Zararlı yazılımlar: virüs, casus yazılım, fidye yazılımı
Virüs, truva atı, casus yazılım, bilgi hırsızı ve fidye yazılımı: nasıl bulaşırlar, belirtileri nelerdir, şüphelendiğinizde ne yapmalısınız?
Neden önemli?
Zararlı yazılım (malware), bir cihazı saldırganın aracına çevirir: veri çalar, dosyaları kilitler ya da başka saldırılar için kullanılır.
Temel bilgiler
- Virüs ve solucan (worm): Kendini çoğaltan zararlılar; solucanlar ağ üzerinden kendi kendine yayılır.
- Truva atı (trojan): Faydalı bir programmış gibi görünür (korsan oyun, "ücretsiz" program).
- Casus yazılım (spyware) ve tuş kaydedici (keylogger): Yazdıklarınızı, ekranınızı, parolalarınızı izler.
- Fidye yazılımı (ransomware): Dosyaları şifreler ve fidye ister. Günümüzde çoğu önce veriyi çalar, sonra şifreler ve "ödemezseniz yayımlarız" diye ikinci kez tehdit eder.
- Reklam yazılımı (adware) ve istenmeyen programlar: Daha az zararlı görünür ama kapıyı açar.
- Bilgi hırsızı (infostealer): Tarayıcıda kayıtlı parolaları ve oturum çerezlerini çalar; oturum çerezi çalınan biri, MFA'ya rağmen hesabına girilmiş bulabilir.
Nasıl bulaşır: e-posta ekleri, sahte güncellemeler, korsan yazılımlar, zararlı reklamlar, güncellenmemiş programlardaki açıklar, bilinmeyen USB bellekler.
Belirtiler: Cihazın aniden yavaşlaması, tanımadığınız programlar, tarayıcı ana sayfasının değişmesi, arkadaşlarınıza sizden gitmiş tuhaf mesajlar, dosya uzantılarının değişmesi.
Gerçekçi bir örnek
Bir çalışan evdeki bilgisayara "ücretsiz" bir video düzenleme programı indirir. Program, tarayıcıdaki kayıtlı iş parolalarını toplar. Bir hafta sonra şirketin bulut hesabına bu parolalarla girilir.
Yapılacaklar
- Programları yalnızca resmi kaynaklardan indirin; korsan yazılım kullanmayın.
- İşletim sisteminin yerleşik korumasını (ör. Windows Güvenlik) açık tutun.
- Fidye yazılımına karşı en güçlü önlem çevrimdışı yedektir (bkz. bölüm 9).
- Bulaştığından şüphelendiğinizde cihazı ağdan ayırın ve hemen bildirin; kendiniz "temizlemeye" çalışıp iz silmeyin.
Akılda kalsın: Bedava görünen yazılımın bedelini çoğu zaman verilerinizle ödersiniz.
*Bu yazı, 14 bölümlük Siber Güvenlik Farkındalık dizisinin 7. bölümüdür.* Sıradaki bölüm: Cihaz güvenliği: bilgisayar, telefon, Wi-Fi ve güncellemeler