Aşama 0: Ağdan önce · Ders 0.1
Bit ve bayt: ikilik, onaltılık ve ağın neden böyle saydığı
Bir baytı ikilik, onluk ve onaltılık arasında elle çevirebilir, bir IPv4 adresini maskesiyle AND işlemine sokup ağ adresini bulabilir ve bir onaltılık döküm satırını okuyabilirsiniz.
Ağ dünyasında gördüğünüz her şey, bir IP adresi de bir MAC adresi de bir paket de, en altta yalnızca sıfır ve birlerden oluşur. Araçlar bunları bize bazen onluk, bazen onaltılık gösterir; sınavlar ise ikisi arasında rahatça gidip gelmenizi bekler. Bu derste sıfırdan başlayıp bit ve baytı, üç sayı sistemini ve ağın neden bu sistemlerle saydığını öğreneceksiniz. Dersin sonunda bir adresin hangi ağa ait olduğunu kâğıt kalemle bulabilecek, bir paketin ham baytlarına baktığınızda neyin nerede durduğunu söyleyebileceksiniz. Hesap makinesine gerek yok; toplama ve çıkarma yeter.
Bit: iki durumu olan en küçük bilgi
Bir kabloda akım ya vardır ya yoktur. Bir fiber hatta ışık ya yanar ya söner. Bilgisayarlar ve ağ cihazları bu yüzden iki durumla çalışır ve bu iki durumu 0 ve 1 diye yazarız.
Tek bir 0 ya da 1'e bit (bit) denir. Bit, taşınabilecek en küçük bilgi parçasıdır: evet ya da hayır, açık ya da kapalı.
Tek bit az şey söyler ama bitler yan yana gelince olasılıklar katlanır. 1 bit 2 farklı durum anlatır, 2 bit 4, 3 bit 8 durum. Kural basittir: n bit ile 2 üzeri n farklı değer yazılır. Bu derste göreceğiniz hemen her sayı bu kuraldan çıkar.
Bayt ve oktet: sekizli paket
Bitleri tek tek saymak yorucudur, o yüzden sekizerli gruplar halinde ele alırız. Sekiz bitlik gruba bayt (byte) denir. Ağ belgelerinde aynı şeye çoğu zaman oktet (octet) denir; kelime doğrudan sekizli demektir ve yanlış anlaşılmaya yer bırakmaz.
Bir bayt 8 bit olduğuna göre 2 üzeri 8, yani 256 farklı değer alabilir. Saymaya sıfırdan başladığımız için bu değerler 0 ile 255 arasındadır. IPv4 adreslerinde 255'ten büyük bir sayı görmemenizin sebebi budur.
Bir baytın yarısına, yani dört bitlik gruba nibble (nibble) denir. Bu kelime birazdan onaltılık sayılarda işimize yarayacak.
Dikkat: En sık yapılan hata: 8 bit ile 256 değer yazılır ama en büyük değer 256 değil 255'tir, çünkü sayma 0'dan başlar. Sınavlarda 255 ile 256 arasındaki bu bir sayılık fark çok soru çıkarır.
Basamak değeri: onluk ile ikilik aynı mantıkla çalışır
Günlük hayatta kullandığımız sistem onluk (decimal) sistemdir. 347 yazdığımızda aslında 3 tane yüzlük, 4 tane onluk ve 7 tane birlik demek isteriz. Her basamağın bir ağırlığı vardır ve sola gidildikçe ağırlık 10 katına çıkar. Buna basamak değeri (positional notation) denir.
İkilik (binary) sistem aynı mantığı yalnızca iki rakamla kurar. Sola gidildikçe ağırlık 10 katına değil 2 katına çıkar: 1, 2, 4, 8, 16, 32, 64, 128.
Bir baytın sekiz basamağının ağırlıkları soldan sağa 128, 64, 32, 16, 8, 4, 2, 1 şeklindedir. Bu sekiz sayıyı ezberleyin; alt ağ hesabının tamamı bu satıra dayanır.
İkilikten onluğa çevirmek için 1 olan basamakların ağırlıklarını toplarsınız. Örnek: 01001101 baytında 64, 8, 4 ve 1 basamakları 1'dir. 64 + 8 + 4 + 1 = 77.
Onluktan ikiliğe çevirmek için ağırlıkları büyükten küçüğe dener, sığanı çıkarırsınız. 77 için: 128 sığmaz (0), 64 sığar (1, kalan 13), 32 sığmaz (0), 16 sığmaz (0), 8 sığar (1, kalan 5), 4 sığar (1, kalan 1), 2 sığmaz (0), 1 sığar (1). Sonuç yine 01001101.
En soldaki, ağırlığı en büyük bite en anlamlı bit (most significant bit, MSB), en sağdakine en az anlamlı bit (least significant bit, LSB) denir.
Onaltılık ve nibble: uzun bit dizilerini kısaltmak
Sekiz haneli ikilik sayılar göz yorar, 48 ya da 128 bitlik adresler ise okunmaz hale gelir. Bu yüzden bitleri dörderli gruplayıp her grubu tek bir karakterle yazarız. Bu sisteme onaltılık (hexadecimal, kısaca hex) denir.
Dört bit 16 farklı değer alır (0 ile 15 arası). Rakamlar 9'da bittiği için 10'dan 15'e kadar olan değerler harfle yazılır: A = 10, B = 11, C = 12, D = 13, E = 14, F = 15. Büyük ya da küçük harf fark etmez.
Kural şudur: bir onaltılık basamak = bir nibble = 4 bit. Dolayısıyla bir bayt her zaman tam iki onaltılık basamakla yazılır. 01001101 baytını ortadan bölün: 0100 = 4, 1101 = 13 = D. Bayt onaltılık olarak 4D olur.
Onaltılıktan onluğa giderken soldaki basamağı 16 ile çarpıp sağdakini eklersiniz: 4 x 16 + 13 = 77. Aynı baytın üç yazımı da aynı sayıdır: ikilik 01001101, onluk 77, onaltılık 4D.
Bir sayının onaltılık olduğunu belirtmek için başına çoğunlukla 0x konur: 0x4D. Bu ön ek sayıya dahil değildir, yalnızca bir etikettir.
Dikkat: 0x10 on değil on altıdır (1 x 16 + 0). Onaltılık bir sayıyı onlukmuş gibi okumak, paket analizinde sık yapılan bir hatadır.
Ağ neden böyle sayar: IPv4, MAC ve IPv6
Cihazlar adresleri bit dizisi olarak tutar ve karşılaştırır. Bize gösterilen yazım yalnızca insan gözü için bir kolaylıktır. Üç adres türünde üç farklı kolaylık seçilmiştir.
- IPv4 adresi 32 bittir. Dört oktete bölünür, her oktet onluk yazılır ve aralarına nokta konur:
192.168.10.77. Bu yazıma noktalı onluk (dotted decimal) denir. - MAC adresi 48 bittir. Altı bayt eder ve 12 onaltılık basamakla yazılır:
00:00:5e:00:53:1a. Ağ kartının donanım adresidir. - IPv6 adresi 128 bittir. Onluk yazılsa çok uzun olurdu, bu yüzden onaltılık yazılır: 16 bitlik sekiz grup, aralarında iki nokta üst üste. Örnek:
2001:db8:0:1::10.
Bir yönlendirici (router) 192.168.10.77 yazısını görmez; 32 tane 0 ve 1 görür. Adresin hangi ağa ait olduğu kararı da onluk sayılar üzerinde değil, bu bitler üzerinde verilir. Sıradaki konu tam olarak bu kararın nasıl verildiğidir.
AND işlemi: adres ile maske ağ adresini verir
Bir IPv4 adresinin iki parçası vardır: baştaki bitler ağı, sondaki bitler o ağdaki cihazı gösterir. Sınırın nerede olduğunu alt ağ maskesi (subnet mask) söyler. Maskede ağ bitlerinin hizası 1, cihaz bitlerinin hizası 0'dır.
Maske kısaca önek uzunluğu (prefix length) ile de yazılır: /27, maskenin soldan ilk 27 bitinin 1 olduğu anlamına gelir. Onluk yazımı 255.255.255.224 olur.
Ağ adresini bulmak için adres ile maske bit bit AND işlemine sokulur. AND'in kuralı tektir: iki bit de 1 ise sonuç 1, aksi halde 0. Yani maskenin 1 olduğu yerde adresin biti aynen geçer, 0 olduğu yerde sonuç sıfırlanır.
Örnek: 192.168.10.77/27. İlk üç oktette maske 255, yani sekiz bitin hepsi 1; bu oktetler aynen geçer. Son oktette adres 77 = 01001101, maske 224 = 11100000. AND sonucu 01000000 = 64. Ağ adresi 192.168.10.64 olur.
Cihaz kısmında 32 - 27 = 5 bit kaldı. 5 bit ile 2 üzeri 5 = 32 adres yazılır. Bunlardan ilki ağ adresi, sonuncusu yayın adresi (broadcast address) olarak ayrılır; cihazlara verilebilecek adres sayısı 2 üzeri n eksi 2, burada 30'dur.
Bit ile bayt karışınca: hızlar ve boyutlar
Ağ hızları bit ile, dosya boyutları bayt ile ölçülür. Kısaltmalarda küçük b bit, büyük B bayt demektir. Mbit/s (ya da Mbps) saniyede megabit, MB/s saniyede megabayttır.
Bir bayt 8 bit olduğundan bit cinsinden hızı 8'e bölerseniz bayt cinsinden hızı bulursunuz. 100 Mbit/s bir hat saniyede en fazla 12,5 MB taşır. Kullanıcının hızım düşük şikâyetlerinin bir kısmı aslında bu birim farkıdır.
İkinci karışıklık öneklerdedir. Uluslararası birim sisteminde kilo 1000 demektir: 1 kB = 1000 bayt. Bilgisayarlar ise ikinin kuvvetleriyle çalıştığı için 1024'lük katlar da kullanılır ve bunlara ayrı adlar verilmiştir: 1 KiB (kibibayt) = 1024 bayt, 1 MiB (mebibayt) = 1024 KiB, 1 GiB (gibibayt) = 1024 MiB.
Bazı işletim sistemleri 1024'lük katlarla hesaplayıp sonucu yine GB diye etiketler. Bu yüzden kutusunda 500 GB yazan bir disk ekranda yaklaşık 465 GB görünür. Disk eksik değildir; iki farklı birim kullanılmıştır.
Akılda kalsın
- Bir bayt (oktet) 8 bittir, 256 farklı değer alır ve bu değerler 0 ile 255 arasındadır; basamak ağırlıkları soldan sağa 128, 64, 32, 16, 8, 4, 2, 1'dir.
- Bir onaltılık basamak 4 bittir (nibble); bir bayt her zaman iki onaltılık basamakla yazılır ve A-F harfleri 10-15 değerlerini gösterir.
- IPv4 adresi 32 bit (4 oktet, noktalı onluk), MAC adresi 48 bit (12 onaltılık basamak), IPv6 adresi 128 bittir (32 onaltılık basamak).
- Ağ adresi, adres ile maskenin bit bit AND işleminden çıkar; n cihaz biti olan bir ağda 2 üzeri n adres ve 2 üzeri n eksi 2 kullanılabilir adres vardır.
- Hızlar bit, boyutlar bayt ile ölçülür: Mbit/s değerini 8'e bölünce MB/s bulunur; kB 1000 bayt, KiB 1024 bayttır.
Terimler
| Türkçe | English | Anlamı |
|---|---|---|
| bit | bit | 0 ya da 1 değerini alan en küçük bilgi birimi. |
| bayt | byte | Sekiz bitlik grup; 0 ile 255 arasında bir değer taşır. |
| oktet | octet | Tam olarak sekiz bit; ağ belgelerinde baytın kesin adı. Bir IPv4 adresinde dört oktet vardır. |
| nibble | nibble | Dört bitlik grup, yani yarım bayt; tek bir onaltılık basamağa karşılık gelir. |
| ikilik sistem | binary | Yalnızca 0 ve 1 rakamlarını kullanan, her basamağın ağırlığının bir sağındakinin iki katı olduğu sayı sistemi. |
| onluk sistem | decimal | 0-9 rakamlarını kullanan, günlük hayattaki sayı sistemi. |
| onaltılık sistem | hexadecimal (hex) | 0-9 ve A-F karakterlerini kullanan 16 tabanlı sayı sistemi; çoğunlukla 0x ön ekiyle yazılır. |
| basamak değeri | positional notation | Bir rakamın değerinin, sayı içindeki konumunun ağırlığıyla çarpılarak bulunması. |
| en anlamlı bit | most significant bit (MSB) | Ağırlığı en büyük olan, en soldaki bit; bir baytta ağırlığı 128'dir. |
| en az anlamlı bit | least significant bit (LSB) | Ağırlığı 1 olan, en sağdaki bit; sayının tek mi çift mi olduğunu belirler. |
| alt ağ maskesi | subnet mask | Bir IPv4 adresinin hangi bitlerinin ağı, hangilerinin cihazı gösterdiğini belirten 32 bitlik değer. |
| önek uzunluğu | prefix length | Maskedeki 1 bitlerinin sayısı; /27 gibi eğik çizgiyle yazılır. |
| ağ adresi | network address | Cihaz bitlerinin tamamı 0 olan adres; ağın kendisini gösterir, bir cihaza verilmez. |
| yayın adresi | broadcast address | Cihaz bitlerinin tamamı 1 olan adres; o ağdaki bütün cihazlara seslenir. |
| VE işlemi | AND (bitwise AND) | İki bitin ikisi de 1 ise 1, aksi halde 0 veren mantık işlemi; adres ile maskeye uygulanır. |
| MAC adresi | MAC address | Ağ kartının 48 bitlik donanım adresi; 12 onaltılık basamakla yazılır. |
| onaltılık döküm | hex dump | Ham baytların ofset, onaltılık bayt ve ASCII sütunlarıyla satır satır gösterimi. |
| ofset | offset | Bir baytın verinin başından itibaren, 0'dan sayılarak bulunan konumu. |
| ikilik önek | binary prefix (IEC prefix) | 1024'ün katlarını gösteren kibi (Ki), mebi (Mi), gibi (Gi) gibi önekler. |
Kaynaklar ve sınav konuları
- CompTIA Network+ N10-009 1.7: Given a scenario, use appropriate IPv4 network addressing (subnetting, CIDR) - bu dersin ikilik sayma ve AND kısmı o hedefin ön koşuludur
- Cisco CCNA 200-301 v1.1 1.6: Configure and verify IPv4 addressing and subnetting
- Cisco CCNA 200-301 v1.1 1.8: Configure and verify IPv6 addressing and prefix - yalnızca adresin 128 bit olduğu ve onaltılık yazıldığı kısmı
- CompTIA Security+ SY0-701: doğrudan bir hedef maddesi değil; günlük (log) ve paket verisini okumayı isteyen güvenlik operasyonları alanının ön bilgisi
- CompTIA CySA+ CS0-003: Security Operations alanı - paket yakalama ve onaltılık çıktıyı yorumlamanın ön bilgisi
Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi:
- RFC 791 - Internet Protocol (IPv4 adresinin 32 bit oluşu)
- RFC 4291 - IP Version 6 Addressing Architecture (128 bit, onaltılık yazım)
- RFC 950 - Internet Standard Subnetting Procedure (maske ve alt ağ)
- RFC 1918 - Address Allocation for Private Internets
- RFC 5737 - IPv4 Address Blocks Reserved for Documentation
- RFC 3849 - IPv6 Address Prefix Reserved for Documentation (2001:db8::/32)
- RFC 7042 - IEEE 802 Parameters (48 bit MAC adresi, belgeleme için ayrılmış MAC aralığı)
- NIST - Prefixes for binary multiples (kibi, mebi, gibi)
Bu bölüm sınavın ve işin istediği ayrıntıdır: alanlar, sayılar, uç durumlar. Bir başlığa dokunarak açıp kapatabilirsiniz.
Sekiz ağırlık tablosu ve iki yönlü dönüşüm
Bir baytın her basamağı ikinin bir kuvvetidir. En sağdaki basamak 2 üzeri 0 (yani 1), en soldaki 2 üzeri 7 (yani 128) ağırlığındadır. Sekizinin toplamı 255 eder; bütün bitleri 1 olan bayt bu yüzden 255'tir.
Aşağıdaki kutuda 156 sayısı adım adım ikiliğe çevriliyor. Her satırda soru aynıdır: bu ağırlık kalan sayıya sığıyor mu? Sığıyorsa 1 yazıp çıkarırsınız, sığmıyorsa 0 yazıp geçersiniz.
Kontrol için ters yönde toplayın: 128 + 16 + 8 + 4 = 156. Her dönüşümü böyle iki kez yapmak sınavda size puan kazandırır.
İki kullanışlı kısayol: en sağdaki bit 1 ise sayı tektir, 0 ise çifttir. En soldaki bit 1 ise sayı 128 ya da daha büyüktür.
| Basamak (soldan) | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| İkinin kuvveti | 2^7 | 2^6 | 2^5 | 2^4 | 2^3 | 2^2 | 2^1 | 2^0 |
| Ağırlık | 128 | 64 | 32 | 16 | 8 | 4 | 2 | 1 |
| 156 için bit | 1 | 0 | 0 | 1 | 1 | 1 | 0 | 0 |
| 77 için bit | 0 | 1 | 0 | 0 | 1 | 1 | 0 | 1 |
| 224 için bit | 1 | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
Ağırlık Sığar mı? Bit Kalan 128 156 - 128 = 28 1 28 64 28'e sığmaz 0 28 32 28'e sığmaz 0 28 16 28 - 16 = 12 1 12 8 12 - 8 = 4 1 4 4 4 - 4 = 0 1 0 2 0'a sığmaz 0 0 1 0'a sığmaz 0 0 Sonuç: 10011100
Dikkat: Ağırlıkları sağdan sola değil soldan sağa 128'den başlatın ve sonucu her zaman sekiz haneye tamamlayın. 10 sayısı ikilikte 1010 eder ama bir oktet olarak 00001010 yazılır; baştaki sıfırları atlarsanız AND işleminde sütunlar kayar.
Onaltılık tablo ve üç sistem arasında geçiş
On altı satırlık bu tabloyu bir kez yazarak çalışın. A ile F arasını bilmek yeterlidir, gerisi zaten tanıdık rakamlardır.
İkilikten onaltılığa: baytı ortadan ikiye bölün, her nibble'ı tablodan okuyun. 11000000 = 1100 ve 0000 = C ve 0 = 0xC0.
Onaltılıktan ikiliğe: her basamağı dört bit olarak açın. 0xA8 = A ve 8 = 1010 ve 1000 = 10101000.
Onaltılıktan onluğa: soldaki basamak x 16 + sağdaki basamak. 0xA8 = 10 x 16 + 8 = 168. 0xC0 = 12 x 16 + 0 = 192.
Onluktan onaltılığa: sayıyı 16'ya bölün; bölüm soldaki basamak, kalan sağdaki basamaktır. 77 / 16 = 4, kalan 13. Yani 4 ve D: 0x4D.
Bir IPv4 adresi dört bayt olduğu için sekiz onaltılık basamakla da yazılabilir. 192.168.10.77 adresinin baytları sırasıyla C0, A8, 0A ve 4D'dir. Paket dökümlerinde adresi tam olarak bu halde, c0 a8 0a 4d diye görürsünüz.
| Onluk | İkilik | Onaltılık | Onluk | İkilik | Onaltılık |
|---|---|---|---|---|---|
| 0 | 0000 | 0 | 8 | 1000 | 8 |
| 1 | 0001 | 1 | 9 | 1001 | 9 |
| 2 | 0010 | 2 | 10 | 1010 | A |
| 3 | 0011 | 3 | 11 | 1011 | B |
| 4 | 0100 | 4 | 12 | 1100 | C |
| 5 | 0101 | 5 | 13 | 1101 | D |
| 6 | 0110 | 6 | 14 | 1110 | E |
| 7 | 0111 | 7 | 15 | 1111 | F |
Dikkat: Tek haneli çıkan baytı iki haneye tamamlayın: onluk 10, onaltılık 0A yazılır, yalnızca A değil. Ayrıca B ile 8'i, D ile 0'ı el yazısında karıştırmamaya dikkat edin; 0xB7 (183) ile 0x87 (135) çok farklı sayılardır.
Adres AND maske: adım adım bir örnek
Soru: 192.168.10.77/27 adresi hangi ağdadır, bu ağın yayın adresi nedir ve kaç cihaza adres verilebilir?
Adım 1, maskeyi yazın. /27, soldan 27 tane 1 ve ardından 5 tane 0 demektir. İlk üç oktet tamamen 1 (255.255.255), son oktet 11100000 = 128 + 64 + 32 = 224.
Adım 2, yalnızca ilginç okteti açın. Maskenin 255 olduğu oktetler aynen geçer, 0 olduğu oktetler 0 olur. Hesap gerektiren tek yer maskenin 255 de 0 da olmadığı oktettir; burada dördüncü oktet.
Adım 3, AND işlemini yapın. 77 = 01001101, 224 = 11100000. Sütun sütun: yalnızca iki bitin de 1 olduğu yere 1 yazın. Sonuç 01000000 = 64. Ağ adresi 192.168.10.64.
Adım 4, yayın adresini bulun. Ağ bitlerini koruyup cihaz bitlerinin hepsini 1 yapın: 010 ve 11111 = 01011111 = 64 + 31 = 95. Yayın adresi 192.168.10.95.
Adım 5, cihaz sayısı. 5 cihaz biti, 2 üzeri 5 = 32 adres, eksi 2 = 30 kullanılabilir adres: 192.168.10.65 ile 192.168.10.94 arası.
Kontrol: 77, 65 ile 94 arasında mı? Evet. Sonuç tutarlı.
Onluk İkilik
Adres 192.168.10.77 11000000.10101000.00001010.01001101
Maske 255.255.255.224 11111111.11111111.11111111.11100000
--------------- -----------------------------------
Ağ 192.168.10.64 11000000.10101000.00001010.01000000
Yayın 192.168.10.95 11000000.10101000.00001010.01011111Dikkat: AND bir çıkarma ya da bölme değildir; 77 eksi 224 gibi bir işlem yapmayın. Her sütuna ayrı ayrı bakılır ve sütunlar arasında elde taşınmaz. AND yalnızca bitleri sıfırlayabildiği için sonuç hiçbir zaman adresin kendisinden büyük çıkmaz; büyük çıktıysa hata vardır.
Maske oktetleri ve 2^n - 2 kuralı
Maskede 1'ler her zaman solda ve bitişiktir. Bu yüzden bir maske oktetinde yalnızca dokuz değer görülebilir: 0, 128, 192, 224, 240, 248, 252, 254 ve 255. Maskede 200 ya da 250 gibi bir sayı görürseniz yazım hatası vardır.
Tablo, son oktette biten en yaygın önekleri gösterir. Cihaz biti sayısı n = 32 - önek; adres sayısı 2 üzeri n; kullanılabilir adres 2 üzeri n eksi 2.
Eksi 2'nin sebebi iki ayrılmış adrestir: cihaz bitlerinin tamamı 0 olan adres ağın kendisini, tamamı 1 olan adres o ağdaki herkesi (yayın) gösterir.
İki istisnayı adıyla bilin. /32 tek bir adresi gösterir, ağ ve cihaz ayrımı yoktur. /31 yalnızca iki ucu olan noktadan noktaya bağlantılarda kullanılabilir ve orada iki adresin ikisi de cihaza verilir (RFC 3021). Sınav sorusu özellikle bu durumu sormuyorsa 2 üzeri n eksi 2 kuralını uygulayın.
| Önek | Son oktet (ikilik) | Son oktet (onluk) | Cihaz biti | Adres sayısı | Kullanılabilir |
|---|---|---|---|---|---|
| /24 | 00000000 | 0 | 8 | 256 | 254 |
| /25 | 10000000 | 128 | 7 | 128 | 126 |
| /26 | 11000000 | 192 | 6 | 64 | 62 |
| /27 | 11100000 | 224 | 5 | 32 | 30 |
| /28 | 11110000 | 240 | 4 | 16 | 14 |
| /29 | 11111000 | 248 | 3 | 8 | 6 |
| /30 | 11111100 | 252 | 2 | 4 | 2 |
Dikkat: Sık yapılan iki hata: adres sayısını önek üzerinden hesaplamak (2 üzeri 27 değil, 2 üzeri 5) ve eksi 2'yi unutmak. Soru kaç adres var diyorsa 32, kaç cihaza adres verilebilir diyorsa 30 cevabı beklenir; soruyu dikkatle okuyun.
Bir onaltılık döküm satırını okumak
Paket analiz araçları bir paketin ham baytlarını onaltılık döküm (hex dump) olarak gösterir. Her satır üç sütundan oluşur ve bir SOC analisti bu görüntüye her gün bakar.
- Ofset (offset): satırın ilk baytının, verinin başından itibaren kaçıncı bayt olduğu. Sayma 0'dan başlar ve ofset de onaltılık yazılır.
0010on değil 16 demektir. - Onaltılık baytlar: her bayt iki basamak. Bir satırda çoğunlukla 16 bayt bulunur; bu yüzden ofsetler 0000, 0010, 0020 diye ilerler.
- ASCII sütunu: aynı baytların metin karşılığı. Yazdırılabilir bir karaktere denk gelmeyen baytlar nokta ile gösterilir.
ASCII, her karaktere bir sayı veren eski ve yaygın bir karakter tablosudur. Birkaç değeri tanımak işinizi hızlandırır: 0x20 boşluk, 0x30 sıfır rakamı, 0x41 büyük A, 0x61 küçük a, 0x0d 0x0a satır sonu.
Aşağıdaki kutuda bir web isteğinin ilk 32 baytı var. İlk satırda 47 45 54 baytları G, E, T harfleridir. Satırın sonundaki 0d 0a yazdırılamaz, ASCII sütununda iki nokta olarak görünür. Oysa 48 54 54 50 2f 31 2e 31 içindeki 2e gerçek bir nokta karakteridir.
Belirli bir baytın konumunu bulmak için satırın ofsetine baytın satır içindeki sırasını (0'dan sayarak) eklersiniz. İkinci satırın beşinci baytı 3a (iki nokta üst üste), 0x10 + 4 = 0x14, yani onluk 20 numaralı konumdadır.
0000 47 45 54 20 2f 20 48 54 54 50 2f 31 2e 31 0d 0a GET / HTTP/1.1.. 0010 48 6f 73 74 3a 20 65 78 61 6d 70 6c 65 2e 63 6f Host: example.co
Dikkat: ASCII sütunundaki her nokta gerçek nokta değildir. Emin olmak için onaltılık sütuna bakın: 2e ise gerçek noktadır, başka bir değerse yazdırılamayan bir bayttır. Zararlı içerik aranırken bu fark önem kazanır.
Bit mi bayt mı, 1000 mi 1024 mü
Bir birimi okurken iki soru sorun: harf küçük b mi büyük B mi, ve önek onluk mu ikilik mi?
Hız örneği. 100 Mbit/s = 100 000 000 bit/s. 8'e bölünce 12 500 000 bayt/s = 12,5 MB/s. 1 Gbit/s bir hat aynı hesapla 125 MB/s eder.
Süre örneği. 700 MB'lık (700 000 000 bayt) bir dosya 100 Mbit/s hatla en iyi durumda ne kadar sürer? 700 x 8 = 5600 Mbit; 5600 / 100 = 56 saniye. Gerçekte başlık bilgileri ve hat koşulları yüzünden biraz daha uzun sürer.
Boyut örneği. 500 GB = 500 000 000 000 bayt. Bunu 1 GiB'a, yani 1 073 741 824 bayta bölerseniz yaklaşık 465,66 GiB çıkar. Fark önek büyüdükçe artar: KiB ile kB arasında yüzde 2,4, GiB ile GB arasında yaklaşık yüzde 7,4.
Ağ ekipmanında hızlar her zaman onluk önekle ve bit cinsinden verilir: 1 Gbit/s tam olarak 1 000 000 000 bit/s demektir, 1024'lük bir kat değildir.
| Onluk önek (SI) | Değer | İkilik önek (IEC) | Değer | Bayt olarak |
|---|---|---|---|---|
| kilo (k) | 10^3 | kibi (Ki) | 2^10 | 1 024 |
| mega (M) | 10^6 | mebi (Mi) | 2^20 | 1 048 576 |
| giga (G) | 10^9 | gibi (Gi) | 2^30 | 1 073 741 824 |
| tera (T) | 10^12 | tebi (Ti) | 2^40 | 1 099 511 627 776 |
Dikkat: Kilo öneki küçük k ile yazılır (kB, kbit/s); büyük K yalnızca Ki içinde geçer. Mbit ile MB'ı karıştırmak 8 katlık, MB ile MiB'ı karıştırmak yaklaşık yüzde 5'lik bir hataya yol açar; ilki çok daha pahalıdır.
Ezberlemeye değer ikinin kuvvetleri
İkinin kuvvetlerini 2 üzeri 10'a kadar ezbere, birkaç büyük değeri de tanıyacak kadar bilmek gerekir. Her biri ağda bir şeyin sınırını belirler.
Bir kuvvetten sonrakine geçmek için sayıyı ikiye katlamak yeter: 1, 2, 4, 8, 16, 32, 64, 128, 256, 512, 1024. Bunu sesli olarak birkaç kez sayın.
Büyük sayılar için kaba bir tahmin işe yarar: 2 üzeri 10 yaklaşık bin, 2 üzeri 20 yaklaşık bir milyon, 2 üzeri 30 yaklaşık bir milyardır. 2 üzeri 32 de böylece yaklaşık 4 milyar çıkar.
| Kuvvet | Değer | Ağda karşılığı |
|---|---|---|
| 2^4 | 16 | Bir onaltılık basamağın alabileceği değer sayısı |
| 2^7 | 128 | Bir baytın en soldaki bitinin ağırlığı |
| 2^8 | 256 | Bir oktetin alabileceği değer sayısı (0-255); /24 ağdaki adres sayısı |
| 2^10 | 1 024 | 1 KiB içindeki bayt sayısı |
| 2^16 | 65 536 | 16 bitlik bir alanın değer sayısı; TCP ve UDP port numaraları 0-65535 |
| 2^24 | 16 777 216 | 10.0.0.0/8 bloğundaki adres sayısı |
| 2^32 | 4 294 967 296 | Bütün IPv4 adres uzayı |
| 2^48 | yaklaşık 281 trilyon | Bütün MAC adres uzayı |
| 2^128 | yaklaşık 3,4 x 10^38 | Bütün IPv6 adres uzayı |
Aynı bitler, farklı yazımlar
Aynı adres farklı araçlarda farklı görünebilir. Bitler değişmez, yalnızca ayırıcı ve gruplama değişir. Günlük kayıtlarında (log) arama yaparken bunu bilmezseniz aradığınız adresi kaçırırsınız.
MAC adresi üç yaygın biçimde yazılır. Hepsi aynı 48 bittir ve hepsinde 12 onaltılık basamak vardır. İlk üç bayt çoğunlukla kartın üreticisini gösteren bir kimliktir (Organizationally Unique Identifier, OUI), son üç bayt o üreticinin karta verdiği numaradır.
Yayın MAC adresi 48 bitin tamamının 1 olduğu adrestir: ff:ff:ff:ff:ff:ff. Bir çerçeve bu adrese gönderildiğinde aynı yerel ağdaki bütün cihazlar onu alır.
IPv6 adresi tam yazıldığında 32 onaltılık basamak tutar. Okumayı kolaylaştırmak için iki kısaltma kuralı vardır: bir gruptaki baştaki sıfırlar atılabilir, ve tamamı sıfır olan ardışık gruplar bir kez olmak üzere :: ile değiştirilebilir. Ayrıntısı IPv6 dersinde gelecek; şimdilik :: gördüğünüzde arada sıfırlar olduğunu bilin.
| Ne | Yazım | Nerede görülür |
|---|---|---|
| MAC, iki nokta ile | 00:00:5e:00:53:1a | Linux, macOS, paket analiz araçları |
| MAC, tire ile | 00-00-5E-00-53-1A | Windows (getmac, ipconfig /all) |
| MAC, dörtlü gruplar | 0000.5e00.531a | Cisco cihazları |
| IPv4, noktalı onluk | 192.168.10.77 | Hemen her yerde |
| IPv4, ham baytlar | c0 a8 0a 4d | Onaltılık dökümde |
| IPv6, tam | 2001:0db8:0000:0001:0000:0000:0000:0010 | Kısaltılmamış yazım |
| IPv6, kısaltılmış | 2001:db8:0:1::10 | Araçların çoğu |
Dikkat: Bu dersteki örnek IPv4 adresleri bilerek özel aralıklardan (RFC 1918), IPv6 örneği belgeleme için ayrılmış 2001:db8::/32 aralığından (RFC 3849), MAC örnekleri de belgeleme için ayrılmış 00-00-5E-00-53-00 ile 00-00-5E-00-53-FF aralığından (RFC 7042) seçildi. İnternette yönlendirilen türden bir IPv4 örneği gerektiğinde RFC 5737'nin belgeleme blokları kullanılır: 192.0.2.0/24, 198.51.100.0/24 ve 203.0.113.0/24. Kendi notlarınızda ve raporlarınızda da gerçek bir kurumun adresini örnek olarak kullanmayın.
Okumak bilmek değildir. Her antrenmanı önce kendiniz yapın, cevabı sonra açın.
Hesapla
Altı dönüşüm
Aşağıdaki altı değeri istenen sistemlere elle çevirin. Hesap makinesi kullanmayın; 128-64-32-16-8-4-2-1 satırını kâğıdın üstüne yazıp çalışın ve her sonucu ters yönde bir kez kontrol edin.
a) ikilik 10101100 = onluk ? b) ikilik 00111111 = onluk ? c) onluk 156 = ikilik ? d) onaltılık 0x3C = onluk ? ve ikilik ? e) onluk 254 = onaltılık ? ve ikilik ? f) ikilik 1101 0010 = onaltılık ? ve onluk ?
- Ağırlık satırını yazın: 128 64 32 16 8 4 2 1.
- İkilikten onluğa: 1 olan basamakların ağırlıklarını toplayın.
- Onluktan ikiliğe: büyük ağırlıktan başlayıp sığanı çıkarın.
- Onaltılık için baytı iki nibble'a bölün ve her birini ayrı çevirin.
Cevap: a) 128 + 32 + 8 + 4 = 172. b) 32 + 16 + 8 + 4 + 2 + 1 = 63. c) 156 = 128 + 16 + 8 + 4, yani 10011100. d) 0x3C = 3 x 16 + 12 = 60; ikilik 0011 1100. e) 254 = 15 x 16 + 14, yani 0xFE; ikilik 1111 1110. f) 1101 = D, 0010 = 2, yani 0xD2; onluk 13 x 16 + 2 = 210 (kontrol: 128 + 64 + 16 + 2 = 210).Hesapla
Ağ adresini AND ile bulun
Verilen adres için ağ adresini, yayın adresini ve cihazlara verilebilecek adres sayısını bulun. Son okteti ikilik yazarak AND işlemini sütun sütun yapın.
Adres: 192.168.50.171 Önek: /26
- Maskeyi yazın: /26 için son oktet 11000000, yani 192.
- 171 sayısını sekiz haneli ikilik yazın.
- İki satırı alt alta koyup AND uygulayın.
- Cihaz bitlerini 1 yaparak yayın adresini bulun.
- Cihaz biti sayısından 2 üzeri n eksi 2'yi hesaplayın.
Cevap: Maske 255.255.255.192. 171 = 10101011; maske okteti 11000000; AND sonucu 10000000 = 128. Ağ adresi 192.168.50.128. Cihaz bitlerinin hepsi 1 olunca 10111111 = 191, yayın adresi 192.168.50.191. Cihaz biti 6, 2 üzeri 6 = 64 adres, 62 kullanılabilir adres (192.168.50.129 - 192.168.50.190).Oku ve yorumla
Bir döküm satırını çözün
Aşağıdaki tek satırlık onaltılık dökümü inceleyin ve beş soruyu cevaplayın: 1) Satırda kaç bayt ve kaç bit var? 2) Ofseti 0x0004 olan bayt hangisidir ve hangi karakterdir? 3) ASCII sütununun sonundaki nokta gerçek bir nokta mıdır? 4)
4fbaytının onluk değeri kaçtır? 5) Bir sonraki satırın ofseti ne yazılır?0000 48 54 54 50 2f 31 2e 31 20 32 30 30 20 4f 4b 0d HTTP/1.1 200 OK.
- Onaltılık sütundaki çiftleri sayın; her çift bir bayttır.
- Ofseti 0'dan saymaya başlayın: ilk bayt 0, ikinci bayt 1.
- ASCII sütunundaki her karakteri, aynı sıradaki baytla eşleştirin.
Cevap: 1) 16 bayt, 16 x 8 = 128 bit. 2) 0'dan sayınca beşinci sıradaki bayt2f, eğik çizgi karakteri. 3) Hayır; son bayt0d, yazdırılamayan satır başı (carriage return) karakteridir ve nokta ile gösterilmiştir. Gerçek nokta, 1.1 içindeki2ebaytıdır. 4) 4 x 16 + 15 = 79 (büyük O harfi). 5) 16 bayt ilerlediği için 0010.Kendi bilgisayarınızda
Kendi MAC adresinizi bulun
Kendi bilgisayarınızda ağ kartınızın MAC adresini ve IPv4 adresini bulun. Windows'ta komut istemine
getmacya daipconfig /allyazın (Fiziksel Adres satırı). Linux'taip link, macOS'taifconfigkullanın. Sonra MAC adresinin kaç onaltılık basamak, kaç bayt ve kaç bit olduğunu sayın, ilk baytını ikilik yazın. Son olarakipconfig /allçıktısındaki IPv4 adresi ve alt ağ maskesinden kendi ağ adresinizi hesaplayın.- Komutu çalıştırın ve etkin ağ kartının satırını bulun.
- MAC adresindeki basamakları sayın, 4 ile çarpın.
- İlk iki basamağı iki nibble olarak ikiliğe açın.
- IPv4 adresi ile maskeyi alt alta yazıp AND uygulayın.
Cevap: Hangi sistemde bakarsanız bakın MAC adresi 12 onaltılık basamaktır: 12 x 4 = 48 bit, yani 6 bayt. Windows tire ile (00-00-5E-00-53-1A gibi), Linux ve macOS iki nokta ile gösterir. Örnekteki ilk bayt 00 = 0000 0000 olurdu; sizinki farklı çıkacaktır. Ev ağlarının çoğunda maske 255.255.255.0 olur; bu durumda ilk üç oktet aynen kalır, son oktet 0 olur (örneğin 192.168.1.37 için ağ adresi 192.168.1.0).Laboratuvarda
Laboratuvar: yayın adresinin baytlarını görün
Sitenin laboratuvarında İlk ping: ARP ve ICMP görevini açın. PC-02'ye bir adres verip PC-01'e ping atın, paket listesinde ilk çıkan ARP paketine dokunun ve onaltılık bölmede paketin ilk altı baytını okuyun. Bu altı baytın ne olduğunu, kaç bit ettiğini ve ikilik yazımını söyleyin.
- PC-02'yi seçin ve konsola yazın: ip 192.168.1.20/24
- Ardından yazın: ping 192.168.1.10
- Paket listesinde en üstteki ARP satırına dokunun.
- Onaltılık bölmede 0000 ofsetli satırın ilk altı baytına bakın.
Cevap: İlk altı bayt ff ff ff ff ff ff olarak görünür. Bu, çerçevenin hedef MAC adresidir ve yayın adresidir: 6 bayt x 8 = 48 bit, hepsi 1. Her ff baytı ikilikte 11111111, onlukta 255 eder. PC-02, PC-01'in MAC adresini henüz bilmediği için soruyu ağdaki herkese gönderir. ASCII sütununda bu baytlar yazdırılabilir olmadığı için nokta olarak görünür.Hesapla
Hız ve boyut hesabı
Üç birim dönüşümünü yapın. Her birinde önce harfin bit mi bayt mı olduğuna, sonra önekin onluk mu ikilik mi olduğuna karar verin.
a) 250 Mbit/s bir hat saniyede en fazla kaç MB taşır? b) Kutusunda 64 GB yazan bir bellek kaç GiB eder? c) 2 GiB kaç MiB eder?
Cevap: a) 250 / 8 = 31,25 MB/s. b) 64 000 000 000 bayt / 1 073 741 824 = yaklaşık 59,6 GiB. c) 2 x 1024 = 2048 MiB.
Bu dersin 28 puanlanan sorusundan her seferinde karışık 20 tanesi gelir: çoktan seçmeli, senaryo, doğru-yanlış ve boşluk doldurma. Her soru bir kez cevaplanır ve açıklaması hemen gösterilir. Geçme ölçütü %80.
Yazarak cevaplanacak sorular
Bunlar puanlanmaz. Cevabınızı kâğıda ya da not defterinize yazın, sonra ölçütlerle karşılaştırın. Bir şeyi kendi cümlelerinizle anlatmak, bildiğinizi sandığınız yerdeki boşluğu gösterir.
192.168.10.77 ve 192.168.10.100 adreslerinin ikisi de /27 önekiyle yapılandırılmış. Bu iki cihaz aynı ağda mıdır? Kararınızı AND işlemini ikilik olarak göstererek açıklayın ve her birinin ağ adresini yazın.
Bir kullanıcı iki şikâyetle geliyor: 100 Mbit/s için ödeme yaptığını ama indirme penceresinde yaklaşık 11,9 MB/s gördüğünü, ayrıca 1 TB olarak satılan diskinin bilgisayarda yaklaşık 931 GB göründüğünü söylüyor. Her iki durumu sayılarla açıklayın; bir arıza olup olmadığını belirtin.