← Türkçe 2. Kitap (2. dönem)
Ben Dili, Hazırlıklı Konuşma ve Geçiş-Bağlantı İfadeleri
Bu konuda duygularımızı suçlamadan anlatan ben dilini, bir konuşmayı baştan sona nasıl planladığımızı ve konuşmanın uygun bölümlerinde kullanılan geçiş ve bağlantı ifadelerini öğreniyoruz.
Mutlaka bil
- Ben dilini kullanan kişi kendi duygusunu anlatır, sen dilini kullanan kişi karşısındakini suçlar. s. 45
- Hazırlıklı bir konuşma; etkisi, amacı, bölümleri ve bölümlere ayrılan zaman belirlenerek planlanır. s. 42
- Geçiş ve bağlantı ifadelerinin üç işlevi vardır: destekleme-açıklama, farklı düşünceye yönlendirme, özetleme-sonlandırma. s. 63
Ben dili ve sen dili
Konuşmayı ve yazıyı planlamak
- Hazırlıklı konuşmanın planı, dinleyicide bırakılmak istenen etkinin ve konuşmanın amacının belirlenmesiyle başlar. s. 42
- Konunun özünü taşıyan sözcükler giriş, gelişme ve sonuç bölümlerine dağıtılır ve her bölüme yaklaşık bir zaman ayrılır. s. 42
- Yazmaya başlamadan önce konu, yazının kimler için yazıldığı ve nerede paylaşılacağı belirlenir. s. 46
Geçiş ve bağlantı ifadeleri
- Destekleyici ve açıklayıcı ifadeler söylenene yeni bir bilgi ekler ya da onu açar: hatta, başka bir deyişle, üstelik, yani, açıkçası, mesela, özellikle vb. s. 63
- Dinleyiciyi farklı bir düşünceye yönlendiren ifadeler karşıtlık kurar: ne var ki, fakat, hâlbuki, yalnız, oysaki, ancak vb. s. 63
- Özetleyici ve sonlandırıcı ifadeler konuşmayı toparlar: sonuçta, sonuç olarak, böylelikle, kısacası, böylece, özetle vb. s. 63
Formüller ve kurallar
- Ben dili, kişinin karşılaştığı durum karşısında hissettiği duygu ve düşüncelerini karşısındakine ifade etmesidir. Sen dili ise hissedilen duyguların karşıdaki kişiye suçlayıcı bir biçimde aktarılmasıdır. s. 45
- Hazırlıklı konuşma planının adımları: (1) konuşma bittiğinde dinleyicide bırakılacak etkiyi seçmek, (2) "Bu konuşma niçin yapılacak?" sorusunu yanıtlayarak amacı belirlemek, (3) konunun özünü taşıyan kelimeleri belirleyip giriş, gelişme ve sonuç bölümlerine dağıtmak ve her bölüme yaklaşık bir zaman ayırmak, (4) plandan hareketle deftere bir ilk metin yazmak, (5) dinleyicilerin sorabileceği soruları önceden düşünüp bu soruların konuşmanın kapsamında olup olmadığını değerlendirmek. s. 42
- Bir sorunu konu alan konuşmanın adımları: önce sorunun ne olduğunu söylemek, sorunu gereksiz ayrıntılardan kaçınarak özetlemek, soruna alternatif çözümler üretmek, en uygun çözümü belirleyip bu çözümün doğurabileceği sonuçlar bakımından değerlendirmek. s. 41
- "-mak için, -maya, diye, -mak üzere, -ma amacıyla" gibi ifadelerle kurulan cümleler ortak bir amacı gerçekleştirmeye yöneliktir; bu cümleler eylemin niçin yapıldığını belirtir. s. 43
- Geçiş ve bağlantı ifadeleri üç işlevde kullanılır: konuşmaya destekleyici veya açıklayıcı anlam katmak için (hatta, başka bir deyişle, üstelik, yani, açıkçası, mesela, özellikle vb.); dinleyiciyi farklı düşüncelere yönlendirmek için (ne var ki, fakat, hâlbuki, yalnız, oysaki, ancak vb.); konuşmayı özetlemek veya sonlandırmak için (sonuçta, sonuç olarak, böylelikle, kısacası, böylece, özetle vb.). s. 63
- Masalda anlatılanlar hayal ürünüdür: olayın geçtiği yer ve zaman belli değildir, olay ve kahramanlar olağanüstü özellikler taşır. Bilgilendirici bir içerikte ise amaç bilgi vermektir; gerçek kişi ve olaylara yer verilir, bilgiler kişisel yorum katılmadan aktarılır. s. 40
- Bireysel farklılıklar insanları özel ve eşsiz kılar; farklı düşünmek birlikte yaşamaya ve arkadaşlık kurmaya engel değildir. Bir iletişim sorunu, karşımızdakinin duygu ve düşüncelerine değer vererek çözülür; hoşumuza gitmeyeni değiştirmeye çalışmak yerine kendi bakışımızı gözden geçirmek daha çözüm odaklıdır. s. 38
- Hazırlıklı bir konuşmaya hazırlanan kişi konusunu önceden araştırır ve gerekli gördüğü noktaları not alır; ulaştığı kaynaklar yeterli bilgi vermiyorsa araştırmasına yeni kaynaklar ekler. s. 47
- Konuşmada ve yazıda iki yargı arasındaki ilişki, araya giren bağlayıcı sözle kurulur: bir yargı ötekinin beklenen sonucu değilse araya karşıtlık bildiren bir söz, sanılanın gerçekte başka olduğu söylenecekse düzeltme bildiren bir söz, bir uyarıya uyulmazsa ortaya çıkacak sonuç söylenecekse onu bildiren bir söz girer. Bağlayıcı yanlış seçilirse iki yargı birbirine bağlanamaz. s. 55
- Yazma süreci planlanırken yazının konusu, kimler için yazılacağı ve nerede paylaşılacağı belirlenir; yazıya uygun bir giriş cümlesiyle başlanır, bölümler arasındaki bağlantılar kurulur ve yazı uygun ifadelerle sonlandırılır. s. 46
- İyi bir dinleyici dikkatini konuşmacıya ve anlatılanlara verir, önemli bulduğu noktaları not eder, sorusunu konuşmayı bölmeyecek bir ana kadar saklar ve çevresindekileri rahatsız edecek davranışlardan uzak durur. s. 61
- Ben diliKişinin karşılaştığı durum karşısında hissettiği duygu ve düşünceleri karşısındakine ifade etmesi.s. 45
- Sen diliHissedilen duyguların karşıdaki kişiye suçlayıcı bir biçimde aktarılması.s. 45
- Hazırlıklı konuşma planıKonuşmanın etkisi, amacı, bölümleri ve her bölüme ayrılan zaman önceden kararlaştırılarak yapılan hazırlık.s. 42
- Geçiş ve bağlantı ifadeleriKonuşmanın uygun bölümlerinde kullanılan; söyleneni destekleyen, dinleyiciyi karşıt bir düşünceye yönelten ya da konuşmayı sonlandıran sözler.s. 63
- Amaç bildiren söz varlığıBir eylemin niçin yapıldığını belirten "-mak için, -maya, diye, -mak üzere, -ma amacıyla" gibi ifadeler.s. 43
- Hedef kitleBir yazının ya da konuşmanın kimler için hazırlandığı.s. 46
- İyi dinleyiciDikkatini dinlediğine veren, dinlediğiyle ilgili not alan ve çevresini rahatsız etmeyen dinleyici.s. 61
- sinsiKötülüğünü belli etmeden, gizli ve kurnazca davranan.s. 37
- yapbozParçalara ayrılmış bir resmi, parçaları uygun biçimde yan yana getirerek yeniden oluşturmaya dayanan oyun.s. 37
- bilgelikYaşam deneyimiyle kazanılan derin bilgi ve sağduyu.s. 37
- benekBir yüzey üzerindeki küçük renkli leke.s. 37
- orta yolu bulmakİki tarafın da kabul edebileceği bir çözümde uzlaşmak.s. 37
Tarih, kişi ve yerler
20 soru
Bu konunun 46 sorusundan her seferinde karışık 20 tanesi gelir. Her cevaptan sonra doğrusunu ve nedenini görürsünüz.
Bu özetler MEB ders kitaplarından eğitim amaçlı hazırlanmıştır. Asıl kaynak MEB'in resmî ders kitabıdır. Resmî ders kitapları (MEB)