Araştırma Sorusu Oluşturma ve Planlama

Kitapta s. 166-177 · 50 soru

Bu konuda hangi soruların kategorik, hangilerinin nicel (kesikli) veri getirdiğini, iyi bir araştırma sorusunun taşıması gereken ölçütleri, araştırmanın nasıl planlandığını ve amaca uygun anket sorularının nasıl hazırlandığını öğreniyoruz.

Mutlaka bil

Sayılamayan niteliksel değerler kategorik veri, her biri sayılabilen kendine ait bir değeri olanlar ise nicel (kesikli) veri verir. s. 166
Bir araştırma sorusu dört ölçütü birden sağlamalıdır: amacın net olması, değişkenlerin belirlenebilir olması, veri toplanarak cevaplanabilir olması ve verinin değişebilirliği. s. 170
Anket soruları araştırma sorusunun amacına uygun, açık ve katılımcının profiline uygun olmalıdır; veri toplarken katılımcının kişisel bilgileri korunur. s. 175

Kategorik mi, nicel (kesikli) mi?

Niteliksel değerlerle anlatılan veriler kategorik veridir; göz rengi ve cinsiyet böyledir. s. 166
Her verinin sayılabilen kendine ait bir değeri varsa o veriler nicel (kesikli) sayılır. s. 166
Bir soru birden fazla veri grubunu karşılaştırmayı istiyorsa karşılaştırma gerektiren sorudur. s. 169

Araştırma sorusunun ölçütleri

Amaç net olmalı, değişkenler belirlenebilmeli, soru veri toplanarak cevaplanabilmelidir. s. 170
Elde edilecek veriler ortama, müdahaleye veya ölçüme göre değişebilmelidir. s. 170

Planlama ve anket soruları

Planda amaç, soru, verilerin kimlerden ve nereden toplanacağı, araçlar ve süre belirlenir. s. 173
Veriye yakın çevreden ya da resmî kaynakların hazır verilerinden ulaşılabilir. s. 174
Anket soruları anlaşılır olmalı, amaca uymalı ve katılımcının profiline göre yazılmalıdır. s. 175

Formüller ve kurallar

Veri türleri: niteliksel değerlerle ifade edilen veriler kategorik veridir (göz rengi, saç rengi, cinsiyet). Her bir verinin sayılabilen kendine özgü bir değeri varsa bu veriler nicel (kesikli) veridir (nüfus, okunan kitap sayısı, öğrenci sayısı). s. 166
Mahremiyet: bireylerin hangi yaşta olursa olsun kişisel bilgilerinin, duygu ve düşüncelerinin ya da özel hayatlarının gizliliğini koruma hakkı. Yaşlı haklarından sayılanlar: sağlıklı bir yaşam sürdürme, sosyal hayata katılım, ekonomik güvencelerden yararlanma ve kişisel mahremiyet. s. 166
TÜİK verilerine göre 65 ve daha yukarı yaştaki nüfus 2018'de 7 186 204 kişi, 2023'te 8 722 806 kişidir; son beş yıldaki artış %21,4'tür. s. 166
Karşılaştırma gerektiren araştırma sorusu: bir araştırmada oluşturulan soru birden fazla veri grubunu karşılaştırmayı gerektiriyorsa bu soru, iki veya daha fazla veri grubunun karşılaştırılmasını gerektiren araştırma sorusu olarak ifade edilir. s. 169
Araştırma sorusunun sağlaması gereken dört ölçüt, kitabın şemasındaki sırayla: amacın net olması; değişkenlerin belirlenebilir olması; veri toplanarak cevaplanabilir olması; verinin değişebilirliği (doğal ortamdan, müdahaleden veya ölçümden kaynaklı). s. 170
Bir araştırma sorusu ölçütlere göre şöyle incelenir: önce araştırmanın amacı yazılır, sonra verinin nasıl toplanabileceği, sonra değişkenlerin belirlenebilir olup olmadığı, en sonda verilerin toplandığı güne göre farklılık gösterip göstermediği değerlendirilir; dördü de sağlanıyorsa soru ölçütleri sağlıyor sayılır. s. 170
Akran değerlendirme ölçeği: dört ölçütün her biri 25 puandır ve sağlanmıyorsa 0 verilir; toplam 100 puan üzerinden değerlendirme yapılır. s. 171
Planlama adımları sırasıyla: araştırmanın amacı; amaca uygun araştırma sorusu; verilerin nereden toplanacağı ve hedef kitle; kullanılacak veri toplama araçları; veri toplama sürecine ayrılacak zaman; verileri kaydetmek ve görselleştirmek için seçilecek araçlar (dijital araç gereçler, not defteri vb.). s. 173
İstatistiksel araştırma sürecinde, araştırma sorusuna uygun verilerin nasıl toplanacağına ve analize nasıl hazırlanacağına dair bir plan hazırlanır; plan uygulanırken çeşitli dijital araçlar kullanılabilir, böylece veri toplama ve sonuçların değerlendirilmesi daha hızlı ve sistematik olur. s. 174
Veriye ulaşmanın iki yolu: birincisi verileri yakın çevreden, yani arkadaş, aile bireyleri veya komşulardan elde etmek; ikincisi hazır bir veriye medya veya resmî kanallardan ulaşmaktır. Millî Eğitim Bakanlığı veya Türkiye İstatistik Kurumu gibi resmî kaynaklardan daha sistematik ve güvenilir bilgiye erişilebilir. s. 174
Genç nüfus: 15-24 yaş grubundaki kişiler bu adla anılır. s. 174
Anket sorularının taşıması gereken özellikler: açık ve anlaşılır olmaları (katılımcı soruyu kolayca anlasın ve uygun yanıt versin); amaca uygun belirlenmeleri (araştırmanın geçerliliğini artırır); katılımcıların profiline göre şekillendirilmeleri (yaş, cinsiyet, eğitim durumu gibi bilgiler dikkate alınır); beklenen bulgularla örtüşmeleri. s. 175
Anket formunda katılımcıdan istenen kimlik bilgileri: ad ve soyad, yaş, cinsiyet, meslek. Veri toplanan bireylerin kişisel bilgilerinin gizliliğine ve mahremiyetine dikkat edilmesi gerekir. s. 176
Bu konuda hesaplanacak bir formül yoktur; veri türleri, ölçütler, planlama ve anket hazırlama sözel kurallarla verilir. Sayı olarak geçen değerler yalnızca nüfus sayıları, akran değerlendirme puanları ve genç nüfusun yaş aralığıdır. s. 170

Kaynaklar: kitaptaki bağlantılar ve net olmayan yerler

Kitapta net olmayan yerler

[kitapta net değil - s. 166] Etkinlik 1'in a, b, c ve ç şıklarının cevapları kitapta yazılı değildir; hangi sorunun kategorik veriye yönelik olduğu ve kategorik veriye dayalı araştırma sorusunun sınırlılıklarının neler olduğu öğrenciye bırakılmıştır. s. 166
[kitapta net değil - s. 167] Etkinlik 2'deki dokuz araştırma sorusunun başındaki parantezler boştur; hangisinin nicel (kesikli), hangisinin kategorik olduğu kitapta cevaplanmamıştır. Özellikle f şıkkı (bir ilde görülen yağış çeşitleri) ile ğ şıkkı (bir şirketteki çalışanların kaç farklı dil bildiği) hangi türe girdiği bakımından tartışmaya açık kalmıştır. s. 167
[kitapta net değil - s. 168] Etkinlik 3'ün a, b, c ve ç şıklarının cevapları kitapta yoktur; iki sorunun benzer ve farklı yönlerinin neler olduğu yazılmamıştır. s. 168
[kitapta net değil - s. 169] Etkinlik 4'teki sekiz sorunun hangilerinin karşılaştırma gerektirdiği işaretlenmemiştir; özellikle ç şıkkı (bir şirketin yıllara göre aldığı ve sattığı ürün sayısı) birden fazla karşılaştırma içerdiği hâlde kitapta çözümlenmemiştir. s. 169
[kitapta net değil - s. 170] Etkinlik 5'in a, b, c ve ç şıklarındaki soruların ölçütleri sağlayıp sağlamadığı kitapta açıklanmamıştır; yalnızca bir iş yeri örneği çözümlenmiştir. s. 170
[kitapta net değil - s. 170] Verinin değişebilirliği ölçütünde geçen doğal ortamdan, müdahaleden veya ölçümden kaynaklı değişimin her birinin ne anlama geldiği örneklenmemiştir. s. 170
[kitapta net değil - s. 171] Akran değerlendirme formunun tablosu tamamen boştur; değerlendirilen araştırma sorusunun ne olduğu ve hangi ölçüte kaç puan verildiği kitapta yazılı değildir. s. 171
[kitapta net değil - s. 172] Sayfanın başlığı ARAŞTIRMA SORULARININ SAĞLAMASI GEREKEN ÖLÇÜTLER biçiminde yazılmış, aynı bölümün s. 170 ve s. 171'deki başlığı ise ARAŞTIRMA SORULARINDA SAĞLANMASI GEREKEN ÖLÇÜTLER biçimindedir; iki başlık birbirini tutmuyor. s. 172
[kitapta net değil - s. 172] Etkinlik 7 ve Etkinlik 8'de öğrenciden istenen araştırma sorularının örnekleri verilmemiştir; plastik kullanımıyla ilgili hangi soruların uygun olacağı yazılmamıştır. s. 172
[kitapta net değil - s. 173] Planlamayla ilgili altı sorunun (amaç, araştırma sorusu, hedef kitle, veri toplama aracı, süre, kaydetme aracı) cevapları boştur; doldurulmuş örnek bir plan kitapta yoktur. s. 173
[kitapta net değil - s. 174] Genç nüfusla ilgili etkinliğin a, b ve c şıklarında verilerin nerelerden toplanacağı ve hedef kitlenin kim olacağı cevaplanmamıştır; genç nüfus için bir sayı da verilmemiştir. s. 174
[kitapta net değil - s. 175] Anket formunun üstündeki araştırma sorusu alanı boş bırakılmıştır; formdaki yedi soruya uyan araştırma sorusunun ne olduğu yazmaz. s. 175
[kitapta net değil - s. 175] Anket sorularının beklenen bulgularla örtüşmesi ölçütü tek cümleyle geçilmiş, ne anlama geldiği örneklenmemiştir. s. 175
[kitapta net değil - s. 176] E-Devlet etkinliğinin b şıkkında istenen anket sorularının örnekleri verilmemiştir; farkındalık düzeyini ölçecek soruların nasıl yazılacağı gösterilmemiştir. s. 176
[kitapta net değil - s. 177] Son etkinlikteki anket formu tamamen boştur; ne araştırma sorusu ne de bir anket sorusu örneği yazılıdır. Sayfada kullanılabilecek hiçbir veri yoktur. s. 177

Bu özetler MEB ders kitaplarından eğitim amaçlı hazırlanmıştır. Asıl kaynak MEB'in resmî ders kitabıdır. Resmî ders kitapları (MEB)