Hikâye Unsurları, Özne-Yüklem Uyumu ve Anlatım Unsurları

Kitapta s. 94-111 · 50 soru

Bu konuda bir hikâyeyi oluşturan unsurları, özne ile yüklemin kişi yönünden uyumunu ve bir yazının anlatımını güçlendiren unsurları öğreniyoruz.

Mutlaka bil

Bir hikâyenin dört unsuru vardır: şahıs ve varlık kadrosu, mekân, zaman, olay örgüsü. s. 97
Türkçede yüklem, daima öznesine ait kişi ekini alır; “Kardeşim ve ben gittik.” doğrudur, “Kardeşim ve ben gittim.” yanlıştır. s. 103
Benzetme, kişileştirme, abartma, karşılaştırma, konuşturma, mecaz, deyim ve atasözü bir yazının anlatım gücünü artırır. s. 102

Bir hikâye şahıs ve varlık kadrosu, mekân, zaman ve olay örgüsü unsurlarından oluşur. s. 97
Unsurlar birbirinden bağımsız değildir: biri değişince ötekiler de değişmek zorunda kalır. s. 97
Bir metnin hikâye unsurları, metinde kimlerin yer aldığı, olayın nerede ve ne zaman geçtiği ve neler olduğu sorularıyla bulunur. s. 110

Yüklem, işi yapan ya da yargıyı üstlenen özneye ait kişi ekini alır. s. 103
Özne birden çok kişiden oluşuyorsa, içinde “ben” varsa yüklem birinci çoğul, “ben” yoksa ama “sen” varsa ikinci çoğul kişi ekini alır. s. 103

Karşılaştırma, benzetme, kişileştirme, konuşturma, abartma, atasözü, deyim ve mecaz anlatıma güç katar. s. 102
Bu unsurlar, doğrudan söylenmeyen örtük iletileri desteklemek için kullanılır. s. 102
Bir yazıya başlarken, yazıyı sürdürürken ve sonlandırırken okura uygun selam ve hitap ifadeleri seçilir. s. 102

“Türkçede özne ve yüklemin kişi yönünden uyumlu olması gerekir. Yüklem daima özneye ait kişi eklerini almalıdır.” s. 103
Hikâye unsurları dörttür: şahıs ve varlık kadrosu, mekân, zaman, olay örgüsü. s. 97
Anlatımı güçlendiren unsurlar: karşılaştırma, benzetme, kişileştirme, konuşturma, abartma, atasözü, deyim, mecaz. s. 102
Okuma metinlerinde geçip günümüz yazım kurallarına uymayan sözcüklerin doğru biçimleri “Doğrusunu Bilelim” bölümünde verilir; bu bölümde düzeltme işaretiyle yazılması gereken sözcükler de yer alır. s. 95
Ön bilgileri harekete geçirme ve kullanma stratejisi: metni okumadan önce konusu, türü veya yazarıyla ilgili bildiklerinin yanında daha önce okuduğun, dinlediğin ya da izlediğin kaynaklardan edindiğin bilgileri hatırlayıp okuma sırasında bunları kullanarak metni daha iyi anlama sürecidir. s. 94
Bir değerlendirme yazısı yazılırken önce konu tartışılır, görüşler güvenilir kaynaklardan toplanan bilgilerle desteklenir ve yazıda uygun geçiş ve bağlantı ifadeleri kullanılır. s. 107

Kaynaklar: kitaptaki bağlantılar ve net olmayan yerler

[kitapta net değil - s. 110] Hikâye unsurları s. 97’de “mekân” ve “olay örgüsü” adlarıyla verilirken s. 110’daki formda aynı unsurlar “Yer” ve “Olay” başlıklarıyla istenir; adlandırmaların aynı unsurları karşıladığı söylenmez. s. 110

Bu özetler MEB ders kitaplarından eğitim amaçlı hazırlanmıştır. Asıl kaynak MEB'in resmî ders kitabıdır. Resmî ders kitapları (MEB)