Aşama 1: Ağ katman katman · Ders 1.6
IPv4: başlık alan alan, TTL, parçalama
Bir IPv4 başlığının yirmi baytını elle çözebilir, alınan TTL değerinden gönderenin başlangıç değerini ve atlama sayısını tahmin edebilir, bir paketin hangi parçalara bölüneceğini hesaplayabilir ve bir adresin hangi özel aralığa ait olduğunu söyleyebilirsiniz.
Bir paket yakalamasında her satırın ortasında aynı yirmi bayt durur: IPv4 başlığı. Bu yirmi bayt paketin kimden geldiğini, kime gittiğini, yolda kaç yönlendirici geçtiğini, içinde ne taşıdığını ve bölünüp bölünmediğini söyler. Bu derste başlığı alan alan açacak, TTL'in neden var olduğunu ve bir analiste ne anlattığını görecek, büyük bir paketin küçük bir yola nasıl sığdırıldığını hesaplayacak ve sonunda gerçek bir başlığın baytlarını elle çözeceksiniz. Adresin kendisine yalnızca türleri kadar bakacağız; maske ve alt ağ hesabı sonraki iki dersin işidir.
Ağ katmanı çerçeveye ne ekler?
Ethernet çerçevesi bir cihazdan yandaki cihaza gider. Üzerindeki MAC adresi yalnızca o yerel ağda anlam taşır: bir MAC adresine bakarak cihazın hangi şehirde, hangi ağda olduğunu söyleyemezsiniz. Dünyadaki bütün cihazları tek bir yerel ağa koyamayacağımıza göre, ağlar arasında geçerli ikinci bir adrese ihtiyaç vardır.
Ağ katmanı (network layer) bunu ekler: IP adresi. IP adresi iki şey birden söyler: cihazın hangi ağda olduğunu ve o ağın içinde hangi cihaz olduğunu. Yönlendirici (router) adresin ağ kısmına bakar ve paketi o ağa doğru bir adım ilerletir. Adresin neresinin ağ, neresinin cihaz olduğunu maske belirler; onu sonraki derste hesaplayacağız.
Ağ katmanının veri birimi pakettir (packet); RFC 791 ona datagram der. Paket yol boyunca birçok farklı çerçevenin içinde taşınır. Her yönlendirici gelen çerçeveyi söker, paketi yeni bir çerçeveye koyar. Çerçeve bir atlama (hop) yaşar, paket uçtan uca yaşar.
IPv4 bilerek az şey vaat eder. Bağlantı kurmaz, paketin vardığını doğrulamaz, sırayı korumaz, kaybolanı yeniden göndermez. Buna en iyi çaba (best effort) teslimatı denir. Güvenilirlik isteyen uygulama bunu bir üst katmanda TCP'den alır. IP'nin işi tektir: paketi adresine doğru bir adım daha götürmek.
Bu işi yapmak için her paketin önüne bir başlık (header) konur. Başlık en az 20 bayttır ve yolculuk için gereken her şeyi taşır.
Başlığın yirmi baytı
Başlıktaki alanları dört soruya verilen cevaplar olarak düşünün. Boyutlarını ve bayt yerlerini Derinlemesine bölümündeki tabloda bulacaksınız; burada her alanın neden var olduğuna bakalım.
Bu paket nedir ve ne kadar büyük?
- Version (sürüm): 4 yazar. Alıcı ilk dört bite bakıp başlığın geri kalanını nasıl okuyacağını bilir.
- IHL (Internet Header Length, başlık uzunluğu): Başlığın kaç tane 4 baytlık sözcükten oluştuğunu söyler. Başlık seçenek taşıyabildiği için boyu sabit değildir; yükün nerede başladığını bu alan gösterir.
- DSCP ve ECN: Paketin önceliğini ve tıkanıklık işaretini taşıyan bir bayt. Ses trafiğini dosya indirmesinin önüne geçiren hizmet kalitesi (QoS) bu alana bakar.
- Total Length (toplam uzunluk): Başlık ile yükün toplam bayt sayısı.
Paket bölündüyse parçalar nasıl birleşecek?
- Identification (kimlik), Flags (bayraklar), Fragment Offset (parça ofseti): Bu üç alan birlikte çalışır ve parçalamayı mümkün kılar. Aşağıda ayrıntısıyla göreceksiniz.
Paket yolda nasıl korunur ve kime teslim edilir?
- TTL (Time to Live, yaşam süresi): Paketin daha kaç yönlendiriciden geçebileceği.
- Protocol (protokol): Yükün ne olduğunu söyleyen numara. Alıcı, yükü hangi yazılıma vereceğini buradan anlar.
- Header Checksum (başlık sağlama toplamı): Başlığın yolda bozulup bozulmadığını denetleyen 16 bitlik sayı. Yalnızca başlığı kapsar, yükü kapsamaz.
Paket kimden geliyor, kime gidiyor?
- Source Address ve Destination Address: 32 bitlik kaynak ve hedef adresleri.
Bunların arkasına istenirse Options (seçenekler) eklenir. Seçenek bugün çok seyrek görülür; görüldüğünde IHL 5'ten büyüktür.
TTL: paketin ömrü
İki yönlendiricinin tabloları yanlışsa bir paketi birbirlerine geri yollayabilirler: A paketi B'ye, B de A'ya verir. Buna yönlendirme döngüsü (routing loop) denir. Önlem olmasaydı o paket sonsuza kadar dönerdi ve her yeni paket yüke eklenirdi; ağ kısa sürede kendi çöpüyle dolardı.
TTL bunun sigortasıdır. Gönderen, 8 bitlik bu alana bir başlangıç sayısı yazar. Paketi ileten her yönlendirici sayıyı bir azaltır. Sayı sıfıra inerse yönlendirici paketi iletmez, atar ve göndericiye bir ICMP mesajı yollar: 'Time Exceeded'. Windows'ta ping bunu TTL expired in transit diye gösterir.
RFC 791 bu alanı saniye olarak tanımlamıştı, bu yüzden adı 'yaşam süresi'dir. Uygulamada kimse saniye saymaz; TTL bir atlama sayacıdır. Switch TTL'e dokunmaz, çünkü IP başlığını okumaz.
Başlangıç değerini işletim sistemi seçer ve üç değer yaygındır: Linux ve macOS 64, Windows 128, Cisco IOS yönlendiricileri 255. Bu size bir analiz aracı verir. Bir paket size TTL 116 ile ulaştıysa, gönderen büyük olasılıkla 128 ile başlamış ve yolda 12 yönlendirici geçmiştir. TTL 57 ise başlangıç 64, atlama sayısı 7'dir. Kural: alınan değerin üstündeki en yakın yaygın başlangıç değerini seçin, aradaki fark atlama sayısıdır.
Bu bir tahmindir, kanıt değildir; gönderen TTL'i istediği sayıya ayarlayabilir. Yine de işe yarar: hep TTL 57 ile gelen bir adresten birden TTL 121 ile paket geliyorsa ya karşıdaki cihaz değişmiştir ya yol değişmiştir ya da o adresi başka biri kullanıyordur.
Parçalama: büyük paket dar yola girince
Her bağlantının taşıyabileceği en büyük paket boyu bellidir: MTU (maximum transmission unit). Ethernet'te 1500 bayttır. Bir paket çıkacağı bağlantının MTU değerinden büyükse iki yol vardır: paketi bölmek ya da atmak. Bölmeye parçalama (fragmentation) denir.
Parçalamayı paketi gönderen bilgisayar da, yoldaki bir yönlendirici de yapabilir. Yeniden birleştirmeyi (reassembly) ise yalnızca hedef bilgisayar yapar. Yoldaki yönlendiriciler parçaları birleştirmez; her parça kendi başına bir paket gibi yol alır, farklı yollardan gidebilir, sırası bozulabilir.
Hedefin parçaları doğru birleştirmesini üç alan sağlar:
- Identification: Aynı paketin bütün parçaları aynı kimlik numarasını taşır. Hedef, hangi parçaların birbirine ait olduğunu buradan anlar.
- MF (More Fragments) bayrağı: 1 ise 'arkamdan parça gelecek', 0 ise 'ben son parçayım' demektir.
- Fragment Offset: Bu parçanın verisinin, özgün paketin verisi içinde nereden başladığını söyler. Alan 13 bittir ve 8 baytlık birimlerle sayar: ofset 185, 185 x 8 = 1480. bayt demektir. Bu yüzden son parça dışındaki her parçanın verisi 8'in katı olmak zorundadır.
Örnek: 4000 baytlık bir paket (20 bayt başlık, 3980 bayt veri) MTU değeri 1500 olan bir bağlantıya giriyor. Her parçanın kendi 20 baytlık başlığı olacağı için parça başına en fazla 1500 - 20 = 1480 bayt veri sığar; 1480 sekizin katıdır.
- Birinci parça: 1480 bayt veri, toplam uzunluk 1500, MF = 1, ofset 0.
- İkinci parça: 1480 bayt veri, toplam uzunluk 1500, MF = 1, ofset 185 (1480 / 8).
- Üçüncü parça: kalan 3980 - 2960 = 1020 bayt veri, toplam uzunluk 1040, MF = 0, ofset 370 (2960 / 8).
Üçünde de Identification aynıdır. Dikkat edin: 4000 baytlık paket 4040 bayt olarak taşındı, çünkü iki başlık daha eklendi. Parçalardan biri kaybolursa hedef paketi tamamlayamaz ve bir süre bekledikten sonra elindeki parçaları da atar; paketin tamamı kaybolmuş olur.
DF biti ve parçaların savunmacıya anlattığı
Bayraklar alanı 3 bittir. İlki ayrılmıştır (reserved) ve her zaman 0'dır. İkincisi DF'tir (Don't Fragment, parçalama). Üçüncüsü yukarıda gördüğünüz MF'tir.
DF biti 1 olan bir paket, sığmadığı bir bağlantıya gelirse yönlendirici onu bölemez; atar ve göndericiye bir ICMP hata mesajı yollar: 'Destination Unreachable, Fragmentation needed and DF set'. Mesajın içinde o bağlantının MTU değeri de yazar. Gönderen bunu alınca paketlerini küçültür. Bu düzene yol MTU keşfi (path MTU discovery) denir ve bugünkü işletim sistemleri bu yüzden TCP paketlerini DF biti 1 olarak gönderir. Ayrıntısını ICMP dersinde göreceksiniz.
Bunun sonucu olarak sağlıklı bir ağda parçalanmış paket az görülür. Görüldüğünde çoğu zaman büyük UDP mesajlarıdır ya da MTU değeri küçülmüş bir tünelin önündeki trafiktir.
Parçalar bir savunmacı için önemlidir, çünkü port numaralarını taşıyan TCP ya da UDP başlığı yalnızca ilk parçadadır; sonraki parçalarda IP başlığı ve ham veri vardır. Paketleri tek tek inceleyen bir filtre, sonraki parçaların hangi porta gittiğini bilemez. Saldırganlar bunu atlatma (evasion) için kullanmıştır: TCP başlığının tamamını taşımayacak kadar küçük bir ilk parça (minik parça, tiny fragment) ya da birbirinin üzerine binen parçalar (örtüşen parça, overlapping fragment). Savunma, güvenlik cihazının parçaları incelemeden önce kendisinin birleştirmesidir; ayrıntısı Derinlemesine bölümündedir. Analist için kural basittir: beklenmeyen bir parça dizisi, bakılması gereken bir şeydir.
Adresin türleri
IPv4 adresi 32 bittir ve noktalarla ayrılmış dört onluk sayı olarak yazılır. Bütün adresler aynı işi görmez; bazı aralıklar özel amaçlara ayrılmıştır ve bir adrese bakınca türünü tanımanız gerekir. Aralıkların sonundaki eğik çizgili sayı (örneğin /8), adresin baştan kaç bitinin sabit olduğunu söyler; hesabı sonraki derstedir, burada ilk ve son adresleri veriyoruz.
- Özel adresler (private addresses), RFC 1918: 10.0.0.0/8 (10.0.0.0 ile 10.255.255.255 arası), 172.16.0.0/12 (172.16.0.0 ile 172.31.255.255 arası) ve 192.168.0.0/16 (192.168.0.0 ile 192.168.255.255 arası). Herkes kendi iç ağında kullanabilir; internette yönlendirilmezler. İnternete çıkarken adres çevirisi (NAT) gerekir.
- Geri döngü (loopback), 127.0.0.0/8: Bilgisayarın kendisi. 127.0.0.1 adresine giden paket ağ kartına hiç inmez.
- Bağlantı yerel (link-local), 169.254.0.0/16: DHCP sunucusundan adres alamayan bilgisayarın kendine verdiği adres. Windows buna APIPA der. Yönlendiriciden geçmez; bu adresi görmek 'DHCP çalışmıyor' demektir.
- Belgeleme aralıkları, RFC 5737: 192.0.2.0/24, 198.51.100.0/24 ve 203.0.113.0/24. Kitaplarda ve örneklerde kullanılsın diye ayrılmıştır; gerçek ağda kullanılmaz. Bu dersteki dış adresler bu aralıklardandır.
- 0.0.0.0: 'Henüz adresim yok' anlamına gelen kaynak adresi; DHCP isteyen bilgisayar bunu kullanır. Yönlendirme tablosunda 0.0.0.0/0 'bütün adresler', yani varsayılan yol demektir.
- 255.255.255.255: Sınırlı yayın (limited broadcast). Yerel ağdaki herkese gider, yönlendirici onu öteki ağa geçirmez.
- Çoklu yayın (multicast), 224.0.0.0/4: 224.0.0.0 ile 239.255.255.255 arası. Bir cihazı değil, bir grubu gösterir; yalnızca hedef adresi olabilir.
Bunların dışında kalan adreslerin çoğu genel (public) adrestir ve internette yönlendirilir.
Tarihçe olarak sınıflar (classful addressing) da sorulur. Eskiden adresin ağ kısmı ilk sekizliye bakılarak belirlenirdi: A sınıfı 1 ile 126 arası (ağ kısmı 8 bit), B sınıfı 128 ile 191 arası (16 bit), C sınıfı 192 ile 223 arası (24 bit), D sınıfı 224 ile 239 arası (çoklu yayın), E sınıfı 240 ile 255 arası (ayrılmış). 1993'te bu düzen bırakıldı ve yerine maskenin serbestçe seçildiği sınıfsız yönlendirme (CIDR) geldi. Bugün hiçbir cihaz sınıfa göre karar vermez, ama 'A sınıfı özel aralık' gibi deyimler yaşamaktadır.
Bir başlığı elle okumak
Laboratuvardaki PC-02 (192.168.1.20), öteki ağdaki SRV-01'e (192.168.2.10) ping atıyor. Yakalanan paketin IPv4 başlığı şu yirmi bayttır (onaltılık): 45 00 00 3c 18 01 40 00 80 01 5e 51 c0 a8 01 14 c0 a8 02 0a. Baştan sona okuyalım.
45: İlk yarım bayt 4, yani sürüm 4. İkinci yarım bayt 5, yani IHL 5: başlık 5 x 4 = 20 bayt, seçenek yok.00: DSCP 0 ve ECN 0. Öncelik işareti yok.00 3c: Toplam uzunluk 0x003c = 60 bayt. 20 bayt başlık, 8 bayt ICMP başlığı, 32 bayt ping verisi.18 01: Identification 0x1801 = 6145.40 00: İkilik yazınca 0100 0000 0000 0000. İlk üç bit bayraklardır: ayrılmış 0, DF 1, MF 0. Kalan 13 bit ofsettir: 0. Yani paket parçalanmamış ve parçalanması yasak. (Laboratuvar her paketi DF biti 1 olarak gönderir; gerçek bir Windows ping paketinde bu iki baytı çoğunlukla00 00görürsünüz.)80: TTL 0x80 = 128. Gönderen bir Windows bilgisayar ve paket henüz hiçbir yönlendiriciden geçmemiş.01: Protokol 1, yani yük ICMP.5e 51: Başlık sağlama toplamı.c0 a8 01 14: Kaynak adres. Her bayt bir sayıdır: 192.168.1.20.c0 a8 02 0a: Hedef adres: 192.168.2.10.
Aynı paketi yönlendiricinin öbür yanında yakalarsanız yalnızca iki yer değişmiştir: TTL baytı 80 yerine 7f (127), sağlama toplamı 5e 51 yerine 5f 51 olmuştur. Adresler, kimlik, uzunluk aynıdır. Yönlendiricinin bir pakete yaptığı şeyin tamamı bu iki alandadır; sağlama toplamının neden değiştiğini Derinlemesine bölümünde hesaplayacağız.
Akılda kalsın
- Seçeneksiz IPv4 başlığı 20 bayttır: Version ve IHL, DSCP ve ECN, Total Length, Identification, Flags ve Fragment Offset, TTL, Protocol, Header Checksum, kaynak adres, hedef adres. IHL 4 ile, Fragment Offset 8 ile çarpılır.
- Her yönlendirici TTL'i bir azaltır ve başlık sağlama toplamını yeniden yazar; TTL sıfıra inerse paketi atar ve ICMP Time Exceeded yollar. Yaygın başlangıç değerleri 64 (Linux, macOS), 128 (Windows) ve 255'tir (Cisco IOS).
- Parçalamayı gönderen ya da bir yönlendirici yapar, birleştirmeyi yalnızca hedef yapar. Parçaları Identification birbirine bağlar, MF arkadan parça gelip gelmediğini, Fragment Offset parçanın yerini söyler. 4000 baytlık paket MTU 1500'de 1500, 1500 ve 1040 baytlık üç parça olur (ofset 0, 185, 370).
- DF biti 1 olan paket sığmadığı bağlantıda bölünmez, atılır ve göndericiye ICMP 'Fragmentation needed' gider. Port numaraları yalnızca ilk parçada olduğu için minik ve örtüşen parçalar filtre atlatmada kullanılır.
- Özel adresler 10.0.0.0/8, 172.16.0.0/12 ve 192.168.0.0/16; geri döngü 127.0.0.0/8; APIPA 169.254.0.0/16; çoklu yayın 224.0.0.0/4; sınırlı yayın 255.255.255.255. Protokol numaraları: 1 ICMP, 6 TCP, 17 UDP, 50 ESP, 89 OSPF.
Terimler
| Türkçe | English | Anlamı |
|---|---|---|
| Paket | Packet (datagram) | Ağ katmanının veri birimi: IP başlığı ve yükü. RFC 791 ona datagram der. |
| En iyi çaba teslimatı | Best effort delivery | IP'nin teslimi, sırayı ve bütünlüğü garanti etmeden paketi ilerletmesi. |
| Başlık uzunluğu | IHL (Internet Header Length) | Başlığın 4 baytlık sözcük sayısı; en az 5 (20 bayt), en çok 15 (60 bayt). |
| Toplam uzunluk | Total Length | Başlık ve yükün bayt olarak toplamı; 16 bit, en çok 65 535. |
| DSCP | Differentiated Services Code Point | Paketin hizmet sınıfını gösteren 6 bit; QoS kararları buna göre verilir. |
| ECN | Explicit Congestion Notification | Yönlendiricinin tıkanıklığı paketi atmadan bildirmesini sağlayan 2 bit. |
| Kimlik | Identification | Aynı paketin bütün parçalarında aynı olan 16 bitlik numara. |
| Parçalama biti | DF (Don't Fragment) | 1 ise paket bölünemez; sığmadığı bağlantıda atılır. |
| Devam biti | MF (More Fragments) | 1 ise arkadan parça gelecek, 0 ise bu son parça ya da paket parçalanmamış. |
| Parça ofseti | Fragment Offset | Parçanın verisinin özgün paketteki yeri; 13 bit, 8 baytlık birimlerle. |
| Yaşam süresi | TTL (Time to Live) | Paketin kalan atlama hakkı; her yönlendirici bir azaltır, sıfırda paket atılır. |
| Atlama | Hop | Paketin bir yönlendiriciden geçişi; yoldaki her yönlendirici bir atlamadır. |
| Yönlendirme döngüsü | Routing loop | Yönlendiricilerin bir paketi birbirlerine geri yollaması; paketi TTL öldürür. |
| Protokol alanı | Protocol | Yükteki üst protokolün IANA numarası: 1 ICMP, 6 TCP, 17 UDP. |
| Başlık sağlama toplamı | Header Checksum | Yalnızca IP başlığını koruyan 16 bitlik denetim; her atlamada yeniden hesaplanır. |
| Parçalama | Fragmentation | MTU değerinden büyük paketin, her biri kendi başlığını taşıyan parçalara bölünmesi. |
| Yeniden birleştirme | Reassembly | Parçaların özgün pakete dönüştürülmesi; yalnızca hedef bilgisayar yapar. |
| Özel adres | Private address | RFC 1918 aralıklarından, internette yönlendirilmeyen iç ağ adresi. |
| Geri döngü | Loopback | 127.0.0.0/8; bilgisayarın kendisini gösteren, kabloya çıkmayan adresler. |
| Bağlantı yerel adres | Link-local address (APIPA) | 169.254.0.0/16; DHCP'den adres alamayan cihazın kendine verdiği adres. |
| Sınırlı yayın | Limited broadcast | 255.255.255.255; yerel ağdaki herkese giden, yönlendiriciden geçmeyen hedef adresi. |
| Çoklu yayın | Multicast | 224.0.0.0/4; bir cihazı değil bir grubu gösteren hedef adresleri. |
Kaynaklar ve sınav konuları
- CompTIA Network+ N10-009, Networking Concepts alanı: IPv4 ağ adreslemesi (public vs. private, APIPA, RFC 1918, loopback/localhost, Class A, B, C, D, E); alt ağ hesabı sonraki iki dersin konusudur
- CompTIA Network+ N10-009, Networking Concepts alanı: IP protokol türleri (ICMP, TCP, UDP, GRE, IPsec: AH ve ESP) ve trafik türleri (unicast, multicast, broadcast)
- CompTIA Network+ N10-009, Network Troubleshooting alanı: MTU uyuşmazlığı ve yönlendirme döngüsü belirtileri; ping, tracert ve protokol analizörü ile inceleme
- Cisco CCNA 200-301 v1.1, 1.6: Configure and verify IPv4 addressing and subnetting (bu derste yalnızca başlık ve adres türleri)
- Cisco CCNA 200-301 v1.1, 1.7: Describe private IPv4 addressing
- CompTIA CySA+ CS0-004, Security Operations alanı: paket yakalamasında olağan dışı ağ etkinliğini yorumlayan hedeflerin ön bilgisi (TTL tutarsızlığı, beklenmeyen parçalar, sahte kaynak adresi)
- CompTIA Security+ SY0-801, Threats, Vulnerabilities, and Attacks alanı: ağ saldırılarının göstergelerini yorumlayan hedeflerin ön bilgisi
Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi:
- RFC 791: Internet Protocol
- RFC 1122: Requirements for Internet Hosts - Communication Layers
- RFC 1812: Requirements for IP Version 4 Routers
- RFC 1191: Path MTU Discovery
- RFC 1918: Address Allocation for Private Internets
- RFC 6890: Special-Purpose IP Address Registries
- RFC 1858: Security Considerations for IP Fragment Filtering
- IANA: Assigned Internet Protocol Numbers
Bu bölüm sınavın ve işin istediği ayrıntıdır: alanlar, sayılar, uç durumlar. Bir başlığa dokunarak açıp kapatabilirsiniz.
Başlık alan alan: boyutlar ve bayt yerleri
Tablo RFC 791'deki sırayı izler. Bayt numaraları başlığın başından, 0'dan sayılır. Seçeneksiz başlık 20 bayttır: 160 bit. Bu tabloyu ezberden yazabilmeniz, bir onaltılık dökümde 'TTL 8 numaralı bayt, protokol 9 numaralı bayt' diye doğrudan bakabilmeniz demektir.
IHL 4 bitlik bir alandır ve 4 baytlık sözcük sayar. En küçük geçerli değeri 5'tir (20 bayt), en büyük değeri 15'tir (60 bayt); yani seçeneklere en fazla 40 bayt kalır. Toplam uzunluk 16 bittir, bu yüzden bir IPv4 paketi en fazla 65 535 bayt olabilir.
Alt sınırlar da bellidir. RFC 791'e göre her bilgisayar, tek parça ya da parçalar halinde gelen 576 baytlık bir paketi kabul edebilmelidir; her yönlendirici de 68 baytlık bir paketi parçalamadan iletebilmelidir. İkinci sayı işinize yarayacak: hiçbir gerçek bağlantı bir paketi 68 bayttan küçük parçalara bölmeyi gerektirmez.
| Alan | Boyut | Bayt | Ne taşır |
|---|---|---|---|
| Version | 4 bit | 0 (üst yarı) | IP sürümü; IPv4 için 4 |
| IHL | 4 bit | 0 (alt yarı) | Başlık uzunluğu, 4 baytlık sözcük olarak; en az 5, en çok 15 |
| DSCP | 6 bit | 1 | Hizmet sınıfı işareti (RFC 2474); QoS buna bakar |
| ECN | 2 bit | 1 | Tıkanıklık bildirimi (RFC 3168) |
| Total Length | 16 bit | 2-3 | Başlık ve yükün toplamı, bayt olarak; en çok 65 535 |
| Identification | 16 bit | 4-5 | Aynı paketin parçalarını birbirine bağlayan numara |
| Flags | 3 bit | 6 (ilk üç bit) | Ayrılmış (hep 0), DF, MF |
| Fragment Offset | 13 bit | 6-7 | Parçanın verisinin başlangıcı, 8 baytlık birimlerle |
| Time to Live | 8 bit | 8 | Kalan atlama hakkı; her yönlendirici bir azaltır |
| Protocol | 8 bit | 9 | Yükteki protokolün numarası (1 ICMP, 6 TCP, 17 UDP) |
| Header Checksum | 16 bit | 10-11 | Yalnızca başlığın sağlama toplamı |
| Source Address | 32 bit | 12-15 | Kaynak IPv4 adresi |
| Destination Address | 32 bit | 16-19 | Hedef IPv4 adresi |
| Options | 0 ile 40 bayt | 20 ve sonrası | Seçenekler; varsa IHL 5'ten büyüktür |
Dikkat: Sık yapılan hata: IHL değerini bayt sanmak. IHL 5, beş bayt değil yirmi bayttır; 4 ile çarpılır. Fragment Offset ise 8 ile çarpılır. İki alanın çarpanını karıştırmayın.
DSCP, ECN ve seçenekler
Başlığın ikinci baytının adı RFC 791'de Type of Service (ToS) idi. Bugün bu bayt ikiye bölünmüştür: ilk 6 bit DSCP (Differentiated Services Code Point), son 2 bit ECN (Explicit Congestion Notification). Eski belgelerde ve bazı araçların çıktısında alan hâlâ tos adıyla geçer.
DSCP, paketin hangi hizmet sınıfına ait olduğunu söyler; yönlendiriciler kuyrukta kime öncelik vereceğine buna bakarak karar verir. Değer 0 ise paket sıradan trafiktir ve yakalamalarda en çok bunu görürsünüz. ECN ise tıkanan bir yönlendiricinin paketi atmak yerine 'tıkanıklık var' diye işaretlemesine yarar. İkisi de QoS dersinin konusudur; burada yerlerini ve boyutlarını bilmeniz yeter.
Seçenekler başlığı 20 bayttan uzun yapar ve başlık her zaman 4 baytın katına tamamlanır. RFC 791 yolu kaydetme (Record Route), zaman damgası (Timestamp) ve kaynak yönlendirme (Loose ve Strict Source Routing) gibi seçenekler tanımlar. Kaynak yönlendirme, gönderenin paketin geçeceği yönlendiricileri kendisinin seçmesidir; bu, güvenlik denetimlerinin çevresinden dolaşmaya ve adres sahteciliğine elverişli olduğu için yönlendiriciler ve güvenlik duvarları böyle paketleri genellikle atar.
Pratik sonuç: gerçek trafikte başlığın ilk baytı neredeyse her zaman 45'tir. 46 ya da daha büyük bir değer görürseniz paket seçenek taşıyordur. Bu, bazı ağ protokollerinde olağandır, ama sıradan bir istemci trafiğinde bakmaya değer.
Dikkat: IHL 5'ten küçükse başlık geçersizdir ve paket atılır. IHL, Total Length'in izin verdiğinden büyük bir başlık gösteriyorsa paket yine bozuktur; saldırı tespit sistemleri bu tür tutarsızlıkları ayrıca işaretler.
Protokol numaraları
Protocol alanı 8 bittir ve numaraları IANA tutar. Alıcı, açma sırasında IP başlığını söktükten sonra kalan yükü bu numaraya göre ilgili yazılıma verir. Ethernet başlığındaki EtherType ne ise IP başlığındaki Protocol odur: bir üst katmanın işaretidir.
Tablodaki numaralar sınavlarda ve güvenlik duvarı kurallarında en çok karşınıza çıkanlardır. İlk üçünü düşünmeden söyleyebilmelisiniz.
Güvenlik duvarı kuralı yazarken bu ayrım önemlidir. OSPF ve ESP'nin portu yoktur; bunlara izin vermek için kural port numarasıyla değil protokol numarasıyla yazılır. 'IPsec için 50 numaralı portu açın' cümlesi bu yüzden yanlıştır: 50 bir port değil, bir protokol numarasıdır.
| Numara | Protokol | Ne için |
|---|---|---|
| 1 | ICMP | Hata ve durum mesajları; ping |
| 2 | IGMP | Çoklu yayın gruplarına üyelik |
| 6 | TCP | Güvenilir, bağlantılı taşıma |
| 17 | UDP | Bağlantısız taşıma |
| 47 | GRE | Genel amaçlı tünel |
| 50 | ESP | IPsec: şifrelenmiş yük |
| 51 | AH | IPsec: kimlik doğrulama başlığı |
| 89 | OSPF | Yönlendirme protokolü; doğrudan IP üzerinde çalışır |
Dikkat: Sık yapılan hata: protokol numarası ile port numarasını karıştırmak. Protokol 6 TCP'dir; port 6 başka bir şeydir. Protokol numarası IP başlığında, port numarası TCP ya da UDP başlığında durur.
Sağlama toplamı: neyi korur, nasıl hesaplanır
Header Checksum yalnızca IP başlığını kapsar. Yükün bütünlüğünü TCP, UDP ve ICMP kendi sağlama toplamlarıyla, çerçevenin tamamını da Ethernet FCS ile korur. IP başlığının ayrıca korunmasının nedeni şudur: bozuk bir hedef adresi paketi yanlış yere götürür, bozuk bir TTL onu gereğinden uzun yaşatır.
Hesap RFC 791'de tanımlıdır: başlık 16 bitlik sözcüklere bölünür, sağlama toplamı alanı 0 sayılır, sözcükler toplanır, 16 bitten taşan kısım sonuca yeniden eklenir ve sonucun bütün bitleri ters çevrilir. Alıcı aynı toplamı sağlama toplamı alanıyla birlikte yapar; sonuç 0xffff çıkıyorsa başlık sağlamdır.
Anlatım bölümündeki başlıkla hesap aşağıdaki kutudadır. TTL bir azaldığında toplamın nasıl değiştiğine dikkat edin: TTL baytı sözcüğün üst baytı olduğu için toplam 0x0100 azalır, sağlama toplamı 0x0100 artar.
Bunun iki sonucu vardır. Birincisi, her yönlendirici sağlama toplamını yeniden yazmak zorundadır, çünkü TTL'i değiştirmiştir. İkincisi, sağlama toplamı yanlış olan paket sessizce atılır: alıcı ne göndericiye ne de başkasına haber verir, çünkü bozuk bir başlıktaki kaynak adresine güvenilemez.
Yakalamada bir tuzak vardır. Kendi bilgisayarınızda yakaladığınız giden paketlerde sağlama toplamı yanlış ya da 0x0000 görünebilir. Bunun nedeni sağlama toplamı yükünün devredilmesidir (checksum offload): işletim sistemi hesabı ağ kartına bırakır, yakalama aracı ise paketi kart hesabı yapmadan önce görür. Paket kabloya doğru sağlama toplamıyla çıkar. Aynı paketi karşı tarafta ya da aradaki bir noktada yakalarsanız değer doğrudur.
Sözcükler (sağlama toplamı alanı 0000 sayılır): 4500 + 003c + 1801 + 4000 + 8001 + 0000 + c0a8 + 0114 + c0a8 + 020a = 0x2a1ac Taşanı geri ekle: 0xa1ac + 0x2 = 0xa1ae Bitleri ters çevir: 0xffff - 0xa1ae = 0x5e51 Header Checksum: 5e 51 Yönlendiriciden sonra (TTL 0x80 yerine 0x7f, sözcük 7f01): toplam = 0x2a0ac taşanla = 0xa0ae ters = 0x5f51 Header Checksum: 5f 51 Alıcının denetimi (ilk başlık, sağlama toplamı dahil): 0x2a1ac + 0x5e51 = 0x2fffd, 0xfffd + 0x2 = 0xffff sağlam
Dikkat: IPv6 başlığında sağlama toplamı yoktur; her atlamada yeniden hesaplama yükünü kaldırmak için çıkarılmıştır. Ayrıntısı IPv6 dersindedir.
TTL sayıları: başlangıç değerleri, sıfır ve bir
Tablodaki başlangıç değerleri işletim sistemlerinin varsayılanlarıdır ve yönetici bunları değiştirebilir. IANA'nın Assigned Numbers belgesi (RFC 1700) IP için önerilen varsayılan TTL değerini 64 olarak verir. Windows'ta ping 127.0.0.1 yazarsanız kendi bilgisayarınızın başlangıç değerini görürsünüz, çünkü o paket hiçbir yönlendiriciden geçmez.
Yönlendiricinin kuralı RFC 1812'dedir: paketi ileten her yönlendirici TTL'i en az bir azaltır; değer sıfıra inerse paket atılır ve göndericiye ICMP Time Exceeded mesajı (tip 11, kod 0) yollanır. Demek ki TTL 1 ile bir yönlendiriciye gelen ve iletilmesi gereken paket oradan öteye geçemez.
Hedefe varmış paket için kural farklıdır. RFC 1122'ye göre bir bilgisayar, kendisine gelen paketi TTL değeri 2'den küçük diye atamaz. TTL 1 ile hedefine ulaşan paket kabul edilir; sayaç yalnızca iletilirken işler.
Bu özellik bilerek kullanılır. Yalnızca komşuya gitmesi gereken paketler TTL 1 ile gönderilir; örneğin OSPF Hello paketleri. Böyle bir paket yanlışlıkla bir yönlendiriciye iletilmek üzere gelse bile öteye geçemez. tracert de aynı düzeni kullanır: paketleri TTL 1, 2, 3 diye artırarak yollar ve her yönlendiricinin döndürdüğü Time Exceeded mesajından yolu çıkarır. Ayrıntısı ICMP dersindedir.
Analist için TTL üç yerde işe yarar. Bir adresten gelen paketlerin TTL değeri birden değişirse araya bir cihaz girmiş ya da adres el değiştirmiş olabilir. Aynı kaynak adresinden aynı anda birbirinden çok farklı TTL değerleri geliyorsa o adresin arkasında birden çok sistem vardır ya da adres sahtedir. Yerel ağdaki bir komşudan gelmesi gereken paket TTL'i düşmüş olarak geliyorsa aslında uzaktan geliyordur.
Kutudaki ilk iki çıktı sağlıklı bir ağdandır, üçüncüsü bir yönlendirme döngüsündendir: paket iki yönlendirici arasında gidip gelmiş, TTL tükenince o sırada elinde tutan yönlendirici haber vermiştir.
| Sistem | Başlangıç TTL | Alınan değer örneği | Tahmin |
|---|---|---|---|
| Linux, macOS, Android | 64 | 57 | 64 ile başladı, 7 yönlendirici geçti |
| Windows | 128 | 116 | 128 ile başladı, 12 yönlendirici geçti |
| Cisco IOS yönlendirici | 255 | 249 | 255 ile başladı, 6 yönlendirici geçti |
C:\> ping 192.168.1.10 Reply from 192.168.1.10: bytes=32 time<1ms TTL=128 Yorum: aynı ağdaki bir Windows; arada yönlendirici yok. C:\> ping 192.168.2.10 Reply from 192.168.2.10: bytes=32 time=1ms TTL=63 Yorum: 64 ile başlamış bir sunucu, arada bir yönlendirici. C:\> ping 10.20.30.40 Reply from 10.1.1.2: TTL expired in transit. Yorum: cevap hedeften değil, yoldaki bir yönlendiriciden geliyor. Paketin TTL değeri hedefe varmadan tükenmiş.
Dikkat: Ping çıktısındaki TTL, sizin gönderdiğiniz paketin değil, size dönen cevabın TTL değeridir. Karşı tarafın başlangıç değerini ve dönüş yolundaki atlama sayısını gösterir; gidiş yolu farklı uzunlukta olabilir.
Parçalama hesabı ve yakalamadaki görünüşü
4000 baytlık paketin üç parçası tablodadır. Hesabın kuralları şunlardır: parça başına veri, MTU eksi başlık boyudur ve 8'in katına aşağı yuvarlanır; son parça dışındakilerde MF 1'dir; ofset, o parçadan önceki veri baytlarının 8'e bölümüdür; Identification, kaynak ve hedef adresleri, protokol bütün parçalarda aynıdır.
Hedef, aynı kaynak adresi, hedef adresi, protokol ve Identification değerini taşıyan parçaları bir araya getirir. Paketin tamamlandığını şöyle anlar: MF değeri 0 olan parça gelmiştir ve ofset 0'dan o parçanın sonuna kadar boşluk kalmamıştır. Son parçanın ofseti ile veri boyu, özgün verinin toplam boyunu verir: 370 x 8 + 1020 = 3980.
Hedef parçaları sonsuza kadar beklemez. RFC 1122 yeniden birleştirme süresinin 60 ile 120 saniye arasında olmasını önerir. Süre dolduğunda eldeki parçalar atılır ve ilk parça (ofset 0) gelmişse göndericiye ICMP Time Exceeded mesajı yollanır; bu kez kodu 1'dir (fragment reassembly time exceeded).
Bilmeniz gereken sınır durumlar:
- Bir parça, yolun ilerisinde daha küçük MTU değerli bir bağlantıya gelirse yeniden parçalanabilir. Yeni parçaların ofsetleri özgün pakete göre yazılır, böylece hedef hepsini tek seferde birleştirir.
- Ofset alanı 13 bit olduğu için en büyük ofset 8191'dir, yani 8191 x 8 = 65 528. bayt.
- Üst katmanın başlığı (TCP, UDP ya da ICMP) yalnızca ofseti 0 olan parçadadır.
- Parçalanmamış bir pakette MF 0 ve ofset 0'dır. İkisinden biri sıfır değilse paket bir parçadır.
Kutudaki çıktı, bir Linux bilgisayardan ping -s 3972 ile gönderilen 4000 baytlık paketin (3972 veri + 8 ICMP + 20 IP) tcpdump -v ile yakalanmış halidir. tcpdump ofseti bayt olarak yazar, MF bayrağını [+] ile gösterir ve sonraki parçalarda üst protokolü çözemediği için yalnızca ip-proto-1 der.
| Parça | Veri (bayt) | Total Length | MF | Fragment Offset (alan) | Ofset (bayt) |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 1480 | 1500 | 1 | 0 | 0 |
| 2 | 1480 | 1500 | 1 | 185 | 1480 |
| 3 | 1020 | 1040 | 0 | 370 | 2960 |
10:15:02.118734 IP (tos 0x0, ttl 64, id 14927, offset 0, flags [+], proto ICMP (1), length 1500)
10.0.0.5 > 10.0.2.9: ICMP echo request, id 7, seq 1, length 1480
10:15:02.118741 IP (tos 0x0, ttl 64, id 14927, offset 1480, flags [+], proto ICMP (1), length 1500)
10.0.0.5 > 10.0.2.9: ip-proto-1
10:15:02.118744 IP (tos 0x0, ttl 64, id 14927, offset 2960, flags [none], proto ICMP (1), length 1040)
10.0.0.5 > 10.0.2.9: ip-proto-1Dikkat: Wireshark'ta parçaları bulmak için ip.flags.mf == 1 || ip.frag_offset > 0 süzgecini kullanın: ilk koşul son parça dışındakileri, ikincisi ilk parça dışındakileri yakalar; birlikte hepsini verir. Wireshark parçaları kendisi birleştirir ve üst protokolü son parçanın satırında gösterir.
DF, MTU ve 'Fragmentation needed'
DF biti 1 olan paket atıldığında yollanan ICMP Destination Unreachable mesajı tip 3, kod 4'tür: 'Fragmentation needed and DF set'. RFC 1191 bu mesaja o bağlantının MTU değerini de ekletir; gönderen paket boyunu ona göre küçültür.
Bunu kendi bilgisayarınızda deneyebilirsiniz. Windows'ta ping -f DF bitini 1 yapar, -l veri boyunu belirler. Ethernet'te sığan en büyük ping verisi 1472 bayttır: 1472 + 8 bayt ICMP başlığı + 20 bayt IP başlığı = 1500. Bir bayt fazlası sığmaz. Kutudaki ikinci çıktıda hata uzaktan gelmemiştir; bilgisayar kendi ağ kartının MTU değerini bildiği için paketi hiç göndermeden reddetmiştir. Linux'ta aynı deneme ping -M do -s 1472 ile yapılır.
Yolun ortasında MTU değeri daha küçük bir bağlantı varsa (çoğu zaman bir tünel) sınır daha aşağıdadır. Sığan en büyük veri boyuna 28 ekleyerek yolun MTU değerini bulursunuz.
Bu düzenin bilinen bir arızası vardır. Aradaki bir güvenlik duvarı bütün ICMP mesajlarını engelliyorsa 'Fragmentation needed' mesajı göndericiye ulaşmaz. Gönderen büyük paketleri DF biti 1 olarak yollamayı sürdürür, yönlendirici atmayı sürdürür ve kimse kimseye haber veremez. Belirti tipiktir: bağlantı kurulur, küçük istekler çalışır, büyük veri aktarımı başlayınca her şey donar. Bu yüzden 'bütün ICMP'yi kapat' kuralı yanlıştır; hangi ICMP mesajlarına izin verilmesi gerektiğini ICMP dersinde göreceksiniz.
C:\> ping -f -l 1472 192.168.2.10 Reply from 192.168.2.10: bytes=1472 time=1ms TTL=63 C:\> ping -f -l 1473 192.168.2.10 Packet needs to be fragmented but DF set.
Dikkat: TCP, parçalamaya hiç gerek kalmasın diye bağlantı kurulurken karşı tarafa en büyük segment boyunu (MSS) bildirir; MTU 1500 ise bu 1460'tır. Parçalanmış paketlerin çoğunun UDP ya da ICMP olmasının nedeni budur.
Savunmacı için parçalar
Parçalama, ağın meşru bir özelliğidir ve bir parça görmek tek başına saldırı demek değildir. Önemli olan olağan olanı tanımaktır. Olağan bir parça dizisinde ilk parçalar bağlantının MTU değeri kadar büyüktür (çoğunlukla 1500 bayt), ofsetler birbirini boşluksuz ve örtüşmesiz izler ve yalnızca son parça küçüktür.
Minik parça (tiny fragment): İlk parça, TCP başlığının tamamını taşımayacak kadar küçük gönderilir. TCP başlığının ilk 8 baytı yalnızca portları ve sıra numarasını taşır; bayraklar daha ileridedir. İlk parça 8 bayt veri taşıyorsa bağlantı isteğini gösteren bayrak ikinci parçaya düşer ve yalnızca ilk parçaya bakan bir filtre onu göremez. Hiçbir gerçek bağlantı böyle küçük bir parçayı gerektirmediği için, 68 bayttan küçük bir ilk parça kendiliğinden şüphelidir.
Örtüşen parça (overlapping fragment): İkinci parçanın ofseti, verisi ilk parçanın bir bölümünün üzerine gelecek biçimde yazılır. İlk parça filtreden geçecek kadar zararsız görünür; birleştirme sırasında sonraki parça onun bir bölümünün yerine geçer. RFC 791'in birleştirme anlatımı örtüşmede sonradan gelen kopyayı kullanır, ama işletim sistemleri bu konuda aynı davranmaz. Bu fark, bir saldırı tespit sisteminin gördüğü paket ile hedefin kurduğu paketin ayrı olmasına yol açabilir.
Kaynak tüketme: Hiç tamamlanmayacak parçalar yollamak, hedefi her biri için bellek ayırıp süre dolana kadar beklemeye zorlar. Geçmişte örtüşen ya da birleşince 65 535 baytı aşan parçalarla eski sistemleri çökerten saldırılar da görülmüştür; bugünkü sistemler bunlara karşı yamalıdır, ama adları (Teardrop, Ping of Death) sınavlarda geçer.
Savunma tarafında RFC 1858 iki basit kural önerir: TCP taşıyan ve ofseti 1 olan parçayı atmak, ilk parçada taşıma başlığının gerekli alanlarının tamamını aramak. Bugünkü güvenlik duvarları ve saldırı önleme sistemleri bunun ötesine geçer: parçaları kendileri birleştirir, kuralları birleşmiş pakete uygular, örtüşen parçaları atar. Analist olarak siz de uyarıda parça görürseniz şu dört şeye bakın: ilk parçanın boyu, ofsetlerin örtüşüp örtüşmediği, dizinin tamamlanıp tamamlanmadığı ve bu kaynaktan parça gelmesinin olağan olup olmadığı.
| Gözlem | Olağan açıklama | Şüphe uyandıran durum |
|---|---|---|
| Parçalanmış büyük UDP paketleri | MTU değerinden büyük bir UDP mesajı | Aynı kaynaktan çok sayıda, hiç tamamlanmayan dizi |
| İlk parça 68 bayttan küçük | Yok; hiçbir bağlantı bunu gerektirmez | Minik parça ile filtre atlatma denemesi |
| Ofsetler üst üste biniyor | Yok | Örtüşen parça ile atlatma ya da eski bir çökertme saldırısı |
| TCP trafiğinde parça | Seyrek; TCP MSS ve DF ile parçalamadan kaçınır | Elle üretilmiş paket olasılığı; kaynağa bakın |
Dikkat: Bu derste anlatılanlar tanımak içindir. Bir atlatma denemesini kanıtlamak için parçaların tamamını yakalamadan görmek gerekir; yalnızca 'parça var' diyen bir uyarı kanıt değildir.
Özel amaçlı adresler tek tabloda
Tablo, bir günlük satırında ya da bir yakalamada gördüğünüz adresin ne tür bir adres olduğunu söylemeniz içindir. Aralıkların tamamı IANA'nın özel amaçlı adres kayıtlarındadır (RFC 6890).
Analist için asıl değer 'bu adres burada olmamalı' diyebilmektir. İnternete bakan bir arayüzden içeri giren paketin kaynak adresi özel aralıktansa, 127 ile başlıyorsa ya da bir çoklu yayın adresiyse o paket ya sahte kaynak adreslidir ya da bir yapılandırma hatasının ürünüdür; sınır yönlendiricileri bu paketleri süzer. Aynı biçimde, iç ağda 169.254 ile başlayan bir kaynak adresi DHCP'nin o cihaz için çalışmadığını gösterir.
172.16.0.0/12 aralığı en çok yanlış bilinenidir: 172 ile başlayan her adres özel değildir. Özel olanlar ikinci sayısı 16 ile 31 arasında olanlardır; 172.15.x.x ve 172.32.x.x genel adreslerdir.
Sınıflar konusunda bilmeniz gereken bir incelik: A sınıfının ilk sekizlisi kâğıt üzerinde 0 ile 127 arasıdır (ilk bit 0), ama 0 ve 127 özel amaçlara ayrıldığı için kullanılabilir A sınıfı ağlar 1 ile 126 arasındadır.
| Aralık | İlk ve son adres | Adı | Nerede görülür |
|---|---|---|---|
| 0.0.0.0/8 | 0.0.0.0 - 0.255.255.255 | Bu ağ | 0.0.0.0 yalnızca kaynak olarak, adres almadan önce (DHCP) |
| 10.0.0.0/8 | 10.0.0.0 - 10.255.255.255 | Özel (RFC 1918) | Kurum iç ağları |
| 100.64.0.0/10 | 100.64.0.0 - 100.127.255.255 | Paylaşılan adres alanı (RFC 6598) | İnternet sağlayıcısının kendi NAT'ı arkasında |
| 127.0.0.0/8 | 127.0.0.0 - 127.255.255.255 | Geri döngü (loopback) | Yalnızca bilgisayarın içinde; kabloda görülmemeli |
| 169.254.0.0/16 | 169.254.0.0 - 169.254.255.255 | Bağlantı yerel, APIPA (RFC 3927) | DHCP'den adres alamayan cihaz |
| 172.16.0.0/12 | 172.16.0.0 - 172.31.255.255 | Özel (RFC 1918) | Kurum iç ağları |
| 192.0.2.0/24, 198.51.100.0/24, 203.0.113.0/24 | Her biri 256 adres | Belgeleme (RFC 5737) | Kitaplar, örnekler; gerçek ağda olmamalı |
| 192.168.0.0/16 | 192.168.0.0 - 192.168.255.255 | Özel (RFC 1918) | Ev ve küçük ofis ağları |
| 224.0.0.0/4 | 224.0.0.0 - 239.255.255.255 | Çoklu yayın (multicast) | Yalnızca hedef adresi; örneğin OSPF 224.0.0.5 |
| 240.0.0.0/4 | 240.0.0.0 - 255.255.255.254 | Ayrılmış (eski E sınıfı) | Kullanılmaz |
| 255.255.255.255 | Tek adres | Sınırlı yayın (limited broadcast) | Yalnızca hedef adresi; yönlendiriciden geçmez |
Dikkat: Sık yapılan hata: özel adresi 'güvenli adres' sanmak. Özel adres yalnızca internette yönlendirilmeyen adres demektir. İç ağdaki bir saldırgan da özel adres kullanır.
Okumak bilmek değildir. Her antrenmanı önce kendiniz yapın, cevabı sonra açın.
Oku ve yorumla
Bir başlığı elle çözün
Aşağıda bir güvenlik duvarının yakaladığı paketin IPv4 başlığı onaltılık olarak verilmiştir. Bütün alanları sırayla çözün: sürüm, başlık boyu, toplam uzunluk, Identification, bayraklar, ofset, TTL, protokol, kaynak ve hedef adresi. Sonra şunu söyleyin: gönderen büyük olasılıkla hangi başlangıç TTL değerini kullanıyor ve paket kaç yönlendirici geçmiş?
45 00 00 34 a1 b2 40 00 34 06 a6 f3 cb 00 71 50 c0 a8 01 25
- Baytları 0'dan numaralayın. 0 numaralı baytı iki yarıma ayırın: sürüm ve IHL. IHL'yi 4 ile çarpın.
- 2 ve 3 numaralı baytlar toplam uzunluktur; onaltılıktan onluğa çevirin.
- 6 ve 7 numaralı baytları ikilik yazın: ilk üç bit bayraklar, kalan 13 bit ofset.
- 8 numaralı bayt TTL, 9 numaralı bayt protokoldür.
- Son sekiz baytı dörder dörder onluğa çevirin: kaynak ve hedef adresi.
Cevap: 45: sürüm 4, IHL 5, başlık 20 bayt, seçenek yok. 00: DSCP 0, ECN 0. 00 34: toplam uzunluk 52 bayt; 20 bayt başlıktan sonra 32 bayt yük kalır. a1 b2: Identification 0xa1b2 = 41394. 40 00: ayrılmış 0, DF 1, MF 0, ofset 0; paket parçalanmamış ve parçalanması yasak. 34: TTL 52. 06: protokol 6, TCP. a6 f3: başlık sağlama toplamı. cb 00 71 50: kaynak 203.0.113.80. c0 a8 01 25: hedef 192.168.1.37. TTL 52'nin üstündeki en yakın yaygın başlangıç değeri 64'tür: gönderen büyük olasılıkla Linux benzeri bir sistemdir ve paket 12 yönlendirici geçmiştir. Bu bir tahmindir; gönderen TTL'i elle de ayarlamış olabilir.Hesapla
Parçalama hesabı
Verilen üç durumu hesaplayın. Başlıklarda seçenek yoktur ve DF biti 0'dır. Her parça için toplam uzunluğu, MF değerini ve Fragment Offset alanında yazan sayıyı bulun.
a) Toplam uzunluğu 5000 bayt olan bir paket, MTU değeri 1500 olan bağlantıya giriyor. b) Bir uygulama UDP ile 2000 bayt veri gönderiyor; bağlantının MTU değeri 1500. c) MTU değeri 1400 olan bir bağlantıda bir parçanın taşıyabileceği en fazla veri kaç bayttır ve o parçanın toplam uzunluğu ne olur?
- Paketin verisini bulun: toplam uzunluk eksi 20. (b) şıkkında önce 8 baytlık UDP başlığını veriye ekleyin; IP açısından o da yüktür.
- Parça başına veri: MTU eksi 20, sonra 8'in katına aşağı yuvarlayın.
- Veriyi bu boyda dilimleyin; son dilim kalan kadardır.
- Her parçanın ofseti: kendisinden önceki veri baytları bölü 8.
Cevap: a) Veri 4980 bayt, parça başına 1480. Dört parça: 1) veri 1480, toplam 1500, MF 1, ofset 0. 2) veri 1480, toplam 1500, MF 1, ofset 185. 3) veri 1480, toplam 1500, MF 1, ofset 370. 4) veri 540, toplam 560, MF 0, ofset 555. b) UDP verisi başlığıyla 2008 bayt, paket 2028 bayt. İki parça: 1) veri 1480 (ilk 8 baytı UDP başlığı), toplam 1500, MF 1, ofset 0. 2) veri 528, toplam 548, MF 0, ofset 185. Port numaraları yalnızca ilk parçadadır. c) 1400 - 20 = 1380, ama 1380 sekizin katı değildir (1380 / 8 = 172,5). Aşağı yuvarlanır: 172 x 8 = 1376 bayt veri, parçanın toplam uzunluğu 1396 bayt. MTU dolmaz, 4 bayt boş kalır.Kendi bilgisayarınızda
Kendi bilgisayarınızda TTL ve DF
Windows bilgisayarınızda komut istemini açın ve adımları uygulayın. Her çıktıdaki TTL değerini ve gördüğünüz iletiyi not edin, sonra nedenini açıklayın.
ping 127.0.0.1yazın.TTL=değerini not edin: bu, bilgisayarınızın kendi başlangıç değeridir.ipconfigile Default Gateway adresini bulun ve ona ping atın, örneğinping 192.168.1.1.TTL=değeri kaç?ping -i 1komutunu ağ geçidinizin ötesindeki bir adresle çalıştırın (örneğinipconfig /allçıktısındaki DNS sunucusu ağ geçidinizden farklıysa onunla).-i 1gönderdiğiniz paketin TTL değerini 1 yapar.ping -f -l 1472komutunu ağ geçidinizin adresiyle çalıştırın, sonra aynı komutu-l 1473ile yineleyin.
Cevap: 1) Windows'taTTL=128görürsünüz: paket hiçbir yönlendiriciden geçmediği için değer başlangıç değeridir. 2) Ağ geçidi aynı ağda olduğu için değer onun başlangıç değeridir: ev tipi modemlerin çoğunda 64, Cisco IOS yönlendiricide 255. 3)Reply from <adres>: TTL expired in transit.görürsünüz ve cevap veren adres hedef değil, ağ geçidinizdir: paket ona TTL 1 ile ulaşmış, iletilmek üzere bir azaltılınca sıfır olmuş, yönlendirici paketi atıp ICMP Time Exceeded yollamıştır. 4) 1472 ile cevap gelir: 1472 + 8 + 20 = 1500, tam MTU kadar. 1473 ilePacket needs to be fragmented but DF set.görürsünüz: paket 1501 bayt olurdu, DF biti bölünmesini yasakladığı için bilgisayarınız onu göndermez. Ağ geçidiniz ICMP'ye cevap vermiyorsa 2. ve 4. adımdaRequest timed out.alırsınız; bu, deneyin değil aygıtın ayarının sonucudur.Laboratuvarda
Laboratuvar: yönlendiricinin iki yanında aynı başlık
Laboratuvarda 'Ağ geçidi: başka ağa çıkmak' çalışmasını açın. PC-02'den SRV-01'e (192.168.2.10) ping atın, isteğin IPv4 başlığını yönlendiricinin iki yanında alan alan karşılaştırın ve hangi alanların değiştiğini, hangilerinin aynı kaldığını yazın. Sonra üç ayrı hedefe ping atıp cevaplardaki
TTL=değerlerini açıklayın.- PC-02'de
gateway 192.168.1.1yazın (çalışma ağ geçidi eksik başlar), sonraping 192.168.2.10. - Paket listesinde ICMP isteğini seçin ve 'Internet Protocol Version 4' satırını açın. Her alan kendi baytlarıyla gösterilir. Time to Live, Identification, Total Length, Header Checksum ve iki adresi not edin. Header Checksum satırının sonunda
[doğru]yazdığına bakın: analizör sağlama toplamını kendisi hesaplayıp karşılaştırır. - 'Yakalama noktası' listesinden yönlendirici ile SRV-01 arasındaki kabloyu seçin ve aynı isteğe yeniden bakın. Aynı alanları not edin.
- Bu noktada süzgece
ip.ttl == 64yazın: hangi paketler kalıyor? - PC-02'de sırayla
ping 192.168.1.10,ping 192.168.1.1veping 192.168.2.10yazın. Üç cevaptakiTTL=değerini karşılaştırın.
Cevap: İstek PC-02 tarafında TTL 128, SRV-01 tarafında TTL 127'dir: yönlendirici bir azaltmıştır. Header Checksum iki yanda farklıdır ve ikisinde de[doğru]yazar, çünkü yönlendirici TTL'i değiştirdikten sonra sağlama toplamını yeniden hesaplamıştır. Kaynak adres (192.168.1.20), hedef adres (192.168.2.10), Identification, Total Length ve Protocol iki yanda aynıdır. Çerçevedeki MAC adresleri ise değişmiştir; onlar IP başlığının değil Ethernet başlığının alanlarıdır. SRV-01 tarafındaip.ttl == 64süzgeci SRV-01'in cevaplarını bırakır: sunucu 64 ile başlar ve cevap o noktada henüz yönlendiriciden geçmemiştir. Ping cevapları: 192.168.1.10 içinTTL=128(aynı ağdaki bilgisayar, arada yönlendirici yok), 192.168.1.1 içinTTL=255(yönlendiricinin kendi başlangıç değeri), 192.168.2.10 içinTTL=63(64 ile başlayan sunucu, bir yönlendirici).- PC-02'de
Bu dersin 28 puanlanan sorusundan her seferinde karışık 20 tanesi gelir: çoktan seçmeli, senaryo, doğru-yanlış ve boşluk doldurma. Her soru bir kez cevaplanır ve açıklaması hemen gösterilir. Geçme ölçütü %80.
Yazarak cevaplanacak sorular
Bunlar puanlanmaz. Cevabınızı kâğıda ya da not defterinize yazın, sonra ölçütlerle karşılaştırın. Bir şeyi kendi cümlelerinizle anlatmak, bildiğinizi sandığınız yerdeki boşluğu gösterir.
Toplam uzunluğu 2500 bayt olan, seçeneksiz ve DF biti 0 olan bir IPv4 paketi, MTU değeri 1500 olan bir bağlantıya çıkacak. Yönlendiricinin ne yaptığını parçaların alan değerleriyle anlatın; parçaları kimin, hangi alanlara bakarak birleştirdiğini ve bir parça kaybolursa ne olacağını söyleyin. Aynı paketin DF biti 1 olsaydı ne değişirdi?
Bir SOC analisti olarak internetten gelen şüpheli trafiği incelerken IPv4 başlığındaki TTL alanından ve parçalama alanlarından (Identification, MF, Fragment Offset) hangi sonuçları çıkarabilirsiniz? Her çıkarımın neye dayandığını, nerede yanıltabileceğini ve parçalanmış trafiğin güvenlik cihazları için neden zor olduğunu, savunmasıyla birlikte anlatın.