını göndereceği adresi verir.

Neden üçü birden? Çünkü SPF ve DKIM tek başlarına sahteciyi durdurmaz. Sahteci example.org alan adını kendisi alır, SPF ve DKIM kayıtlarını kurar ve iletiyi MAIL FROM: olarak kendi adresiyle, From: olarak muhasebe@example.com ile gönderir. SPF geçer (example.org için), DKIM geçer (d=example.org). Kullanıcı ise example.com'u görür. Bu boşluğu yalnızca DMARC'ın hizalama denetimi kapatır: geçen alan adlarından hiçbiri example.com değildir, DMARC başarısız olur ve example.com'un politikası uygulanır.

Başlığı aşağıdan yukarı okumak

Bir iletinin tam başlığını mutlaka görmeniz gerekir; ekrandaki 'Kimden' yalnızca görünen addır. Outlook'ta Dosya, Özellikler, İnternet üstbilgileri kutusunda; Gmail'de iletinin menüsündeki 'Orijinali göster' seçeneğinde bulunur.

Her MTA, iletiyi aldığında başlığın en üstüne bir Received: satırı ekler (RFC 5321, bölüm 4.4). Bu yüzden yolculuk aşağıdan yukarı okunur: en alttaki Received ilk sunucuyu, en üstteki son sunucuyu gösterir. Her satır kabaca 'from X (gerçek ad [IP]) by Y with protokol id kimlik; tarih' biçimindedir. from sonrasındaki ilk ad bağlanan tarafın EHLO'da söylediği addır ve yalan olabilir; parantez içindeki IP ise alıcı sunucunun bağlantıda gördüğü adrestir.

En önemli kural: Received satırlarının yalnızca kendi sunucularınızın eklediği kısmına güvenebilirsiniz. Sahteci iletiyi hazırlarken altına istediği kadar uydurma Received satırı koyabilir. Bu yüzden yukarıdan aşağı inerek kendi MX sunucunuzun yazdığı satırı bulun: oradaki from ... [IP] iletiyi size gerçekten teslim eden makinedir.

Okunacak öteki alanlar:

  • Return-Path: Zarfın gönderen adresi (MAIL FROM).
  • Authentication-Results: Alıcı sunucunun SPF, DKIM ve DMARC sonuçları (RFC 8601). Yalnızca kendi sunucunuzun adıyla başlayanı dikkate alın; gönderen de bu adla sahte bir satır ekleyebilir.
  • From, Reply-To: Görünen gönderen ve 'Yanıtla'ya basınca cevabın gideceği adres. İkisinin farklı alanlarda olması tek başına suç değildir, ama dikkat ister.
  • Message-ID: İletinin dünya çapında tek kimliği; genellikle @ işaretinden sonra iletiyi oluşturan sunucunun adını taşır.
  • Date: Gönderenin bilgisayarının yazdığı tarih; Received satırlarındaki tarihlerle uyuşmalıdır.

Akılda kalsın

  • SMTP göndermek ve taşımak içindir (25 sunucudan sunucuya, 587 ve 465 kullanıcı gönderimi); okumak IMAP (143, 993) ya da POP3'ün (110, 995) işidir. Gönderen MTA alıcının sunucusunu DNS'teki MX kaydından bulur; küçük öncelik değeri önce denenir.
  • SMTP cevap kodunun ilk hanesi: 2 tamam, 3 devam (354 DATA'ya cevap), 4 geçici (gönderen yeniden dener: 421, 450), 5 kalıcı (vazgeçer: 550).
  • Zarf (MAIL FROM, teslimden sonra Return-Path) ile başlık (From) ayrı şeylerdir ve SMTP bunları karşılaştırmaz. SPF zarftaki alana, DKIM d= alanına bakar; From'u yalnızca DMARC hizalamayla korur.
  • DMARC'tan geçmek için SPF ya da DKIM'den biri geçmeli ve geçenin alanı From ile hizalı olmalıdır; politika p=none, quarantine ya da reject, raporlar rua adresine. RFC 7489'un yerini Mayıs 2026'da RFC 9989 aldı.
  • Başlık aşağıdan yukarı okunur, ama yalnızca kendi sunucularınızın eklediği Received ve Authentication-Results satırlarına güvenilir; her şüpheli belirtinin (SPF fail, Reply-To farkı, bozuk DKIM) zararsız bir açıklaması olabilir ve önce o elenir.

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
Kullanıcı posta aracısıMUA (mail user agent)Kullanıcının postayı yazıp okuduğu program: Outlook, Thunderbird, web postası.
Gönderim aracısıMSA (mail submission agent)Kullanıcının iletisini kimlik doğrulamasıyla 587 ya da 465 portundan kabul eden sunucu.
Aktarım aracısıMTA (mail transfer agent)İletiyi SMTP ile sunucudan sunucuya taşıyan yazılım.
Teslim aracısıMDA (mail delivery agent)İletiyi alıcının posta kutusuna yazan yazılım.
MX kaydıMX record (mail exchanger)Bir alan adına gelen postayı kabul eden sunucuları ve önceliklerini gösteren DNS kaydı.
ZarfEnvelopeSMTP'nin MAIL FROM ve RCPT TO komutlarıyla verilen, iletiyi taşımakta kullanılan adresler.
BaşlıkHeaderİletinin DATA ile gönderilen ve From, To, Subject, Received gibi alanlardan oluşan baş kısmı.
Geri dönüş yoluReturn-PathTeslim eden sunucunun başlığa eklediği, zarftaki gönderen adresi.
Baştan TLSImplicit TLSBağlantının ilk bayttan itibaren TLS ile şifrelendiği biçim (465, 993, 995).
STARTTLSSTARTTLSDüz başlayan bir bağlantıyı aynı oturum içinde TLS'e yükselten komut.
Gönderen politikası çerçevesiSPF (Sender Policy Framework)Bir alan adı adına hangi IP'lerin posta gönderebileceğini TXT kaydıyla ilan eden yöntem.
DKIM imzasıDKIM (DomainKeys Identified Mail)İletiyi bir alan adının özel anahtarıyla imzalayan, açık anahtarı DNS'te yayımlayan yöntem.
SeçiciSelectorDKIM'de aynı alanın birden çok anahtarından hangisinin kullanıldığını gösteren ad (s=).
DMARCDMARC (Domain-based Message Authentication, Reporting, and Conformance)SPF ve DKIM sonucunu From alanıyla hizalayan ve başarısızlıkta ne yapılacağını söyleyen politika.
HizalamaIdentifier alignmentSPF ya da DKIM'de geçen alan adının From'daki alan adıyla uyuşması; gevşek ya da sıkı.
Kurumsal alan adıOrganizational domainKayıt şirketinden alınmış alan adı; gevşek hizalamada karşılaştırılan ad.
Toplu raporAggregate reportAlıcıların DMARC kaydındaki rua adresine yolladığı, gönderen IP'leri ve sonuçları özetleyen rapor.
Doğrulama sonuçları alanıAuthentication-ResultsAlıcı sunucunun SPF, DKIM ve DMARC sonuçlarını yazdığı başlık alanı (RFC 8601).
Geçici hataTransient failure (4xx)Gönderen sunucunun iletiyi kuyrukta tutup sonra yeniden denediği hata sınıfı.
Gri listelemeGreylistingTanınmayan göndericinin ilk denemesine bilerek geçici hata dönen istenmeyen posta önlemi.
YönlendirmeForwardingGelen iletinin başka bir adrese yeniden gönderilmesi; SPF'i bozar, DKIM'i çoğunlukla bozmaz.
Benzer alan adıLook-alike domainGerçek bir alan adına göz yanıltacak kadar benzeyen, saldırganın kaydettiği alan adı.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • CompTIA Network+ N10-009 1.4: Explain common networking ports, protocols, services, and traffic types (SMTP 25, SMTPS 587; IMAP ve POP3 bu listede yoktur, burada tamamlayıcı olarak anlatılır)
  • CompTIA Network+ N10-009 3.4: Given a scenario, implement IPv4 and IPv6 network services (Record types: MX, TXT)
  • CompTIA Security+ SY0-801 4.1: Given a scenario, apply mitigating controls, techniques, and solutions to secure the environment (Email security: DMARC, SPF, DKIM)
  • CompTIA Security+ SY0-801 2.5: Given a scenario, analyze indicators of malicious activity (Social engineering attacks: Phishing, Spear phishing; Impersonation; Network attacks: Spoofing)
  • CompTIA CySA+ CS0-004, Security Operations alanı: e-posta başlığını ve kimlik doğrulama sonuçlarını inceleyerek kötü niyetli etkinliğin göstergelerini belirleme
  • Cisco CCNA 200-301: e-posta için ayrı bir hedef maddesi yoktur; bu ders uygulama katmanı hizmetlerinin ve DNS'in genel bilgisine dayanır

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: