← Türkçe 2. Kitap (2. dönem)
Çıkarım, Söz Varlığı ve Ses Olaylarında Yazım
Bu konuda bir metinde doğrudan söylenmeyen bilgilere ipuçlarıyla ulaşmayı, kelimeler ile kalıp ifadeler arasındaki anlam ilişkilerini ve ses olayına uğrayan sözcüklerin doğru yazılışını öğreniyoruz.
Mutlaka bil
- Çıkarım yapmak, metinde yazanı yinelemek değildir; metinde hiç geçmeyen bir bilgiye ulaşmaktır. s. 12
- Kalıp ifadeler iletişimde hazır olarak kullanılan sözlerdir; bir metnin söz varlığı eş, zıt ve yakın anlamlı kelimelerle birlikte düşünülür. s. 17
- Ses olayına uğrayan sözcükler söyleyişe göre değil, yazım kurallarına göre yazılır. s. 20
Metinde doğrudan söylenmeyeni bulmak
- Bir metni okuduktan, dinledikten veya izledikten sonra, metnin verdiği işaretleri daha önce bildiklerimizle birleştirerek doğrudan söylenmeyen bilgilere ulaşırız. s. 12
- Okumaya başlamadan önce metne göz atmak, okuma amacını belirlemek ve okurken önemli bulunan yerlerin altını çizmek anlamayı kolaylaştırır. s. 12
Söz varlığı: kelimeler, kalıp ifadeler, söz sanatı
- Bir kelimenin anlam alanını eş anlamlı, zıt anlamlı ve yakın anlamlı kelimelerle ya da deyimlerle genişletebiliriz. s. 15
- Bir varlığı, olayı veya durumu olduğundan daha büyük ya da daha küçük göstermeye abartma denir. s. 16
- Günlük iletişimde hazır biçimde, olduğu gibi söylenen sözlere kalıp ifade denir; geçiş ve bağlantı ifadeleri ise cümleleri birbirine bağlar. s. 17
Ses olayları, çoklu ortam ögeleri ve yazı
- Sert ünsüzle biten bir sözcüğe "c, d, g" ile başlayan bir ek geldiğinde ekin başındaki ünsüz sertleşir. s. 20
- Çoklu ortam ögeleri bir metinde eş anlam oluşturma, anlamı destekleme ya da tek başına anlam oluşturma işlevlerinden birini üstlenir. s. 20
- Bir yazı tamamlanmadan önce içerik, noktalama ve yazım bakımından gözden geçirilir. s. 21
Formüller ve kurallar
- Metin özgün yazımıyla verilmiştir; bugünkü yazım kurallarına uymayan ifadelerin doğru biçimleri ayrıca gösterilmiştir. Bu ifadeler arasında "kâğıdının" ve "âdettendir" de vardır. s. 14
- Bir hikâye serim, düğüm ve çözüm bölümlerinden oluşur. s. 15
- Bir görsel, metinden bağımsız olarak tek başına anlam oluşturabilir ya da metinde anlatılanı destekleyebilir. s. 16
- Bir konuşma, dinleyiciye seslenen bir giriş ve selamlama ile başlar; sonunda bir sonlandırma ifadesiyle bitirilir. s. 19
- Çoklu ortam ögeleri şunlardır: fotoğraf, resim, tablo, grafik, harita, ses kaydı, müzik, video. Bu ögelerin işlevi eş anlam oluşturma, anlamı destekleme veya tek başına anlam oluşturmadır ve seçilen ögeler birbiriyle uyumlu bir bütün oluşturmalıdır. s. 20
- Sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten bir sözcüğe "c, d, g" ile başlayan bir ek geldiğinde ekin başındaki ünsüz sertleşerek "ç, t, k" olur. s. 20
- Sonu "p, ç, t, k" ile biten çok heceli sözcükler ünlüyle başlayan bir ek aldığında bu sert ünsüzler çoğunlukla "b, c, d, g" olur. s. 20
- Sonu geniş ünlüyle (a, e) biten bir fiile "-yor" eki geldiğinde bu ünlü daralır ve "ı, i, u, ü" olarak yazılır. s. 20
- Bir yazı; öyküleyici ya da bilgilendirici (sıralı/kronolojik, açıklayıcı) bir metin yapısıyla kurulabilir. s. 21
- Çıkarım yapmaBir metni okuduktan, dinledikten veya izledikten sonra metindeki ipuçlarını ve ön bilgileri kullanarak doğrudan ifade edilmeyen bilgileri belirleme.s. 12
- Eş anlamlı kelimelerYazılışları ayrı olduğu hâlde aynı anlamı taşıyan ve çoğu yerde birbirinin yerine kullanılabilen kelimeler.s. 15
- Zıt anlamlı kelimelerAnlamca birbirinin karşıtı olan kelimeler.s. 15
- AbartmaBir varlığı, olayı veya durumu olduğundan daha büyük ya da daha küçük gösterme.s. 16
- Kalıp ifadeGünlük iletişimde belirli durumlar için hazır biçimde söylenen söz.s. 17
- Çoklu ortam ögeleriBir metne eşlik eden fotoğraf, resim, tablo, grafik, harita, ses kaydı, müzik ve video gibi ögeler.s. 20
- Metin yapısıBir yazının kuruluş biçimi: öyküleyici ya da bilgilendirici (sıralı/kronolojik, açıklayıcı).s. 21
- teselliÜzüntüsü olan birini avutma, ona güç verme.s. 12
- ele vermekGizli kalması istenen bir durumu istemeden açığa çıkarmak.s. 12
- yolcu etmekGiden birini kapıya ya da yola kadar eşlik ederek uğurlamak.s. 14
- ahaliBir yerde oturanların tümü, oradaki topluluk.s. 14
- sır paylaşmakKimseye söylenmemesi gereken bir bilgiyi güvendiği kişiye açmak.s. 18
Tarih, kişi ve yerler
20 soru
Bu konunun 46 sorusundan her seferinde karışık 20 tanesi gelir. Her cevaptan sonra doğrusunu ve nedenini görürsünüz.
Bu özetler MEB ders kitaplarından eğitim amaçlı hazırlanmıştır. Asıl kaynak MEB'in resmî ders kitabıdır. Resmî ders kitapları (MEB)