Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 1: Ağ katman katman · Ders 1.7

Alt ağ hesabı 1: maske, ağ ve yayın adresi, host sayısı

Verilen herhangi bir IPv4 adresi ve maskesi için ağ adresini, yayın adresini, ilk ve son kullanılabilir hostu ve host sayısını ikiliğe çevirmeden bir dakikanın altında bulabilir, iki adresin aynı ağda olup olmadığını söyleyebilir ve yanlış maskenin yol açtığı tek yönlü ping arızasını tanıyabilirsiniz.

  • 75 dk
  • 30 soru
  • 6 antrenman

Bir IP adresi tek başına yarım bilgidir. 192.168.10.77 adresini gören biri bu cihazın hangi ağda olduğunu, komşularının kim olduğunu ve hangi adrese gönderilen paketin o ağdaki herkese gideceğini söyleyemez; bunu söyleyen şey adresin yanındaki maskedir. Bu ders alt ağ hesabının iki dersinden ilkidir ve amacı sizi hesabı yapabilir hale getirmektir: maskeyi okuyacak, ağ adresini ve yayın adresini bulacak, kaç cihaza adres verilebildiğini hesaplayacaksınız. İkilik sayıları 'Bit ve bayt' dersinde öğrendiniz; burada onları bir kez kullanıp işin mantığını göreceğiz, sonra aynı sonucu ikiliğe hiç çevirmeden veren blok büyüklüğü yöntemine geçeceğiz. Dersin sonunda bir bilgisayarın 'bu hedef benim ağımda mı' sorusuna nasıl cevap verdiğini ve iki uçtaki maske birbirini tutmadığında neden ping'in yalnızca bir yönde bozulduğunu göreceksiniz. Büyük bir ağı farklı boyda parçalara bölmek (VLSM), ağları özetlemek ve CIDR bir sonraki dersin, 'Alt ağ hesabı 2'nin konusudur.

Maske: adresin neresi ağ, neresi host

Bir IPv4 adresi 32 bittir ve iki parçadan oluşur. Soldaki parça cihazın hangi ağda olduğunu söyler: ağ kısmı (network portion). Sağdaki parça o ağın içindeki tek bir cihazı gösterir: host kısmı (host portion). Host, ağa bağlı olan ve adres alan her cihazdır: bilgisayar, yazıcı, sunucu, bir yönlendiricinin arayüzü. Bir sokak adresine benzer: sokağın adı herkes için aynıdır, kapı numarası her ev için ayrıdır.

Sorun şudur: adresin kendisinde sınırın nerede olduğunu gösteren hiçbir işaret yoktur. 192.168.10.77 adresinde ağ kısmı ilk 24 bit de olabilir, ilk 26 bit de. Sınırı söyleyen, adresle birlikte verilen ikinci bir 32 bitlik sayıdır: alt ağ maskesi (subnet mask).

Maskenin kuralı tektir: maskede 1 olan her bit, adresin o bitinin ağ kısmına ait olduğunu söyler; 0 olan her bit host kısmına ait olduğunu söyler. Maskedeki 1'ler soldan başlar ve kesintisiz sürer, sonra 0'lar başlar ve sona kadar sürer. Araya 0 girmiş bir maske bugün kullanılmaz.

En tanıdık örnek: 192.168.1.10 adresi ve 255.255.255.0 maskesi. 255 ikilikte sekiz tane 1, 0 ise sekiz tane 0 demektir. Maske 24 tane 1 ve 8 tane 0'dan oluşur; adresin ilk üç sekizlisi (192.168.1) ağ kısmı, son sekizlisi (10) host kısmıdır. Sekizli (octet), adresin noktalarla ayrılan sekiz bitlik dört parçasının her biridir.

Aynı ağ kısmını taşıyan cihazlar aynı alt ağdadır (subnet): birbirlerine yönlendirici olmadan, doğrudan ulaşırlar. Ağ kısmı farklı olan iki cihaz arasında bir yönlendirici gerekir. Maskenin bütün işi bu ayrımı yapmaktır.

Maskenin iki yazımı ve aralarında çevirme

Maske iki biçimde yazılır ve ikisi de aynı şeyi söyler.

  • Noktalı onluk yazım (dotted decimal): Maskenin dört sekizlisi onluk sayı olarak yazılır: 255.255.255.0. Windows'un ipconfig çıktısında ve eski Cisco komutlarında bu biçimi görürsünüz.
  • Önek uzunluğu (prefix length): Maskedeki 1'lerin sayısı bir eğik çizgiden sonra yazılır: /24. Adresle birlikte 192.168.1.10/24 diye okunur. Yönlendirme tablolarında, güvenlik duvarı kurallarında ve günlüklerde bu biçimi görürsünüz.

1'ler soldan kesintisiz geldiği için bir maskenin sekizlisi yalnızca dokuz değerden biri olabilir. Soldan kaç bit 1 ise o bitlerin basamak değerlerini (128, 64, 32, 16, 8, 4, 2, 1) toplarsınız: iki bit 128 + 64 = 192 eder. Dokuz değerin hepsi aşağıdaki tablodadır.

Bu dokuz sayıyı ezberleyin: 0, 128, 192, 224, 240, 248, 252, 254, 255. Bir maskede bunların dışında bir sayı görürseniz (örneğin 255.255.255.250) maske geçersizdir.

Önekten maskeye: Öneki 8'lere bölün. Her tam 8 bir 255 eder, kalan bit sayısı yukarıdaki listeden bir değer verir, geri kalan sekizliler 0 olur. /26 için: 26 = 8 + 8 + 8 + 2. Üç tane 255, sonra iki bitin değeri olan 192: 255.255.255.192. /20 için: 20 = 8 + 8 + 4. İki tane 255, sonra dört bitin değeri olan 240, sonra 0: 255.255.240.0.

Maskeden öneke: Her 255 için 8 sayın, 255 olmayan sekizlinin kaç bit ettiğini listeden bulun ve toplayın. 255.255.252.0 için: 8 + 8 + 6 = /22. 255.255.255.248 için: 8 + 8 + 8 + 5 = /29.

1 olan bit sayısıİkilikSekizlinin değeriBlok büyüklüğü (256 - değer)
0000000000256
110000000128128
21100000019264
31110000022432
41111000024016
5111110002488
6111111002524
7111111102542
8111111112551

Dikkat: Tablonun son sütununu şimdilik yalnızca görün; blok büyüklüğünü iki bölüm sonra kullanacağız. Dikkat edin: sekizlinin değeri ile blok büyüklüğünün toplamı her satırda 256'dır.

Ağ adresi, yayın adresi ve arada kalan hostlar

Her alt ağda iki adres özeldir ve bir cihaza verilmez.

  • Ağ adresi (network address): Host bitlerinin hepsinin 0 olduğu adres. Alt ağın adıdır; yönlendirme tablosunda ve kurallarda ağı bu adres gösterir.
  • Yayın adresi (broadcast address): Host bitlerinin hepsinin 1 olduğu adres. Bu adrese gönderilen paket o alt ağdaki bütün cihazlara gider.

İkisinin arasında kalan bütün adresler kullanılabilir host adresidir (usable host address). İlk kullanılabilir adres ağ adresinin bir fazlası, son kullanılabilir adres yayın adresinin bir eksiğidir.

Ağ adresini bulmanın tanımı, adres ile maskenin bit bit VE (AND) işlemine sokulmasıdır. VE işleminde sonuç yalnızca iki bit de 1 ise 1 olur. Maskenin 1 olduğu yerde adresin biti aynen kalır, 0 olduğu yerde sıfırlanır; yani host kısmı silinir, geriye ağ kısmı kalır.

Bunu bir kez ikilikte yapalım: 192.168.10.77/26. Maske 255.255.255.192'dir. İlk üç sekizlide maske 255 olduğu için adres aynen kalır: 192.168.10. Bütün iş son sekizlidedir:

  • Adresin son sekizlisi: 77 = 01001101
  • Maskenin son sekizlisi: 192 = 11000000
  • VE sonucu: 01000000 = 64. Ağ adresi 192.168.10.64.
  • Host bitleri (son altı bit) 1 yapılırsa: 01111111 = 127. Yayın adresi 192.168.10.127.

İlk kullanılabilir host 192.168.10.65, son kullanılabilir host 192.168.10.126'dır.

Kaç adres var? Host kısmında h bit varsa bu bitlerle 2 üzeri h farklı sayı yazılır. Bunların ikisi (hepsi 0 ve hepsi 1) ağ ve yayın adresine gider. Kullanılabilir host sayısı 2 üzeri h, eksi 2'dir. Host bit sayısı 32 eksi önektir. /26'da 32 - 26 = 6 host biti vardır: 2 üzeri 6 = 64 adres, 64 - 2 = 62 kullanılabilir host.

Dikkat: Kural iki istisna dışında her önekte geçerlidir: /31 ve /32. Bu ikisinde 'eksi 2' yapılmaz; nedenini Derinlemesine bölümünde göreceksiniz.

Blok büyüklüğü yöntemi: ikiliğe çevirmeden

İkilik hesap doğrudur ama yavaştır. Sınavda ve arıza başında kullanılan yöntem aynı sonucu onluk sayılarla verir. Dayandığı gözlem şudur: bir maskede alt ağlar belirli bir adımla ilerler ve her alt ağ o adımın bir katında başlar. Bu adıma blok büyüklüğü (block size) denir; İngilizce kaynaklar 'magic number' der.

Yöntem dört adımdır:

  • 1. İlginç sekizliyi bulun. Maskede 255 de 0 da olmayan sekizli ilginç sekizlidir (interesting octet); ağ ile host arasındaki sınır onun içinden geçer. /25 ile /30 arasında dördüncü, /17 ile /23 arasında üçüncü sekizlidir.
  • 2. Blok büyüklüğünü hesaplayın: 256 eksi maskenin o sekizlideki değeri. Maske 192 ise blok 64, 224 ise 32, 240 ise 16, 252 ise 4'tür.
  • 3. Ağ adresini bulun. Adresin ilginç sekizlisindeki sayıya bakın ve bloğun o sayıyı geçmeyen en büyük katını bulun. Ağ adresinde ilginç sekizli bu kattır; solundaki sekizliler adresten aynen alınır, sağındakiler 0 olur.
  • 4. Yayın adresini bulun. Bir sonraki alt ağ, bulduğunuz kata blok eklenince başlar. Yayın adresi ondan hemen önceki adrestir: ilginç sekizli 'sonraki kat eksi 1', sağındaki sekizliler 255 olur.

Aynı adresi dört farklı maskeyle çözelim: 192.168.10.77.

/24 (255.255.255.0): İlginç sekizli yoktur; son sekizlinin tamamı host kısmıdır. Ağ 192.168.10.0, yayın 192.168.10.255, hostlar .1 ile .254 arası, 254 host.

/26 (255.255.255.192): İlginç sekizli dördüncü, blok 256 - 192 = 64. 64'ün katları: 0, 64, 128, 192. 77'yi geçmeyen en büyük kat 64, sonraki kat 128. Ağ 192.168.10.64, yayın 128 - 1 = 192.168.10.127, hostlar .65 ile .126 arası, 62 host. İkilik hesapla bulduğumuz sonucun aynısı.

/27 (255.255.255.224): Blok 256 - 224 = 32. Katlar: 0, 32, 64, 96, 128 ve devamı. 77'yi geçmeyen en büyük kat 64, sonraki 96. Ağ 192.168.10.64, yayın 192.168.10.95, hostlar .65 ile .94 arası, 2 üzeri 5 eksi 2 = 30 host. Ağ adresi /26'dakiyle aynı çıktı ama ağ yarı boyuttadır; yayın adresi 127 değil 95'tir.

/30 (255.255.255.252): Blok 256 - 252 = 4. 77'yi geçmeyen en büyük kat 76 (4 x 19), sonraki 80. Ağ 192.168.10.76, yayın 192.168.10.79, hostlar yalnızca .77 ve .78: 2 üzeri 2 eksi 2 = 2 host. /30, iki yönlendiriciyi birbirine bağlayan hatlar için kullanılır.

Sağlama için iki kısa yol: ağ adresinin ilginç sekizlisi her zaman bloğun katıdır; ağ adresinin son sekizlisi çift, yayın adresinin son sekizlisi tek sayıdır.

İlginç sekizli üçüncü olduğunda: /20

Önek 24'ten kısa olduğunda yöntem değişmez, yalnızca çalıştığınız sekizli sola kayar. Dördüncü sekizlinin tamamı host kısmında kalır: ağ adresinde 0, yayın adresinde 255 olur.

172.16.77.200/20. Maske: 20 = 8 + 8 + 4, yani 255.255.240.0. İlginç sekizli üçüncü, blok 256 - 240 = 16. 16'nın katları: 0, 16, 32, 48, 64, 80 ve devamı. Adresin üçüncü sekizlisi 77; onu geçmeyen en büyük kat 64, sonraki kat 80.

  • Ağ adresi: 172.16.64.0 (üçüncü sekizli 64, dördüncü 0).
  • Yayın adresi: 172.16.79.255 (üçüncü sekizli 80 - 1 = 79, dördüncü 255).
  • İlk host 172.16.64.1, son host 172.16.79.254.
  • Host bitleri: 32 - 20 = 12. 2 üzeri 12 = 4096 adres, 4094 kullanılabilir host.

Buradaki tuzak şudur: son sekizlisi 0 ya da 255 olan her adres özel değildir. 172.16.64.0/20 ağında 172.16.70.255 sıradan bir host adresidir ve bir bilgisayara verilebilir; 172.16.71.0 da öyle. Bu ağın tek ağ adresi 172.16.64.0, tek yayın adresi 172.16.79.255'tir. Bir adresin ağ ya da yayın adresi olup olmadığını son sekizlisi değil, host bitlerinin tamamı belirler.

Dikkat: Hesabın yönünü şaşırmamak için sırayı hep aynı tutun: önce maske, sonra blok, sonra ağ adresi, sonra bir sonraki ağ, sonra yayın adresi, en son hostlar ve sayıları.

Bir host hedefin yerel olup olmadığına nasıl karar verir

Maskeyi yalnızca ağ yöneticisi kullanmaz; her bilgisayar, gönderdiği her paket için kullanır. Bir host paket göndermeden önce tek bir soru sorar: hedef benim ağımda mı?

Cevabı şöyle bulur: kendi adresini kendi maskesiyle VE işlemine sokar, hedef adresi de yine kendi maskesiyle VE işlemine sokar ve iki sonucu karşılaştırır.

  • Sonuçlar aynıysa hedef yereldir. Host, hedefin MAC adresini öğrenmek için ARP ile doğrudan hedefin IP adresini sorar ve çerçeveyi hedefe yollar.
  • Sonuçlar farklıysa hedef uzaktadır. Host, paketi ağ geçidine (default gateway) teslim eder: ARP ile ağ geçidinin IP adresini sorar ve çerçevenin hedef MAC adresine ağ geçidinin MAC adresini yazar. Paketin hedef IP adresi değişmez.

Örnek: 192.168.10.77/26 adresli bir bilgisayar, ağ geçidi 192.168.10.65. Kendi ağı 192.168.10.64'tür (.64 ile .127 arası).

  • Hedef 192.168.10.100: aynı aralıkta, yerel. Bilgisayar 'Who has 192.168.10.100?' diye sorar.
  • Hedef 192.168.10.130: ilk üç sekizli aynı görünse de /26 ile ağı 192.168.10.128'dir, uzak. Bilgisayar 'Who has 192.168.10.65?' diye sorar ve paketi ağ geçidine verir.

İki sonuç çıkar. Host karar verirken hedefin maskesini bilmez; yalnızca kendi maskesi vardır. Ağ geçidi de hostun kendi alt ağında olmak zorundadır; aksi halde host ona da ulaşamaz. Burada yeni olan, ARP'nin kimi soracağını maskenin belirlemesidir.

Yanlış maske: tek yönlü ping

Her host kendi maskesiyle karar verdiğine göre, iki uçtaki maske farklıysa iki taraf aynı soruya farklı cevap verebilir. Sitenin laboratuvarındaki arıza tam olarak budur.

Aynı switch'e bağlı iki bilgisayar: PC-01 192.168.1.10/24 ve PC-02 192.168.1.130/25. İkisinde de ağ geçidi tanımlı değil. PC-02'nin maskesi yanlış girilmiş; /24 olmalıydı.

PC-01'in gözünden: Maskesi /24, ağı 192.168.1.0, aralığı .0 ile .255 arası. 192.168.1.130 bu aralıktadır: yerel. PC-01 ARP ile 192.168.1.130'u sorar, cevabı alır ve ICMP isteğini yollar. Buraya kadar her şey çalışır.

PC-02'nin gözünden: Maskesi /25, blok 128. 130'u geçmeyen en büyük kat 128; ağı 192.168.1.128, aralığı .128 ile .255 arası. İsteği alır ve cevap vermek ister. Cevabın hedefi 192.168.1.10'dur ve bu adres PC-02'nin aralığında değildir: PC-02'ye göre uzak. Uzak hedef ağ geçidine verilir, ağ geçidi de yoktur. PC-02 cevabı gönderemez.

Sonuç: PC-01 dört isteğin dördünde de Request timed out. görür. PC-02'den PC-01'e ping atıldığında ise paket hiç yola çıkmaz ve PING: transmit failed. General failure. yazar. Kablo, switch ve iki adres doğrudur; bozuk olan bir maskedeki tek bittir.

Laboratuvarda bu arızayı ayırt eden iz şudur: ARP cevaplanır, istek gider, cevap gelmez. Kablo ya da switch bozuk olsaydı ARP de cevapsız kalırdı. 'Bir yönde çalışıyor, öbür yönde çalışmıyor' ya da 'bazı adreslere ulaşamıyorum' şikâyetinde ilk iş iki uçta da maskeye bakmaktır.

Akılda kalsın

  • Maskede 1 olan bitler ağ kısmını, 0 olan bitler host kısmını gösterir; 1'ler soldan kesintisizdir, bu yüzden bir maske sekizlisi yalnızca 0, 128, 192, 224, 240, 248, 252, 254 ya da 255 olabilir ve önek uzunluğu 1'lerin sayısıdır.
  • Ağ adresinde host bitlerinin hepsi 0, yayın adresinde hepsi 1'dir; ilk host ağ adresi artı 1, son host yayın adresi eksi 1'dir; kullanılabilir host sayısı 2 üzeri host biti, eksi 2'dir (/31 ve /32 dışında).
  • Blok büyüklüğü 256 eksi maskenin ilginç sekizlideki değeridir; ağ adresi bloğun adresi geçmeyen en büyük katında başlar, yayın adresi bir sonraki katın hemen öncesidir. Önek 24'ten kısaysa iş üçüncü sekizlide yapılır ve dördüncü sekizli ağda 0, yayında 255 olur.
  • Bir host hedefi kendi maskesiyle sınar: yerelse ARP ile hedefi, uzaksa ARP ile ağ geçidini sorar. Karşı tarafın maskesini bilmez; ağ geçidi kendi alt ağında olmak zorundadır.
  • İki uçtaki maske farklıysa bir taraf ötekini yerel, öteki onu uzak sayabilir: ARP cevaplanır, istek gider, cevap gelmez. Tek yönlü ya da seçici erişim şikâyetinde önce iki uçtaki maskeyi karşılaştırın.

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
Alt ağSubnetAynı ağ kısmını taşıyan ve birbirine yönlendirici olmadan ulaşan adreslerin kümesi.
Alt ağ maskesiSubnet maskAdresin hangi bitlerinin ağ, hangilerinin host kısmı olduğunu gösteren 32 bitlik sayı; 1'ler ağ, 0'lar host.
Önek uzunluğuPrefix lengthMaskedeki 1 bitlerinin sayısı; adresin ardından eğik çizgiyle yazılır (/26).
Noktalı onluk yazımDotted decimal notation32 bitin dört sekizliye bölünüp her birinin onluk sayı olarak, noktalarla ayrılarak yazılması.
SekizliOctetBir IPv4 adresinin ya da maskesinin noktalarla ayrılan sekiz bitlik dört parçasından her biri.
Ağ kısmıNetwork portion (network ID)Adresin, maskenin 1 olduğu bitlere denk gelen ve alt ağı gösteren sol parçası.
Host kısmıHost portion (host ID)Adresin, maskenin 0 olduğu bitlere denk gelen ve alt ağ içindeki cihazı gösteren sağ parçası.
HostHostAğa bağlı olan ve IP adresi alan her cihaz ya da arayüz.
Ağ adresiNetwork addressHost bitlerinin hepsi 0 olan adres; alt ağın adıdır, bir cihaza verilmez.
Yayın adresiBroadcast address (directed broadcast)Host bitlerinin hepsi 1 olan adres; ona gönderilen paket alt ağdaki bütün cihazlara gider.
Sınırlı yayın adresiLimited broadcast address255.255.255.255; gönderenin bulunduğu ağdaki herkese gider ve yönlendiriciden geçmez.
Kullanılabilir host adresiUsable host addressAğ adresi ile yayın adresi arasında kalan, bir cihaza verilebilen adres.
VE işlemiBitwise ANDİki bit de 1 ise 1 veren işlem; adres ile maskenin VE'si ağ adresini verir.
Blok büyüklüğüBlock size (magic number)Alt ağların ilginç sekizlide ilerlediği adım: 256 eksi maskenin o sekizlideki değeri.
İlginç sekizliInteresting octetMaskede 255 de 0 da olmayan sekizli; ağ ile host kısmının sınırı onun içindedir.
Ağ geçidiDefault gatewayHostun, kendi alt ağında olmayan hedeflere giden paketleri teslim ettiği yönlendirici adresi.
Yerel teslimOn-link (directly connected)Hedefin hostun kendi alt ağında olması; ağ geçidi kullanılmaz, hedef için doğrudan ARP sorulur.
Noktadan noktaya bağlantıPoint-to-point linkYalnızca iki ucu olan hat; /30 ya da RFC 3021 ile /31 önek kullanılır.
Host rotasıHost routeYönlendirme tablosunda tek bir adresi gösteren /32 önekli satır.
Tek yönlü pingOne-way pingİsteğin hedefe ulaştığı ama cevabın dönemediği durum; tipik nedeni iki uçta farklı maskedir.
Proxy ARPProxy ARPYönlendiricinin, başka ağdaki bir adres için sorulan ARP isteğini kendi MAC adresiyle cevaplaması.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • CompTIA Network+ N10-009 1.7: Given a scenario, use appropriate IPv4 network addressing (subnetting; VLSM ve CIDR kısmı bir sonraki dersin konusudur)
  • Cisco CCNA 200-301 v1.1 1.6: Configure and verify IPv4 addressing and subnetting
  • Cisco CCNA 200-301 v1.1 1.10: Verify IP parameters for Client OS (Windows, Mac OS, Linux)
  • CompTIA Network+ N10-009 5.3: Given a scenario, troubleshoot common issues with network services (Incorrect subnet mask, Incorrect default gateway, Incorrect IP address)
  • CompTIA Security+ SY0-801 ve CySA+ CS0-004: alt ağ hesabı için ayrı bir hedef maddesi yoktur; güvenlik duvarı kuralını, günlükteki adresi ve bir uyarının kapsamını yorumlayan Security Operations hedeflerinin ön bilgisidir

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: