← Türkçe 2. Kitap (2. dönem)
Metin Yapıları, Şart İfadeleri ve İletişim Alanları
Bu konuda bir metnin karşılaştırma/zıtlık ya da sıralı/kronolojik yapıyla nasıl düzenlendiğini, bir olayı başka bir olaya bağlayan şart ifadelerini, insan ilişkilerinin ayrıldığı iletişim alanlarını ve izlenen bir içeriğin hangi ölçütlerle değerlendirildiğini öğreniyoruz.
Mutlaka bil
- Karşılaştırma/zıtlık metin yapısı iki şeyin hem ortak hem de ayrılan yönlerini verir; "aynı şekilde, benzer olarak, fakat, ancak" gibi sözler bu yapının işaretidir. s. 22
- Bir olayın gerçekleşmesini başka bir olaya veya duruma bağlayan ifadelere şart işlevli söz varlığı denir. s. 31
- İletişim alanları dörttür: özel alan (aile bireyleri), kişisel alan (yakın arkadaşlar), sosyal alan (öğretmenler, komşular) ve ortak alan (tanımadığımız ama günlük yaşamda karşılaştığımız kişiler). s. 32
Karşılaştırma/zıtlık metin yapısı
- Karşılaştırma/zıtlık metin yapısı, iki ya da daha fazla konunun benzer ve ayrılan yönlerini bir arada ele alan bir düzenleme biçimidir; bilgiye dayalı metinlerde, araştırma yazılarında ve analizlerde kullanılır. s. 22
- Bu yapıdaki metinlerde "aynı şekilde, benzer olarak, fakat, ancak" gibi kelime ve kelime grupları sık geçer. s. 22
- Böyle bir metni çözümlerken yazarın hangi iki şeyi karşılaştırdığı, bunların hangi yönlerinin ele alındığı ve benzerliklerle farklılıkların açıkça ortaya konup konmadığı sorulur. s. 22
Şart ifadeleri ve iletişim alanları
- Bir olayın ya da durumun gerçekleşmesini başka bir olaya veya duruma bağlayan ifadelere şart işlevli söz varlığı denir. s. 31
- İnsanların birbiriyle olan ilişkileri dört alanda toplanır: özel alan, kişisel alan, sosyal alan ve ortak alan. s. 32
- Bir kişiye nasıl hitap edeceğimiz, onunla hangi iletişim alanında bulunduğumuza göre değişir. s. 32
Sıralı yapı, geçiş ifadeleri ve içerik değerlendirme
- Sıralı/kronolojik yapıdaki metinler konuyla ilgili bir giriş cümlesiyle başlar, bilgileri uygun sırayla verir ve girişle bağlantılı bir cümleyle biter; bu metinlerde zaman ve sıralama bildiren ifadeler sık kullanılır. s. 35
- İzlenen bir içerik, anlaşılırlık (anlatılanların anlaşılır ve net olması) ve güncellik (anlatılanların günlük hayata uygunluğu) ölçütleriyle değerlendirilebilir. s. 30
Formüller ve kurallar
- Karşılaştırma/zıtlık metin yapısı, iki ya da daha fazla konunun benzer ve farklı yönlerini anlamamıza yardımcı olan bir metin düzenleme biçimidir. Genellikle bilgiye dayalı metinlerde, araştırma yazılarında ve analizlerde kullanılır. s. 22
- Bu yapıda yazar iki nesneyi, durumu veya kavramı ele alır; okuyucuya hem ortak yönlerini hem de farklı özelliklerini açıklar. s. 22
- Karşılaştırma/zıtlık yapısının işaret sözleri: aynı şekilde, benzer olarak, fakat, ancak. s. 22
- Karşılaştırma/zıtlık yapısındaki bir metinde sorulacak üç soru: Yazar hangi iki şeyi karşılaştırıyor? Bu iki şeyin hangi yönlerine dikkat çekiliyor? Benzerlikler ve farklılıklar net bir şekilde ortaya konmuş mu? s. 22
- Bu yapı bilginin düzenlenmesini kolaylaştırır, okuyucunun metni anlamasını hızlandırır, önemli noktaları ayırmaya ve farklılıkları vurgulamaya yarar; ayrıca bilgiler arasında bağlantı kurmamıza yardımcı olur. s. 22
- Bir metnin bölümleri ayrı ayrı incelenir; her bölüm için yazarın vermek istediği düşünce ve bölümde yararlanılan metin yapısı (açıklayıcı, sıralı/kronolojik, karşılaştırma/zıtlık) belirlenir. s. 29
- Bir içeriği değerlendirme ölçütleri: Anlaşılırlık, içerikte anlatılanların anlaşılır ve net olma durumudur; güncellik ise içerikte anlatılanların günlük hayata uygunluk durumudur. s. 30
- Bir olay veya durumun gerçekleşmesinin başka bir olay veya duruma bağlanmasını sağlayan ifadelere şart işlevli söz varlığı denir. Böyle bir cümlede yargılardan biri diğerinin koşuludur; biri gerçekleşmezse diğeri de gerçekleşemez. s. 31
- İnsanların birbiriyle olan ilişkilerini düzenlediği dört alan vardır: Özel alan (aile bireylerimiz), Kişisel alan (yakın arkadaşlarımız vb.), Sosyal alan (öğretmenlerimiz, komşularımız vb.), Ortak alan (tanımadığımız ama günlük yaşamda karşılaştığımız diğer kişiler). s. 32
- Selamlaşmada beklenen nezaket davranışları: yaşça küçük olan büyüğe selam verir; bir ortama giren kişi orada bulunanları selamlar; asansörün önünde bekleyen biri varsa selamı gelen kişi verir, asansörde biri varsa binerken selam verilir. s. 27
- Sıralı/kronolojik yapıya sahip metinler konuyla ilgili bir giriş cümlesiyle başlar, olaylar ve bilgiler uygun sırayla verilir, metin girişle bağlantılı bir cümleyle sonlandırılır. Bu metinlerde doğrudan zaman ifadeleri veya öncelik-sonralık belirten ifadeler sıklıkla kullanılır. s. 35
- Zaman ve sıralama bildiren geçiş ve bağlantı ifadeleri: ilk olarak, önce, sonra, daha sonra, ardından, aynı anda, o esnada, en son. s. 35
- Karşılaştırma/zıtlık metin yapısıİki ya da daha fazla konunun benzer ve farklı yönlerini anlamamızı sağlayan metin düzenleme biçimi.s. 22
- Sıralı/kronolojik metin yapısıOlayların veya bilgilerin uygun bir sırayla verildiği, giriş cümlesiyle başlayıp girişle bağlantılı bir cümleyle biten metin yapısı.s. 35
- Şart işlevli söz varlığıBir olayın veya durumun gerçekleşmesini başka bir olaya ya da duruma bağlayan ifadeler.s. 31
- Zaman ve sıralama bildiren geçiş ve bağlantı ifadeleriCümleler arasında öncelik, sonralık ve aynı anda olma ilişkisi kuran sözler: ilk olarak, önce, sonra, daha sonra, ardından, aynı anda, o esnada, en son.s. 35
- Özel alanAile bireylerimizle kurduğumuz ilişkilerin yer aldığı iletişim alanı.s. 32
- Kişisel alanYakın arkadaşlarımız gibi kendimize yakın hissettiğimiz kişilerle kurduğumuz ilişkilerin alanı.s. 32
- Sosyal alanÖğretmenlerimiz ve komşularımız gibi tanıdığımız kişilerle kurduğumuz ilişkilerin alanı.s. 32
- Ortak alanTanımadığımız ama günlük yaşamda karşılaştığımız kişilerle kurduğumuz ilişkilerin alanı.s. 32
- şartKoşul anlamında kullanılan söz; bir işin olabilmesi için gerçekleşmesi gereken durumu anlatır.s. 31
- zıtlıkKarşıtlık; iki şeyin birbirine ters düşen yönleri için kullanılan söz.s. 22
- hitapBir kişiye seslenirken kullanılan söz; hangi iletişim alanında bulunduğumuza göre değişir.s. 32
20 soru
Bu konunun 46 sorusundan her seferinde karışık 20 tanesi gelir. Her cevaptan sonra doğrusunu ve nedenini görürsünüz.
Bu özetler MEB ders kitaplarından eğitim amaçlı hazırlanmıştır. Asıl kaynak MEB'in resmî ders kitabıdır. Resmî ders kitapları (MEB)