Aşama 0: Ağdan önce · Ders 0.2
Ağ nedir: uçlar, bağlantılar, LAN ve WAN, hız ve gecikme
Bir ağın parçalarını adlandırabilir, uç cihazı ara cihazdan ve LAN'ı WAN'dan ayırabilir, bir ping çıktısından gecikmeyi, jitter'ı ve paket kaybını okuyup hangi uygulamanın bundan zarar göreceğini söyleyebilirsiniz.
Bir SOC analisti gününü ağdan gelen izlere bakarak geçirir: kim kiminle konuştu, hangi cihazın üzerinden geçti, ne kadar sürdü. Bu izleri okuyabilmek için önce sahneyi tanımak gerekir. Bu derste ağın parçalarını tek tek adlandıracak, hangi kutunun ne iş yaptığını bir cümleyle söyleyebilecek hale gelecek, ağların neden LAN ve WAN diye ayrıldığını görecek ve 'internet yavaş' cümlesinin arkasındaki dört ayrı ölçüyü birbirinden ayıracaksınız. Hiçbir ön bilgi gerekmiyor; yalnızca kendi bilgisayarınız ve evinizdeki ağ yeterli.
Ağ nedir ve neden kurulur
Ağ (network), birbirine veri gönderebilen iki ya da daha fazla cihazın ve bunları bağlayan yolların bütünüdür. İki bilgisayarı tek bir kabloyla bağlamak da bir ağdır, milyarlarca cihazı bağlayan internet de.
Ağ kurmanın tek bir nedeni vardır: paylaşmak. Bir dosyayı, bir yazıcıyı, bir internet bağlantısını ya da bir sunucudaki hizmeti herkesin ayrı ayrı satın alması yerine ortak kullanmak isteriz.
Her ağda üç şey bulunur: veri gönderen ve alan cihazlar, verinin üzerinden aktığı iletim ortamı (medium) ve iki tarafın birbirini anlamasını sağlayan kurallar, yani protokoller (protocol). Bu ders ilk ikisini anlatır; protokolleri sonraki derslerde katman katman açacağız.
Bir güvenlik olayına bakarken soracağınız ilk sorular da bunlardır: hangi cihaz konuştu, veri hangi yoldan geçti, yol üzerindeki hangi cihaz bunu görmüş olabilir.
Uç cihazlar ve ara cihazlar
Ağdaki cihazlar iki gruba ayrılır. Uç cihaz (end device, host) verinin başladığı ya da bittiği yerdir: bilgisayar, telefon, sunucu, yazıcı, IP kamera, akıllı televizyon. Ara cihaz (intermediary device) ise veriyi kendisi için değil, başkasına ulaştırmak için taşır.
Ayrımı yapmanın kolay yolu şu soruyu sormaktır: bu veri bu cihaz için mi geldi, yoksa bu cihaz onu yalnızca iletiyor mu? Sunucu güçlü ve pahalı bir makinedir ama veri ona gelir ve ondan çıkar; bu yüzden uç cihazdır.
Sık karşılaşacağınız cihazların işi birer cümleyle şöyledir:
- Ağ kartı (NIC, network interface card): cihazı iletim ortamına bağlar, bitleri elektrik, ışık ya da radyo sinyaline çevirir ve üzerinde o karta özgü bir MAC adresi taşır.
- Anahtar (switch): aynı ağdaki cihazları birbirine bağlar ve gelen veriyi, hedefin MAC adresine bakarak yalnızca ilgili porta iletir.
- Yönlendirici (router): farklı ağları birbirine bağlar ve paketleri (packet) hedef IP adresine bakarak bir sonraki ağa doğru yollar.
- Erişim noktası (AP, access point): kablosuz cihazları kablolu ağa bağlar; radyo ile kablo arasında bir köprüdür.
- Güvenlik duvarı (firewall): içinden geçen trafiği tanımlı kurallarla karşılaştırır, izin verilene yol verir, gerisini engeller.
- Modem (modulator-demodulator): servis sağlayıcının hattındaki sinyali ağınızın anlayacağı dijital veriye çevirir, ters yönde de aynısını yapar.
Eski ağlarda bir de hub vardı: bir porttan gelen sinyali düşünmeden bütün portlara tekrarlayan basit bir kutu. Bugün kullanılmaz, ama sınavlarda switch'in neden daha iyi olduğunu anlatmak için karşınıza çıkar.
Dikkat: Evdeki kutuya 'modem' deriz, oysa o kutu tek bir cihaz değildir. İçinde çoğunlukla bir modem, bir router, birkaç portlu bir switch, bir erişim noktası ve basit bir güvenlik duvarı birlikte çalışır. Sınavda bu işlevler ayrı ayrı sorulur; kutunun tek olması işlevlerin tek olduğu anlamına gelmez.
İletim ortamı: bakır, fiber ve radyo
Bakır (copper) kabloda veri elektrik sinyali olarak taşınır. Bugün evlerde ve ofislerde gördüğünüz, ucunda şeffaf fiş olan kablo bükümlü çift (twisted pair) kablodur. Ucuzdur, kolay döşenir, ama elektriksel parazitten etkilenir ve Ethernet için tek bir kablo çekimi 100 metreyle sınırlıdır.
Fiber optik (fibre, optical fibre) kabloda veri cam bir lifin içinde ışık olarak ilerler. Elektriksel parazitten etkilenmez, çok daha uzak mesafelere ve çok daha yüksek hızlara ulaşır. İki türü vardır: tek modlu (single-mode) fiber kilometrelerce uzağa gider, çok modlu (multimode) fiber bina içi ve veri merkezi gibi kısa mesafelerde kullanılır. Bedeli, kablonun ve uç donanımın daha pahalı, eklemesinin daha zahmetli olmasıdır.
Radyo (radio, wireless) ortamında kablo yoktur; veri havada radyo dalgası olarak yayılır. Wi-Fi, Bluetooth ve hücresel ağ böyle çalışır. Özgürlük verir ama iki bedeli vardır: hava herkesin ortak kullandığı bir ortamdır, bu yüzden cihazlar sırayla konuşmak zorundadır; sinyal de duvardan, mesafeden ve komşu ağlardan etkilenir. Güvenlik açısından üçüncü bir bedeli daha vardır: kabloya dokunmadan dinlenebilir.
Ağ türleri: LAN'dan internete
Yerel alan ağı (LAN, local area network), bir evin, bir ofisin ya da bir yerleşkenin kendi ağıdır. Onu tanımlayan şey küçük olması değil, sahibinin siz olmanızdır: kabloları siz döşersiniz, cihazları siz yönetirsiniz, kullanım için kimseye ücret ödemezsiniz.
Kablosuz yerel alan ağı (WLAN, wireless LAN), aynı LAN'ın Wi-Fi ile kurulan parçasıdır. Kablosuz olması onu başka bir tür ağ yapmaz; yalnızca ortam değişmiştir.
Geniş alan ağı (WAN, wide area network), birbirinden uzak LAN'ları birbirine bağlar. İstanbul ve Ankara ofislerinizi bağlamak için şehirler arası kablo döşeyemezsiniz; bir servis sağlayıcının altyapısını kiralarsınız. WAN'ı tanımlayan da budur: uzun mesafe ve başkasına ait hatlar.
Şehir alan ağı (MAN, metropolitan area network) bir şehir ölçeğindeki ağdır; örneğin bir belediyenin ya da üniversitenin şehre yayılmış binalarını bağlayan fiber halka. Kişisel alan ağı (PAN, personal area network) ise tek bir kişinin birkaç metre içindeki cihazlarını bağlar: telefon ile kulaklık, saat ile telefon.
İnternet, tek bir ağ değildir; birbirine bağlanmış on binlerce bağımsız ağın oluşturduğu bir ağlar ağıdır (network of networks). Sizi bu yapıya bağlayan şirkete internet servis sağlayıcı (ISP, internet service provider) denir. ISP'ler de birbirine bağlanır; evinizden çıkan bir paket hedefe varana kadar birkaç farklı şirketin ağından geçer.
Evinizdeki kutu tam bu sınırda durur: bir yanı sizin LAN'ınıza, öbür yanı ISP'nin WAN'ına bakar. Kutunun arkasındaki 'WAN' ya da 'Internet' yazan port bu yüzden ötekilerden ayrıdır.
Kim kime hizmet ediyor, kim kime bağlı
Cihazların birbirine göre rolünü anlatan iki model vardır. İstemci-sunucu (client-server) modelinde bir taraf hizmeti sunar, öbür taraf ister: tarayıcınız istemcidir, web sitesinin durduğu makine sunucudur. Yönetim ve güvenlik tek yerde toplanır; karşılığında sunucu durursa hizmet de durur.
Eşler arası (peer-to-peer, P2P) modelde merkez yoktur; her cihaz hem ister hem sunar. İki bilgisayar arasında doğrudan dosya paylaşmak buna örnektir. Kurması kolaydır, ama cihaz sayısı arttıkça kimin neye eriştiğini yönetmek zorlaşır.
Cihazların nasıl bağlandığını anlatan şekle topoloji (topology) denir ve iki ayrı soruya cevap verir. Fiziksel topoloji kabloların gerçekte nereden nereye gittiğini, mantıksal topoloji ise verinin hangi yolu izlediğini gösterir. İkisi aynı olmak zorunda değildir.
- Yıldız (star): her cihaz ortadaki bir cihaza, bugün bir switch'e bağlanır.
- Örgü (mesh): cihazlar birbirine birden çok yoldan bağlanır; hepsi hepsine bağlıysa tam örgü (full mesh) olur.
- Veri yolu (bus): bütün cihazlar tek bir ortak kabloya takılır.
- Halka (ring): her cihaz iki komşusuna bağlanır ve veri halka boyunca döner.
- Melez (hybrid): bunların karışımıdır; gerçek ağların çoğu böyledir.
Yerel ağlarda yıldız kazandı, çünkü bir kablo bozulduğunda yalnızca o kablonun ucundaki cihaz etkilenir, yeni cihaz eklemek tek bir kablo takmaktır ve switch her cihaza kendine ait bir hat verir. Zayıf noktası ortadaki cihazdır: o durursa herkes durur.
Adreslere ilk bakış ve bir mesajın kime gittiği
Bir cihazın ağda iki ayrı adresi vardır ve ikisi farklı sorulara cevap verir. MAC adresi (media access control address) ağ kartının adıdır: 48 bit uzunluğundadır, 00:1a:2b:3c:4d:5e gibi yazılır ve yalnızca kartın bağlı olduğu yerel ağda anlam taşır; ilk router'dan öteye geçmez.
IP adresi (Internet Protocol address) ise cihazın ağlar arasındaki yerini söyler. 192.168.1.20 gibi yazılan IPv4 adresi 32 bittir. Cihaz başka bir ağa taşınırsa IP adresi değişir, MAC adresi aynı kalır.
Bir benzetme işe yarar: MAC adresi kişinin adı, IP adresi oturduğu yerin posta adresidir. Aynı sokaktaki birine adıyla seslenirsiniz; başka şehirdeki birine ulaşmak için adrese ihtiyacınız vardır. Switch'ler ada (MAC) bakar, router'lar adrese (IP) bakar. Adreslerin iç yapısını ve alt ağları sonraki derslerde açacağız.
Bir mesaj dört biçimde adreslenebilir:
- Tekil gönderim (unicast): bir göndericiden tek bir alıcıya. Ağdaki trafiğin çoğu böyledir.
- Genel yayın (broadcast): bir göndericiden o ağdaki herkese. Hedef MAC adresi
ff:ff:ff:ff:ff:ffolan çerçeveyi (frame) switch, geldiği port dışındaki bütün portlara yollar. Router ise broadcast'i öbür ağa geçirmez; yayın kendi ağında kalır. - Çoklu gönderim (multicast): bir göndericiden, o yayını almak isteyen bir gruba. IPv4'te 224.0.0.0 ile 239.255.255.255 arasındaki adresler buna ayrılmıştır.
- Herhangi birine gönderim (anycast): aynı adres dünyanın farklı yerlerindeki birkaç sunucuya verilir; paket yönlendirme açısından en yakın olana ulaşır. Büyük alan adı sistemi (DNS, Domain Name System) hizmetleri böyle çalışır.
Dikkat: Broadcast bir saldırı ya da arıza belirtisi değildir; ağın gündelik işleyişinin parçasıdır. Bir cihaz, IP adresini bildiği komşusunun MAC adresini öğrenmek için herkese sorar. Laboratuvarda bunu kendi gözünüzle göreceksiniz.
Hız, gecikme ve hat disiplini
'İnternet yavaş' cümlesi dört ayrı şeyi anlatıyor olabilir. Bunları ayırmak, sorunun nerede olduğunu bulmanın yarısıdır.
Bant genişliği (bandwidth) hattın kâğıt üzerindeki en yüksek kapasitesidir, saniyedeki bit sayısıyla ölçülür: 100 Mbit/s gibi. Gerçekleşen aktarım hızı (throughput) o anda gerçekten geçen veri miktarıdır ve bant genişliğini aşamaz. Yararlı aktarım hızı (goodput) ise bunun içinden yalnızca uygulamanın işine yarayan kısmıdır; başlıklar ve yeniden gönderilen paketler sayılmaz.
Yol benzetmesiyle: bant genişliği yolun şerit sayısıdır, throughput o anda geçen araç sayısı, goodput ise bu araçlardaki yolcular.
Gecikme (latency, delay) bir paketin kaynaktan hedefe varması için geçen süredir, milisaniyeyle (ms) ölçülür. Seğirme (jitter) bu gecikmenin paketten pakete ne kadar değiştiğidir. Paket kaybı (packet loss) ise yola çıkıp hedefe hiç varmayan paketlerin oranıdır.
Her uygulama başka bir ölçüye duyarlıdır. Büyük bir dosya indirirken önemli olan throughput'tur; gecikme birkaç yüz milisaniye olsa bile fark etmezsiniz. Sesli ve görüntülü görüşmede ise bant genişliği az da olsa yeter, ama gecikme konuşmayı kopuk yapar, jitter sesi dalgalandırır, kayıp heceleri yutar. Çevrimiçi oyun düşük gecikme ister.
Son olarak iki tarafın hattı nasıl paylaştığı da önemlidir. Tek yönlü (simplex) iletişimde veri hep aynı yöne akar: radyo yayını gibi. Yarı çift yönlü (half duplex) iletişimde iki taraf da konuşabilir ama aynı anda değil: telsiz gibi. Tam çift yönlü (full duplex) iletişimde iki taraf aynı anda hem konuşur hem dinler: telefon görüşmesi gibi. Switch'e bağlı modern bir Ethernet bağlantısı tam çift yönlüdür; Wi-Fi ise ortak havayı paylaştığı için yarı çift yönlü çalışır.
Akılda kalsın
- Uç cihaz verinin başladığı ya da bittiği yerdir (sunucu dahil); ara cihaz veriyi başkası için taşır. Switch MAC adresine bakıp aynı ağın içinde iletir, router IP adresine bakıp ağlar arasında yönlendirir.
- LAN ile WAN'ı ayıran şey büyüklük değil, altyapının kime ait olduğu ve erişim alanıdır. İnternet tek bir ağ değil, ISP'ler aracılığıyla birbirine bağlanan ağların ağıdır.
- Unicast bire, broadcast o ağdaki herkese, multicast isteyen bir gruba, anycast aynı adresi taşıyanların en yakınına gider. Switch broadcast'i geldiği port dışındaki bütün portlara yollar; router öbür ağa geçirmez.
- Bant genişliği kapasitedir, throughput gerçekte geçen, goodput işe yarayan veridir ve goodput ≤ throughput ≤ bant genişliği sırası bozulmaz. 1 bayt 8 bittir: 100 Mbit/s en fazla 12,5 MB/s eder.
- Gecikme, jitter ve paket kaybı ayrı ölçülerdir. Dosya aktarımı throughput'a, sesli ve görüntülü görüşme gecikmeye ve jitter'a duyarlıdır; ses için tek yönlü 150 ms kabul edilen sınırdır (ITU-T G.114).
Terimler
| Türkçe | English | Anlamı |
|---|---|---|
| uç cihaz | end device, host | Verinin başladığı ya da bittiği cihaz: bilgisayar, telefon, sunucu, yazıcı. |
| ara cihaz | intermediary device | Veriyi kendisi için değil, başka cihazlara ulaştırmak için taşıyan cihaz: switch, router, erişim noktası, güvenlik duvarı. |
| ağ kartı | NIC, network interface card | Cihazı iletim ortamına bağlayan ve MAC adresini taşıyan donanım. |
| anahtar | switch | Aynı ağdaki cihazları bağlayan ve çerçeveyi hedef MAC adresine göre ilgili porta ileten ara cihaz. |
| yönlendirici | router | Farklı ağları bağlayan ve paketi hedef IP adresine göre yönlendiren ara cihaz. |
| erişim noktası | AP, access point | Kablosuz cihazları kablolu ağa bağlayan ara cihaz. |
| güvenlik duvarı | firewall | Trafiği kurallarla karşılaştırıp izin veren ya da engelleyen cihaz ya da yazılım. |
| iletim ortamı | medium (çoğulu media) | Sinyalin üzerinden aktığı yol: bakır kablo, fiber optik kablo ya da radyo dalgası. |
| yerel alan ağı | LAN, local area network | Sahibinin kendi kurup yönettiği, ev, ofis ya da yerleşke ölçeğindeki ağ. |
| geniş alan ağı | WAN, wide area network | Uzak ağları, çoğunlukla bir servis sağlayıcının altyapısı üzerinden bağlayan ağ. |
| internet servis sağlayıcı | ISP, internet service provider | Müşterilerinin ağını internete bağlayan şirket. |
| istemci-sunucu | client-server | Bir tarafın hizmet sunduğu, öteki tarafın istediği model. |
| eşler arası | peer-to-peer, P2P | Merkezi sunucu olmadan her cihazın hem hizmet sunduğu hem istediği model. |
| topoloji | topology | Cihazların nasıl bağlandığını (fiziksel) ya da verinin hangi yolu izlediğini (mantıksal) gösteren şekil. |
| tekil gönderim | unicast | Bir göndericiden tek bir alıcıya giden trafik. |
| genel yayın | broadcast | Bir göndericiden o ağdaki bütün cihazlara giden trafik; router öbür ağa geçirmez. |
| çoklu gönderim | multicast | Bir göndericiden, o yayına üye olan cihaz grubuna giden trafik. |
| herhangi birine gönderim | anycast | Aynı adresi taşıyan birden çok sunucudan yönlendirme açısından en yakın olana giden trafik. |
| bant genişliği | bandwidth | Bir hattın saniyede taşıyabileceği en yüksek veri miktarı; bit/s ile ölçülür. |
| gerçekleşen aktarım hızı | throughput | Belli bir anda hattan gerçekten geçen veri miktarı. |
| yararlı aktarım hızı | goodput | Throughput'un yalnızca uygulamaya ulaşan yararlı kısmı; başlıklar ve yeniden gönderimler sayılmaz. |
| gecikme | latency, delay | Bir paketin kaynaktan hedefe varması için geçen süre; milisaniyeyle ölçülür. |
| seğirme | jitter | Art arda gelen paketlerin gecikmeleri arasındaki değişkenlik. |
| paket kaybı | packet loss | Gönderilip hedefe ulaşmayan paketlerin oranı. |
| gidiş-dönüş süresi | RTT, round-trip time | Bir mesajın hedefe gidip cevabının dönmesi için geçen toplam süre; ping'in gösterdiği değer. |
| yaşam süresi | TTL, time to live | IP paketindeki, her router'da 1 azalan ve sıfıra inince paketin atılmasına yol açan sayaç. |
| atlama | hop | Bir paketin yol üzerinde geçtiği her bir router. |
| yarı çift yönlü / tam çift yönlü | half duplex / full duplex | İki tarafın sırayla (yarı) ya da aynı anda (tam) gönderebildiği çalışma biçimi. |
| çarpışma alanı | collision domain | Aynı anda gönderilen sinyallerin birbirine karışabileceği ağ bölümü; switch'in her portu ayrı bir alandır. |
| yayın alanı | broadcast domain | Bir broadcast'in ulaştığı cihazların tamamı; sınırını router çizer. |
Kaynaklar ve sınav konuları
- CompTIA Network+ N10-009, Networking Concepts alanı: ağ cihazlarını (appliances), uygulamalarını ve işlevlerini karşılaştırma (router, switch, firewall, access point)
- CompTIA Network+ N10-009 1.6: Compare and contrast network topologies, architectures, and types (mesh, hybrid, star/hub and spoke, point to point)
- CompTIA Network+ N10-009, Networking Concepts alanı: trafik türleri (unicast, multicast, anycast, broadcast)
- CompTIA Network+ N10-009, Networking Concepts alanı: iletim ortamları (bakır, fiber, kablosuz)
- CompTIA Network+ N10-009, Network Troubleshooting alanı: performans sorunları (bant genişliği ve throughput kapasitesi, gecikme, paket kaybı, jitter) ve ping, traceroute/tracert araçları
- Cisco CCNA 200-301 v1.1 1.1: Explain the role and function of network components (routers, Layer 2 and Layer 3 switches, next-generation firewalls and IPS, access points, endpoints, servers)
- Cisco CCNA 200-301 v1.1 1.2: Describe characteristics of network topology architectures (WAN, small office/home office)
- Cisco CCNA 200-301 v1.1 1.3: Compare physical interface and cabling types (single-mode fiber, multimode fiber, copper; shared media and point-to-point)
- CompTIA Security+ SY0-701 ve CySA+ CS0-003 için ön koşul bilgi: bu sınavlar ağ cihazlarını, trafik türlerini ve ping/traceroute çıktısını okumayı bilindiğini varsayar; doğrudan bir hedef numarası karşılığı yoktur
Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi:
- RFC 1122: Requirements for Internet Hosts, Communication Layers (host tanımı, unicast ve broadcast)
- RFC 1918: Address Allocation for Private Internets (özel adres blokları)
- RFC 5737: IPv4 Address Blocks Reserved for Documentation (örnek adres blokları)
- RFC 791: Internet Protocol (Time to Live alanı)
- RFC 792: Internet Control Message Protocol (ping'in kullandığı Echo ve Echo Reply)
- RFC 3393: IP Packet Delay Variation Metric (jitter'ın ölçü olarak tanımı)
- RFC 4786: Operation of Anycast Services
- ITU-T G.114: One-way transmission time (ses için gecikme sınırları)
- IEEE 802.3 Ethernet Working Group
- Microsoft Learn: ping (Windows komut başvurusu)
- Microsoft Learn: tracert (Windows komut başvurusu)
- Cisco CCNA 200-301 Exam Topics
Bu bölüm sınavın ve işin istediği ayrıntıdır: alanlar, sayılar, uç durumlar. Bir başlığa dokunarak açıp kapatabilirsiniz.
Cihazlar yan yana: kim neye bakar
Cihazları ezberlemek yerine her birinin karar verirken neye baktığını öğrenin. Bir cihazın baktığı adres, onun hangi sınırı çizdiğini de söyler.
Tablodaki 'neyi ayırır' sütunu iki kavram kullanır. Çarpışma alanı (collision domain), aynı anda konuşan iki cihazın sinyalinin birbirine karışabileceği bölgedir. Yayın alanı (broadcast domain), bir broadcast'in ulaştığı cihazların tamamıdır.
Tablodan çıkarılacak en önemli sonuç: switch çarpışma alanlarını böler, yayın alanını bölmez; yayın alanını bölen router'dır. Bir ağa yüzlerce cihaz taktığınızda herkesin broadcast'i herkese ulaşır; ağların router'larla daha küçük parçalara ayrılmasının nedenlerinden biri budur.
| Cihaz | Karar verirken baktığı şey | Neyi ayırır | Tür |
|---|---|---|---|
| Hub | Hiçbir şeye; sinyali bütün portlara tekrarlar | Hiçbir şeyi; tek çarpışma alanı, tek yayın alanı | Ara cihaz (eski) |
| Switch | Çerçevedeki hedef MAC adresi | Her port ayrı çarpışma alanı; yayın alanı tek kalır | Ara cihaz |
| Router | Paketteki hedef IP adresi | Her arayüz ayrı ağ ve ayrı yayın alanı | Ara cihaz |
| Erişim noktası | Çerçevedeki MAC adresleri | Kablosuz istemcileri kablolu ağa taşır; yayın alanını bölmez | Ara cihaz |
| Güvenlik duvarı | Kurallar: adresler, portlar, bağlantının durumu | Güvenilen bölgeyi güvenilmeyenden | Ara cihaz |
| Modem | Hiçbir adrese; yalnızca sinyali çevirir | Sağlayıcının hattını sizin ağınızdan | Ara cihaz |
| Sunucu, PC, telefon, yazıcı | Kendisine gelen veriyi işler | Bir şey ayırmaz | Uç cihaz |
Dikkat: Sık yapılan hata: 'switch veriyi herkese yollar'. Herkese yollayan hub'dır. Switch hangi MAC adresinin hangi portta olduğunu öğrenir; herkese yolladığı yalnızca broadcast ile yerini henüz öğrenmediği adreslere giden çerçevelerdir.
Ağ türlerini gerçekten ayıran şey
Ders kitapları ağ türlerini büyüklüğe göre sıralar, ama büyüklük tek başına yanıltıcıdır. Bir üniversite yerleşkesi kilometrelerce alana yayılır ve hâlâ bir LAN'dır, çünkü bütün altyapı üniversiteye aittir. Aynı sokaktaki iki dükkânı bir sağlayıcının hattıyla bağlarsanız aradaki bağlantı WAN'dır.
Güvenlik açısından bu ayrım pratik bir anlam taşır. LAN'da trafiği görebilir, kaydedebilir ve cihazları kendiniz yapılandırabilirsiniz. WAN'da veriniz başkasının cihazlarından geçer; orada ne olduğunu göremezsiniz, bu yüzden WAN üzerinden giden veriyi şifrelemek gerekir.
| Tür | Erişim alanı | Altyapının sahibi | Örnek |
|---|---|---|---|
| PAN | Bir kişinin çevresi, birkaç metre | Kişinin kendisi | Telefon ile Bluetooth kulaklık |
| LAN | Ev, ofis, bina, yerleşke | Ağı kullanan kurum ya da kişi | Bir ofisin switch'e bağlı bilgisayarları |
| WLAN | LAN ile aynı; ortam radyo | Ağı kullanan kurum ya da kişi | Ofisin Wi-Fi ağı |
| MAN | Bir şehir | Bir kurum ya da bir sağlayıcı | Şehre yayılmış kampüsleri bağlayan fiber halka |
| WAN | Şehirler, ülkeler, kıtalar | Servis sağlayıcılar; kurum hattı kiralar | İki şehirdeki ofisi bağlayan kiralık hat |
Dikkat: WLAN'daki W 'wireless', WAN'daki W 'wide' kelimesinden gelir. Telefonunuzun hücresel veri bağlantısı kablosuz olduğu için değil, sağlayıcının altyapısından geçtiği için geniş alan ağıdır.
Topolojiler: sayılar ve fiziksel ile mantıksalın ayrıldığı yer
Tam örgüde her cihaz öteki bütün cihazlara doğrudan bağlıdır. n cihaz için gereken bağlantı sayısı n × (n − 1) / 2 olur. 4 cihaz için 6, 6 cihaz için 15, 10 cihaz için 45 bağlantı gerekir. Sayı hızla büyüdüğü için tam örgü yalnızca kesintinin çok pahalı olduğu yerlerde, örneğin bir sağlayıcının ana router'ları arasında kurulur. Yıldızda ise n cihaz için n kablo yeter.
Fiziksel ve mantıksal topolojinin ayrıldığı klasik örnek hub'dır. Bilgisayarları bir hub'a bağladığınızda kablolar yıldız biçimindedir. Ama hub gelen sinyali bütün portlara tekrarladığı için, veri açısından herkes tek bir ortak kabloya bağlıymış gibi davranır: fiziksel topoloji yıldız, mantıksal topoloji veri yoludur.
Hub'ı switch ile değiştirdiğinizde kablolar aynı kalır, ama artık her cihaz switch ile baş başa konuşur; mantıksal topoloji de yıldız olur.
| Topoloji | Güçlü yanı | Zayıf yanı | Bugün nerede |
|---|---|---|---|
| Yıldız | Arıza tek cihazı etkiler, eklemek kolay | Merkez durursa herkes durur | Hemen her yerel ağ |
| Tam örgü | En yüksek yedeklilik | Bağlantı sayısı ve maliyet hızla artar | Omurga ve WAN çekirdeği |
| Kısmi örgü | Yedeklilik ile maliyet arasında denge | Tasarımı daha karmaşık | Kurumsal WAN, kablosuz örgü ağlar |
| Veri yolu | Az kablo, basit | Tek kopukluk herkesi durdurur, çarpışma çok | Yerel ağda terk edildi |
| Halka | Sıra belli, çarpışma yok | Tek halkada kopukluk dolaşımı keser | Bazı şehir ve sanayi ağları (çift halka) |
| Melez | İhtiyaca göre birleştirilir | Belgelemesi zor | Gerçek ağların çoğu |
Bit ile bayt: 100 Mbit/s hat neden 12 MB/s indirir
Hat hızları bit ile, dosya boyutları bayt (byte) ile ölçülür ve 1 bayt 8 bittir. Kısaltmalarda küçük b bit, büyük B bayt demektir: Mbit/s (ya da Mbps) ile MB/s aynı şey değildir.
100 Mbit/s bir hattın saniyede taşıyabileceği en fazla veri 100 / 8 = 12,5 MB'tır. Yani sözleşmede 100 yazan hatta indirme penceresinde 12 civarında bir sayı görmek arıza değil, birim farkıdır.
Gerçekte 12,5'i de göremezsiniz, çünkü her paketin başında uygulamanın işine yaramayan başlıklar vardır. Ethernet üzerinde tipik bir tam dolu pakette hatta giden yaklaşık 1538 baytın 1460 baytı dosyanın kendisidir; bu yaklaşık yüzde 95 eder. 12,5 × 0,95 yaklaşık 11,9 MB/s yapar. Goodput'un throughput'tan küçük olmasının somut örneği budur.
Bir de şu ayrıntı vardır: bazı programlar 1 MB'ı 1.000.000 bayt değil 1.048.576 bayt sayar. Böyle bir program aynı aktarımı 11,3 civarında gösterir. Üç sayı da aynı hattı anlatır.
Süre hesabında önce birimleri eşitleyin, sonra bölün: 1000 MB'lık bir dosya 12,5 MB/s ile en iyi durumda 1000 / 12,5 = 80 saniyede iner.
| Hat hızı | Kuramsal en yüksek | 1000 MB dosya için en kısa süre |
|---|---|---|
| 10 Mbit/s | 1,25 MB/s | 800 saniye (13 dakika 20 saniye) |
| 50 Mbit/s | 6,25 MB/s | 160 saniye (2 dakika 40 saniye) |
| 100 Mbit/s | 12,5 MB/s | 80 saniye |
| 1000 Mbit/s (1 Gbit/s) | 125 MB/s | 8 saniye |
Dikkat: Sık yapılan hata: megabayt cinsinden dosya boyutunu doğrudan megabit cinsinden hat hızına bölmek. Bulunan süre gerçeğin sekizde biri kadar, yani fazla iyimser çıkar.
Gecikme nereden gelir ve 150 ms bir ses görüşmesine ne yapar
Gecikme tek bir şey değildir; dört parçanın toplamıdır. Yayılma gecikmesi (propagation delay) sinyalin mesafeyi kat etme süresidir. İletim gecikmesi (transmission delay) paketin bütün bitlerini hatta koymak için geçen süredir. Kuyruk gecikmesi (queuing delay) paketin yoğun bir cihazda sırasını beklediği süredir. İşleme gecikmesi (processing delay) cihazın paketi inceleyip nereye yollayacağına karar verme süresidir.
Yayılma gecikmesini hiçbir bant genişliği azaltamaz. Fiberde ışık saniyede yaklaşık 200.000 km yol alır; 3000 km uzaktaki bir sunucuya paket en iyi durumda 15 ms'de gider, cevabı 15 ms'de döner. Hattınız 1 Gbit/s de olsa bu 30 ms'nin altına inemezsiniz.
En uç örnek yerdurağan uydudur. Uydu yaklaşık 36.000 km yukarıdadır; sinyalin çıkıp inmesi tek yönde yaklaşık 240 ms sürer. Bant genişliği yüksek olabilir, dosya hızlı iner, ama görüşme belirgin biçimde gecikmeli olur.
Ses için ölçü ITU-T G.114 tavsiyesidir: ağızdan kulağa tek yönlü gecikme 150 ms'yi aşmadığı sürece çoğu kullanıcı rahatsız olmaz; 400 ms ise genel ağ planlamasında aşılmaması gereken üst sınırdır. İkisinin arasında görüşme sürer ama karşılıklı konuşma giderek zorlaşır.
Bir konuşmada bu şöyle hissedilir: sorunuz karşıya 150 ms'de varır, cevap 150 ms'de döner; karşı taraf 300 ms geç cevap vermiş gibidir ve konuşma hâlâ doğaldır. Tek yönlü gecikme 400 ms olduğunda boşluk 800 ms'ye çıkar; karşı tarafın duymadığını sanıp yeniden konuşmaya başlarsınız ve iki taraf birbirinin sözünü keser.
Jitter ayrı bir sorundur. Ses paketleri eşit aralıklarla yola çıkar; eşit aralıklarla varmazlarsa alıcı bunları kısa bir süre biriktirip düzene sokar. Bu biriktirme alanına jitter tamponu (jitter buffer) denir. Tampon jitter'ı gizler ama kendisi de gecikme ekler; tampona sığmayacak kadar geç kalan paket ise atılır ve kayıp gibi duyulur.
| Uygulama | Bant genişliği | Gecikme | Jitter | Paket kaybı |
|---|---|---|---|---|
| Büyük dosya indirme, yedekleme | Çok duyarlı | Az duyarlı | Duyarsız | Yavaşlatır ama veri bozulmaz; kaybolan yeniden gönderilir |
| Sesli görüşme | Az gerekir | Çok duyarlı | Çok duyarlı | Duyarlı; yeniden göndermeye vakit yoktur |
| Görüntülü toplantı | Orta, yüksek | Çok duyarlı | Çok duyarlı | Duyarlı; görüntü donar ya da bozulur |
| Çevrimiçi oyun | Az gerekir | Çok duyarlı | Duyarlı | Duyarlı |
| Film ve dizi izleme (kayıttan) | Duyarlı | Az duyarlı | Az duyarlı; birkaç saniyelik tampon gizler | Az duyarlı |
| E-posta, web sayfası | Az, orta | Orta | Duyarsız | Yavaşlatır |
Bir ping çıktısını satır satır okumak
ping, hedefe küçük bir 'orada mısın' mesajı (ICMP Echo Request) yollar ve cevabı (Echo Reply) bekler. Tek bir komut size üç ölçüyü birden verir: gecikme, jitter hakkında fikir ve paket kaybı.
bytes=32: Windows'un her mesaja koyduğu veri miktarı. Varsayılan olarak 4 mesaj yollar.time=24ms: mesajın gidip cevabın dönmesi için geçen toplam süre, yani gidiş-dönüş süresi (RTT, round-trip time). Tek yönlü gecikme kabaca bunun yarısıdır.TTL=61: yaşam süresi (TTL, time to live). Her paket bir sayaçla yola çıkar ve geçtiği her router bu sayacı 1 azaltır; sıfıra inen paket atılır. Amaç, yolunu şaşırmış bir paketin sonsuza kadar dolaşmasını önlemektir.Lost = 0 (0% loss): cevabı gelmeyen mesajların oranı, yani paket kaybı.Minimum,Maximum,Average: sürelerin en küçüğü, en büyüğü ve ortalaması. En küçük ile en büyük arasındaki fark büyükse jitter yüksektir. Bu bir işarettir, ölçüm değil: ping gidiş-dönüş süresini verir, jitter'ın ölçü olarak tanımı (RFC 3393) ise tek yöndeki gecikmenin paketten pakete farkıdır.
TTL'den küçük bir çıkarım da yapılabilir. İşletim sistemleri paketi belli bir başlangıç değeriyle yollar: Linux ve macOS çoğunlukla 64, Windows 128, birçok ağ cihazı 255. Cevap TTL=61 ile geldiyse ve karşı taraf 64 ile başladıysa, cevap yolda 3 router'dan geçmiştir.
Türkçe Windows'ta aynı satırlar Türkçe görünür ('bayt', 'süre', 'kayıp'); alanların anlamı aynıdır. Linux ve macOS'ta ping siz durdurana kadar devam eder ve sonunda jitter'a yakın bir değeri de (mdev ya da stddev) kendisi yazar.
C:\> ping 203.0.113.80
Pinging 203.0.113.80 with 32 bytes of data:
Reply from 203.0.113.80: bytes=32 time=24ms TTL=61
Reply from 203.0.113.80: bytes=32 time=23ms TTL=61
Reply from 203.0.113.80: bytes=32 time=25ms TTL=61
Reply from 203.0.113.80: bytes=32 time=24ms TTL=61
Ping statistics for 203.0.113.80:
Packets: Sent = 4, Received = 4, Lost = 0 (0% loss),
Approximate round trip times in milli-seconds:
Minimum = 23ms, Maximum = 25ms, Average = 24msDikkat: Cevap gelmemesi, hedefin kapalı olduğunu kanıtlamaz. Birçok güvenlik duvarı ping mesajlarını bilerek engeller; hedef ayakta olduğu halde 'Request timed out' görürsünüz. TTL'den yapılan işletim sistemi ve router sayısı tahmini de bir ipucudur, kanıt değil: başlangıç değeri değiştirilebilir.
tracert: yoldaki ara cihazları görmek
ping yalnızca iki ucu gösterir. Aradaki router'ları görmek için Windows'ta tracert, Linux ve macOS'ta traceroute kullanılır.
Komut TTL'i bilerek kullanır. İlk mesajı TTL değeri 1 olarak yollar; ilk router sayacı sıfıra indirir, paketi atar ve göndericiye 'süre doldu' (ICMP Time Exceeded) diye haber verir. Böylece ilk router kendini tanıtmış olur. Sonra TTL 2 ile yollar ve ikinci router'ı öğrenir. Hedefe varana kadar böyle devam eder.
Aşağıdaki çıktıda her satır bir atlamadır (hop). Üç süre, o cihaza yollanan üç ayrı mesajın gidiş-dönüş süresidir. Satır 1 kendi router'ınızdır; evdeki kutu. Satır 2 ve 3 sağlayıcının router'larıdır. Satır 4 hedefin kendisidir, yani bir uç cihaz. Arada 3 router vardır; ping örneğindeki TTL=61 (64 − 3) ile uyumludur.
Dikkat edin: çıktıda switch yoktur. Yönlendirme yapmayan (2. katman) switch'ler paketin TTL değerine dokunmaz, bu yüzden tracert onları göremez. tracert yalnızca router gibi IP düzeyinde karar veren cihazları listeler.
-d seçeneği adresleri isme çevirmeye çalışmamasını söyler; çıktı daha hızlı gelir.
C:\> tracert -d 203.0.113.80 Tracing route to 203.0.113.80 over a maximum of 30 hops 1 1 ms 1 ms 1 ms 192.168.1.1 2 9 ms 8 ms 9 ms 10.20.0.1 3 11 ms 10 ms 12 ms 198.51.100.9 4 24 ms 23 ms 25 ms 203.0.113.80 Trace complete.
Dikkat: Bir satırda üç yıldız (* * *) görmek o router'ın bozuk olduğu anlamına gelmez. Birçok router bu 'süre doldu' mesajını yollamayacak ya da seyrek yollayacak biçimde ayarlanmıştır. Sonraki satırlar cevap veriyorsa paketler o cihazdan geçiyor demektir. Sorun, yıldızların bir noktadan sonra hedefe kadar hiç kesilmemesidir.
Çift yönlülük ve çarpışma
Hub'lı ağlarda iki cihaz aynı anda konuşursa sinyaller karışırdı; buna çarpışma (collision) denir. Cihazlar bu yüzden yarı çift yönlü çalışır, önce hattı dinler, çarpışma olursa rastgele bir süre bekleyip yeniden denerdi.
Switch'te her portun ucunda tek bir cihaz vardır ve gönderme ile alma için ayrı yollar kullanılır. İki taraf aynı anda konuşabilir, çarpışma olmaz. Bu yüzden tam çift yönlü çalışan bir switch portunda çarpışma sayacı sıfır kalmalıdır.
Sayaç artıyorsa en olası neden çift yönlülük uyumsuzluğudur (duplex mismatch): bağlantının bir ucu tam, öbür ucu yarı çift yönlü çalışıyordur. Bağlantı kopmaz, ping cevap verir, ama yük bindiğinde throughput çöker ve hata sayaçları artar. Belirtisi 'bağlı ama çok yavaş' olan sorunların klasik nedenlerinden biridir.
Wi-Fi'da hava ortak ortamdır; aynı erişim noktasına bağlı cihaz sayısı arttıkça her birine düşen konuşma süresi azalır.
Dikkat: Bu derste örnek olarak geçen adresler bilerek seçilmiştir. 10.0.0.0/8, 172.16.0.0/12 ve 192.168.0.0/16 blokları özel ağlar için ayrılmıştır (RFC 1918) ve internette yönlendirilmez. 192.0.2.0/24, 198.51.100.0/24 ve 203.0.113.0/24 blokları ise yalnızca belgelerde örnek vermek için ayrılmıştır (RFC 5737). Bir raporda ya da eğitim notunda gerçek birinin adresini kullanmamak için siz de bunları kullanın.
Okumak bilmek değildir. Her antrenmanı önce kendiniz yapın, cevabı sonra açın.
Kendi bilgisayarınızda
Kendi ağ geçidinize ping atın
Kendi bilgisayarınızda, evinizdeki router'ın adresini bulun ve ona ping atın. Çıktıdan gidiş-dönüş süresini, paket kaybını ve TTL değerini okuyun.
- Windows'ta Başlat'a
cmdyazıp Komut İstemi'ni açın. ipconfigyazın ve kullandığınız bağlantının altındaki 'Default Gateway' (Varsayılan Ağ Geçidi) satırını bulun. Çoğu evde 192.168.1.1 ya da 192.168.0.1 gibi bir adrestir.pingyazıp bir boşluk bırakın ve bulduğunuz adresi ekleyin, örneğinping 192.168.1.1.- Dört cevabın
timedeğerlerine, son satırlardakiLostveAveragedeğerlerine bakın. - Bilgisayarınız Wi-Fi ile bağlıysa aynı komutu router'dan uzak bir odada tekrarlayın ve süreleri karşılaştırın.
Cevap: Kabloyla bağlı bir bilgisayarda süreler çoğunlukla 1 ms ya da altında, kayıp yüzde 0 olur. Wi-Fi'da birkaç milisaniye ve ölçümden ölçüme değişen değerler normaldir; router'dan uzaklaştıkça hem süre hem de en küçük ile en büyük arasındaki fark (jitter) artar. TTL değeri çoğu ev router'ında 64 ya da 255 görünür ve arada başka router olmadığı için eksilmemiştir. Burada kayıp görüyorsanız sorun internette değil, kendi yerel ağınızdadır.- Windows'ta Başlat'a
Kendi bilgisayarınızda
tracert ile yoldaki ara cihazları sayın
Bilgisayarınızdan bu siteye giden yoldaki router'ları listeleyin; hangisinin sizin, hangilerinin servis sağlayıcınızın olduğunu ayırın.
- Komut İstemi'nde
tracert -d tuncsystem.comyazın (Linux ve macOS'tatraceroute -n tuncsystem.com). - Komutun bitmesini bekleyin; her satır bir atlamadır.
- İlk satırdaki adresi
ipconfigçıktısındaki ağ geçidi adresiyle karşılaştırın. - Sürelerin belirgin biçimde arttığı satırı bulun.
- Yıldızlı satır varsa, ondan sonraki satırların cevap verip vermediğine bakın.
Cevap: İlk satır kendi router'ınızdır ve adresi ağ geçidi adresinizle aynıdır; LAN'ınız orada biter. Sonraki satırlar servis sağlayıcınızın ve başka ağların router'larıdır; bunların bir kısmı 10 ya da 100 ile başlayan, sağlayıcının kendi içinde kullandığı adresler olabilir. Son satır hedeftir. Evdeki switch ya da erişim noktası listede görünmez. Sürelerin sıçradığı yer çoğunlukla uzun bir mesafenin aşıldığı bağlantıdır. Yıldızlı bir satırdan sonra cevaplar devam ediyorsa o cihaz çalışıyor, yalnızca tracert'e cevap vermiyor demektir.- Komut İstemi'nde
Oku ve yorumla
Bir ping çıktısından jitter okuyun
Aşağıdaki çıktı, Wi-Fi ile bağlı bir dizüstü bilgisayardan alınmıştır. En küçük, en büyük ve ortalama süreyi bulun, jitter'ı kabaca hesaplayın ve bu bağlantının dosya indirmek ile sesli görüşme için uygun olup olmadığını söyleyin.
Reply from 203.0.113.10: bytes=32 time=20ms TTL=56 Reply from 203.0.113.10: bytes=32 time=24ms TTL=56 Reply from 203.0.113.10: bytes=32 time=19ms TTL=56 Reply from 203.0.113.10: bytes=32 time=61ms TTL=56 Reply from 203.0.113.10: bytes=32 time=22ms TTL=56 Ping statistics for 203.0.113.10: Packets: Sent = 5, Received = 5, Lost = 0 (0% loss),- Beş sürenin en küçüğünü ve en büyüğünü bulun.
- Beş süreyi toplayıp 5'e bölerek ortalamayı bulun.
- Art arda gelen sürelerin farklarını alın (işarete bakmadan) ve bu farkların ortalamasını bulun; bu, jitter için kaba bir tahmindir.
Cevap: En küçük 19 ms, en büyük 61 ms. Toplam 146, ortalama 146 / 5 = 29,2 ms. Art arda farklar 4, 5, 42 ve 39'dur; ortalamaları 90 / 4 = 22,5 ms. Bu sayı kaba bir tahmindir, RFC 3393'teki jitter tanımı değildir: o tanım tek yöndeki gecikmenin paketten pakete farkını ölçer, ping ise gidiş-dönüş süresini verir. Kayıp yüzde 0 ve ortalama gecikme düşük olduğu için dosya indirmek etkilenmez. Sesli görüşme etkilenebilir: tek bir paketin 61 ms'ye sıçraması sorun değildir, ama sıçramalar sıklaşırsa jitter tamponu yetmez ve ses dalgalanır. Yalnızca ortalamaya bakan biri bu bağlantıyı 'iyi' sayardı. Beş mesaj az bir örnektir; karar vermeden önceping -n 50gibi daha uzun bir ölçüm alınmalıdır.Hesapla
Bant genişliğinden süreye
Verilen hat hızı ve dosya boyutuyla en kısa indirme süresini hesaplayın; sonra ölçülen gerçek hızdan throughput'u bulun.
Hat: 50 Mbit/s. Dosya: 4000 MB. İndirme penceresinde görülen gerçek hız: 5 MB/s.
- Hat hızını 8'e bölerek MB/s'ye çevirin.
- Dosya boyutunu bu değere bölün ve saniyeyi dakikaya çevirin.
- Görülen gerçek hızı 8 ile çarparak Mbit/s'ye çevirin ve hat hızıyla karşılaştırın.
Cevap: 50 / 8 = 6,25 MB/s. 4000 / 6,25 = 640 saniye, yani 10 dakika 40 saniye; bu, hiçbir kaybın ve başlığın olmadığı kuramsal en kısa süredir. Görülen 5 MB/s ise 5 × 8 = 40 Mbit/s eder: hattın yüzde 80'i kullanılıyor. Bu hızla indirme 4000 / 5 = 800 saniye, yani 13 dakika 20 saniye sürer. Aradaki fark başlıklardan, hattı paylaşan öteki cihazlardan, Wi-Fi'dan ya da karşı sunucunun hızından gelebilir; bant genişliği bir tavandır.Laboratuvarda
Laboratuvar: uç cihaz, ara cihaz ve herkese giden çerçeve
Sitenin laboratuvarında 'İlk ping' ağını açın. Şemadaki üç cihazdan hangilerinin uç, hangisinin ara cihaz olduğunu belirleyin, bir ping atın ve paket listesinde herkese giden (broadcast) çerçeveyi bulun.
- Şemaya bakın: PC-01, PC-02 ve SW-01. Hangisinde verinin başlayıp bittiğini, hangisinin yalnızca taşıdığını kendinize sorun.
- PC-02'yi seçin ve
ip 192.168.1.20/24yazarak ona bir adres verin. ping 192.168.1.10yazın ve cevaplardaki time ile TTL değerlerini okuyun.- Alttaki paket listesinde ilk satıra bakın: hedef adresi ne?
arp -ayazarak PC-02'nin öğrendiği MAC adresini görün.- SW-01'e geçip
show mac address-tableyazın.
Cevap: PC-01 ve PC-02 uç cihazdır: ping birinde başlar, ötekinde biter. SW-01 ara cihazdır: mesajların hiçbiri ona yazılmamıştır, yalnızca iletir. Paket listesindeki ilk çerçeve ping değil, hedef MAC adresi ff:ff:ff:ff:ff:ff olan bir ARP (Address Resolution Protocol) isteğidir: PC-02, 192.168.1.10 adresinin hangi karta ait olduğunu bilmediği için herkese sorar. Cevap yalnızca soran cihaza, yani unicast olarak döner. Ping cevaplarında TTL 128 görünür ve eksilmemiştir, çünkü arada router yoktur. Switch'in tablosunda iki MAC adresi ve her birinin öğrenildiği port yer alır; IP adresi yoktur.
Bu dersin 28 puanlanan sorusundan her seferinde karışık 20 tanesi gelir: çoktan seçmeli, senaryo, doğru-yanlış ve boşluk doldurma. Her soru bir kez cevaplanır ve açıklaması hemen gösterilir. Geçme ölçütü %80.
Yazarak cevaplanacak sorular
Bunlar puanlanmaz. Cevabınızı kâğıda ya da not defterinize yazın, sonra ölçütlerle karşılaştırın. Bir şeyi kendi cümlelerinizle anlatmak, bildiğinizi sandığınız yerdeki boşluğu gösterir.
Kendi evinizdeki (ya da bildiğiniz küçük bir ofisteki) ağı anlatın: hangi cihazlar uç, hangileri ara cihazdır; LAN nerede biter, WAN nerede başlar; servis sağlayıcının verdiği kutu hangi işlevleri bir arada yapar ve cihazlar hangi iletim ortamlarıyla bağlıdır?
Bir kullanıcı yalnızca 'internet yavaş' diyor. Bu şikâyetin arkasında bant genişliği, gecikme, jitter ya da paket kaybı olabilir. Hangisi olduğunu ayırt etmek için kullanıcıya ne sorar, hangi komutları hangi hedeflere çalıştırır ve çıktıda neye bakarsınız? Her ölçünün hangi tür uygulamayı bozduğunu da belirtin.