Ağ ve SOC Akademisi

Aşama 0: Ağdan önce · Ders 0.4

Çalışma yöntemi ve ilk araçlar: yol, laboratuvar, tekrar

Bu dersten sonra yolun dört sınavını tanır, kalıcı öğrenmek için haftanızı planlar ve kendi bilgisayarınızda altı temel ağ komutunu çalıştırıp çıktısını satır satır okuyabilirsiniz.

  • 75 dk
  • 30 soru
  • 7 antrenman

Bu yola sıfırdan çıkıyorsunuz ve hedefiniz bir güvenlik operasyon merkezinde (SOC) analist olmak. Önünüzde dört sınav, yüzlerce kavram ve bolca komut var. Bu derste konu anlatmaktan çok nasıl çalışacağınızı konuşuyoruz: hafıza nasıl çalışır, bir dersin dört parçası nasıl kullanılır, laboratuvarda neye bakılır. Sonra kendi bilgisayarınızda ilk altı ağ komutunu çalıştırıp çıktılarını birlikte okuyoruz. Şimdilik her satırı tam anlamanız gerekmiyor; amaç araçlarla tanışmak ve sonraki derslerde anlatılanları kendi ekranınızda görebilmek.

SOC analisti ne yapar ve neden önce ağ

Güvenlik operasyon merkezi (Security Operations Center, SOC), bir kurumun ağını ve sistemlerini izleyen ekiptir. Sunuculardan, güvenlik duvarlarından (firewall) ve bilgisayarlardan gelen kayıtlar (log) tek bir yerde toplanır; bu işi yapan yazılıma SIEM (Security Information and Event Management) denir. SIEM şüpheli bir şey gördüğünde bir uyarı (alert) üretir ve analist o uyarıya bakar.

İş çoğu yerde üç kademeye ayrılır; sınırlar kurumdan kuruma değişir:

  • L1 (birinci kademe): Uyarıyı ilk karşılayan kişidir. Uyarının gerçek mi yoksa yanlış alarm (false positive) mı olduğunu ayırır, ilk bilgileri toplar ve gerekirse olayı üst kademeye aktarır.
  • L2 (ikinci kademe): Aktarılan olayı derinlemesine inceler: hangi makineler etkilendi, saldırgan nereden girdi, ne yaptı. Olaya müdahaleyi (incident response) yürütür.
  • L3 (üçüncü kademe): Uyarı beklemeden iz arar; buna tehdit avcılığı (threat hunting) denir. Yeni tespit kuralları yazar, en zor olaylarda ve kötü amaçlı yazılım (malware) incelemesinde uzmanlık sağlar.

İlk işiniz büyük olasılıkla L1 olacak. L1 analistin önüne gelen uyarıların çoğu ağ diliyle yazılmıştır: bir kaynak IP adresi, bir hedef port, bir protokol, bir DNS sorgusu. Bu yüzden yol ağ ile başlar: önce normalin nasıl göründüğünü öğrenirsiniz, sonra anormali tanırsınız.

Yolun dört sınavı

Bu akademi dört sertifika sınavının konularını sırayla izler. İlk ikisi ağ, son ikisi güvenlik üzerinedir.

  • CompTIA Network+ (N10-009): CompTIA adlı kuruluşun, belli bir üreticiye bağlı olmayan ağ sınavı. Ağ kavramları, kurulum, işletim, ağ güvenliği ve sorun giderme alanlarını kapsar.
  • Cisco CCNA (200-301): Cisco'nun sınavı. Ağ temelleri, ağ erişimi, IP bağlantısı, IP hizmetleri, güvenlik temelleri ve otomasyon başlıklarından oluşur. Network+ ile aynı konuların çoğunu işler ama Cisco cihazlarında yapılandırma ve doğrulama da ister.
  • CompTIA Security+ (SY0-701, yerini SY0-801 alıyor): Güvenliğe giriş sınavı. Genel güvenlik kavramları, tehditler ve zafiyetler, güvenlik mimarisi, güvenlik operasyonları ve güvenlik programı yönetimi alanlarını kapsar.
  • CompTIA CySA+ (CS0-004, önceki sürüm CS0-003): Analistin kendi sınavı. Güvenlik operasyonları, zafiyet yönetimi, olay müdahalesi ile raporlama ve iletişim alanlarından oluşur. SOC'ta yapılan işe en yakın olan budur.

Sürümlere dikkat edin: sınavlar birkaç yılda bir yenilenir ve kodları değişir. Bu dersin yazıldığı gün, 15 Kasım 2026'da, CompTIA'nın sayfaları şunu söylüyordu: Security+ için yeni sürüm SY0-801'in 17 Kasım 2026 dolaylarında çıkması bekleniyor ve SY0-701'in İngilizce sınavı 11 Haziran 2027'de kaldırılacak; CySA+ için yeni sürüm CS0-004 23 Haziran 2026'da çıktı ve CS0-003'ün İngilizce sınavı 22 Aralık 2026'da kaldırılacak.

Yola şimdi başlıyorsanız güvenlik sınavlarına büyük olasılıkla yeni sürümlerle, yani SY0-801 ve CS0-004 ile gireceksiniz. Çalışma planı yapmadan önce üreticinin sayfasına gidin ve geçerli sürümün hedef listesini indirin. Temel konular sürümden sürüme büyük ölçüde aynı kalır; burada öğrendikleriniz boşa gitmez.

Her sınavın neleri sorduğunu üretici kendisi yayımlar; bu listeye sınav hedefleri (exam objectives) denir. Cisco konu listesini ücretsiz bir PDF olarak verir. CompTIA her sınavın sayfasında alanları ve ağırlıklarını gösterir, ayrıntılı hedef belgesini de kendi sitesinde yayımlar. Belgeyi yol haritanız yapın: bir madde size yabancı geliyorsa o konuda henüz hazır değilsiniz.

CompTIA sınavlarında iki tür soru vardır: çoktan seçmeli sorular ve uygulamalı sorular (performance-based questions, PBQ). Uygulamalı soruda bir şık işaretlemezsiniz; bir benzetim ortamında bir işi yaparsınız. Cisco'nun öğrenme sitesindeki CCNA sayfası da çoktan seçmeli, sürükle bırak ve uygulamalı sorulardan söz eder. Yani yalnızca ezberle geçilmez; komut yazmış ve çıktı okumuş olmanız gerekir.

Soru sayısı, süre, geçme puanı ve ücret de değişebilir; kaydolmadan önce üreticinin sayfasından kontrol edin. Dersin yazıldığı gün görülen değerler Derinlemesine bölümündeki tablodadır.

Hafıza nasıl çalışır: okumak yetmez

Bir sayfayı ikinci kez okuduğunuzda her şey tanıdık gelir. Bu tanıdıklık duygusu yanıltıcıdır: tanımak ile hatırlamak aynı şey değildir. Sınavda ve işte sizden istenen, bilgiyi önünüzde yokken zihninizden çıkarmaktır.

Bu yüzden en verimli çalışma yollarından biri etkin geri çağırmadır (active recall): sayfayı kapatır, kendinize soru sorar ve cevabı zihninizden çıkarmaya çalışırsınız. Zorlanmanız kötüye işaret değildir; öğrenmeyi sağlayan o çabadır. Yeniden okumak rahattır ama daha az iz bırakır.

İkinci ilke aralıklı tekrardır (spaced repetition): tekrarları aynı güne yığmak yerine günlere yaymak. Aralıklara yayılmış tekrar, aynı gün art arda yapılan tekrardan genellikle daha kalıcı olur. Bunun en bilinen elle uygulaması Leitner kutularıdır: soru kartları kutulara dağıtılır, doğru bilinen kart daha seyrek sorulan bir sonraki kutuya geçer, yanlış bilinen kart ilk kutuya döner. Böylece zamanınız bildiklerinize değil bilmediklerinize gider.

Bu akademide önerilen düzen aynı mantığı izler: yanlış yaptığınız bir soruyu 1, 3, 7 ve 21 gün sonra yeniden çözün. O gün sırası gelen soruların listesine tekrar kuyruğu diyoruz. Her oturuma kuyruğu boşaltarak başlayın; birkaç dakikanızı alır. Bu aralıklar bir kural değil, izlemesi kolay bir başlangıçtır.

Üçüncü ilke karışık çalışmadır (interleaving). Aynı türden yirmi soruyu art arda çözmek yerine farklı konuları karıştırırsanız, her soruda önce bunun hangi konu olduğunu bulmanız gerekir. Sınav da böyledir: sorular konu sırasıyla gelmez.

Son ilke kendi sözlerinizle anlatmaktır. Bir kavramı, konuyu hiç bilmeyen birine anlatır gibi yazın ya da sesli söyleyin. Sözcük bulamadığınız yer, tam olarak anlamadığınız yerdir.

Gerçekçi bir ritim: haftada beş ya da altı gün, günde 45 ila 60 dakika. Aralıklı tekrar ancak sık ve kısa oturumlarla işler; haftada bir gün altı saat çalışmak aynı sonucu vermez.

Bir dersin dört parçası ve yanlış cevabı okumak

Buradaki her ders dört parçadan oluşur ve her parçanın işi farklıdır.

  • Anlatım: Konunun sade açıklaması. Bir kez dikkatle okuyun, sonra sayfayı kapatıp aklınızda kalan üç şeyi yazın.
  • Derinlemesine: Alanlar, varsayılan değerler, istisnalar, tablolar. İlk okumada hepsini ezberlemeye çalışmayın; soruları çözerken geri döneceğiniz başvuru kısmıdır.
  • Antrenman: Yapılacak işler: kendi bilgisayarınızda bir komut, okunacak bir çıktı, sitenin laboratuvarında bir görev. Cevaba bakmadan önce kendi cevabınızı yazın.
  • Test: Soru bankası. Amacı not vermek değil, neyi bilmediğinizi size göstermektir. Yanlışlarınızı hata günlüğüne ve tekrar kuyruğuna alın.

Yanlış cevap bu sistemin en değerli çıktısıdır. Bir soruyu yanlış yaptığınızda açıklamayı okuyup geçmeyin, şu üç soruyu yanıtlayın: Neden o şıkkı seçtim? Doğru şık neden doğru? Benim seçtiğim şık hangi durumda doğru olurdu?

Üçüncü soru önemlidir, çünkü iyi yazılmış bir yanlış şık başka bir durumun doğru cevabıdır. Doğru yaptığınız ama emin olmadığınız soruları da yanlış sayın; şansla tutturulan cevap sınav günü tutmayabilir.

Kendi bilgisayarınızdaki ilk araçlar

İlk laboratuvarınız zaten önünüzde: kendi bilgisayarınız ve ev ağınız. Windows'ta Başlat menüsüne cmd yazıp Komut İstemi'ni (Command Prompt) açın; Linux'ta bir terminal açın. Aşağıdaki komutların hiçbiri bir şeyi değiştirmez, yalnızca gösterir. Şimdilik her aracın hangi soruya cevap verdiğini bilmeniz yeter; alanları Derinlemesine bölümünde tek tek okuyacağız.

Bu araçlar içeriden dışarıya doğru bir sıra izler: önce kendi adresim var mı (ipconfig /all), sonra ağ geçidime (default gateway) ulaşabiliyor muyum (ping), sonra dışarıya giden yol nerede kesiliyor (tracert), en son adlar adrese çevriliyor mu (nslookup). Bir sorunla karşılaşan analist de aynı sırayla düşünür.

Aşağıda en sık kullanacağınız komutun, ping'in başarılı bir çıktısı var. Dört istek gitmiş, dördüne de yanıt gelmiş.

KomutCevap verdiği soru
ipconfig /all (Windows), ip addr (Linux)Bilgisayarımın IP adresi, maskesi, MAC adresi ne? Windows çıktısında ağ geçidi ve DNS sunucusu da görünür.
pingŞu adrese ulaşabiliyor muyum, yanıt ne kadar sürede geliyor?
tracert (Windows), traceroute (Linux)Hedefe giderken paketim hangi yönlendiricilerden (router) geçiyor, yol nerede kesiliyor?
nslookupBu alan adı hangi IP adresine karşılık geliyor, bunu hangi DNS sunucusu söylüyor?
arp -aYerel ağımda hangi IP adresi hangi MAC adresine ait görünüyor?
netstat -anoBilgisayarımda hangi portlar dinliyor, hangi bağlantılar açık, bunların sahibi hangi program?
Ağ geçidine ping (Windows)
C:\> ping 192.168.1.1

Pinging 192.168.1.1 with 32 bytes of data:
Reply from 192.168.1.1: bytes=32 time=2ms TTL=64
Reply from 192.168.1.1: bytes=32 time=1ms TTL=64
Reply from 192.168.1.1: bytes=32 time=3ms TTL=64
Reply from 192.168.1.1: bytes=32 time=1ms TTL=64

Ping statistics for 192.168.1.1:
    Packets: Sent = 4, Received = 4, Lost = 0 (0% loss),
Approximate round trip times in milli-seconds:
    Minimum = 1ms, Maximum = 3ms, Average = 1ms

Dikkat: Bu dersteki örnek çıktılarda yalnızca özel adresler (RFC 1918: 10.0.0.0/8, 172.16.0.0/12, 192.168.0.0/16) ve belgelerde kullanılmak üzere ayrılmış adresler (RFC 5737: 192.0.2.0/24, 198.51.100.0/24, 203.0.113.0/24) kullanılır. Kendi ekranınızda başka adresler göreceksiniz; bu normaldir. Windows'unuz Türkçe ise iletiler de Türkçe çıkar, alanların sırası aynıdır.

Laboratuvar: sitedeki, evdeki ve izin kuralı

Bu sitenin kendi laboratuvarı tarayıcıda çalışır, kurulum istemez. Dört parçası vardır: Cisco IOS komut satırıyla çalışan bir ağ simülatörü, Wireshark benzeri bir paket çözümleyici, bir kayıt (log) ekranı ve uyarıların düştüğü bir SOC laboratuvarı.

Bir laboratuvar oturumu dört adımda geçmelidir:

  • Tahmin et: Komutu yazmadan önce ne olacağını bir cümleyle yazın. Örneğin: ping atınca listede yalnızca ICMP paketleri görürüm.
  • Yap: Komutu elinizle yazın, kopyalayıp yapıştırmayın. Parmaklarınız da öğrenir.
  • Paketleri oku: Paket listesini açın. Kaç paket var, ilki hangi protokol, kimden kime gidiyor?
  • Şaşırtanı yaz: Tahmininizle gördüğünüz arasındaki farkı not edin. Öğrenme tam olarak o farkta olur.

İleride kendi bilgisayarınıza bir ev laboratuvarı kuracaksınız. Bunun için bir sanallaştırma yazılımı (hypervisor) gerekir: bilgisayarınızın içinde sanal makineler (virtual machine) çalıştıran programdır. Oracle'ın VirtualBox'ı ücretsizdir ve başlangıç için yeterlidir. Paketleri yakalayıp incelemek (packet capture) için de Wireshark kullanılır; onu yalnızca kendi sitesi olan wireshark.org adresinden indirin.

Ev laboratuvarının en büyük yararı, içindeki her makinenin size ait olmasıdır: tarama yapabilir, trafik yakalayabilir, bir makineyi bozup yeniden kurabilirsiniz; kimseye zarar gelmez.

Dikkat: Paket yakalama ve tarama yalnızca sahibi olduğunuz ya da sahibinden açık, tercihen yazılı izin aldığınız ağlarda ve makinelerde yapılır. İş yerinizin ağı, okulun ağı, kafenin Wi-Fi'ı, komşunun modemi sizin değildir. Başkasının trafiğini yakalamak onun özel iletişimini görmek, başkasının sistemini taramak kapısını yoklamak demektir. Türkiye dahil pek çok ülkede izinsiz erişim ve izinsiz dinleme suçtur; niyetinizin öğrenmek olması bunu değiştirmez. Bu meslek güven üzerine kuruludur: izinsiz iş yapan birine kimse ağını emanet etmez.

Not defteri ve hata günlüğü

İki ayrı kayıt tutun. Kâğıt defter ya da düz bir metin dosyası olabilir; önemli olan düzenli olmasıdır.

Not defteri kendi sözlerinizle yazdığınız özetlerdir. Dersi kopyalamayın. Her dersin sonunda sayfayı kapatıp şunu yazın: bu ders neyi anlattı, hangi komut neyi gösteriyor, hâlâ anlamadığım ne var. Laboratuvarda sizi şaşırtan şeyleri de buraya yazın.

Hata günlüğü yanlışlarınızın kaydıdır. Her yanlış için tarihi ve dört şeyi yazın: soru neydi, ben ne dedim, doğrusu neydi ve neden yanıldım. Son madde en önemlisidir. Nedenler genelde üç türdür: bilgiyi hiç bilmiyordum, iki kavramı karıştırdım ya da soruyu dikkatsiz okudum. Her birinin çaresi farklıdır.

Haftada bir kez hata günlüğünüzü baştan okuyun. Aynı tür hata üçüncü kez karşınıza çıkıyorsa o konuya geri dönme zamanı gelmiştir.

İleride bir olay incelerken de aynı alışkanlık işinize yarayacak: analist ne gördüğünü, ne yaptığını ve ne zaman yaptığını yazar.

Akılda kalsın

  • Yeniden okumak tanıdıklık duygusu verir; kalıcı öğrenme, bilgiyi sayfa kapalıyken zihinden çıkarmaya çalışmakla (etkin geri çağırma) ve bunu artan aralıklarla yinelemekle (aralıklı tekrar) olur.
  • Sorun giderirken içeriden dışarıya gidilir: ipconfig /all ile kendi adresim ve ağ geçidim, ping ile ulaşılabilirlik, tracert ile yolun kesildiği yer, nslookup ile ad çözümleme.
  • Request timed out yanıt gelmedi demektir ve nedenini söylemez; Destination host unreachable ise birinin size açıkça ulaşılamıyor dediğini gösterir, satırın başındaki adres bunu kimin söylediğidir.
  • Ping yanıtındaki TTL bir süre değil sayaçtır: geçilen her yönlendiricide 1 azalır. Yaygın varsayılan başlangıç değerleriyle (64, 128, 255) karşılaştırılınca karşı taraf ve aradaki uzaklık hakkında tahmin yürütmeye yarar.
  • Paket yakalama ve tarama yalnızca sahibi olduğunuz ya da açık izin aldığınız ağlarda ve makinelerde yapılır; bunun dışındaki her deneme hem etik hem hukuki sorundur.

Terimler

TürkçeEnglishAnlamı
güvenlik operasyon merkeziSecurity Operations Center (SOC)Bir kurumun ağını ve sistemlerini izleyen, uyarıları inceleyen ve olaylara müdahale eden ekip.
yanlış alarmfalse positiveSaldırı gibi görünen ama incelenince zararsız olduğu anlaşılan uyarı.
uygulamalı soruperformance-based question (PBQ)Şık işaretlemek yerine benzetim ortamında bir işin yapılmasını isteyen sınav sorusu.
etkin geri çağırmaactive recallBilgiyi kaynağa bakmadan zihinden çıkarmaya çalışarak öğrenme.
aralıklı tekrarspaced repetitionBir bilgiyi giderek uzayan aralıklarla yeniden hatırlayarak kalıcı kılma yöntemi.
varsayılan ağ geçididefault gatewayBir cihazın kendi alt ağı dışındaki adresler için paketlerini teslim ettiği yönlendirici.
alt ağ maskesisubnet maskBir IP adresinin hangi kısmının ağı, hangi kısmının cihazı gösterdiğini belirleyen değer.
MAC adresiMAC addressAğ kartının yerel ağda kullanılan, on iki onaltılık basamaklı donanım adresi.
yaşam süresiTime To Live (TTL)IP paketindeki, her yönlendiricide 1 azalan ve sıfıra inince paketin atılmasını sağlayan sayaç.
gidiş dönüş süresiround-trip time (RTT)Bir isteğin hedefe gidip yanıtının geri dönmesi için geçen toplam süre.
atlamahopBir paketin hedefe giderken geçtiği her bir yönlendirici.
alan adı sistemiDomain Name System (DNS)Alan adlarını IP adreslerine çeviren dağıtık sistem.
adres çözümleme protokolüAddress Resolution Protocol (ARP)Yerel ağda bir IP adresinin hangi MAC adresine ait olduğunu bulan protokol.
süreç kimliğiprocess ID (PID)İşletim sisteminin çalışan her programa verdiği numara.
sanallaştırma yazılımıhypervisorBir bilgisayarın içinde birbirinden ayrı sanal makineler çalıştıran yazılım.
paket yakalamapacket captureBir ağ arayüzünden geçen trafiği incelemek üzere kaydetme işi.

Kaynaklar ve sınav konuları

  • CompTIA Network+ N10-009, beşinci alan: Ağ sorun giderme (Network troubleshooting). CompTIA'nın sınav sayfasındaki özet maddesi: Tools and protocols (protocol analyzers, command-line tools, cable testers, Wi-Fi analyzers)
  • Cisco CCNA 200-301 v1.1, 1.10: Verify IP parameters for Client OS (Windows, Mac OS, Linux)
  • Cisco CCNA 200-301 v1.1, 3.0 IP Connectivity: bağlantıyı doğrulamanın ilk araçları (ping ve tracert), giriş düzeyinde
  • CompTIA Security+ (SY0-701, yerini SY0-801 alıyor) ve CySA+ (CS0-004; önceki sürüm CS0-003): Güvenlik operasyonları (Security operations) alanına hazırlık olarak SOC analistinin günlük işi ve yetkili çalışma ilkesi

Bu dersteki bilgiler şu asıl kaynaklarla denetlendi: