← Fen Bilimleri 2. Kitap (2. dönem)

Yoğunluk

Kitapta s. 37-59 · 50 soru

Bu konuda kütle ile hacmin nasıl ölçüldüğünü, kütlenin hacme bölünmesiyle bulunan yoğunluğun maddeleri ayırt etmeye nasıl yaradığını ve buzun suda yüzmesinin canlılar için neden önemli olduğunu öğreniyoruz.

Mutlaka bil

  • Yoğunluk, kütlenin hacme bölünmesiyle bulunur; kütle gram, hacim santimetreküp alındığında birimi g/cm³ olur. s. 44
  • Aynı saf maddenin her miktarında yoğunluk aynı kalır; farklı saf maddelerin yoğunlukları ise birbirinden farklıdır. s. 48
  • Buzun yoğunluğu suyun yoğunluğundan küçüktür; bu yüzden buz suyun üstünde kalır ve derinlerdeki canlılar yaşamını sürdürür. s. 56

Kütle ve hacim nasıl ölçülür?

  • Kütle bir cismin içindeki madde miktarıdır; eşit kollu terazi ile ölçülür, birimi gram ve kilogramdır. s. 38
  • Hacim maddenin boşlukta kapladığı yerdir; birimleri cm³, mL ve L'dir. s. 38
  • Suda çözünmeyen bir katının hacmi, dereceli silindirde yükselen su hacmi kadardır. s. 40

Yoğunluk ayırt edici bir özelliktir

  • Yoğunluk birim hacimdeki madde miktarıdır; kütle hacme bölünerek bulunur. s. 44
  • Aynı saf maddenin miktarı artsa da yoğunluğu değişmez, kütle ile hacim aynı oranda artar. s. 48
  • Farklı saf maddelerin yoğunlukları farklıdır, bu yüzden yoğunluk ayırt edici özelliktir. s. 48

Yüzme, batma ve buzun önemi

  • Bir cisim kendisinden yoğun sıvıda yüzer, daha az yoğun sıvıda dibe batar. s. 51
  • Buzun yoğunluğu sudan küçük olduğu için göller üstten donar ve canlılar derinlerde yaşar. s. 56

Formüller ve kurallar

  • Kütle: bir cismin içerdiği madde miktarı. Maddelerin kütlesi eşit kollu terazi ile ölçülür. Kitap kütle birimi olarak gram ve kilogramı sayar; tablo başlıklarında kısaltma olarak yalnızca (g) kullanılır. s. 38
  • Hacim: maddenin boşlukta kapladığı yer. Kitabın saydığı hacim birimleri cm³ (santimetreküp), mL (mililitre) ve L (litre)'dir. Hacim ölçümünde dereceli silindir, beherglas veya ölçülü kap kullanılabilir. s. 38
  • Belirli geometrik şekli olan katıların hacmi formül kullanılarak hesaplanabilir; ancak kitap bu sayfalarda böyle bir geometri formülü yazmaz, yalnızca böyle bir yol olduğunu söyler. s. 38
  • Sıvı hacmi ölçümü: hacmi ölçülecek sıvı dereceli silindire dökülür, sıvı seviyesinin denk geldiği sayı değerine bakılır. s. 38
  • Kitabın yazdığı gibi: Sıvının Kütlesi = Sıvıyla Dolu Beherglasın Kütlesi - Boş Beherglasın Kütlesi. s. 39
  • Kitabın s. 40'ta yazdığı birim eşitliği, sembolü küçük harfli: 1 mililitre (ml) = 1 santimetreküp (cm³). Mililitrenin mL biçimindeki sembolü s. 40'ta değil, hacim birimlerinin sayıldığı s. 38'de geçer. s. 40
  • Kitabın yazdığı gibi: Katının Hacmi = Yükselen Sıvı Hacmi = Son Hacim - İlk Hacim (dereceli silindire bırakma yöntemi). s. 40
  • Kitabın yazdığı gibi: Katının Hacmi = Dereceli Silindirdeki Taşan Sıvı Hacmi (taşırma kabı yöntemi). s. 41
  • Yoğunluk: birim hacimdeki madde miktarı. Yoğunluk hesaplanırken kütle hacme bölünür. Kütle gram (g), hacim santimetreküp (cm³) cinsinden alındığında yoğunluk birimi gram/santimetreküp (g/cm³) olur. ÖNEMLİ: kitap bu sayfalarda yoğunluk için harfli bir denklem (d = m/V gibi) yazmaz; işlemi sözle anlatır ve tablolarda sütunu "Kütle/Hacim (g/cm³)" diye başlıklandırır. Yoğunluk için bir harf sembolü de verilmez. s. 44
  • Kitabın kendi işlenmiş örneği, etil alkol: kütleler 80, 160, 240, 320 g; hacimler 100, 200, 300, 400 cm³; Kütle/Hacim değerleri dört durumda da 0,8 g/cm³. Buradan kitap, kütle arttıkça hacmin de aynı oranda arttığı sonucuna varır. s. 44
  • Kütle ve hacim maddelerin ortak özelliklerindendir; sadece kütle veya hacim ölçülerek maddeler birbirinden ayırt edilemez. s. 44
  • Kitabın bu sayfada verdiği saf madde yoğunlukları: cıva 13,6 g/cm³, su 1 g/cm³, demir 7,8 g/cm³, etil alkol 0,8 g/cm³. s. 46
  • Suyun kütlesi arttığında hacmi de aynı oranda artar, yoğunluğu ise aynı kalır. Yoğunluk maddelerin ayırt edici özelliklerinden biridir ve farklı saf maddelerin yoğunlukları birbirinden farklıdır. s. 48
  • Hacimleri eşit iki farklı cins sıvıdan kütlesi fazla olanın yoğunluğu da fazladır. Birbiri içinde çözünmeyen sıvılar aynı kaba konulduğunda yoğunluğu daha büyük olan sıvı altta, küçük olan üstte konumlanır. Katı cisimlerin sıvı içindeki konumları da yoğunluklarına bağlıdır. s. 50
  • Kitabın üç durumlu kuralı: çözünmediği bir sıvıya atılan katı cismin yoğunluğu sıvının yoğunluğundan büyükse cisim dibe batar, sıvının yoğunluğuna eşitse yüzeye çıkmadan ve tabana değmeden askıda kalır, sıvının yoğunluğundan küçükse sıvıda yüzer. s. 51
  • Kitabın saf madde yoğunluk tablosu (oda sıcaklığında): su sıvı 1 g/cm³; altın katı 19,3 g/cm³; demir katı 7,9 g/cm³; stearik asit katı 0,9 g/cm³; gümüş katı 10,5 g/cm³; cıva sıvı 13,6 g/cm³; etil alkol sıvı 0,8 g/cm³. s. 51
  • Deniz suyundan çok daha yoğun olan aşırı soğuk tuzlu su, yoğunluğu nedeniyle aşağı doğru hareket eder; temas ettiği suyu dondurarak su altında buz sarkıtları oluşturur. s. 55
  • Buzun yoğunluğu suyun yoğunluğundan küçüktür; bu yüzden donmuş göl, deniz ve okyanuslarda buz tabakası su yüzeyinde olur. Kışın hava sıcaklığı düşse bile suyun derinliklerindeki sıcaklık belli bir düzeyde kalır ve canlılar yaşamlarını sürdürebilir; su dipten donsaydı suda yaşayan canlıların yaşamı tehlikeye girerdi. s. 56
  • Model kurma ölçütü: bir teknenin taşıyabileceği yük miktarı ile teknenin yoğunluğu, şekli ve hacmi arasında bağlantı vardır. s. 57
  • Kitabın bu sayfada verdiği yoğunluklar: cam bilye 2,5 g/cm³, alüminyum gazoz açacağı 2,7 g/cm³, demir iğne 7,8 g/cm³, tahta kaşık 0,9 g/cm³; suyun yoğunluğu 1 g/cm³ olarak alınır. s. 59
Kaynaklar: kitaptaki bağlantılar ve net olmayan yerler

Kitapta net olmayan yerler

  • [kitapta net değil - s. 38] ETKİNLİK İSTASYONU-12'nin dört sorusu (kütle ve hacmin hangi aletlerle ölçüldüğü, hangi birimlerle ifade edildiği, 1 kg demir ile 1 kg süngerin hacimlerinin karşılaştırılması) öğrenciye bırakılmıştır; kitap bu soruların cevaplarını yazmaz. s. 38
  • [kitapta net değil - s. 39] ETKİNLİK İSTASYONU-13'ün kütle tabloları tamamen boştur; hangi cisim için hangi değerin ölçüldüğü, suyun ve ayranın kütlesinin ne çıktığı kitapta verilmez. s. 39
  • [kitapta net değil - s. 40] ETKİNLİK İSTASYONU-14'ün I. Aşama tablosundaki ilk hacim, son hacim ve yükselen sıvı hacmi değerlerinin hiçbiri yazılı değildir; silgi, taş ve misketin hacmi kitapta sayı olarak bulunmaz. s. 40
  • [kitapta net değil - s. 41] ETKİNLİK İSTASYONU-14'ün II. Aşamasında tablo değerleri ile a ve b şıklarının cevapları boş bırakılmıştır. s. 41
  • [kitapta net değil - s. 42] PEKİŞTİRME İSTASYONU-8'in 3. sorusundaki doğru-yanlış akış şemasında doğru çıkışın hangisi olduğu kitapta yazmaz. s. 42
  • [kitapta net değil - s. 43] ETKİNLİK İSTASYONU-15'in üç durumlu tablosu boştur ve değerlendirme sorularının (kütle ile hacim ilişkisi, kütle/hacim değerinin her durumda aynı olup olmadığı, su yerine etil alkol kullanılsa sonucun değişip değişmeyeceği) cevapları kitapta yazılı değildir. s. 43
  • [kitapta net değil - s. 45] ETKİNLİK İSTASYONU-16'nın taş, demir civata ve cam bilye için kütle, hacim ve yoğunluk tablosu boştur; ayrıca etkinlikte istenen önerme kavramı bu sayfalarda tanımlanmaz, yalnızca kullanılır. s. 45
  • [kitapta net değil - s. 46] PEKİŞTİRME İSTASYONU-9'da tablonun madde ve yoğunluk hücreleri boş bırakılmıştır ve kitap cevapları yazmaz. Bu sayfada demirin yoğunluğu 7,8 g/cm³ iken s. 51'deki tabloda 7,9 g/cm³ verilmiştir; kitap iki farklı değer yazar. s. 46
  • [kitapta net değil - s. 47] ETKİNLİK İSTASYONU-17'de su ve etil alkol için iki durumlu tablo boştur; I. ve II. önermenin doğru çıkıp çıkmadığı kitapta söylenmez. Burada kullanılan önerme sözcüğü de tanımlanmamıştır. s. 47
  • [kitapta net değil - s. 48] PEKİŞTİRME İSTASYONU-10'un 2. sorusunda bir bardak su ile bir sürahi suyun hangi özelliklerinin aynı olduğu tabloya işaretlenmek üzere boş bırakılmıştır; 1. ve 3. soruların cevapları da kitapta verilmez. s. 48
  • [kitapta net değil - s. 49] ETKİNLİK İSTASYONU-18'de su ve sıvı yağın kütle, hacim ve yoğunluk değerleri boştur; karıştırıldığında hangisinin üstte kaldığı yalnızca öğrenciden gözlemlenmesi istenir, kitap sonucu yazmaz. Hipotez sözcüğü de burada tanımsız kullanılır. s. 49
  • [kitapta net değil - s. 50] ETKİNLİK İSTASYONU-19'da tahta, silgi, taş ve misketin suda hangi konumu aldığı tahmin ve gözlem olarak öğrenciye bırakılmıştır; kitap bu cisimlerin yüzüp batmadığını yazmaz. s. 50
  • [kitapta net değil - s. 52] PEKİŞTİRME İSTASYONU-12'deki soruların cevapları kitapta yoktur. s. 52
  • [kitapta net değil - s. 53] ETKİNLİK İSTASYONU-20'nin soruları (kışın su borusunun neden patladığı, dondurucudaki maden suyu şişesinin neden patladığı, donma sonucu suyun hacminin nasıl değiştiği) sorulur ama kitap bu sayfalarda hiçbirinin cevabını yazmaz; suyun donarken hacminin arttığı cümlesi kitapta açıkça geçmez, yalnızca s. 56'da buzun yoğunluğunun sudan küçük olduğu söylenir. s. 53
  • [kitapta net değil - s. 54] ETKİNLİK İSTASYONU-21'de suyun ve buzun kütle, hacim ve yoğunluk tablosu boştur; donduktan sonra buz seviyesinin işaretin üstüne mi çıktığı gözlem olarak öğrenciye bırakılır ve kitap sayısal bir sonuç vermez. s. 54
  • [kitapta net değil - s. 55] Metin su altı buz sarkıtlarının oluşumunu anlatır ama hiçbir sıcaklık, derinlik ya da yoğunluk değeri vermez. s. 55
  • [kitapta net değil - s. 57] TASARIM İSTASYONU'nda madenî paranın batıp geminin yüzmesinin nedeni soru olarak bırakılmıştır; kitap bu sayfada yük, şekil ve hacim arasındaki bağlantının nasıl kurulacağını açıklamaz ve taka modeli için ölçü vermez. s. 57
  • [kitapta net değil - s. 59] PEKİŞTİRME İSTASYONU-13'teki iki sorunun da cevabı kitapta yazılı değildir. s. 59

Bu özetler MEB ders kitaplarından eğitim amaçlı hazırlanmıştır. Asıl kaynak MEB'in resmî ders kitabıdır. Resmî ders kitapları (MEB)