← Türkçe 1. Kitap (1. dönem)

Tahmin Ederek Okuma, Sözlük Anlamı ve Virgül

Kitapta s. 10-23 · 50 soru

Bu konuda okurken ipuçlarından yararlanarak tahminde bulunmayı, bir sözcüğün ve deyimin sözlükteki anlamını bulmayı ve virgülün cümledeki işlevlerini öğreniyoruz.

Mutlaka bil

  • Tahmin, metindeki ipuçlarına dayanır; okuma bittikten sonra tahminlerin tutup tutmadığı denetlenir. s. 12
  • Anlamı bilinmeyen sözcüğün anlamı önce tahmin edilir, sonra sözlükten doğrulanır. s. 17
  • Virgül cümlede tek bir işte kullanılmaz: özneden sonra konarak yanlış okumayı önler, eş görevli ögeleri ve sıralı cümleleri birbirinden ayırır, onay bildiren sözcüklerden sonra gelir. s. 22

Tahmin ederek ve akıcı okuma

  • Tahmin etme stratejisi, okumanın devamında nelerin olacağını ya da hangi bilgilerin verileceğini çeşitli ipuçlarından yararlanarak kestirmektir. s. 12
  • Okuma sırasında yapılan tahminlerin tutup tutmadığı, metin okunup bittikten sonra gözden geçirilir. s. 16
  • Sessiz okumada dik ve rahat oturulur, göz ile sayfa arası doğru ayarlanır, mırıldanmadan ve fısıldamadan okunur. s. 15

Sözcüğün anlamı ve söz varlığı

  • Anlamı bilinmeyen bir sözcüğün anlamı önce tahmin edilir, sonra Türk Dil Kurumu'nun Güncel Türkçe Sözlük'ünden doğrulanır. s. 17
  • İsim ve fiil birer kelime türüdür; deyim ve ikileme ise birer kelime grubudur. s. 23
  • Bir fiile ek getirilerek yeni bir ad türetilebilir. s. 13

Virgülün işlevleri

  • Virgül, özne durumundaki sözcükten sonra konarak o sözcüğün kendisinden sonraki söz öbeğiyle birlikte okunmasını önler. s. 22
  • Virgül, art arda sıralanan eş görevli ögeleri ve birbiri ardına gelen cümleleri ayırır; onay bildiren “evet”, “peki” gibi sözcüklerden sonra da konur. s. 22

Formüller ve kurallar

  • Tahmin etme stratejisi: metnin ilerleyen bölümlerinde nelerin olacağı ya da hangi bilgilerin verileceği, çeşitli ipuçlarından yararlanılarak önceden kestirilir. s. 12
  • Yapılan tahminler, metin okunduktan sonra tutup tutmadığı bakımından denetlenir. s. 16
  • Sessiz okumanın ölçütleri: göz ile sayfa arası doğru ayarlanır, dik ve rahat oturulur, mırıldanmadan ve fısıldamadan okunur, metnin devamında olabilecekler için tahminde bulunulur. s. 15
  • Akıcı okumayı destekleyen göz alıştırmaları baş hareketsiz tutularak yapılır ve düzenli olarak yinelenir; bu alıştırmalar yalnızca dijital ortamda değil, günlük yaşamın içinde de uygulanabilir. s. 16
  • İzlenecek bir içeriğin konusu, tanıtım görselleri ve içeriğin başlığı yardımıyla önceden tahmin edilir; sonra tahminin doğruluğu değerlendirilir. s. 19
  • Anlamı bilinmeyen sözcük ve söz öbeklerinin anlamı önce tahmin edilir, sonra Türk Dil Kurumu'nun Güncel Türkçe Sözlük'ünden ya da bir büyükten yardım alınarak doğrulanır. s. 17
  • Virgülün bir işlevi, özne durumundaki sözcükten sonra konup o sözcüğün kendisinden sonraki söz öbeğiyle birlikte okunmasını önlemektir: «O, Türkçenin zenginliklerini bilen biriydi.» ve «Bu, benim gibi yazarlar için hiç kolay olmaz.» cümlelerindeki virgüller bu işlevdedir. s. 22
  • Virgül, aynı görevde art arda sıralanan ögeleri ve birbiri ardına gelen cümleleri birbirinden ayırır: «Umduk, bekledik, düşündük.» ve «Her gün sabah erken kalkar, kahvaltısını yapardı.» cümlelerindeki virgüller bu işlevdedir. s. 22
  • Virgül, onay bildiren «evet» ve «peki» gibi sözcüklerden sonra konur: «Evet, dersler başlıyor.» ve «Peki, siz bu durum için ne düşünürsünüz?» cümlelerinde olduğu gibi. s. 22
  • "âdet" düzeltme işaretiyle yazıldığında görenek, yani bir toplumda sürüp gelen alışkanlık anlamındadır; "adet" düzeltme işareti olmadan yazıldığında sayı, tane anlamına gelir. s. 14
  • "İslamiyet" sözcüğü düzeltme işareti kullanılmadan yazılır. s. 14
  • Tekerlemeler yüksek ve net bir sesle söylenir; önce hız değil doğruluk gözetilir, soluk alınacak yerler önceden belirlenir ve tekrar ederek hatalar azaltılır. s. 21
  • Nefes ve diyafram çalışmaları rahat ve dik oturularak yapılır; bir şey yiyip içerken uygulanmaz, hâlsizlik ya da baş dönmesi olursa öğretmen bilgilendirilir. s. 20
  • Bir paragraf yazmaya hazırlanırken önce konu, sonra hedef kitle, sonra da yazma ortamı belirlenir; yazıda uygun başlatma, sürdürme ve sonlandırma ifadeleri kullanılır. s. 22
  • İsim ve fiil kelime türleridir; deyim ve ikileme kelime gruplarıdır. s. 23
  • Bir fiile ek getirilerek yeni bir ad türetilebilir. s. 13
Kaynaklar: kitaptaki bağlantılar ve net olmayan yerler

Kitapta net olmayan yerler

  • [kitapta net değil - s. 22] Sayfa, virgülün işlevlerini altı örnek cümle üzerinden gösterir ve bu cümleleri gruplandırmanızı ister; ancak işlevlerin adını hiçbir yerde yazmaz. Hangi virgülün hangi işlevde kullanıldığını örneklerden kendiniz çıkarmanız beklenir. s. 22

Bu özetler MEB ders kitaplarından eğitim amaçlı hazırlanmıştır. Asıl kaynak MEB'in resmî ders kitabıdır. Resmî ders kitapları (MEB)